Varaha Purana - Adhyaya 33
Varaha PuranaAdhyaya 3334 Shlokas

Adhyaya 33: The Origin of Rudra, the Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, and the Establishment of Paśupati

Rudrasaṃbhūtiḥ, Dakṣayajñavighnaḥ, Paśupatitvapratiṣṭhā ca

Mythic-Theology (Cosmogony and Ritual Etiology)

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବରାହ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଦି ଉଦ୍ଭବ ଓ ତାହାର ଯଜ୍ଞ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପରିଣାମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ତପୋବଳସମ୍ପନ୍ନ ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ସତ୍ତା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୁଏ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ‘କାନ୍ଦିବ ନାହିଁ’ (ରୁଦ୍) ନିଷେଧରୁ ସେ ‘ରୁଦ୍ର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ଯଜ୍ଞବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିଜ ଭାଗ ନ ମିଳିବାରୁ ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଗଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ଧନୁ ଧାରଣ କରି ପୂଷନ, ଭଗ, କ୍ରତୁ ଆଦି ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରି ବେଦବିଦ୍ୟା ଓ ଯଜ୍ଞର ‘ଗୁପ୍ତ’ ରହସ୍ୟ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ‘ପଶୁପତି’ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି। ଶେଷରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସସହ ପୂଜା ଏବଂ ଉପବାସାନ୍ତେ ଗହମ ଅନ୍ନରେ ଦ୍ୱିଜଭୋଜନର ବିଧାନ ଅଛି—ଏହା ନିୟତ ଆଚାରରେ ଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀର ସମତୁଳନ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରେ।

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

rudrasaṃbhūti (etiology of Rudra’s name and emergence)dakṣayajña-vighna (sacrificial disruption as a ritual-theological lesson)paśupati (lordship over beings and salvific authority)stuti and reconciliation (conflict resolution through praise and reintegration)caturdaśī-vrata (tithi-based observance with fasting and dāna/feeding)yajña as cosmic governance (ritual as a model for ordering creation)

Shlokas in Adhyaya 33

Verse 1

श्रीवराह उवाच । अथापरां रुद्रसम्भूतिमाद्यां शृणुष्व राजन्निति सोऽभ्युवाच । महातपाः प्रीतितो धर्म्मदक्षः क्षमास्त्रधारी ऋषिरुग्रतेजाः ॥ ३३.१ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଏବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଦ୍ୟ ସମ୍ଭବର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ—ଏମିତି ସେ କହିଲେ। (ସେଠାରେ) ଜଣେ ମହାତପସ୍ବୀ ଥିଲେ—ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ, ଧର୍ମଦକ୍ଷ, କ୍ଷମା-ରୂପ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଉଗ୍ରତେଜସ୍ବୀ ଋଷି।

Verse 2

जातः प्रजानां पतिरुग्रतेजा ज्ञानं परं तत्त्वभावं विदित्वा । सृष्टिं सिसृक्षुः क्षुभितोऽतिकोपाद् वृद्धिकाले जगतः प्रकामम् ॥ ३३.२ ॥

ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପତି, ଉଗ୍ର ତେଜସ୍ବୀ; ପରମ ଜ୍ଞାନ—ତତ୍ତ୍ୱର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ—ଜାଣି ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଉଦ୍ବେଳିତ ହେଲେ। ଜଗତର ବୃଦ୍ଧିକାଳେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣମାତ୍ରାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

तपस्यतोऽतः स्थिरकीर्तिः पुराणो रजस्तमोद्ध्वस्तगतिर्बभूव । वरो वरेण्यो वरदः प्रतापी कृष्णारुणः पुरुषः पिङ्गनेत्रः ॥ ३३.३ ॥

ତପସ୍ୟାରତ ସେହି ସ୍ଥିରକୀର୍ତ୍ତି ପୁରାତନ ପୁରୁଷଙ୍କର ଗତି ରଜ ଓ ତମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ହେଲା। ସେ ଭରସ୍ୱରୂପ, ବରେଣ୍ୟ, ବରଦ ଓ ପ୍ରତାପୀ; କୃଷ୍ଣାରୁଣ ବର୍ଣ୍ଣର, ପିଙ୍ଗଳ ନେତ୍ରବାନ ପୁରୁଷ।

