Adhyaya 208: Narration of the Exemplum of the Pativratā (Devoted Wife)

Verse 1

अथ पतिव्रतोपाख्यानवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ मुहूर्त्तस्य तु कालस्य दिव्याभरणभूषितान् ॥ प्रयातान्दिवि संप्रेक्ष्य विमानैः सूर्यसन्निभैः

ଏବେ ପତିବ୍ରତା-ଉପାଖ୍ୟାନର ବର୍ଣ୍ଣନା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଋଷିପୁତ୍ର କହିଲେ—ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ସେମାନଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ବିମାନରେ ଆକାଶକୁ ପ୍ରୟାଣ କରୁଥିବା ଦେଖି (ସେ କହିଲେ)।

Verse 2

ब्राह्मणास्तपसा सिद्धाः सपत्नीकाः सबान्धवाः ॥ सानुरागा ह्युभयतो मन्युनाभिपरिप्लुताः

ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପତ୍ନୀ ଓ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ, ସ୍ନେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଭୟ ପକ୍ଷରୁ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 3

विवर्णवदनो राजा प्रभातेजोविवर्जितः ॥ अचिरादेव सञ्जातः क्रोधेन भृशदुःखितः

ରାଜା (ଯମ)ଙ୍କ ମୁଖ ବିବର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଏବଂ ପ୍ରଭା-ତେଜ ହୀନ ହେଲେ; କ୍ରୋଧର କାରଣରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 4

तं तथा निष्प्रभं दृष्ट्वा धर्मराजं तपोधनः ॥ नारदश्चाब्रवीत्तत्र ज्ञात्वा तस्य मनोगतम्

ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଏପରି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଦେଖି, ତପୋଧନ ନାରଦ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମନୋଗତ ଜାଣି କହିଲେ।

Verse 5

अपि त्वं भ्राजमानस्तु पशोः पतिरिवापरः ॥ कस्मात्ते शोभनं वक्त्रं क्षणाद्वैवर्ण्यमापतत्

ଆପଣ ତ ଅନ୍ୟ ଏକ ପଶୁପତି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ; ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ଶୋଭନ ମୁଖ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ କାହିଁକି ବିବର୍ଣ୍ଣ ହେଲା?

Verse 6

विनिःश्वसन्यथा नागः कस्मात्त्वं परितप्यसे ॥ राजन्कस्माद्बिभेषि त्वमेतदिच्छामि वेदितुम्

ନାଗ ପରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଛ; ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ କ୍ଲେଶିତ? ହେ ରାଜନ, ତୁମେ କାହିଁକି ଭୟ କରୁଛ? ଏହା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 7

यम उवाच ॥ विवर्णं जायते वक्त्रं शुष्यते न च संशयः ॥ यन्मया हीदृशं दृष्टं श्रूयतां तन्महामुने

ଯମ କହିଲେ—ମୁହଁ ବିବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ଯେପରି ଦେଖିଛି, ହେ ମହାମୁନି, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 8

यायावरास्तु ये विप्रा उञ्छवृत्तिपरायणाः ॥ दृढस्वाध्यायतपसो ह्रीमन्तो ह्यनसूयकाः

ଯେ ବିପ୍ରମାନେ ଯାୟାବର, ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତିରେ ପରାୟଣ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ଏବଂ ଅନସୂୟକ—ସେମାନେ।

Verse 9

अतिथिप्रियकाश्चैव नित्ययुक्ता जितेन्द्रियाः ॥ ते त्वहम्मानिनः सर्वे गच्छन्त्युपरि मे द्विज

ସେମାନେ ଅତିଥିପ୍ରିୟ, ନିତ୍ୟ ସଂଯମୀ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ; କିନ୍ତୁ ଅହଂମାନରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋଠାରୁ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 10

दिव्यगन्धैर्विलिप्ताङ्गा माल्यभूषितवाससः ॥ सृजन्तो मम माल्यानि तेन ताम्ये द्विजोत्तम ॥

ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ଲେପିତ, ବସ୍ତ୍ର ମାଳା ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ। ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ମାଳା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 11

मृत्यो तिष्ठसि कस्यार्थे को वा मृत्युḥ कथं भवेत् ॥ कि त्वं न भाषसे मृत्यो ब्रूहि लोके निरर्थकः ॥

ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ତୁମେ କାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ? ସତ୍ୟରେ ‘ମୃତ୍ୟୁ’ କିଏ, ଏବଂ ମରଣ କିପରି ଘଟେ? ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ତୁମେ କାହିଁକି କଥା କହୁନାହ? କୁହ—ନହେଲେ ଲୋକେ ତୁମେ ନିରର୍ଥକ।

