Adhyaya 22: Gaurī’s Rebirth, Umā’s Austerities, Rudra’s Test, and the Himalayan Wedding

Verse 1

महातपा उवाच । तस्मिन् निवसतस्तस्य रुद्रस्य परमेष्ठिनः । चुकोप गौरी देवस्य पितुर्वैरमनुस्मरन् ॥ २२.१ ॥

ମହାତପା କହିଲେ—ପରମେଷ୍ଠୀ ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ନିବାସ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବଙ୍କ ପିତା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୈରକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଗୌରୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 2

चिन्तयामास दक्षस्य अनेनापकृतं पुरा । यज्ञो विध्वंसितो यस्मात् तस्माच्चान्यां तनूमहम् ॥ २२.२ ॥

ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏହିଜଣେ ପୂର୍ବେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପକାର କରିଥିଲା; ସେହି କାରଣରୁ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା। ତେଣୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ତନୁ ଧାରଣ କରିବି।”

Verse 3

आराध्य तपसा तस्य गृहे भूत्वा व्रजाम्यहम् । कथं गच्छामि पितरं दक्षं क्षपितबान्धवम् ॥ २२.३ ॥

ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ତାଙ୍କ ଗୃହରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବନ୍ଧୁମାନେ ନଶିଥିବା ମୋ ପିତା ଦକ୍ଷଙ୍କ ପାଖକୁ ମୁଁ କିପରି ଯିବି?

Verse 4

भवपत्नी च दुहिता एवं संचिन्त्य सुन्दरी । जगाम तपसे शैलं हिमवन्तं महागिरिम् ॥ २२.४ ॥

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ (ଦକ୍ଷଙ୍କ) କନ୍ୟା ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ମହାଗିରି ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

Verse 5

तत्र कालेन महता क्षपयन्ती कलेवरम् । स्वशरीराग्निना दग्धा ततः शैलसुता अभवत् ॥ २२.५ ॥

ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଧରି ଦେହକୁ କ୍ଷୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ନିଜ ଶରୀରାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲା; ତାପରେ ସେ ଶୈଳସୁତା (ପର୍ବତକନ୍ୟା) ହେଲା।

Verse 6

उमा नामेति महती कृष्णा चेत्यभिधानतः । लब्ध्वा तु शोभनां मूर्तिं हिमवन्तगृहे शुभा ॥ २२.६ ॥

ତାଙ୍କର ମହତ୍ ନାମ ‘ଉମା’ ଥିଲା, ଏବଂ ‘କୃଷ୍ଣା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଅଭିଧାନ ଥିଲା। ଶୋଭନ ରୂପ ଲାଭ କରି ସେ ଶୁଭା ହିମବନ୍ତଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିଲା।

Verse 7

पुनस्तपश्चकारोग्रं देवं स्मृत्वा त्रिलोचनम् । असावेव पतिर्मह्यमित्युक्त्वा तपसि स्थिता ॥ २२.७ ॥

ସେ ପୁନର୍ବାର ତ୍ରିଲୋଚନ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଘୋର ତପ କଲା। “ସେଇ ମୋ ପତି” ବୋଲି କହି ତପରେ ଅଟୁଟ ରହିଲା।

Verse 8

कुर्वन्त्या तत् तपश्चोग्रं हिमवन्ते महागिरौ । कालेन महता देवस्तपसाराधितस्तया ॥ २२.८ ॥

ହିମବନ୍ତ ମହାଗିରିରେ ସେ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଘୋର ତପ କରୁଥିଲା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତାହାର ତପରେ ଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 9

अजगामाश्रमं तस्या विप्रो भूत्वा महेश्वरः । वृद्धः शिथिलसर्वाङ्गः स्खलंश्चैव पदे पदे ॥ २२.९ ॥

ମହେଶ୍ୱର ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାହାର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ସେ ବୃଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ, ଏବଂ ପଦେ ପଦେ ଠୋକର ଖାଉଥିଲେ।

