
Śubhāśubha-phalānukīrtana-varṇana
Ethical-Discourse (Afterlife Jurisprudence and Merit Economy)
ବରାହ–ପୃଥିବୀ ସମ୍ବାଦରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କ କଥନ ମାଧ୍ୟମରେ ଯମ ଓ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମନୁଷ୍ୟକର୍ମର ବିଚାର କିପରି କରନ୍ତି ତାହା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଲେଖ୍ୟ (ରେକର୍ଡ) ଆଧାରରେ ପାପ–ପୁଣ୍ୟର ସାର୍ବଜନୀନ ଘୋଷଣା ହୁଏ; ସାମାଜିକ ଓ ପାରିବାରିକ ଧର୍ମଭଙ୍ଗ ଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅପରାଧ ପାଇଁ ନରକନିୟୋଗ କୁହାଯାଇଛି। ସଙ୍କଟରେ ଧର୍ମରକ୍ଷା, ଦାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣହିତ, ଗୋ-ରକ୍ଷା ଓ ରାଜ୍ୟ/ସମୁଦାୟରକ୍ଷା, ଏବଂ ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧରେ ବୀରମୃତ୍ୟୁ ପାଇଥିବାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ/ଅମରାବତୀରେ କ୍ରମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି କର୍ମଫଳ-ନ୍ୟାୟ ପୃଥିବୀର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ସାମାଜିକ-ନିୟାମକ ଧର୍ମ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି।
Verse 1
अथ शुभाशुभफलानुकीर्तनवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ इदमन्यत्पुरा विप्राः श्रूयतां तस्य भाषितम् ॥ यमस्य चित्रगुप्तस्य यच्च तत्र मया श्रुतम् ॥
ଏବେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳର ଅନୁକୀର୍ତ୍ତନର ବର୍ଣ୍ଣନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଋଷିପୁତ୍ର କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଆଉ ଗୋଟିଏ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣ; ଯମ ଓ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ବିଷୟରେ ସେଠାରେ ଯାହା କୁହାଗଲା ଏବଂ ମୁଁ ଯାହା ଶୁଣିଲି, ତାହା କହୁଛି।
Verse 2
अयं तु भवतां यातु यातु स्वर्गं महीक्षिताम् ॥ अयं वृक्षस्त्वयं तिर्यगयं मोक्षं व्रजेन्नरः ॥
ଏହିଜଣ ତୁମମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଥକୁ ଯାଉ; ଏହିଜଣ ପୃଥିବୀର ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉ। ଏହିଜଣ ବୃକ୍ଷ ହେଉ; ଏହିଜଣ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନି (ପଶୁ) ହେଉ; ଏହି ନର ମୋକ୍ଷକୁ ଯାଉ।
Verse 3
अयं नागो भवेत्शीघ्रमयं तु परमां गतिम् ॥ स्वपूर्वकान्पश्यतेऽयमात्मनस्तु पितामहान् ॥
ଏହିଜଣ ଶୀଘ୍ର ନାଗ (ସର୍ପ-ଦେବ) ହେବ; କିନ୍ତୁ ଏହିଜଣ ପରମ ଗତି ପାଇବ। ଏହିଜଣ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ—ନିଜ ବଂଶର ପିତାମହମାନଙ୍କୁ—ଦେଖେ।
Verse 4
क्लिश्यतो रुदतश्चैव वदतश्च पुनःपुनः ॥ स्वेन दोषेण सर्वे वा अक्षयं नरकंगताः ॥
କ୍ଲେଶ ଭୋଗି, କାନ୍ଦି, ପୁନଃପୁନଃ ବିଲାପ କରି—ନିଜ ଦୋଷରେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅକ୍ଷୟ ନରକକୁ ଗଲେ।
Verse 5
दारत्यागी त्वधर्मिष्ठः पुत्रपौत्रविवर्जितः ॥ क्षिप्तं वै रौरवे ह्येनं क्षपयन्तु महौजसः ॥
ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୟାଗୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧର୍ମୀ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରବିହୀନ—ଏହାକୁ ରୌରବ ନରକରେ ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଇଛି; ମହାଓଜସ୍ବୀ ଦୂତମାନେ ଏହାକୁ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡଭୋଗରେ କ୍ଷୟ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 6
मुच्यतां त इमे सर्वे ह्यतीतानागतास्तथा ॥ मुच्यन्तामाशु मुच्यन्तां त एते पापवर्जिताः ॥
ଏ ସମସ୍ତେ—ଅତୀତର ଓ ଆଗାମୀର—ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ। ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ; ପାପବର୍ଜିତ ଏମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 7