Verse 4

रुदन्नुक्तो ब्रह्मणा मा रुद त्वं रुद्रस्ततोऽसावभवत् पुराणः । नयस्र्व सृष्टिं विततस्वरूपां भवान् समर्थोऽसि महानुभाव ॥ ३३.४ ॥

ବ୍ରହ୍ମା “କାନ୍ଦନି” ବୋଲି କହିବା ସହିତ ସେ ପୁରାତନ ‘ରୁଦ୍ର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ହେ ମହାନୁଭାବ! ବିସ୍ତୃତ ସ୍ୱରୂପବତୀ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନୟନ କର; ତୁମେ ଏଥିପାଇଁ ସମର୍ଥ।

Verse 5

इत्युक्तमात्रः सलिले ममज्जमग्ने ससर्जात्मभवाय दक्षः । कस्थे तदा देववरे वितेनुः सृष्टिं तु ते मानसाः ब्रह्मजाताः ॥ ३३.५ ॥

ଏହି କଥା କହିବାମାତ୍ରେ ଦକ୍ଷ ଜଳରେ ଡୁବି ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ଆତ୍ମଭବ (ବ୍ରହ୍ମା) ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପାଦନ କଲେ। ତାପରେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେହି ମାନସପୁତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମଜାତ ସତ୍ତାମାନେ ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ।

Verse 6

तस्यां तटायां तु सुराधिपे तु पैतामहं यज्ञवरं प्रकामम् । मग्नः पुरा यत्सलिले स रुद्रः उत्सृज्य विश्वं तु सुरान् सिसृक्षुः ॥ ३३.६ ॥

ସେହି ତଟାକରେ, ସୁରାଧିପତିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ଜଳରେ ପୁରାତନକାଳେ ରୁଦ୍ର ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ; ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ସୃଜିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ।

Verse 7

सुस्राव यज्ञं सुरसिद्धयक्षानुपागतान् क्रोधवशं जगाम । मन्युं प्रदीप्तं परिभाव्य केन सृष्टं जगन्मां व्यतिरिच्य मोहात् ॥ ३३.७ ॥

ଯଜ୍ଞ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା; ଦେବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ତଥାପି ସେ କ୍ରୋଧବଶ ହେଲା। ସେଇ ଜ୍ୱଳିତ ମନ୍ୟୁକୁ ଭାବି—ମୋହରେ, ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଜଗତ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କଲା?

Verse 8

हा हेति शोक्ते ज्वलनार्चिषस्तु तत्राभवन् क्षुद्रपिशाचसङ्घा । वेतालभूतानि च योगिसङ्घाः ॥ ३३.८ ॥

ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱଳିତ ଜିହ୍ୱା ‘ହା! ହେ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ପିଶାଚମାନଙ୍କ ଦଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସହିତ ୱେତାଳ ଓ ଭୂତ, ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସମୂହ ମଧ୍ୟ।

Verse 9

घनं यदा तैर् विततं वियच्च भूमिश्च सर्वाश्च दिशश्च लोकाः । तदा स सर्वज्ञतया चकार धनुश्चतुर्विंशतिहस्तमात्रम् ॥ ३३.९ ॥

ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଘନଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା ଏବଂ ପୃଥିବୀ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଲୋକମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସର୍ବଜ୍ଞତାବଳେ ଚବିଶ ହସ୍ତ ପରିମାଣର ଧନୁ ତିଆରି କଲା।

Verse 10

गुणं त्रिवृत्तं च चकार रोषादादत्त दिव्ये च धनुर्गुणं च । ततश्च पूष्णो दशनानविध्यद्भगस्य नेत्रे वृषणौ क्रतोश्च ॥ ३३.१० ॥

କ୍ରୋଧରେ ସେ ତ୍ରିବୃତ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚା ତିଆରି କଲା ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଧନୁର୍ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କଲା। ପରେ ସେ ପୂଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା, ଭଗଙ୍କ ନେତ୍ର ଭେଦିଦେଲା ଏବଂ କ୍ରତୁଙ୍କ ବୃଷଣକୁ ଆଘାତ କଲା।