Verse 10

कृच्छ्रात् तस्याः समीपं तु आगत्य द्विजसत्तमः । बुभुक्षितोऽस्मि मे देहि भद्रे भोज्यं द्विजस्य तु ॥ २२.१० ॥

କଷ୍ଟକରି ତାହାର ସମୀପକୁ ଆସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—“ମୁଁ ଭୁଖିଆ। ଭଦ୍ରେ, ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଜନ ମୋତେ ଦିଅ।”

Verse 11

एवमुक्ता तदा कन्या उमा शैलसुता शुभा । उवाच ब्राह्मणं भोज्यं दद्मि विप्र फलादिकम् । कुरु स्नानं द्रुतं विप्र भुञ्जस्वान्नं यदृच्छया ॥ २२.११ ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ଶୁଭ ଶୈଳସୁତା କନ୍ୟା ଉମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ବିପ୍ର, ମୁଁ ଫଳ ଆଦି ଭୋଜନ ଦେବି। ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାନ କର, ଏବଂ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ମିଳିଥିବା ଅନ୍ନ ଭୁଞ୍ଜ।”

Verse 12

एवमुक्तस्तदा विप्रस्तस्य पार्श्वे महानदीम् । गङ्गां जगाम स्नानार्थी स्नानं कर्त्तुमवातरात् ॥ २२.१२ ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିକଟସ୍ଥ ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଗଲେ ଏବଂ ବିଧିସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଜଳରେ ଅବତରିଲେ।

Verse 13

स्नानं तु कुर्वता तेन रुद्रेण द्विजरूपिणा । भूत्वा मायामयं भीमं मकरं भयदर्शनम् । ग्राहितस्तु तदा विप्रस्तेन दुष्टेन मद्गुणा ॥ २२.१३ ॥

ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱିଜରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରୁଦ୍ର ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ; ମାୟାବଳେ ସେ ଭୟଙ୍କର, ଭୟଦର୍ଶନ ମକର ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ମଦ୍ଗୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଧରିନେଲା।

Verse 14

दृष्ट्वा धृतमथात्मानं मकरॆण बलीयसा । वृद्धमात्मानमन्यं तां दर्शयन् वाक्यमब्रवीत् ॥ २२.१४ ॥

ତାପରେ ଅଧିକ ବଳବାନ ମକର ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ନିଜର ବୃଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇ ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 15

अब्रह्मण्यं गतं कन्ये धावस्वानय मां रुषः । यावन्नायाति विकृतिं तावन्मां त्रातुमर्हसि ॥ २२.१५ ॥

ହେ କନ୍ୟେ! ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଧର୍ମବିରୋଧୀ ଅନାଚାରକୁ ଗଲା; ଦୌଡ଼ି ଯାଇ ତାକୁ ତୁରନ୍ତ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ। ସେ ଆହୁରି ବିକୃତିକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

एवमुक्ता तदा कन्या चिन्तयामास पार्वती । पितृभावेन शैलेन्द्रं भर्तृभावेन शङ्करम् । स्पृशामि तपसा पूता कथं विप्रं स्पृशाम्यहम् ॥ २२.१६ ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପିତୃଭାବେ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭର୍ତୃଭାବେ ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ସ୍ପର୍ଶ କରିବି?’

Verse 17

यद्येनं नापकर्षामि मकरॆण जले धृतम् । तदानिं ब्रह्मवध्याऽ मे भवतीति न संशयः ॥ २२.१७ ॥

ମକର ଦ୍ୱାରା ଜଳରେ ଧରାଯାଇଥିବା ଏହାକୁ ଯଦି ମୁଁ ଟାଣି ବାହାର କରିନାହିଁ, ତେବେ ସେଇ କ୍ଷଣେ ମୋ ପାଖକୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଦୋଷ ଆସିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 18

