Adhyaya 209: Description of the Greatness of the Pativratā (Marital Fidelity and Ethical Devotion)

Verse 1

अथ पतिव्रतामाहात्म्यवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ कर्मणा केन राजेन्द्र तपसा वा तपोधनाः ॥ उत्तमां च गतिं यान्ति कृष्णवासः प्रशंस मे ॥

ଏବେ ପତିବ୍ରତାମାନଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! କେଉଁ କର୍ମରେ କିମ୍ବା କେଉଁ ତପସ୍ୟାରେ ତପୋଧନମାନେ ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି? ହେ କୃଷ୍ଣବାସ, ମୋ ପାଇଁ ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ପ୍ରଶଂସା କର।

Verse 2

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा नारदेनाब्रवीत्तदा ॥ यम उवाच ॥ न तस्य नियमो विप्र तपो नैव च सुव्रत ॥

ନାରଦ ଏପରି କହିବା ପରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ସେତେବେଳେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଯମ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ସେହି (ଉତ୍ତମ ଗତି) ପାଇଁ ନିୟମ ନାହିଁ, ତପ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ହେ ସୁବ୍ରତ।

Verse 3

उपवासो न दानं वा न देवो वा महामुने ॥ यादृशी तु भवेद्विप्र शृणु तत्त्वं समासतः ॥

ହେ ମହାମୁନେ! ନ ଉପବାସ, ନ ଦାନ, ନ (କେବଳ) ଦେବପୂଜା। ହେ ବିପ୍ର, କେମିତି ଆଚରଣ ହେବା ଉଚିତ, ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।

Verse 4

प्रसुप्ते या प्रस्वपिति जागर्ति विबुधे स्वयम् ॥ भुङ्क्ते तु भोजिते विप्र सा मृत्युम् जयति ध्रुवम् ॥

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ପତି ଶୋଇଲେ ଶୋଏ, ସେ ଜାଗିଲେ ନିଜେ ଜାଗେ, ଏବଂ ପତି ଭୋଜନ କରିଲେ ପରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ।

Verse 5

मौने मौना भवेद्या तु स्थिते तिष्ठति या स्वयम् ॥ सा मृत्युम् जायते विप्र नान्यत्पश्यामि किञ्चन ॥

ପତି ମୌନ ଥିଲେ ଯେ ମୌନ ରହେ, ଏବଂ ସେ ଦାଁଡ଼ିଲେ ଯେ ନିଜେ ଦାଁଡ଼ାଏ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ; ଏହା ଛଡ଼ା ମୁଁ ଆଉ କିଛି ଦେଖୁନି।

Verse 6

एकदृष्टिरेकमना भर्त्तुर्वचनकारिणी ॥ तस्या बिभीमहे सर्वे ये तथान्ये तपोधन ॥

ଏକ ଦୃଷ୍ଟି, ଏକ ମନ ଧରି ପତିଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କରୁଥିବା ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ—ହେ ତପୋଧନ—ଆମେ ସମସ୍ତେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତିମିଶ୍ରିତ ଭୟ-ଆଦରରେ ଦେଖୁ।

Verse 7

देवानामपि सा साध्वी पूज्या परमशोभना ॥ भर्त्रा चाभिहिता यापि न प्रत्याख्यायिनी भवेत् ॥

ସେଇ ସାଧ୍ବୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟା, ପରମ ଶୋଭାମୟୀ; ଏବଂ ପତି ଡାକି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କ ବଚନକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରୁଥିବା ନ ହେଉ।

Verse 8

वर्त्तमानापि विप्रेन्द्र प्रत्याख्यातापि वा सदा ॥ न दैवतं सम्प्रयाति पत्युर्न्यं कदाचन ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଯଦି ଅଲଗା ରହୁଥିବା ହେଉ କିମ୍ବା ସଦା ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହେଉ, ତଥାପି ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପତି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ‘ଦେବତା’ଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରେନାହିଁ।

Verse 9

सा न मृत्युमुखं याति एवं या स्त्री पतिव्रता ॥ एवं या तु भवेद्नित्यं भर्त्तुः प्रियहिते रता ॥

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ପତିବ୍ରତା, ସେ ମୃତ୍ୟୁମୁଖକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଯେ ସଦା ପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ ଥାଏ, ସେ ଏମିତି କୁହାଯାଏ।

Verse 10

एष माता पिता बन्धुरेष मे दैवतं परम् ॥ एवं शुश्रूषते या तु सा मां विजयते सदा ॥

ସେ ମୋ ପାଇଁ ମାତା, ପିତା ଓ ବନ୍ଧୁ; ସେଇ ମୋର ପରମ ଦେବତା। ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ଏଭଳି ଭାବେ ପତିଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରେ, ସେ ସଦା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 11