Verse 11

स विद्धबीजो व्यपयात्क्रतुश्च मार्गं वायुर्धारधन् यज्ञवाटात् । देवाश्च सर्वे पशुपतिमुपेयुर्जग्मुश्च सर्वे प्रणतिं भवस्य ॥ ३३.११ ॥

ତାହାର ବୀଜ (ଶକ୍ତି) ବିଦ୍ଧ ହେବାରୁ ସେ ପଛକୁ ହଟିଗଲା; କ୍ରତୁ (ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା) ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ବାୟୁ ତାହାକୁ ବହନ କରି ଯଜ୍ଞବାଟରୁ ବାହାରିଗଲା। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପଶୁପତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 12

आगम्य तत्रैव पितामहस्तु भवम् प्रतीतः सम्परिष्वज्य देवान् । भक्त्योपेतान् वीक्षयद् देवदेवान् विज्ञानमन्तः कुरु वीरबाहो ॥ ३३.१२ ॥

ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କ ସହ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ— “ହେ ବୀରବାହୋ, ନିଜ ଅନ୍ତରେ ସତ୍ୟ ବିବେକ-ଜ୍ଞାନ ସ୍ଥାପନ କର।”

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टः पूर्वं भवताऽहं न चेमे कस्मान्न भागं परिकल्पयन्ति । यज्ञोद्भवं तेन रुषा मयेमे हृतज्ञानाः विकृताः देवदेव ॥ ३३.१३ ॥

ରୁଦ୍ର କହିଲେ— “ମୋତେ ଆପଣ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ତେବେ ଏମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଭାଗ କାହିଁକି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁନାହାନ୍ତି? ଯଜ୍ଞରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେହି କାରଣରୁ ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଛି; ହେ ଦେବଦେବ, ଏମାନେ ଜ୍ଞାନହୀନ ହୋଇ ଆଚରଣରେ ବିକୃତ ହୋଇଛନ୍ତି।”

Verse 14

ब्रह्मा उवाच । देवाḥ शम्भुं स्तुतिभिर्ज्ञानहेतोः यजध्वमुच्चैरसुराश्च सर्वे । येन रुद्रो भगवांस्तोṣमेति सर्वज्ञता तोṣमात्रस्य च स्यात् ॥ ३३.१४ ॥

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ହେ ଦେବମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନହେତୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କର। ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେହି ପ୍ରସନ୍ନତାମାତ୍ରରୁ ସର୍ବଜ୍ଞତା ଜନ୍ମେ।”

Verse 15

इत्युक्तास्तेन ते देवाः स्तुतिं चक्रुर्महात्मनः ॥ ३३.१५ ॥

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ଦେବମାନେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ତୁତି ରଚିଲେ।

Verse 16

देवा ऊचुः । नमो देवातिदेवाय त्रिनेत्राय महात्मने । रक्तपिङ्गलनेत्राय जटामुकुटधारिणे ॥ ३३.१६ ॥

ଦେବମାନେ କହିଲେ— “ଦେବାତିଦେବ, ତ୍ରିନେତ୍ର ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ରକ୍ତ-ପିଙ୍ଗଳ ନେତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଜଟାମୁକୁଟଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।”

Verse 17

भूतवेतालजुष्टाय महाभोगोपवीतिने । भीमाट्टहासवक्त्राय कपर्दिन् स्थाणवे नमः ॥ ३३.१७ ॥

ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଭୂତ ଓ ବେତାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ମହାସର୍ପକୁ ଉପବୀତରୂପେ ଧାରଣକାରୀ, ଭୀଷଣ ଅଟ୍ଟହାସମୁଖ, ଏବଂ ଜଟାଧାରୀ କପର୍ଦି।

Verse 18

पूष्णो दन्तविनाशाय भगनेत्रहने नमः । भविष्यवृषचिह्नाय महाभूतपते नमः ॥ ३३.१८ ॥

ପୂଷଣଙ୍କ ଦନ୍ତବିନାଶକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଭଗଙ୍କ ନେତ୍ରହନନକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବୃଷଭଚିହ୍ନଧାରୀ, ମହାଭୂତପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 19