Verse 12

लोभासक्तान्सदा हंसि पापिष्ठान्धर्मवर्जितान् ॥ एषां तपसि सिद्धानां नाहं विग्रहवानिह ॥

ତୁମେ ସଦା ଲୋଭାସକ୍ତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଓ ଧର୍ମବର୍ଜିତମାନଙ୍କୁ ନାଶ କର। କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ମୋର ସଂଘର୍ଷଶକ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 13

निग्रहानुग्रहौ नापि मया शक्यौ महात्मनाम् ॥ कर्त्तुं वा प्रतिषेद्धुं वा तेन तप्ये भृशं मुने ॥

ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଅନୁଗ୍ରହ—ଦୁହେଁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ରୋକିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ହେ ମୁନି, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଦହୁଛି।

Verse 14

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विमानॆन महाद्युतिः ॥ पतिव्रता समं भर्त्रा सानुगा सपरिच्छदा ॥

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେଠାରେ ମହାଦ୍ୟୁତିମତୀ ଏକ ପତିବ୍ରତା ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆସିଲେ; ସେ ନିଜ ଭର୍ତ୍ତା ସହ, ଅନୁଗମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଓ ସମସ୍ତ ପରିଚ୍ଛଦ-ପରିବାର ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 15

महताऽतूर्यघोषेण सम्प्राप्ता प्रियदर्शना ॥ धर्मराजहितं सर्वं धर्मज्ञा धर्मवत्सला ॥

ମହା ଆତୂର୍ୟ-ଘୋଷ ସହିତ ସେ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନା ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞା, ଧର୍ମବତ୍ସଳା, ଏବଂ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତା ଥିଲେ।

Verse 16

साऽब्रवीत्तु विमानस्था साधयन्ती शुभाङ्गना ॥ विचित्रं प्रसृतं वाक्यं सर्वसत्त्वसुखावहम् ॥

ତେବେ ବିମାନସ୍ଥିତ ସେଇ ଶୁଭାଙ୍ଗନା କହିଲେ—ସେ ବିଚିତ୍ର ଓ ବିସ୍ତୃତ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱଙ୍କ ସୁଖ-ହିତକର।

Verse 17

पतिव्रतोवाच ॥ धर्मराज महाबाहो कृतज्ञः सर्वसम्मतः ॥ मैवमीर्‌षां कुरुष्व त्वं ब्राह्मणेषु तपस्विसु ॥ एतेषां तपसां वीर माहात्म्यं बलमेव च ॥ अचिन्त्याः सर्वभूतानां ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥

ପତିବ୍ରତା କହିଲେ—ହେ ଧର୍ମରାଜ, ମହାବାହୁ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବସମ୍ମତ! ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏପରି ଈର୍ଷ୍ୟା କରନି। ବୀର, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ବଳ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ; ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

Verse 18

त्वया शुभाशुभं कर्म नित्यं पूजा मनस्विनाम् ॥ रागो वा रोषमोहौ वा न कर्तव्यौ सदा सताम् ॥

ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମର ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ମନସ୍ବୀ ମହାନ୍ମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସତ୍ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାଗ, ରୋଷ ଓ ମୋହ କେବେ ମଧ୍ୟ କରଣୀୟ ନୁହେଁ।

Verse 19

प्रयाता गगने दृष्टा विद्युत्सौदामिनी यथा ॥ दृष्ट्वा पतिव्रतां नारीं धर्मराजेन पूजिताम् ॥

ସେ ଆକାଶରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ବିଜୁଳିର ଚମକ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେଇ ପତିବ୍ରତା ନାରୀକୁ ଦେଖି (କଥା ଆଗକୁ ବଢ଼େ)।

Verse 20

अब्रवीन् नारदस्तत्र धर्मराजं तथागतम् ।

ସେଠାରେ ନାରଦ ତଥାଗତ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।

Verse 21

नारद उवाच ॥ का चैषा सुमहाभागा सुरूपा प्रमदोत्तमा ॥ या त्वया पूजिता राजन् हितमुक्त्वा गता पुनः ।

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଏହି ପରମ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ସୁନ୍ଦରୀ, ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା କିଏ? ଯାହାକୁ ଆପଣ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ସେ ହିତବଚନ କହି ପୁନଃ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 22

एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं परं कौतूहलं हि मे ॥ एतनमे सुमहाभाग कथयस्व समासतः ।

ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ନିଶ୍ଚୟ ମୋର କୌତୁହଳ ବହୁତ ବଡ଼। ହେ ସୁମହାଭାଗ! ଏହାକୁ ମୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ।

