Adhyaya 29: The Birth and Marriages of the Direction-Goddesses and the Daśamī Observance

Verse 1

महातपा उवाच । शृणु राजन्नवहितः प्रजापाल कथामिमाम् । यदा दिशः समुत्पन्नाः श्रोत्रेभ्यः पृथिवीपते ॥ २९.१ ॥

ମହାତପା କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ; ହେ ପ୍ରଜାପାଳକ, ଏହି କଥା ଶୁଣ। ହେ ପୃଥିବୀପତେ, ଯେତେବେଳେ ଦିଗମାନେ କାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ (ସେ ସମୟର କଥା)।

Verse 2

ब्रह्मणः सृजतः सृष्टिमादिसर्गे समुत्थिते । चिन्ताभून्महती को मे प्रजाः सृष्टा धरिष्यति ॥ २९.२ ॥

ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୃଜୁଥିବାବେଳେ, ଆଦିସର୍ଗ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ତେବେ ମହା ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମିଲା—“ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ କିଏ ଧାରଣ ଓ ପାଳନ କରିବ?”

Verse 3

एवं चिन्तयतस्तस्य अवकाशं प्रजास्विह । प्रादुर्बभूवुः श्रोत्रेभ्यः दश कन्या महाप्रभाः ॥ २९.३ ॥

ସେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଏଠାରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବକାଶ ଖୋଜୁଥିଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କ କାନରୁ ସହସା ମହାପ୍ରଭାବତୀ ଦଶ କନ୍ୟା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 4

पूर्वा च दक्षिणा चैव प्रतीची चोत्तरा तथा । ऊर्ध्वाधरा च षण्मुख्याः कन्या ह्यासंस्तदा नृप ॥ २९.४ ॥

ପୂର୍ବା ଓ ଦକ୍ଷିଣା, ଏବଂ ପ୍ରତୀଚୀ ଓ ଉତ୍ତରା; ତଥା ଊର୍ଧ୍ୱା ଓ ଅଧରା—ଏହି ଛଅ ମୁଖ୍ୟରୂପିଣୀ କନ୍ୟାମାନେ ସେତେବେଳେ, ହେ ନୃପ, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 5

अन्याश्चतस्त्रस्तेषां तु कन्याः परमशोभनाः । रूपस्विन्यो महाभागा गाम्भीर्येण समन्विताः ॥ २९.५ ॥

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଚାରିଜଣ କନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭନୀୟ ଥିଲେ—ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପବତୀ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳିନୀ ଏବଂ ଗାମ୍ଭୀର୍ୟ ଓ ଗରିମାରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 6

ता ऊचुः प्रणयाद्देवं प्रजापतिमकल्मषम् । अवकाशं तु नो देहि देवदेव प्रजापते ॥ २९.६ ॥

ସେମାନେ ସ୍ନେହଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଦେବ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ପ୍ରଜାପତେ! ଆମକୁ ଅବକାଶ (ସ୍ଥାନ/ସୁଯୋଗ) ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 7

यत्र तिष्ठामहे सर्वा भर्तृभिः सहिताः सुखम् । पतयश्च महाभागा देहि नोऽव्यक्तसम्भव ॥ २९.७ ॥

ଆମକୁ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆମ ଭର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁଖରେ ବସିପାରିବୁ, ଏବଂ ଆମ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପତିମାନେ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ ବସନ୍ତୁ)। ହେ ଅବ୍ୟକ୍ତସମ୍ଭବ, ଏହା ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । ब्रह्माण्डमेतत् सुश्रॊण्यः शतकोटिप्रविस्तरम् । तस्यान्ते स्वेच्छया भद्रा उष्यतां मा विलम्बत ॥ २९.८ ॥

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହେ ସୁଶ୍ରୋଣୀ! ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଶତକୋଟି ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ। ହେ ଭଦ୍ରେ! ଏହାର ସୀମାନ୍ତରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବସ; ବିଳମ୍ବ କରନି।”

Verse 9

भर्तॄंश्च वः प्रयच्छामि सृष्ट्वा रूपस्विनोऽनघाः । यथेष्टं गम्यतां देशो यस्या यो रोचतेऽधुना ॥ २९.९ ॥

“ଏବଂ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବି—ସେମାନଙ୍କୁ ରୂପବାନ ଓ ଅନଘ (ନିର୍ଦୋଷ) ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରି। ଏବେ ଯାହାକୁ ଯେ ଦେଶ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଲ ଲାଗେ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସେଠାକୁ ଯାଉ।”

Verse 10

एवमुक्ताश्च ताः सर्वा यथेष्टं प्रययुस्तदा । ब्रह्मापि ससृजे तूर्णं लोकपालान् महाबलान् ॥ २९.१० ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେତେବେଳେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ମହାବଳୀ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 11

सृष्ट्वा तु लोकपालांस्तु ताः कन्याः पुनराह्वयत् । विवाहं कारयामास ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ २९.११ ॥

ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ବ୍ରହ୍ମା ସେହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଇଲେ।

Verse 12

एकामिन्द्राय स प्रादादग्नयेऽन्यां यमाय च । निरृताय च देवाय वरुणाय महात्मने ॥ २९.१२ ॥

ସେ ଗୋଟିଏକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଅନ୍ୟଟିକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ, ଏବଂ ଯମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଏହିପରି ଦେବ ନିରୃତିଙ୍କୁ ଓ ମହାତ୍ମା ବରୁଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।

Verse 13

वायवे धनदेशाय ईशानाय च सुव्रत । ऊर्ध्वां स्वयमधिष्ठाय शेषायाधो व्यवस्थिताम् ॥ २९.१३ ॥

ବାୟୁଙ୍କୁ, ଧନଦ (କୁବେର)ଙ୍କୁ ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ (ନିୟୋଜନ)। ହେ ସୁବ୍ରତେ! ସେ ନିଜେ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରି, ତଳେ ଶେଷଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 14

एवं दत्त्वा पुनर्ब्रह्मा तिथिं प्रादाद्दिशां पुनः । दशमीं भर्तृनाम्नास्तु दध्यन्नं भोजनं प्रभुः ॥ २९.१४ ॥

ଏପରି ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ଦିଗମାନଙ୍କୁ ତିଥି ନିୟୋଜନ କଲେ। ଏବଂ ‘ଭର୍ତୃ’ ନାମଧାରୀ ଦଶମୀ ଦିନେ ପ୍ରଭୁ ଦଧ୍ୟନ୍ନ (ଦହି-ଭାତ)କୁ ଭୋଜନ-ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ।

Verse 15

ततः प्रभृति ता देव्यः सेन्द्राद्याः परिकीर्तिताः । दशमी च तिथिस्तासामतीव दयिताभवत् ॥ २९.१५ ॥

ତାହାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସେହି ଦେବୀମାନେ ଯଥାବିଧି କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶମୀ ତିଥି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହେଲା।

Verse 16

तस्यां दध्याशनो यस्तु सुव्रती भवते नरः । तस्य पापक्शयं तास्तु कुर्वन्त्यहरहर्नृप ॥ २९.१६ ॥

ହେ ନୃପ, ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦଧି ଆହାର କରେ ସେ ସୁବ୍ରତୀ ହୁଏ; ଏବଂ ସେମାନେ ତାହାର ପାପକ୍ଷୟ ଦିନେଦିନେ କରନ୍ତି।

Verse 17

यश्चैतच्छृणुयाज्जन्म दिशां नियतमानसः । स प्रतिष्ठामवाप्नोति ब्रह्मलोके न संशयः ॥ २९.१७ ॥

ଏବଂ ଯେ ନିୟତମନା ହୋଇ ଦିଗମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।