भविष्यत्रिपुरान्ताय तथान्धकविनाशिने । कैलासवरवासाय करिकृत्तिनिवासिने ॥ ३३.१९ ॥

ଭବିଷ୍ୟତରେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ହେବାକୁଥିବା ଓ ଅନ୍ଧକବିନାଶୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯାହାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ କୈଲାସ, ଏବଂ ଯିଏ ଗଜଚର୍ମଧାରୀ—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 20

विकरालोर्ध्वकेशाय भैरवाय नमो नमः । अग्निज्वालाकरालाय शशिमौलिकृते नमः ॥ ३३.२० ॥

ବିକରାଳ ରୂପ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱକେଶଧାରୀ ଭୈରବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାରେ ଭୀଷଣ ରୂପୀଙ୍କୁ, ଏବଂ ଶଶିକୁ ମୌଳିରେ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 21

भविष्यकृतकापालिव्रताय परमेष्ठिने । तथा दारुवनध्वंसकारिणे तिग्मशूलिने ॥ ३३.२१ ॥

ଭବିଷ୍ୟତରେ କାପାଳିକ ବ୍ରତ କରିବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦାରୁବନ ଧ୍ୱଂସକାରୀଙ୍କୁ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 22

क्रीतकङ्कणभोगेन्द्र नीलकण्ठ त्रिशूलिने । प्रचण्डदण्डहस्ताय वडवाग्निमुखाय च ॥ ३३.२२ ॥

କ୍ରୀତ କଙ୍କଣରେ ଭୂଷିତ, ଭୋଗେନ୍ଦ୍ର (ନାଗ) କୁ ଅଳଙ୍କାରରୂପେ ଧାରଣକାରୀ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦଣ୍ଡହସ୍ତ ଏବଂ ବଡବାଗ୍ନିସଦୃଶ ମୁଖବାନ୍‌ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 23

वेदान्तवेद्याय नमो यज्ञमूर्ते नमो नमः । दक्षयज्ञविनाशाय जगद्भयकराय च ॥ ३३.२३ ॥

ବେଦାନ୍ତଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯଜ୍ଞମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞବିନାଶକ ଏବଂ ଜଗତ୍‌କୁ ଭୟ-ଭକ୍ତି ଜନ୍ମାଉଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 24

विश्वेश्वराय देवाय शिवशम्भुभवाय च । कपर्दिने करालाय महादेवाय ते नमः ॥ ३३.२४ ॥

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଦେବ, ଶିବ-ଶମ୍ଭୁ-ଭବ, ଜଟାଧାରୀ, କରାଳ (ଭୟଙ୍କର) ଏବଂ ମହାଦେବ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 25

एवं देवैः स्तुतः शम्भुरुग्रधन्वा सनातनः । उवाच देवदेवोऽहं यत्करोमि तदुच्यताम् ॥ ३३.२५ ॥

ଏଭଳି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ଶମ୍ଭୁ—ସନାତନ, ଉଗ୍ର ଧନୁଧାରୀ—କହିଲେ: “ମୁଁ ଦେବଦେବ; ମୁଁ ଯାହା କରେ, ତାହା ଘୋଷିତ ହେଉ।”

Verse 26

देवा ऊचुः । वेदशास्त्राणि विज्ञानं देहि नो भव माचिरम् । यज्ञं सरहस्यं नो यदि तुष्टोऽसि नः प्रभो ॥ ३३.२६ ॥

ଦେବମାନେ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୋ, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଆମକୁ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରର ବିବେକଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ, ରହସ୍ୟାର୍ଥ ସହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶ କରନ୍ତୁ।”

Verse 27

महादेव उवाच । भवन्तः पशवः सर्वे भवन्तु सहिताः इति । अहं पतिर् वो भवतां ततो मोक्षम् अवाप्स्यथ । तथेति देवास् तं प्राहुस् ततः पशुपतिर् भवत ॥ ३३.२७ ॥

