Adhyaya 41: Rite of the Varāha Dvādaśī Vow and an Exemplary Narrative on Expiation for Brahmin-Slaying

Verse 1

दुर्वासा उवाच । एवं माघे सिते पक्षे द्वादशीं धरणीभृतः । वराहस्य शृणुष्वाद्यां मुने परमधार्मिक ॥ ४१.१ ॥

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ହେ ପରମଧାର୍ମିକ ମୁନି! ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ଧରଣୀଧାରୀ ବରାହଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର କଥା ଆଜି ଶୁଣ।

Verse 2

प्रागुक्तेन विधानेन सङ्कल्पस्नानमेव च । कृत्वा देवं समभ्यर्च्य एकादश्यां विचक्षणः ॥ ४१.२ ॥

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସଙ୍କଳ୍ପସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଦେବଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରି, ବିଚକ୍ଷଣ ସାଧକ ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ଏହି କର୍ମ କରୁ।

Verse 3

धूपनैवेद्यगन्धैश्चार्चयित्वाऽच्युतं नरः । पश्चात्तस्याग्रतः कुम्भं जलपूर्णं तु विन्यसेत् ॥ ४१.३ ॥

ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ପରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

ॐ वाराहायेति पादौ तु माधवायेति वै कटिम् । क्षेत्रज्ञायेति जठरं विश्वरूपेत्युरो हरेः ॥ ४१.४ ॥

‘ଓଂ ବାରାହାୟ’ କହି ପାଦରେ, ‘ମାଧବାୟ’ କହି କଟିରେ, ‘କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାୟ’ କହି ଜଠରରେ, ଏବଂ ‘ବିଶ୍ୱରୂପ’ କହି ହରିଙ୍କ ଉରସ୍ଥଳରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

सर्वज्ञायेति कण्ठं तु प्रजानां पतये शिरः । प्रद्युम्नायेति च भुजौ दिव्यास्त्राय सुदर्शनम् । अमृतोद्भवाय शङ्खं तु एष देवर्चने विधिः ॥ ४१.५ ॥

‘ସର୍ବଜ୍ଞାୟ’ କହି କଣ୍ଠରେ, ‘ପ୍ରଜାନାଂ ପତୟେ’ କହି ଶିରରେ, ‘ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନାୟ’ କହି ଭୁଜରେ; ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ରରେ, ଏବଂ ‘ଅମୃତୋଦ୍ଭବାୟ’ କହି ଶଙ୍ଖରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦେବାର୍ଚ୍ଚନ ବିଧି।

Verse 6

एवमभ्यर्च्य मेधावी तस्मिन्कुम्भे तु विन्यसेत् । सौवर्णं रौप्यताम्रं वा पात्रं विभवशक्तितः ॥ ४१.६ ॥

ଏପରି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ମେଧାବୀ ସାଧକ ସେହି କୁମ୍ଭରେ, ନିଜ ବିଭବ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟ କିମ୍ବା ତାମ୍ର ପାତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରୁ।

Verse 7

सर्वबीजैस्तु सम्पूर्णं स्थापयित्वा विचक्षणः । तत्र शक्त्या तु सौवर्णं वाराहं कारयेद्बुधः ॥ ४१.७ ॥

ସମସ୍ତ ବୀଜ ସହିତ ବିଧିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି, ବିବେକୀ ଜନ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବରାହ ପ୍ରତିମା କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 8

दंष्ट्राग्रेणोद्धृतां पृथ्वीं सपर्वतवनद्रुमाम् । माधवं मधुहन्तारं वाराहं रूपमास्थितम् ॥ ४१.८ ॥

ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରରେ ପର୍ବତ, ବନ ଓ ବୃକ୍ଷ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ମଧୁହନ୍ତା ମାଧବ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 9

सर्वबीजभृते पात्रे रत्नगर्भं घटोपरि । स्थापयेत् परमं देवं जातरूपमयं हरिम् ॥ ४१.९ ॥