अन्यव्यतिक्रमे धर्ममपनेतुं च शक्यते । ब्रह्मवध्याः पुनर्नैवमेवमुक्त्वा गता त्वरम् ॥ २२.१८ ॥

ଅନ୍ୟ ଅତିକ୍ରମରେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଦୋଷ ନିବାରଣ ସମ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାରେ ତାହା ନୁହେଁ। ଏମିତି କହି ସେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା।

Verse 19

सा गत्वा त्वरितं भीरुर् गृहीत्वा पाणिना द्विजम् । चकर्षान्तर्-जलात् तावत् स्वयं भूतपतिर् हरः ॥ २२.१९ ॥

ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଗଲା ଏବଂ ହାତରେ ସେଇ ଦ୍ୱିଜକୁ ଧରି ଜଳର ଭିତରୁ ଟାଣି ବାହାର କଲା; ସେତେବେଳେ ଭୂତପତି ହର ସ୍ୱୟଂ (ସହାୟ ଭାବେ) ଥିଲେ।

Verse 20

यमाराध्य तपश्चर्त्तुमारब्धं शैलपुत्र्याः । स एव भगवान् रुद्रस्तस्याः पाणौ विलम्बत ॥ २२.२० ॥

ଯାହାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ସେଇ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ହାତରେ (ଅର୍ଥାତ୍ ବର ଭାବେ) ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 21

तं दृष्ट्वा लज्जिता देवी पूर्वत्यागमनुस्मरन् । न किञ्चिदुत्तरं सुभ्रूर्वदति स्म सुलज्जिता ॥ २२.२१ ॥

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବୀ ପୂର୍ବରୁ ଯାଇଥିବା କଥା ସ୍ମରଣ କରି ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ସୁଭ୍ରୂ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲଜ୍ଜାରେ କିଛି ଉତ୍ତର କହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 22

तूष्णीम्भूतां तु तां दृष्ट्वा गौरीं रुद्रो हसन्निव । पाणौ गृहीत्वा मां भद्रे कथं त्यक्तुमिहार्हसि ॥ २२.२२ ॥

ଗୌରୀ ନିରବ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି ରୁଦ୍ର ଯେନ ହସିଲେ; ମୋ ହାତ ଧରି କହିଲେ—“ଭଦ୍ରେ, ମୋତେ ଏଠି ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ତୁମେ କିପରି ଯୋଗ୍ୟ ଭାବୁଛ?”

Verse 23

मत्पाणिग्रहणं भद्रे वृथा यदि करिष्यसि । तदानीं ब्रह्मणः पुत्र्यामाहारार्थं ब्रवीम्यहम् ॥ २२.२३ ॥

ଭଦ୍ରେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପାଣିଗ୍ରହଣକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସେତେବେଳେ ଆହାର ପ୍ରାପ୍ତିର ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ବିଷୟ କହିବି।

Verse 24

न भवेत् परिहासोऽयमुक्ता देवी परापरा । लज्जमाना तदा वाक्यं वदति स्मितपूर्वकम् ॥ २२.२४ ॥

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲାପରେ ପରାପରା ଦେବୀ କହିଲେ—“ଏହା ପରିହାସ ନ ହେଉ।” ତାପରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ମୃଦୁ ହସ ସହିତ ସେ କଥା କହିଲେ।

Verse 25

देवदेव त्रिलोकेश त्वदर्थोऽयं समुद्यमः । प्राग्जन्माराधितो भर्त्ता भवान् देवो महेश्वरः ॥ २२.२५ ॥

ହେ ଦେବଦେବ, ତ୍ରିଲୋକେଶ! ଏହି ପ୍ରୟାସ ତୁମ ପାଇଁ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଆରାଧିତ ଭର୍ତ୍ତା-ପାଳକ ଥିଲ; ତୁମେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର।

Verse 26

इदानीं मे भवान् देवः पतिर्नान्यो भविष्यति । किन्तु स्वामी पिता मह्यं शैलेन्द्रो मे व्रजामि तम् । अनुज्ञाप्य विधानॆन ततः पाणिं गृहीष्यसि ॥ २२.२६ ॥

