Adhyaya 42: Ritual Procedure for the Phālguna Bright-Fortnight Dvādaśī Narasiṃha Worship, with the Narrative of King Vatsa

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वत् फाल्गुनमासे तु शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । उपोष्य प्रोक्तविधिना हरिमाराधयेत् सुधीः ॥ ४२.१ ॥

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଏହିପରି ଫାଲ୍ଗୁଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ, କଥିତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପବାସ କରି, ସୁଧୀ ହରିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ।

Verse 2

नरसिंहाय पादौ तु गोविन्दायेत्युरू तथा । कटिं विश्वभुजे पूज्य अनिरुद्धेत्युरस्तथा ॥ ४२.२ ॥

ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ‘ନରସିଂହାୟ’ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବ; ଉରୁଦ୍ୱୟକୁ ‘ଗୋବିନ୍ଦାୟ’ ମନ୍ତ୍ରରେ। କଟିକୁ ‘ବିଶ୍ୱଭୁଜ’ ଭାବେ ପୂଜିବ, ଏବଂ ଉରସ୍ଥଳକୁ ‘ଅନିରୁଦ୍ଧ’ ଭାବେ।

Verse 3

कण्ठं तु शितिकण्ठाय पिङ्गकेशाय वै शिरः । असुरध्वंसनायेति चक्रं तोयात्मने तथा । शङ्खमित्येव सम्पूज्य गन्धपुष्पफलैस्तथा ॥ ४२.३ ॥

କଣ୍ଠକୁ ‘ଶିତିକଣ୍ଠାୟ’ ଭାବେ ପୂଜିବ, ଶିରକୁ ‘ପିଙ୍ଗକେଶାୟ’ ଭାବେ; ଚକ୍ରକୁ ‘ଅସୁରଧ୍ୱଂସନାୟ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏବଂ ଶଙ୍ଖକୁ ‘ତୋୟାତ୍ମନେ’ ମନ୍ତ୍ରରେ—ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବ।

Verse 4

तदग्रे घटमादाय सितवस्त्रयुगान्वितम् । तस्योपरि नृसिंहं तु सौवर्णं ताम्रभाजने । सौवर्णशक्तितः कृत्वा दारुवंशमयेऽपि वा ॥ ४२.४ ॥

ତାହାର ଆଗରେ ଧଳା ବସ୍ତ୍ରଯୁଗଳସହିତ ଜଳଘଟ ନେଇ, ତାହାର ଉପରେ ତାମ୍ରପାତ୍ରରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନୃସିଂହମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବ; ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲେ ସୁନାର, ନହେଲେ କାଠ କିମ୍ବା ବାଁଶର ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

Verse 5

रत्नगर्भघटे स्थाप्य तं संपूज्य च मानवः । द्वादश्यां वेदविदुषे ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ४२.५ ॥

ରତ୍ନଭରା ଘଟରେ ତାହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାହା ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 6

एवं कृते फलं प्राप्तं यत् पुरा पार्थिवेन तु । तस्याहं संप्रवक्ष्यामि वत्सनाम्ना महामुने ॥ ४२.६ ॥

ଏଭଳି ବିଧିରେ କରାଗଲେ ପୂର୍ବେ ଗୋଟିଏ ରାଜା ଯେଉଁ ଫଳ ପାଇଥିଲେ, ହେ ମହାମୁନି, ‘ବତ୍ସ’ ନାମରେ ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ମୁଁ ଏବେ କହିବି।

Verse 7

आसीत् किम्पुरुषे वर्षे राजा परमधार्मिकः । भारत इति च विख्यातस्तस्य वत्सः सुतोऽभवत् ॥ ४२.७ ॥

କିମ୍ପୁରୁଷ-ବର୍ଷରେ ପରମଧାର୍ମିକ ‘ଭାରତ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଗୋଟିଏ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ‘ବତ୍ସ’ ନାମକ ପୁତ୍ର ଥିଲା।

Verse 8

स शत्रुभिर्जितः सङ्ख्ये हृतकोशो द्विपादवान् । वनं प्रायात् सपत्नीको वसिष्ठस्याश्रमेऽवसत् ॥ ४२.८ ॥

ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ଧନଭଣ୍ଡାର ହରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ହାତୀ ଥିଲେ; ସେ ପତ୍ନୀସହିତ ବନକୁ ଯାଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କଲେ।

Verse 9

कालेन गच्छता सोऽथ वसिष्ठेन महर्षिणा । किं कार्यमिति स प्रोक्तो वसस्यास्मिन् महाश्रमे ॥ ४२.९ ॥

କାଳ ଗତି କରୁଥିବାବେଳେ ବସୁଙ୍କ ଏହି ମହାଶ୍ରମରେ ମହର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— “ଏଠାକୁ ଆସିବାର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ? କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?”

Verse 10

राजोवाच । भगवन् हृतकोशोऽहं हृतराज्यो विशेषतः । शत्रुभिर्हतसंकल्पो भवन्तं शरणं गतः । उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ४२.१० ॥

ରାଜା କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍, ମୋର କୋଷ (ଧନଭଣ୍ଡାର) ହରଣ ହୋଇଛି, ବିଶେଷତଃ ମୋର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଛିନି ନିଆଯାଇଛି। ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋର ସଙ୍କଳ୍ପ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ଉପଦେଶ ଦେଇ କୃପା କରନ୍ତୁ।

Verse 11

एवमुक्तो वसिष्ठस्तु तस्येमां द्वादशीं मुने । विधिना प्रत्युवाचाथ सोऽपि सर्वं तथा अकरोत् ॥ ४२.११ ॥

ଏପରି କହିବା ପରେ ବଶିଷ୍ଠ ମହର୍ଷି ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ସବୁକିଛି ସେହିପରି ଯଥାବିଧି କଲା।

Verse 12

तस्य व्रतान्ते भगवान्नारसिंहस्तुतोष ह । चक्रं प्रादाच्च शत्रूणां विध्वंसनकरं परम् ॥ ४२.१२ ॥

ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଭଗବାନ୍ ନରସିଂହ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ପରମ ଚକ୍ର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 13

तेनास्त्रेण स्वकं राज्यं जितवान् स नृपोत्तमः । राज्ये स्थित्वाऽश्वमेधानां सहस्रमकरोद्विभुः । अन्ते च विष्णुलोकाख्यं पदमाप च सत्तम ॥ ४२.१३ ॥

ସେହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଜୟ କଲେ। ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ସେ ମହାବଳୀ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଏବଂ ଶେଷରେ ସେ ସତ୍ତମ ‘ବିଷ୍ଣୁଲୋକ’ ନାମକ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 14

एषा धन्या पापहरा द्वादशी भवतो मुने । कथिता या प्रयत्नेन श्रुत्वा कुरु यथेप्सितम् ॥ ४२.१४ ॥

ହେ ମୁନି! ଏହି ଧନ୍ୟ ଓ ପାପହରା ଦ୍ୱାଦଶୀ ତୁମକୁ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ କୁହାଗଲା; ଏହା ଶୁଣି ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କର।