Verse 23

यम उवाच ॥ अहं ते कथयिष्यामि कथां परमशोभनाम् ॥ एषा मया यथा तात पूजितापि च कृत्स्नशः ।

ଯମ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ପରମ ଶୋଭନ କଥା କହିବି; ହେ ତାତ! ଏହି ନାରୀକୁ ମୁଁ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜିଥିଲି, ତାହା କହୁଛି।

Verse 24

पुरा कृतयुगे तात निमिर्नाम महायशाः ॥ आसीद्राजा महातेजाः सत्यसन्ध इति श्रुतः ।

ହେ ତାତ! ପୂର୍ବେ କୃତୟୁଗରେ ‘ନିମି’ ନାମକ ମହାଯଶସ୍ବୀ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ସତ୍ୟସନ୍ଧ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 25

तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जननाज्जनकोऽभवत् ॥ तस्य रूपवती नाम पत्नी प्रियहिते रता ।

ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ‘ମିଥି’ ନାମରେ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବାରୁ ସେ ‘ଜନକ’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ‘ରୂପବତୀ’ ନାମରେ ଥିଲେ; ସେ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 26

सा चाप शुभकर्माणि पतिभक्ता पतिव्रता ॥ प्रीत्या परमया युक्ता भर्त्तुर्वचनकारिणी ।

ସେ ଶୁଭ କର୍ମ କରୁଥିଲା; ପତିଭକ୍ତା ଓ ପତିବ୍ରତା ଥିଲା। ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ ଚାଲୁଥିଲା।

Verse 27

य इमां पृथिवीं सर्वां धर्मेण परिपालयन् ॥ न व्याधिर्न जरा मृत्युस् तस्मिन् राजनि शासति ।

ସେ ରାଜା ଧର୍ମରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପରିପାଳନ କରି ଶାସନ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନ ରୋଗ, ନ ଜରା, ନ ମୃତ୍ୟୁର ପୀଡା ଥିଲା।

Verse 28

ववर्ष सततं देवस् तस्य राष्ट्रे महाद्युतेः ॥ एवं बहुगुणोपेतं तस्य राज्यं महात्मनः ।

ସେ ମହାଦ୍ୟୁତି ରାଜାଙ୍କ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଦେବ (ବର୍ଷାଦେବ) ସତତ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ବହୁ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 29

न कश्चिद् दृश्यते मर्त्यो रुजार्त्तो दुःखितोऽपि वा ॥ अथात्र बहुकालस्य राजानं मिथिलाधिपम् ।

କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ କିମ୍ବା ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ତାପରେ ବହୁକାଳ ପରେ ମିଥିଲାଧିପ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି (କିଛି) ଘଟିଲା।

Verse 30

उवाच राज्ञी विप्रेन्द्र विनयात्प्रश्रितं वचः ।

ରାଣୀ ବିନୟରେ ନମି, ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମ୍ର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 31

राज्ञ्युवाच ॥ भृत्यानां च द्विजातीनां तथा परिजनस्य च ॥ यदस्ति द्रविणं किञ्चित्पृथिव्यां यद्गृहे च ते ।

ରାଣୀ କହିଲେ—ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଏବଂ ପରିଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଯେ କିଛି ଧନ ଅଛି…

Verse 32

विनियुक्तं तु तत्सर्वं सान्निध्यं तु तथा त्वया ॥ न च राजन् विजानासि भोजनस्य प्रशंससि ।

…ସେ ସବୁ ଯଥାବିଧି ବିନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଥାଇ ଦେଖିଛନ୍ତି। ତଥାପି, ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ତାହା ବୁଝୁନାହାନ୍ତି; ‘ଭୋଜନ’କୁ ଅଭାବ ଥିବା ପରି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 33

नास्ति तन्नियमः कश्चित्पुष्पमूल्यं च नास्ति नः ॥ न वा गवादिकं किञ्चिन्न च वस्त्राणि कर्हिचित् ।

ସେଥିପାଇଁ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ନାହିଁ; ଫୁଲର ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଖରେ ଧନ ନାହିଁ। ଗାଈ ଇତ୍ୟାଦି କିଛି ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 34

न चैव वार्षिकः कश्चिद्विद्यते भाजनस्य च ॥ दृश्यते हि महाराज मम चैवाथ सुव्रत ।

ଭାଜନ (ପାତ୍ର) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ବାର୍ଷିକ ଯୋଗାଣ ସର୍ବଥା ନାହିଁ। ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ—ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁବ୍ରତ।