ଏବେ, ହେ ଦେବ, ତୁମେ ହିଁ ମୋ ପତି; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ମୋର ରକ୍ଷକ ପିତା ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାମୀ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛି। ବିଧିମତେ ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ତାପରେ ତୁମେ ମୋ ହାତ ଗ୍ରହଣ କରିବ।

Verse 27

एवमुक्त्वा तदा देवी पितरं प्रति भामिनी । कृताञ्जलिपुटा भूत्वा हिमवन्तमुवाच ह ॥ २२.२७ ॥

ଏହିପରି କହି ସେତେବେଳେ ଦୀପ୍ତିମତୀ ଦେବୀ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି କରଯୋଡି ହିମବାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 28

अतोऽन्यजन्मभर्त्ता मे रुद्रो दक्षमखान्तकः । इदानीं तपसा सैव ध्यातोऽभूद्गतिभावनः ॥ २२.२८ ॥

ଏହେତୁ ମୋର ଅନ୍ୟଜନ୍ମର ପତି, ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞାନ୍ତକ ରୁଦ୍ର, ଏବେ ତାହାର ତପସ୍ୟାରେ ଧ୍ୟାନିତ ହୋଇ ଗତି-ଭାବନ ହେଲେ।

Verse 29

स च विश्वपतिर्भूत्वा ब्राह्मणो मे तपोवनम् । आगत्य भोजनार्थाय याचयामास शङ्करः । मया स्नातुं व्रजस्वेति चोदितो जाह्नवीं गतः ॥ २२.२९ ॥

ସେ ବିଶ୍ୱପତି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେ ମୋ ତପୋବନକୁ ଆସିଲେ। ଶଙ୍କର ଭୋଜନ ଯାଚିଲେ। ମୁଁ ‘ସ୍ନାନକୁ ଯାଅ’ ବୋଲି କହିଲି; ସେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା)କୁ ଗଲେ।

Verse 30

तत्रासौ वृद्धकायेन द्विजरूपेण शङ्करः । मकरेण धृतस्तूर्णं अब्रह्महण्यमुवाच ह ॥ २२.३० ॥

ସେଠାରେ ଶଙ୍କର ବୃଦ୍ଧଦେହ ଓ ଦ୍ୱିଜରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ ଏକ ମକର ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଧରିଲା; ତେବେ ସେ ଅବ୍ରହ୍ମହଣ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 31

ब्रह्महत्याभयात् तात मया पाणौ धृतस्ततः । धृतमात्रः स्वकं देहं दर्शयामास शङ्करः ॥ २२.३१ ॥

‘ତାତ! ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ଭୟରୁ ମୁଁ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରିଲି। ଧରିବାମାତ୍ରେ ଶଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱଦେହ (ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ) ପ୍ରକାଶ କଲେ।’

Verse 32

ततो मामब्रवीद् देवः पाणिग्रहणमागताम् । भवती देवि मा किञ्चिद् विचारय तपोधने ॥ २२.३२ ॥

ତେବେ ପାଣିଗ୍ରହଣ-ବିଧି ପାଇଁ ଆସିଥିବା ମୋତେ ଦେବ କହିଲେ— “ଦେବି, ତପୋଧନେ, କିଛିମଧ୍ୟ ବିଚାର କରନି।”

Verse 33

एवमुक्ता त्वहं तेन शङ्करेण महात्मना । तदनुज्ञाप्य देवेशं भवन्तं प्रष्टुमागता । इदानीं यत्क्षमं कार्यं तच्छीघ्रं संविधीयताम् ॥ २२.३३ ॥

ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବେଶଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଆସିଛି। ଏବେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥୋଚିତ, ସେହିଟି ଶୀଘ୍ର ସମ୍ବିଧାନ କରାଯାଉ।