ସମସ୍ତ ବୀଜଧାରୀ ପାତ୍ର ଉପରେ ଏବଂ ଘଟର ଶୀର୍ଷରେ ରତ୍ନଗର୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପରମଦେବ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

सितवस्त्रयुगच्छन्नं ताम्रपात्रं तु वै मुने । स्थाप्यार्च्चयेद्गन्धपुष्पैर्नैवेद्यैर्विविधैः शुभैः ॥ ४१.१० ॥

ହେ ମୁନି, ଦୁଇଟି ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକା ତାମ୍ରପାତ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ପୁଷ୍ପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶୁଭ ନୈବେଦ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

पुष्पमण्डलिकां कृत्वा जागरं तत्र कारयेत् । प्रादुर्भावान् हरेस्तत्र वाचयेद् भावयेद् बुधः ॥ ४१.११ ॥

ପୁଷ୍ପମଣ୍ଡଳିକା କରି ସେଠାରେ ଜାଗରଣ କରାଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ ପାଠ କରାଇ, ବିବେକୀ ଜନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

एवं सन्नियमस्यान्तं प्रभाते उदिते रवौ । शुचिः स्नात्वा हरिं पूज्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ ४१.१२ ॥

ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଭାତେ ନିୟମର ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଚି ହୋଇ ସ୍ନାନ କରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 13

वेदवेदाङ्गविदुषे साधुवृत्ताय धीमते । विष्णुभक्ताय विप्रर्षे विशेषेण प्रदापयेत् ॥ ४१.१३ ॥

ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ, ସଦ୍ବୃତ୍ତ, ଧୀମାନ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବିପ୍ରଋଷିଙ୍କୁ ବିଶେଷରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 14

देवं सकुम्भं तं दत्त्वा हरिं वाराहरूपिणम् । ब्राह्मणाय भवेद्यद्धि फलं तन्मे निशामय ॥ ४१.१४ ॥

ବରାହରୂପୀ ହରି ନାମକ ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ କୁମ୍ଭ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ହୁଏ, ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 15

इह जन्मनि सौभाग्यं श्रीः कान्तिस्तुष्टिरेव च । दरिद्रो वित्तवान् सद्यः अपुत्रो लभते सुतम् । अलक्ष्मीर् नश्यते सद्यो लक्ष्मीः संविशते क्षणात् ॥ ४१.१५ ॥

ଏହି ଜନ୍ମରେ ହିଁ ସୌଭାଗ୍ୟ—ଶ୍ରୀ, କାନ୍ତି ଓ ତୁଷ୍ଟି—ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଦରିଦ୍ର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଧନବାନ ହୁଏ; ଅପୁତ୍ର ପୁତ୍ର ପାଏ। ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ ସତ୍ୱର ନଶିଯାଏ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।

Verse 16

इह जन्मनि सौभाग्यं परलोके निशामय । अस्मिन्नर्थे पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम् ॥ ४१.१६ ॥

ଏହି ଜନ୍ମରେ ସୌଭାଗ୍ୟ, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ—ଶୁଣ। ଏହି ବିଷୟରେ ପୁରାତନ ଇତିହାସ, ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା (ମୁଁ କହିବି)।

Verse 17

इह लोकेऽभवद् राजा वीरधन्वेति विश्रुतः । स कदाचिद् वनं प्रायान् मृगहेतोः परंतपः ॥ ४१.१७ ॥

ଏହି ଲୋକରେ ବୀରଧନ୍ୱନ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ପରନ୍ତପ ଏକଦା ମୃଗଶିକାର ନିମିତ୍ତେ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 18

व्यापादयन् मृगगणान् तत्रार्षिवनमध्यगः । जघान मृगरूपान् सोऽज्ञानतो ब्राह्मणान् नृपः ॥ ४१.१८ ॥

ମୃଗଦଳକୁ ହତ୍ୟା କରୁ କରୁ ସେ ଋଷିବନର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ରାଜା ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମୃଗରୂପୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହତ କଲେ।