Verse 35

यत्कर्तव्यं मया वापि तन्मे ब्रूहि नराधिप । कर्त्र्यस्म्यहं विशेषेण यद्वाक्यमपि मन्यसे ।

ହେ ନରାଧିପ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯେଉଁ ଆଜ୍ଞା/ବଚନକୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବିବେ, ମୁଁ ବିଶେଷଭାବେ ସେହିପରି କରିବି।

Verse 36

तद्ब्रवीमि यथाशक्त्या यदि मे मन्यसे प्रिये ॥ हविष्ये वर्त्तमानानामिदं वर्षशतं गतम् ।

ପ୍ରିୟେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ମନ୍ୟ କର, ମୁଁ ଯଥାଶକ୍ତି କହିବି। ହବିଷ୍ୟାହାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶତବର୍ଷ କାଳ ଅତୀତ ହୋଇଛି।

Verse 37

कुद्दालेन हि काष्ठेन क्षेत्रं वै कुर्महे प्रिये ॥ ततो धर्मविधिं तत्त्वात्प्राप्नुयां मे न संशयः ।

ପ୍ରିୟେ, କୁଦ୍ଦାଳ ଓ କାଠ ଭଳି ସରଳ ଉପକରଣରେ ଆମେ ଖେତ କରୁଛୁ। ତାହାରୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଧର୍ମବିଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି—ମୋର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 38

भक्ष्यं भोज्यं च ये ये च ततस्त्वं सुखमाप्स्यसि ॥ एवमुक्ता ततो राज्ञी राजानमिदमब्रवीत् ।

ଯେଯେ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଯେଯେ ଭୋଜ୍ୟ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବ। ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ରାଣୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 39

देव्युवाच ॥ भृत्यानां तु सहस्राणि तव राजन्निवेशने ॥ अश्वानां च गजानां च सैरिभाणां तथैव च ।

ଦେବୀ (ରାଣୀ) କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ନିବାସରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଭୃତ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ତଥା ମହିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 40

उष्ट्राणां महिषाणां च खराणां च महायशाः ॥ एते सर्वे कथं राजन्न कुर्वन्ति तवेप्सितम् ॥

ହେ ମହାୟଶସ୍ବୀ, (ତୁମ ପାଖରେ) ଉଷ୍ଟ୍ର, ମହିଷ ଓ ଗର୍ଦ୍ଦଭ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ତେବେ ହେ ରାଜନ୍, ଏମାନେ ସମସ୍ତେ କିପରି ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନାହାନ୍ତି?

Verse 41

राजोवाच ॥ नियुक्तानि हि कर्माणि वार्षिकानीतराणि च ॥ सर्वकर्माणि कुर्वन्ति ये भृत्या मे वरानने ॥

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ସୁମୁଖୀ! ମୋର ନିଯୁକ୍ତ ଭୃତ୍ୟମାନେ ବାର୍ଷିକ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 42

बलीवर्दाः खराऽश्वा गजा उष्ट्रा ह्यनेकशः ॥ सर्वे नियुक्ता मे देवि सर्वकर्मसु शोभने ॥

ହେ ଦେବୀ, ହେ ଶୋଭନେ! ବଳଦ, ଗଧା, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଅନେକ ଉଷ୍ଟ୍ର—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ସବୁ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି।

Verse 43

आयसँ त्रापुषँ ताम्रँ राजतँ काञ्चनँ तथा ॥ नियुक्तानि तु सर्वाणि सर्वकर्मस्वनिन्दिते ॥

ହେ ଅନିନ୍ଦିତେ! ଲୋହା, ଟିନ, ତାମ୍ର, ରୌପ୍ୟ ଓ ତଥା ସୁବର୍ଣ୍ଣ—ଏ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ।

Verse 44

ननु पश्याम्यहं देवि किञ्चिद्धैमं न चायसम् ॥ येन कुर्यामहं देवि कुद्दालं सुसमाहितः ॥

କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବୀ! ମୁଁ କିଛି ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଦେଖୁଛି, ଲୋହମୟ ନୁହେଁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ସାବଧାନରେ କୁଦ୍ଦାଳ ତିଆରି କରିପାରିବି।

Verse 45

गच्छ राजन् यथाकाममनुयास्यामि पृष्ठतः ॥ एवमुक्तः सुनिष्क्रान्तः सभार्यः स नरेश्वरः ॥

“ହେ ରାଜନ୍! ଯଥାଇଚ୍ଛା ଯାଅ; ମୁଁ ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କରିବି।” ଏପରି କୁହାଯାଇ, ସେ ନରେଶ୍ୱର ପତ୍ନୀସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 46