Verse 34

एवं श्रुत्वा तदा वाक्यं शैलराजो मुदा युतः । उवाच दुहितां धन्यां तस्मिन् काले वराननाम् ॥ २२.३४ ॥

ସେହି କଥା ଶୁଣି ଶୈଳରାଜ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ନିଜ ଧନ୍ୟା, ସୁମୁଖୀ କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ।

Verse 35

पुत्रि धन्योऽस्म्यहं लोके यस्य रुद्रः स्वयं हरः । जामाता भविता देवि त्वयापत्यवतामहम् । स्थापितो मूर्ध्नि देवानामपि पुत्रि त्वया ह्यहम् ॥ २२.३५ ॥

କନ୍ୟେ, ମୁଁ ଲୋକେ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ସ୍ୱୟଂ ହର-ରୁଦ୍ର ମୋର ଜାମାତା ହେବେ। ଦେବି, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତାନବାନ୍ ହେବି; କନ୍ୟେ, ତୁମେଇ ମୋତେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶିରୋସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଛ।

Verse 36

स्थीयतां क्षणमेकं तु यावदागमनं मम । एवमुक्त्वा गतो राजा शैलानां ब्रह्मणोऽन्तिकम् ॥ २२.३६ ॥

“ମୋର ଆଗମନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ କ୍ଷଣ ରୁହ।” ଏଭଳି କହି ଶୈଳମାନଙ୍କ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।

Verse 37

तत्र दृष्ट्वा महात्मानं सर्वदेवपितामहम् । उवाच प्रणतो भूत्वा ब्रह्माणं शैलराट् ततः ॥ २२.३७ ॥

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ପିତାମହ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ପର୍ବତରାଜ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 38

देवो मा दुहिता मह्यं तां रुद्राय ददाम्यहम् । त्वया देव अनुज्ञातस्तत्करोमि प्रसाधि माम् ॥ २२.३८ ॥

ହେ ଦେବ! ସେ ମୋର କନ୍ୟା; ମୁଁ ତାକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଉଛି। ହେ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଏହା କରୁଛି; ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 39

ततो ब्रह्मा प्रीतमना याहि रुद्राय तां शुभाम् । प्रयच्छोवाच देवानां तदा लोकपितामहः ॥ २२.३९ ॥

ତେବେ ପ୍ରୀତମନା ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଯାଅ, ସେଇ ଶୁଭାକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କର।” ସେ ସମୟରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଲୋକପିତାମହ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 40

एवमुक्तः शैलराजः स्ववेश्मागम्य सत्वरम् । देवानृषीन् सिद्धसङ्घान् चामन्त्रयत सत्वरम् ॥ २२.४० ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇ ଶୈଳରାଜ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରି ତୁରନ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ, ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଓ ସିଦ୍ଧସଂଘମାନଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।

Verse 41

तुम्बुरुं नारदं चैव हाहाहूहूं तथैव च । स गत्वा किन्नरांश्चैव असुरान् राक्षसानपि ॥ २२.४१ ॥

ସେ ତୁମ୍ବୁରୁ, ନାରଦ ଏବଂ ହାହାହୂହୂଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସହ ନେଇ ବାହାରିଲେ; ଏବଂ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ପାଖକୁ, ତଥା ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲେ।

Verse 42

पर्वताः सरितः शैलाः वृक्षाः ओषधयस्तथा । आगताः मूर्त्तिमन्तो वै पर्वताः सङ्गमोपलाः । हिमवद्दुहितुर्द्रष्टुं विवाहं शङ्करेण ह ॥ २२.४२ ॥

ପର୍ବତ, ନଦୀ, ଶୈଳଶିଖର, ବୃକ୍ଷ ଓ ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସଙ୍ଗମଶିଳା ସହିତ ପର୍ବତମାନେ ଯେନେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ, ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କର ଶଙ୍କର ସହ ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 43