Verse 19

भ्रातरस्तत्र पञ्चाशन्मृगरूपेण संस्थिताः । संवर्तस्य सुता ब्रह्मन् वेदाध्ययनतत्पराः ॥ ४१.१९ ॥

ସେଠାରେ ପଚାଶ ଭାଇ ମୃଗରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ସଂବର୍ତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ।

Verse 20

सत्यतपा उवाच । कारणं किं समाश्रित्य ते चक्रुर्मृगरूपताम् । एतन्मे कौतुकं ब्रह्मन् प्रणतस्य प्रसीद मे ॥ ४१.२० ॥

ସତ୍ୟତପା କହିଲେ—କେଉଁ କାରଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ମୃଗରୂପତା ଗ୍ରହଣ କଲେ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ମୋର କୌତୁହଳ; ମୁଁ ପ୍ରଣତ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।

Verse 21

दुर्वासा उवाच । ते कदाचिद्वनं याता दृष्ट्वा हरिणपोतकान् । जातमात्रान् स्वमात्रा तु विहीनान् दृश्य सत्तम । एकैकं जगृहुस्ते हि ते मृताः स्कन्धसंस्थिताः ॥ ४१.२१ ॥

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ସେମାନେ ଏକଦା ବନକୁ ଗଲେ। ହେ ସତ୍ତମ, ସେଠାରେ ଜନ୍ମମାତ୍ର ଓ ନିଜ ମାତାବିହୀନ ହରିଣଶାବକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକେକଟି କରି ଉଠାଇଲେ; ଏବଂ ସେ (ଶାବକ) ସେମାନଙ୍କ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଥିବାବେଳେ ମରିଗଲେ।

Verse 22

ततस्ते दुःखिताः सर्वे ययुः पितरमन्तिकम् । ऊचुश्च वचनं छेदं मृगहिंसामृते मुने ॥ ४१.२२ ॥

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—କାଟିବା ଓ ମୃଗହିଂସାରୁ ଆମେ ବିରତ ହେଲୁ।

Verse 23

ऋषिपुत्रका ऊचुः । जातमात्रा मृगाः पञ्च अस्माभिर्निहता मुने । अकामतस्ततोऽस्माकं प्रायश्चित्तं विधीयताम् ॥ ४१.२३ ॥

ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ନବଜାତ ପାଞ୍ଚଟି ମୃଗ ଆମ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇଛି। ଏହା ଅକାମତଃ ଘଟିଛି; ତେଣୁ ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 24

संवर्त्त उवाच । मत्पिता हिंसकस्त्वासीदहं तस्माद्विशेषतः । भवन्तः पापकर्माणः संजाताः मम पुत्रकाः ॥ ४१.२४ ॥

ସଂବର୍ତ୍ତ କହିଲେ—ମୋ ପିତା ହିଂସକ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେହି କାରଣରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷତଃ ତେଣୁ ହୋଇଛି। ତେଣୁ ତୁମେ ମୋ ପୁତ୍ରମାନେ ପାପକର୍ମକାରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମିଛ।

Verse 25

इदानीं मृगचर्माणि परिधाय यतव्रताः । चरघ्वं पञ्चवर्षाणि ततः शुद्धा भविष्यथ ॥ ४१.२५ ॥

ଏବେ ମୃଗଚର୍ମ ପରିଧାନ କରି ନିୟମିତ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ରୁହ; ତାପରେ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 26

एवमुक्तास्तु ते पुत्रा मृगचर्मोपवीतिनः । वनं विविशुरव्यग्रा जपन्तो ब्रह्म शाश्वतम् ॥ ४१.२६ ॥

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲାପରେ ସେ ପୁତ୍ରମାନେ ମୃଗଚର୍ମକୁ ଉପବୀତ ପରି ଧାରଣ କରି, ମନ ଅବ୍ୟଗ୍ର ରଖି ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଜପ କଲେ।

Verse 27

तथा वर्षे व्यतिक्रान्ते वीरधन्वा महीपतिः । तत्राजगाम यस्मिंस्ते चरन्ति मृगरूपिणः ॥ ४१.२७ ॥