ततो राजा च देवी च क्षेत्रं मृगयतस्तदा ॥ गतौ च परमाध्वानं ततो राजाब्रवीदिदम् ॥

ତେବେ ରାଜା ଓ ଦେବୀ କ୍ଷେତ୍ର ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ ଦୀର୍ଘ ପଥ ଗଲେ; ପରେ ରାଜା ଏପରି କହିଲେ।

Verse 47

इदं भद्रं मम क्षेत्रमास्वात्र वरवर्णिनि ॥ यावद्गुल्मानिमान् भद्रे कण्टकांश्च वरानने ॥

“ହେ ଭଦ୍ରେ! ଏହା ମୋର ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର; ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ଏଠାରେ ବସ—ମୁଁ ଏହି ଝାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏବଂ ଏହି କଣ୍ଟକଗୁଡ଼ିକୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ହଟାଇଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।”

Verse 48

अहं छिनद्मि वै देवि त्वमेताञ्छोधय प्रिये ॥ एष ते कर्म योगस्तु ततो प्राप्स्यामि चेप्सितम् ॥

“ହେ ଦେବୀ! ମୁଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେବି; ତୁମେ, ପ୍ରିୟେ, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସଫା କର। ଏହା ତୁମର ଯଥୋଚିତ କର୍ମଭାଗ; ତାପରେ ମୁଁ ଇପ୍ସିତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି।”

Verse 49

एवमुक्ता महादेवी तेन राज्ञा तपोधन ॥ उवाच मधुरं वाक्यं प्रहसन्ती नृपाङ्गना ॥

ହେ ତପୋଧନ! ରାଜା ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ମହାଦେବୀ—ନୃପାଙ୍ଗନା—ହସିହସି ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 50

वृक्षोऽत्र दृश्यते पार्श्वे सौवर्णो गुल्म एव च ॥ पानीयस्य तु सान्निध्यं न किञ्चिदिह दृश्यते ॥

ଏଠାରେ ପାଖରେ ଗୋଟିଏ ବୃକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଝାଡ଼ ମଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ପାନୀୟ ଜଳର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଏଠାରେ କିଛିମାତ୍ର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 51

कथं क्षेत्रं करिष्यावो हृद्रोगस्य तु कारकम् ॥ इयं नदी ह्ययं वृक्ष इयं भूमिः समांसला ॥

ଏହା ହୃଦ୍ରୋଗର କାରଣ ହେଲେ, ଆମେ କିପରି ଏହାକୁ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର କରିବୁ? ଏଠାରେ ନଦୀ, ଏଠାରେ ଗଛ; ଏହି ଭୂମି ମାଂସଳ ଓ ନରମ।

Verse 52

अस्मिन्वपि कृतं कर्म कथं गुणकरं भवेत् ॥ तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत् ॥

ଏପରି ସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ମଧ୍ୟ କିପରି ଗୁଣକର ହେବ? ତାହାର କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 53

शुभं सानुनयं वाक्यं भूतानां गुणवत्सलः ॥ पूर्वगृहे भवेत्पूर्वं विनियुक्तं तथा प्रिये ॥

ଜୀବମାନଙ୍କ ହିତରେ ଗୁଣବତ୍ସଳ ସେ ଶୁଭ ଓ ସାନୁନୟ ବାକ୍ୟ କହିଲେ— “ପ୍ରିୟେ, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ନିୟୁକ୍ତ ଥିଲା, ତାହା ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବଗୃହରେ ହିଁ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ।”

Verse 54

अयं गृहो महादेवि न च बाधाऽत्र कस्यचित् ॥ ततस्तच्छोधयामास तत्क्षेत्रं भार्यया सह ॥

“ମହାଦେବୀ, ଏହା ଗୃହ; ଏଠାରେ କାହାରି କୌଣସି ବାଧା ନାହିଁ।” ତାପରେ ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରୀକ୍ଷା କଲେ।

Verse 55

वियन्मध्ये तथोग्रश्च सविता तपते सदा ॥ समृद्धश्च तदा तत्र निदाघः काल आगतः ॥

ଆକାଶମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ହୋଇ ସଦା ତପିଲେ; ତେବେ ସେଠାରେ ଦହନକାରୀ ନିଦାଘକାଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀବ୍ରତାରେ ଆସିଲା।

Verse 56

प्रवृद्धो दारुणो घर्मः कालश्चैवातिदारुणः ॥ ततः सा तृषिता देवी क्षुधिता च तपस्विनी ॥