तत्र वेदिः क्षितिश्चासीद् कलशाः सप्त सागराः । सूर्यॊ दीपस्तथा सोमः सरितो ववहुर् जलम् ॥ २२.४३ ॥

ସେଠାରେ ବେଦି ଓ କ୍ଷିତି (ପୃଥିବୀ) ଥିଲା; ସପ୍ତ ସାଗର କଳଶ ସମାନ ଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୀପ ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ନଦୀମାନେ ଜଳ ବହାଉଥିଲେ।

Verse 44

एवं विवाहसामग्रीं कृत्वा शैलवराधिपः । प्रेषयामास रुद्राय समीपं मन्दरं गिरिम् ॥ २२.४४ ॥

ଏଭଳି ବିବାହ ସାମଗ୍ରୀ ସଜାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତାଧିପତି (ହିମବତ) ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ, ସମୀପସ୍ଥ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଦୂତରୂପେ ପଠାଇଲେ।

Verse 45

स तदा मन्दरोक्‍तस्तु शङ्करो द्रुतमाययौ । विधिना सोमया पाणिं जग्राह परमेश्वरः ॥ २२.४५ ॥

ତେବେ ମନ୍ଦରର କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଶଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ। ବିଧିଅନୁସାରେ ପରମେଶ୍ୱର ସୋମାଙ୍କ ପାଣିଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 46

तत्रोत्सवे पर्वतनारदौ द्वौ जगुश्च सिद्धा ननृतुर्वनस्पतीः । पुष्पाण्यनेकानि विचिक्षिपुः शुभाः ननर्तुरुच्चैः सुरयोषितो भृशम् ॥ २२.४६ ॥

ସେହି ଉତ୍ସବରେ ପର୍ବତ ଓ ନାରଦ—ଏଇ ଦୁଇଜଣ ଗାନ କଲେ; ସିଦ୍ଧମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ବନସ୍ପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ନାଚିଲା ପରି ଦୋଳିତ ହେଲେ। ଅନେକ ଶୁଭ ପୁଷ୍ପ ଛିଟାଯାଇଲା; ଏବଂ ଦେବଯୋଷିତମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ, ଅତ୍ୟଧିକ ଉଲ୍ଲାସରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 47

तस्मिन् विवाहे सलिलप्रवाहे चतुर्मुखो लोकपरः स्वसंस्थः । उवाच कन्यां भव पुत्रि लोके नारी प्रभर्त्ता तव चान्यपुंसाम् ॥ इत्येवमुक्त्वा स उमां सरुद्रां पितामहः स्वं पुरमाजगाम ॥ २२.४७ ॥

ସେହି ବିବାହରେ, ଜଳପ୍ରବାହ ମଧ୍ୟରେ, ଲୋକହିତପର ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ— “କନ୍ୟେ, ଲୋକେ ଏହିପରି ରୁହ; ନାରୀ ତୋ ପାଇଁ ଓ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପଥପ୍ରଦର୍ଶିନୀ ଓ ଧାରଣକାରିଣୀ।” ଏମିତି କହି ପିତାମହ ରୁଦ୍ରସହିତ ଉମାକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ପୁରକୁ ଗଲେ।

Verse 48

जामातरं पर्वतराट् सुपूज्य विसर्जयामास विभुं स सोमम् । देवान्श्च दैत्यान् विविधानृषींश्च सम्पूज्य सर्वान् विविधैस्तु वस्तुभिः । विभूषणैर्वस्त्रवरान्नदानैः—र्विसर्जयामास तदाद्रिमुख्यान् ॥२२.४८॥

ପର୍ବତରାଟ୍ ହିମବାନ୍ ନିଜ ଜାମାତା ବିଭୁ ସୋମଙ୍କୁ ସୁପୂଜା କରି ବିଦାୟ କଲେ। ପରେ ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଋଷି—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନାନା ପ୍ରକାର ଉପହାରରେ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଅଳଙ୍କାର, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ନଦାନ ଓ ଦାନ ସହିତ ସେହି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଦାୟ କଲେ।