ତାପରେ ଏକ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲାପରେ ରାଜା ବୀରଧନ୍ୱା ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ମୃଗରୂପ ଧାରି ଚରୁଥିଲେ।

Verse 28

ते चाप्येकतरॊर्मूले मृगचर्मोपवीतिनः । जपन्तः संस्थितास्ते हि राज्ञा दृष्ट्वा मृगा इति । मत्वा विद्धास्तु युगपन्मृतास्ते ब्रह्मवादिनः ॥ ४१.२८ ॥

ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଗଛର ମୂଳେ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରି ଜପରେ ନିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ। ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ‘ଏମାନେ ମୃଗ’ ବୋଲି ଭାବି ଏକାସାଥି ତୀର ମାରିଲେ; ତେଣୁ ସେହି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ସମେତେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।

Verse 29

तान् दृष्ट्वा तु मृतान् राजा ब्राह्मणान् संहितव्रतान् । भयेन वेपमानस्तु देवराताश्रमं ययौ । तत्रापृच्छद् ब्रह्मवध्याः ममायाता महामुने ॥ ४१.२९ ॥

ସେହି ନିୟମବ୍ରତଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ରାଜା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଦେବରାତଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପଚାରିଲେ—“ହେ ମହାମୁନି, ମୋ ପାଖକୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ ଆସିଲା କି?”

Verse 30

अमूल्य तद्वधं वृत्तं कथयित्वा नराधिपः । भृशं शोकपरीतात्मा रुरोद भृशदुःखितः ॥ ४१.३० ॥

ହେ ଅମୂଲ୍ୟ! ସେହି ବଧର ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହି ସାରି ରାଜା ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ।

Verse 31

स ऋषिर्देवरातस्तु रुदन्तं नृपसत्तमम् । उवाच मा भैर्नृपतेऽपनेष्यामि पातकम् ॥ ४१.३१ ॥

ତେବେ ଋଷି ଦେବରାତ କାନ୍ଦୁଥିବା ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ନୃପତି, ଭୟ କରନି; ମୁଁ ତୁମ ପାପକୁ ଅପସାରଣ କରିଦେବି।”

Verse 32

पाताले सुतलाख्ये च यथा धात्री निमज्जती । उद्धृता देवदेवेन विष्णुना क्रोडमूर्त्तिना ॥ ४१.३२ ॥

ଧାତ୍ରୀ ପୃଥିବୀ ପାତାଳର ସୁତଳ ନାମକ ଲୋକରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ବରାହମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।

Verse 33

तद्वद् भवन्तं राजेन्द्र ब्रह्मवध्यापरिप्लुतम् । उद्धरिष्यति देवोऽसौ स्वयमेव जनार्दनः ॥ ४१.३३ ॥

ସେହିପରି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣବଧର ପାପଭାରେ ଆବୃତ ତୁମକୁ ସେଇ ଦେବ ଜନାର୍ଦନ ସ୍ୱୟଂ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।

Verse 34

एवमुक्तस्ततो राजा हर्षितो वाक्यमब्रवीत् । कतरेण प्रकारेण स मे देवः प्रसीदति । प्रसन्ने चाशुभं सर्वं येन नश्यति सत्तम ॥ ४१.३४ ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ରାଜା ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହିଲେ—ହେ ସତ୍ତମ, କେଉଁ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ସେ ଦେବ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ କେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ନଶିଯାଏ?