ଭୟଙ୍କର ତାପ ବଢ଼ିଗଲା, କାଳ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ହେଲା। ତେବେ ସେଇ ତପସ୍ବିନୀ ଦେବୀ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଓ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 57

स्निग्धौ ताम्रतलौ पादौ तस्यां सन्तापमागतौ ॥ गुणप्रवाह रक्तौ तु तस्याः पादौ च सुव्रत ॥

ତାଙ୍କର ପାଦ—ମସୃଣ ଓ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ତଳଯୁକ୍ତ—ଦାହରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହେଲା। ହେ ସୁବ୍ରତ, ତାଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟ ଲାଲିମାର ପ୍ରବାହ ପରି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 58

सूर्यस्य पादा मध्याह्ने तापयन्त्यग्निसन्निभाः ॥ ततः सा व्यथिता देवी भर्तारमिदमब्रवीत् ॥

ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଅଗ୍ନି ସମ ଦହନ କରିଲା। ତେବେ ବ୍ୟଥିତ ଦେବୀ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 59

तृषितास्मि महाराज भृशमुष्णेन पीडिता ॥ पानीयं दीयतां राजन्मम शीघ्रं प्रसादतः ॥

ମହାରାଜ, ମୁଁ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ; ଭୟଙ୍କର ଉଷ୍ଣତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ। ହେ ରାଜନ, କୃପାକରି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ପାନୀୟ ଜଳ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 60

इत्युक्त्वा पतिता देवी विह्वला दुःखपीडिता ॥ पतन्त्या च तया सूर्यो दृष्टो विह्वलया तथा ॥

ଏହିପରି କହି ଦେବୀ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଓ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ପଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ସେଇ ବିହ୍ୱଳ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 61

यदृच्छया पतन्त्या तु सूर्यः कोपेन वीक्षितः ॥ ततो विवस्वान् भगवान् सन्त्रस्तो गगने तदा ॥

ସେ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ପଡୁଥିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଦେଖାଗଲା; ତେବେ ଭଗବାନ୍ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସେ ସମୟରେ ଗଗନେ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 62

दिवं मुक्त्वा महातेजाः पतितो धरणीतले ॥ ततो दृष्ट्वा तु राजा.असौ स्वभावेन च वर्जितम् ॥

ଦିବଲୋକ ଛାଡ଼ି ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଧରଣୀତଳେ ପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱଭାବରୁ ବଞ୍ଚିତ ଦେଖି (ତଦନୁସାରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ)।

Verse 63

एवं ब्रुवन्तं राजानं सूर्यः सानुनयोऽब्रवीत् ॥ पतिव्रता शुभाक्षी च ममैषा रुषिता भृशम् ॥

ରାଜା ଏପରି କହିବା ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାନୁନୟରେ କହିଲେ—“ମୋର ଏହି ପତିବ୍ରତା, ଶୁଭାକ୍ଷୀ ନାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି।”

Verse 64

ततोऽहं पतितो राजंस्तव कार्यानुशासनः ॥ अनया सदृशी नारी त्रैलोक्ये नैव विद्यते ॥

“ଏହେତୁ, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଶାସନ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ପତିତ ହୋଇଛି; ଏହାଙ୍କ ସଦୃଶ ନାରୀ ତ୍ରିଲୋକେ ନାହିଁ।”

Verse 65

पृथिव्यां स्वर्गलोके वा न काचिदिह दृश्यते ॥ अहोऽस्याः परमं सत्त्वमहोऽस्याः परमं तपः ॥

“ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଅହୋ! ତାଙ୍କର ପରମ ସତ୍ତ୍ୱ; ଅହୋ! ତାଙ୍କର ପରମ ତପଃ।”

Verse 66

अहो धैर्यं च शक्तिश्च तवैवं शंसिता गुणाः ॥ तथेयं ते महाभाग तव चित्तानुसारिणी ॥

ଆହୋ! ତୁମର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି—ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଏପରି ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହି ନାରୀ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମ ଚିତ୍ତାନୁସାରିଣୀ।

Verse 67

सदृशी ते महाभाग शक्रस्येव यथा शची ॥ पात्रं पात्रवता प्राप्तं सुकृतस्य महत्फलम् ॥

ହେ ମହାଭାଗ! ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରି ଶକ୍ର ପାଇଁ ଶଚୀ। ଯୋଗ୍ୟଜନ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ପାଇଲେ—ଏହା ସୁକୃତର ମହାଫଳ।