Verse 49

स वीतशोको विरजो विशुद्धः शुभाननां देववराय दत्त्वा । उमां महात्मा हिमवानद्रिराजः पैतामहे लोक इवाध्वरे भात् ॥ २२.४९ ॥

ମହାତ୍ମା ପର୍ବତରାଜ ହିମବାନ୍ ଶୋକରହିତ, ନିର୍ମଳ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶୁଭମୁଖୀ ଉମାକୁ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ପୈତାମହ ଲୋକରେ ଯଜ୍ଞମଧ୍ୟରେ ଭାସୁଥିବା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 50

इतीरितेयं तव राजसत्तम प्रसूतिरॆषा न विदुर्यां सुरासुराः । स्वयम्भुदक्षादिराजः त्रिजन्मभिर्गौरीविवाहोऽपि मया सुकीर्तितः ॥ २२.५० ॥

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହିପରି ତୁମର ଏହି ବଂଶପ୍ରସୂତିକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ଯାହାକୁ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ସ୍ୱୟମ୍ଭୁଜାତ ଆଦିରାଜ ଦକ୍ଷ ଓ ଗୌରୀଙ୍କ ତିନି ଜନ୍ମରେ ଘଟିଥିବା ବିବାହକଥାକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛି।

Verse 51

श्रीवराह उवाच । एवं सा गौरिनाम्ना तु कारणान्मूर्तिमागता । सम्बभूव यथा प्रोक्तं प्रजापालाय पृच्छते । ऋषिणा महता पूर्वं तपसा भावितात्मना ॥ २२.५१ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ— ଏହିପରି ‘ଗୌରୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେ ଦେବୀ କାରଣବଶତଃ ମୂର୍ତ୍ତିଧାରଣ କରି, ପୂର୍ବେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଥିଲା ସେହିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ—ତପସ୍ୟାରେ ଭାବିତାତ୍ମା ମହାଋଷି ପୂର୍ବକାଳରେ ପ୍ରଜାପାଳଙ୍କୁ ପଚାରିଥିବା ପ୍ରଶ୍ନର ପ୍ରତିଉତ୍ତରରୂପେ।

Verse 52

गौर्याः उत्पत्तिर् एषा वै कथिता परमर्षिणा । विवाहश्च यथा वृत्तस् तत्सर्वं कथितं तव ॥ २२.५२ ॥

ଗୌରୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଏହି କଥା ପରମର୍ଷି ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି। ବିବାହ ଯେପରି ଘଟିଲା, ସେ ସବୁ ତୁମକୁ କଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 53

एतत्सर्वं तु गौर्या वै सम्पन्नं तु तृतीयया । तस्यां तिथौ तृतीयायां लवणं वर्जयेन्नरः । यश्चोपोष्यति नारी वा सा सौभाग्यं तु विन्दति ॥ २२.५३ ॥

ଏହି ସମସ୍ତ ଗୌରୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତୃତୀୟାରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେହି ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଲବଣ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେ ନାରୀ ଉପବାସ କରେ ସେ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଏ।

Verse 54

दुर्भगा या तु नारी स्यात् पुरुषश्चातिदुर्भगः । एतच्छ्रुत्वा तृतीयायां लवणं तु विवर्जयेत् ॥ २२.५४ ॥

ଯଦି କୌଣସି ନାରୀ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ ହୁଏ ଏବଂ ପୁରୁଷ ଅତିଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଶୁଣି ତୃତୀୟାରେ ଲବଣ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

सर्वकामानवाप्नोति सौभाग्यं द्रव्यसम्पदम् । आरोग्यं च सदा लोके कान्तिं पुष्टिं च विन्दति ॥ २२.५५ ॥

ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଧନସମ୍ପଦ। ଏବଂ ଲୋକେ ସଦା ଆରୋଗ୍ୟ, କାନ୍ତି ଓ ପୁଷ୍ଟି ପାଏ।