ମହାଦେବ କହିଲେ— “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପଶୁ (ବନ୍ଧିତ ଜୀବ) ହୋଇ ଏକତ୍ର ରୁହ। ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ପତି (ସ୍ୱାମୀ) ହେବି; ତାପରେ ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ।” ଦେବମାନେ କହିଲେ— “ତଥାସ୍ତୁ”; ସେଥିଠାରୁ ସେ ପଶୁପତି ହେଲେ।

Verse 28

ब्रह्मा पशुपतिं प्राह प्रसन्नेनान्तरात्मना । चतुर्दशी ते देवेश तिथिरस्तु न संशयः ॥ ३३.२८ ॥

ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପଶୁପତିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଦେବେଶ! ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତୁମ ତିଥି ହେଉ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 29

तस्यां तिथौ भवन्तं ये यजन्ते श्रद्धयान्विताः । उपोष्य पश्चाद्भुञ्जीयाद्गोधूमान्नेन वै द्विजान् ॥ तस्य त्वं तुष्टिमापन्नो नय स्थानमनुत्तमम् ॥ ३३.२९ ॥

ସେହି ତିଥିରେ ଯେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ତୁମକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଉପବାସ କରନ୍ତୁ; ପରେ ଗୋଧୂମ (ଗହମ) ଅନ୍ନରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାନ୍ତୁ। ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁତ୍ତମ ଧାମକୁ ନେଇଯାଅ।

Verse 30

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । दन्तान् नेत्रे फले प्रादाद्भगपूष्णोः क्रतोरपि । परिज्ञानं च सकलं स प्रादाच्च सुरेष्वपि ॥ ३३.३० ॥

ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିବା ପରେ ରୁଦ୍ର ସେତେବେଳେ ଭଗ, ପୂଷନ ଓ କ୍ରତୁଙ୍କୁ ଦାନ୍ତ, ନେତ୍ର ଏବଂ କ୍ରିୟାଫଳ (ଯଜ୍ଞଫଳ) ଦେଲେ; ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଜ୍ଞାନ (ସମ୍ୟକ୍ ବୋଧ) ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 31

एवं रुद्रस्य सम्भूतिः सम्भूता ब्रह्मणः पुरा । अनेनैव प्रयोगेन देवानां पतिरुच्यते ॥ ३३.३१ ॥

ଏଭଳି ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ଭୂତି ଘଟିଲା; ଏହି ଏକେ ପ୍ରୟୋଗ (ଉକ୍ତି-ରୀତି) ଦ୍ୱାରା ସେ ‘ଦେବମାନଙ୍କର ପତି’ ବୋଲି ଉଚ୍ୟତେ।

Verse 32

यश्चैनं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥ ३३.३२ ॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ନିତ୍ୟ ଏହି ପାଠ ଶୁଣେ, ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 33

॥ इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବରାହପୁରାଣର ଭଗବଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରରେ ତେତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 34

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବରାହପୁରାଣର ଭଗବଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରରେ ତେତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Frequently Asked Questions

The narrative frames exclusion and disorder in ritual society as leading to destabilizing anger and proliferation of harmful forces, while reintegration through stuti, knowledge-sharing, and regulated observance restores order. Ethically, the text emphasizes inclusion within communal-sacrificial structures, restraint of wrath through reconciliation, and the reestablishment of governance (paśupati) as a stabilizing principle for the world.

A specific lunar marker is given: caturdaśī-tithi. The text prescribes worship of Bhava/Rudra on that tithi with upavāsa (fasting), followed by feeding dvijas with godhūmānna (wheat-based food), presented as a ritually timed act of restoration and satisfaction.

Although not framed in modern ecological terms, the chapter links cosmic stability to correct ritual distribution and governance: disruption of yajña produces uncontrolled, fear-inducing beings and atmospheric obscuration, while reconciliation and rule-bound observance reassert order across ‘bhūmi’ and the directions. In an environmental-stewardship reading, the text models how social-ritual equilibrium is portrayed as necessary for maintaining the world’s functional balance.

The chapter references Brahmā (pitāmaha), Rudra/Mahādeva (Śambhu, Bhava, Paśupati), and the devas collectively, along with Pūṣan, Bhaga, and Kratu as sacrificial functionaries impacted in the conflict. Dakṣa is implied through the Dakṣa-yajña framework. No human dynastic lineages are named in this excerpt.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App