Verse 68

अनुरूपः सुरूपो वा यतो जातः सुयन्त्रितः ॥ मा च ते वितथः कामो भवेच्चैव नराधिप ॥

ଯାହାଠାରୁ କେହି ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ସେ ଅନୁରୂପ ହେଉ କି ସୁରୂପ—ଆଚରଣରେ ସୁସଂଯମିତ ହେଉ। ହେ ନରାଧିପ! ତୁମ କାମନା ବିଫଳ ନ ହେଉ।

Verse 69

कुरुष्व दयितं क्षेत्रं यथा मनसि वर्त्तते ॥ भोजनार्थं महाराज त्वदन्यो न हि विद्यते ॥

ହେ ମହାରାଜ! ତୁମ ମନରେ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର କର। ଭୋଜନାର୍ଥ (ପୋଷଣାର୍ଥ) ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 70

अनुरूपा विशुद्धा च तपसा च वराङ्गना॥ पतिव्रता च साध्वी च नित्यं तव हिते रता॥

ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁରୂପା, ବିଶୁଦ୍ଧା, ଏବଂ ତପସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵରାଙ୍ଗନା; ସେ ପତିବ୍ରତା, ସାଧ୍ବୀ, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ତୁମ ହିତରେ ରତ।

Verse 71

फलदं च यशस्यं च भविष्यति हि कामदम्॥ एवमुक्त्वा ततः सूर्यः ससर्ज जलभाजनम्॥

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଫଳଦାୟକ, ଯଶଦାୟକ ଏବଂ କାମନାପୂରକ ହେବ। ଏମିତି କହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳପାତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 72

उपभोक्तुं सुखस्यार्थं सुपुण्यस्य विशेषतः॥ दत्त्वा तत्पुण्यकर्माणं ततः प्राह दिवाकरः॥

ସୁଖ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ—ବିଶେଷତଃ ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟର ଫଳରୂପେ—ସେହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ (କିମ୍ବା ତାହାର ସାଧନ) ଦେଇ, ପରେ ଦିବାକର କହିଲେ।

Verse 73

एवमुक्त्वा तु भगवांस्तथा तत्कृतवान्क्वचित्॥ राज्ञा च जनकेनैव प्रियाया हितकाम्यया॥

ଏମିତି କହି ଭଗବାନ୍ କେତେବେଳେ/କେଉଁଠି ତଦନୁସାରେ କଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଜନକ ନିଜ ପ୍ରିୟାର ହିତକାମନାରେ ନିଜେ ତାହା କଲେ/କରାଇଲେ।

Verse 74

ततः साप्यायिता देवी तोयेन शुभलक्षणा॥ लब्धसंज्ञा गतभया राजानमिदमब्रवीत्॥

ତାପରେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା ଦେବୀ ଜଳଦ୍ୱାରା ସତେଜ/ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ସଞ୍ଜ୍ଞା ଫେରି ଭୟ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 75

देवी दृष्ट्वा तदाश्चर्यं विस्मयोत्फुल्ललोचना॥ केन दत्तं शुभं तोयं दिव्यं छत्रमुपानहौ॥

ସେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଦେବୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। (ସେ ପଚାରିଲେ:) ଏହି ଶୁଭ ଜଳ, ଦିବ୍ୟ ଛତ୍ର ଓ ପାଦୁକା କିଏ ଦେଲା?

Verse 76

एतन्मे संशयं राजन्कथयस्व तपोधन॥ राजोवाच॥ एष देवो महादेवि विवस्वान्नाम नामतः॥

ହେ ରାଜନ୍, ହେ ତପୋଧନ, ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ କହ। ରାଜା କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ଏହି ଦେବ ନାମରେ ବିବସ୍ୱାନ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 77

तवानुकम्पया देवि मुक्त्वाकाशमिहागतः॥ एवमुक्ता तु सा देवी भर्त्तारमिदमब्रवीत्॥

ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପାରୁ ସେ ଆକାଶ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ସେ ଦେବୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 78

करवाण्यस्य कां प्रीतिं ज्ञायतामस्य वाच्छितम्॥ ततो राजा महातेजाः प्रणिपत्य कृताञ्जलिः॥

ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରୀତିକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି? ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜଣାଯାଉ। ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 79

विज्ञापयामास तदा भगवन् किं करोमि ते॥ एवमुक्तो नरेन्द्रेण सूर्यो वचनमब्रवीत्॥

ତେବେ ସେ ନିବେଦନ କଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି? ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 80

अभयं मे महाराज स्त्रीभ्यो भवतु मानद ॥ तत्श्रुत्वा वचनं तस्य भास्करस्य तु मानदः ॥

ହେ ମହାରାଜ, ହେ ମାନଦ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ହେଉ। ଭାସ୍କରଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ମାନଦ…