पतिव्रता तु या साध्वी तस्यां चाहं कृताञ्जलिः ॥ भर्तारमनुध्यायन्ती भर्तारमनुगच्छती ॥

ଯେ ସାଧ୍ବୀ ପତିବ୍ରତା, ତାହାକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରେ। ସେ ପତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି କରି ପତିଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କରେ।

Verse 12

भर्तारमनुशोचन्ती मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ गीतवादित्रनृत्यानि प्रेक्षणीयान्यनेकशः ॥

ପତିଙ୍କୁ ନେଇ ଅନୁଶୋଚନା/ବ୍ୟାକୁଳତା କରୁଥିବା ସେ ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ—ବହୁ ପ୍ରକାର ଦର୍ଶନୀୟ ଦୃଶ୍ୟ—

Verse 13

न शृणोति न पश्येद्या मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ स्नान्ती च तिष्ठती वापि कुर्वन्ती वा प्रसाधनम् ॥

ଯେ (ଏପରି ମନୋରଞ୍ଜନ) ନ ଶୁଣେ, ନ ଦେଖେ—ସେ ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ସେ ସ୍ନାନ କରୁଥାଉ, ଦାଁଡ଼ିଥାଉ, କିମ୍ବା ପ୍ରସାଧନ କରୁଥାଉ—

Verse 14

नान्यं या मनसा पश्येन्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ देवतार्चयन्तं वा भुज्यमानमपि द्विज ॥

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ମନରେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନ ଦେଖେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ସ୍ୱାମୀ ଦେବତାର୍ଚ୍ଚନ କରୁଥିବେ କିମ୍ବା ଭୋଜନ କରୁଥିବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

Verse 15

पतिं न त्यजते चित्तान्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ भानौ चानुदिते वापि उत्थाय च तपोधन ॥

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ଚିତ୍ତରୁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ ନାହିଁ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଦିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଠି, ହେ ତପୋଧନ।

Verse 16

गृहं मार्जयते नित्यं मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ चक्षुर्देहश्च भावश्च यस्या नित्यं सुसंवृतम् ॥

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ନିତ୍ୟ ଘରକୁ ମାର୍ଜନ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ, ଦେହ ଓ ଭାବ ସଦା ସୁସଂବୃତ ରହେ।

Verse 17

शौचाचारसमायुक्ता सापि मृत्युम् न पश्यति ॥ भर्तुर्मुखं प्रपश्येद्या भर्त्तुश्चित्तानुसारिणी ॥

ଶୌଚ ଓ ସଦାଚାରରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ଯେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁଖକୁ ଦର୍ଶନ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଚିତ୍ତାନୁସାରିଣୀ ହୁଏ।

Verse 18

वर्तते च हिते भर्त्तुर्मृत्युद्वारं न पश्यति ॥ एवं कीर्त्तिमतां लोके दृश्यन्ते दिवि देवताः ॥

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ହିତରେ ବର୍ତ୍ତେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ। ଏଭଳି କୀର୍ତ୍ତିମାନ ଲୋକ ଲୋକେ ଦିଶନ୍ତି, ଯେପରି ଦିବି ଦେବତାମାନେ।

Verse 19

मया तस्मात्तु विप्रर्षे यथावृत्तं यथाश्रुतम् ॥ गुह्यमेतत्ततो दृष्ट्वा पूजयामि पतिव्रताः ॥

ଏହେତୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଯେପରି ଘଟିଲା ଓ ଯେପରି ଶୁଣିଲି, ସେପରି ମୁଁ କହିଲି। ଏହାକୁ ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ ଜାଣି ମୁଁ ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।

Verse 20

अनुवेष्टनभावेन भर्त्तारमनुगच्छति ॥ सा तु मृत्युमुखद्वारं न गच्छेद्ब्रह्मसम्भव ॥

ସନ୍ନିହିତ ସେବାଭାବ ଓ ଦୃଢ଼ ସହଚର୍ୟରେ ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କରେ। କିନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ଭବ, ସେ ମୃତ୍ୟୁମୁଖ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 21

मानुषाणां च भार्या वै तत्र देशे तु दृश्यते ॥ कथितैव पुरा विप्र आदित्येन पतिव्रता ॥

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେହି ଦେଶରେ ଦେଖାଯାଏ। ହେ ବିପ୍ର, ପୂର୍ବେ ଆଦିତ୍ୟ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ପତିବ୍ରତା ବିଷୟ କହିଥିଲେ।