Verse 35

दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन देवरात इमं व्रतम् । आचख्यौ सोऽपि तं कृत्वा भुक्त्वा भोगान्सुपुष्कलान् ॥ ४१.३५ ॥

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ମୁନି ଦେବରାତ ଏହି ବ୍ରତକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ତାହା କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚୁର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ।

Verse 36

मृत्युकाले मुनिश्रेष्ठ सौवर्णेन विराजता । विमानेनागमत् स्वर्गमिन्द्रलोकं स पार्थिवः ॥ ४१.३६ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ସେ ରାଜା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗ—ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ—କୁ ଗଲେ।

Verse 37

तस्येन्द्रस्त्वर्घ्यमादाय प्रत्युत्थानेन निर्ययौ । आयान्तमिन्द्रं दृष्ट्वा तु तमूचुर्विष्णुकिङ्कराः । न द्रष्टव्यो देवराजस्त्वद्धीनस्तपसा इति ॥ ४१.३७ ॥

ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ଥାନ କରି ବାହାରିଲେ। କିନ୍ତୁ ଆସୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କିଙ୍କରମାନେ କହିଲେ—“ଦେବରାଜଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ; ତପସ୍ୟାବଳେ ସେ ତୁମ ଅଧୀନ।”

Verse 38

एवं सर्वे लोकपालाः निर्ययुस्तस्य तेजसा । प्रत्याख्याताश्च तैर्विष्णुकिंकरैर्हीनकर्मणः । एवं स सत्यलोकान्तं गतो राजा महामुने ॥ ४१.३८ ॥

ଏହିପରି ତାହାର ତେଜରେ ପରାଭୂତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ। ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କିଙ୍କରମାନେ ନୀଚ କର୍ମକାରୀକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲେ। ଏଭଳି, ହେ ମହାମୁନି, ସେ ରାଜା ସତ୍ୟଲୋକର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଲା।

Verse 39

अपुनर्मारके लोके दाहप्रलयवर्ज्जिते । अद्यापि तिष्ठते देवैः स्तूयमानो महानृपः । प्रसन्ने यज्ञपुरुषे किं चित्रं येन तद्भवेत् ॥ ४१.३९ ॥

ଯେଉଁ ଲୋକରେ ପୁନର୍ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ ଏବଂ ଦାହ-ପ୍ରଳୟରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠାରେ ସେ ମହାନୃପ ଆଜିଯାଏ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ। ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏହା ଘଟିବାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 40

इह जन्मनि सौभाग्यमायुरारोग्यसंपदः । एकैका विधिनोपास्ता ददात्यमृतमुत्तमम् ॥ ४१.४० ॥

ଏହି ଜନ୍ମରେ ହିଁ (ଏହି ଉପାସନା) ସୌଭାଗ୍ୟ, ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦ ଦିଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଗଲେ ଉତ୍ତମ ‘ଅମୃତ’—ଅର୍ଥାତ୍ ପରମ ଫଳ—ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 41

किं पुनर्वर्षसंपूर्णे स ददाति स्वकं पदम् । नारायणश्चतुर्मूर्तिः परार्ध्यं च न संशयः ॥ ४१.४१ ॥

ଅଧିକରେ, ଏକ ବର୍ଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେ ନିଜ ପଦ (ସ୍ୱଧାମ) ପ୍ରଦାନ କରେ। ଚତୁର୍ମୂର୍ତ୍ତି ନାରାୟଣ ପରମ ମୂଲ୍ୟବାନ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 42

यथैवोद्धृतवान् वेदान् मत्स्यरूपेण केशवः । क्षीराम्बुधौ मथ्यमाने मन्दरं धृतवान् प्रभुः । तद्वच्च कूर्मरूपाख्या द्वितीया पश्य वैष्णवी ॥ ४१.४२ ॥

ଯେପରି କେଶବ ମତ୍ସ୍ୟରୂପେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ ଏବଂ କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଧାରଣ କଲେ—ସେପରି, ହେ ବୈଷ୍ଣବୀ, କୂର୍ମରୂପ ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକଟତାକୁ ଦେଖ।

Verse 43

यथा रसातलात् क्ष्मां च धृतवान् पुरुषोत्तमः । वराहरूपी तद्वच्च तृतीया पश्य वैष्णवी ॥ ४१.४३ ॥

ଯେପରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କରି ରସାତଳରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ—ସେପରି, ହେ ବୈଷ୍ଣବୀ, ତୃତୀୟ ପ୍ରକଟତାକୁ ଦେଖ।