Verse 81

प्रीत्या परमया युक्ता तस्य राज्ञो मनःप्रिया ॥ रश्मीनां तारणार्थाय छत्रं दत्त्वा तु कुण्डिकाम् ॥

ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ଯୁକ୍ତ, ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟପ୍ରିୟା ସେ ନାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ନିବାରଣାର୍ଥେ ଛତ୍ର ଏବଂ ସହିତ କୁଣ୍ଡିକା ନାମକ ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କଲା।

Verse 82

इमौ चोपानहौ दत्त्वा चोभौ पादस्य शङ्करौ ॥ अभयं ते महाभाग यथा त्वं वृत्तवानसि ॥

ଏବଂ ପାଦକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି ଦୁଇ ଉପାନହ (ପାଦରକ୍ଷା) ଦାନ କରି ସେ କହିଲା—“ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରିଛ, ସେହିପରି ତୁମକୁ ଅଭୟ ମିଳୁ।”

Verse 83

एवं पतिव्रतां विप्र पूजयामि नमामि च ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଏହିପରି ମୁଁ ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 84

न च मामुपतिष्ठन्ति न चैव वशगा मम ॥ मस्तकं मम गच्छन्ति सपत्नीकाः सहानुगाः ॥

ସେମାନେ ନ ମୋତେ ସେବା କରନ୍ତି, ନ ମୋର ବଶରେ ରହନ୍ତି; ସପତ୍ନୀଯୁକ୍ତ ସେଇ ନାରୀମାନେ ନିଜ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହ ମୋ ମସ୍ତକ ଉପରେ ଚଢ଼ିଯାନ୍ତି।

Verse 85

ब्राह्मणाः सततं पूज्या ब्राह्मणाः सर्वदेवताः ॥ मात्सर्यं क्रोधसंयुक्तं न कर्तव्यं द्विजातिषु ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବଦେବତା ସ୍ୱରୂପ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଈର୍ଷ୍ୟାସହିତ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 86

सोऽपि राजा महाभागः सर्वभूतहिते रतः ॥ धर्मात्मा च महात्मा च सत्यसन्धो महातपाः ॥

ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ହେ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତରେ ରତ ଥିଲେ—ଧର୍ମାତ୍ମା, ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ମହାତପସ୍ବୀ।

Verse 87

राजोवाच ॥ न शक्यमुपरोधेन वक्तुं भामिनि विप्रियम् ॥ न च पश्याम्यहं देवि तव चैव जनस्य च ॥

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ଭାମିନୀ, ଚାପରେ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ହେ ଦେବୀ, ତୁମର ଓ ପ୍ରଜାର ଉଭୟଙ୍କ ହିତ ହେବ ଏମିତି ପଥ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 88

एवमुक्ता महादेवी तेन राज्ञा सुषोभना ॥ हृषितपुष्टमना देवी राजानमिदमब्रवीत् ॥

ରାଜା ଏପରି କହିବା ପରେ, ଅତିଶୟ ଶୋଭାମୟୀ ମହାଦେବୀ—ହର୍ଷିତ ଓ ଦୃଢ଼ ମନ ହୋଇ—ରାଜାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 89

पानीयस्य तु पार्श्वेन सन्निकृष्टेन सुन्दरी ॥ चतुर्थं जनपर्यन्तं न किञ्चिदिह दृश्यते ॥

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଜଳସ୍ରୋତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ନିକଟରେ, ଚତୁର୍ଥ ବସତି-ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ କିଛିମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।

Verse 90

किमर्थमिह तेजस्विंस्त्यक्त्वा मण्डलमागतः ॥ किं करोमि महातेजाः सर्वलोकनमस्कृतः ॥

ହେ ତେଜସ୍ବୀ, ନିଜ ମଣ୍ଡଳ ତ୍ୟାଗ କରି ଆପଣ ଏଠାକୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛନ୍ତି? ହେ ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଯାହାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?

Verse 91

उपानहौ च छत्रं च दिव्यालङ्कारभूषितम् ॥ ददौ च राज्ञे सविता प्रीत्या परमया युतः ॥

ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ଯୁକ୍ତ ସବିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ) ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ପାଦୁକା ଓ ଛତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 92

तां प्रियां प्रीतहृदयां श्रावयंस्तस्य भाषितम् ॥ राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा देवी वचनमब्रवीत् ॥

ତାହା ପ୍ରିୟା, ପ୍ରୀତିଭରା ହୃଦୟବତୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣାଇ, ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସାରି ଦେବୀ (ରାଣୀ) ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।