आगमे च विपत्तौ च सर्वधर्मानुपालकाः ॥ ते तु कल्पान्बहून्स्वर्ग उषित्वा ह्यनसूयकाः ॥
ସମୃଦ୍ଧିରେ ଓ ବିପତ୍ତିରେ ଯେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି—ଅସୂୟାରହିତ—ସେମାନେ ବହୁ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସନ୍ତି।
Verse 8
बहुसुन्दरनार्यङ्के ह्याद्ये परमधार्मिकम् ॥ कलौ मानुषतां यातु धर्मस्येह निदर्शनम् ॥
ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ନାରୀର ଅଙ୍କରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପରମ ଧାର୍ମିକ। କଳିଯୁଗରେ ଏହା ମାନବତା ପାଉ—ଏଠାରେ ଧର୍ମର ନିଦର୍ଶନ ହେଉ।
Verse 9
त्रिविष्टपे परिक्लेशो वासो ह्यस्याक्षयो भवेत् ॥ अयमायोधने शत्रुं हत्वा तु निधनंगतः ॥
ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)ରେ କ୍ଲେଶ ଥାଏ, ତଥାପି ତାହାର ବାସ ଅକ୍ଷୟ ହେବ। ଏହି ପୁରୁଷ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ହତ୍ୟା କରି ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।
Verse 10
तत्र वैमानिको भूत्वा कल्पमेकं निवत्स्यति ॥ तथैवायं महाभागो धर्मात्मा धर्मवत्सलः ॥
ସେଠାରେ ବୈମାନିକ (ଦିବ୍ୟ ବିମାନଚାରୀ) ହୋଇ ସେ ଗୋଟିଏ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିବ। ସେହିପରି ଏହି ମହାଭାଗ—ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଧର୍ମବତ୍ସଳ—(ସମ୍ମାନନୀୟ)।
Verse 11
बहुदानरतो नित्यं सर्वभूतानुकम्पकः ॥ एनं गन्धैश्च माल्यैश्च शीघ्रमेव प्रपूजय ॥
ଯେ ନିତ୍ୟ ବହୁଦାନରେ ରତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାଶୀଳ—ତାଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ମାଳାଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ପୂଜା କର।
Verse 12
अस्मै पूजा भवेद्देया मयादिष्टा महात्मने ॥ वीज्यतां चामरैरेष रथमस्मै प्रदीयताम् ॥
ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ମୋର ଆଦେଶାନୁସାରେ ପୂଜା ଦିଆଯାଉ। ତାଙ୍କୁ ଚାମରଦ୍ୱାରା ବୀଜାଯାଉ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକ ରଥ ଦାନ କରାଯାଉ।
Verse 13
प्रेतवासं समुत्सृज्य हीतो यातु त्रिविष्टपम् ॥ इन्द्रस्यार्द्धं भवेच्चैव देवदेवस्य धीमतः ॥
ପ୍ରେତାବସ୍ଥାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଯାଉ। ଧୀମାନ ଦେବଦେବଙ୍କ ଅଧୀନରେ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ/ଅଧିକାରର ଅର୍ଧାଂଶ ମଧ୍ୟ ମିଳୁ।
Verse 14
शङ्खतूर्यनिनादेन तत्र वै विजयेन च ॥ तत्र वै पूजयित्वा च प्रायशो लभतां सुखम् ॥
ସେଠାରେ ଶଙ୍ଖ ଓ ତୂର୍ୟର ନିନାଦ ସହ, ଏବଂ ବିଜୟ ସହିତ ମଧ୍ୟ; ସେଠାରେ ପୂଜା କରି ସେ ପ୍ରାୟଃ ସୁଖ ଲାଭ କରେ।
Verse 15
अयं गच्छतु भद्रं चापीन्द्रदेशं दुरासदम् ॥ अनेन वै कीर्तिमता लोकः सर्वो ह्यलङ्कृतः ॥
ଏହି ପୁରୁଷ—ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ଦୁର୍ଲଭ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଉ। ଏହି କୀର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ଅଲଙ୍କୃତ (ଉନ୍ନତ) ହୋଇଛି।
Verse 16
गुणैश्च शतसङ्ख्याकैः शक्र एनं प्रतीक्षते ॥ तावत्स्थास्यति धर्मात्मा यावच्छक्रस्त्रिविष्टपे ॥
ଶତସଂଖ୍ୟକ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ତାହାକୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେଦିନ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପେ ଅଛନ୍ତି, ସେତେଦିନ ଧର୍ମାତ୍ମା ସେଠାରେ ରହିବେ।
Verse 17
तावत्स मोदते स्वर्गे यावद्धर्मोऽनुमीयते ॥ ततश्च्युतश्च कालेन मानुष्ये सुखमश्नुते ॥
ଯେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଧର୍ମ (ପୁଣ୍ୟ) ଅନୁମିତ ହୋଇ କ୍ଷୟ ପାଉଛି, ସେତେଦିନ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ। ପରେ କାଳକ୍ରମେ ସେଠାରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ।
Verse 18
रत्नवेणुप्रदश्चैव सर्वधर्मैरलङ्कृतः ॥ अश्विनोर्नय लोकं तु सर्वसौख्यसमन्वितम् ॥
ରତ୍ନବେଣୁ (ରତ୍ନଯୁକ୍ତ ବାଂଶୀ) ଦାତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ତାହାକୁ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଅ—ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସୌଖ୍ୟ ରହିଛି।
Verse 19
सर्वशक्त्या समेतॆन द्विजेभ्य उपपादिताः ॥ शुचीनां ब्राह्मणानाम् बह्वन्नदानं विशेषतः ॥
ନିଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଯାଉ; ବିଶେଷତଃ ଶୁଚି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବହୁ ଅନ୍ନଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ।
Verse 20
तेन कल्पं वसिष्यन्ति रुद्रकल्पा मनोरमाः ॥ तत्र कल्पं वसेद्गत्वा रुद्रलोकं न संशयः ॥
ସେହି ପୁଣ୍ୟଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମନୋରମ ରୁଦ୍ରସଦୃଶ ଲୋକମାନେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସିବେ। ସେଠାକୁ ଯାଇ ଏକ କଳ୍ପ ବସିଲେ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 21
तेन दत्तं द्विजातिभ्यो मधुखण्डपुरःसरम् ॥ रसैश्च विविधैर्युक्तं सर्वगन्धमनोहरम् ॥
ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମଧୁ, ମିଶ୍ରି ଆଦି ଦାନ କଲେ; ତାହା ବିଭିନ୍ନ ରସରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧରେ ମନୋହର ଥିଲା।
Verse 22
तरुणी क्षीरसम्पन्ना गौः सुवर्णयुता शुभा ॥ सवत्सा हेमवासाश्च दत्ताऽनेन महात्मना ॥
ଏହି ମହାତ୍ମା ଦୁଧରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଶୁଭ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣଯୁକ୍ତ ଯୁବତୀ ଗାଈକୁ ବଛୁରା ସହିତ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣବସ୍ତ୍ର ସହ ଦାନ କଲେ।
Verse 23
अस्य लेख्यं मया दृष्टं तिस्रः कोट्यस्त्रिविष्टपे ॥ स्वर्गात्परिच्युतश्चापि ऋषीणां जायते कुले ॥
ମୁଁ ତାହାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲେଖ୍ୟ ଦେଖିଛି—ତ୍ରିବିଷ୍ଟପରେ ତାଙ୍କର ତିନି କୋଟି (ପୁଣ୍ୟ) ଅଛି; ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଋଷିକୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
Verse 24
सुवर्णस्य प्रदाता च त्रिदशेभ्यो निवेद्यताम् ॥ त्रिदशानभ्यनुज्ञाप्य यातु देवमुमापतिम् ॥
ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାତାଙ୍କ ବିଷୟ ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରାଯାଉ; ଦେବମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ଦେବ ଉମାପତିଙ୍କୁ ଯାଉ।
Verse 25
तत्रैष वै महातेजा यथेष्टं काममाप्नुयात् ॥ तत्रैवायमपि प्रेतगणभक्तो महातपाः ॥
ସେଠାରେ ଏହି ମହାତେଜସ୍ବୀ ଯଥେଷ୍ଟ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ସେଠାରେ ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେତଗଣଭକ୍ତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 26
प्रयातु पितृभिः सार्द्धं तर्पिता येन पूर्वजाः ॥ दानव्रता दिवं यान्तु नानालोकनमस्कृताः ॥
ଯାହାର ତର୍ପଣରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ସେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରୟାଣ କରୁ। ଦାନବ୍ରତୀମାନେ ନାନା ଲୋକର ନମସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
Verse 27
अयं भद्रो महाकामं सर्वभूतहिते रतः ॥ सर्वकामैरयं पूज्यः सर्वकामप्रदो नरः ॥
ଏହି ଭଦ୍ର ପୁରୁଷ ସର୍ବଭୂତହିତରେ ରତ; ତେଣୁ ମହାକାମନାର ଯୋଗ୍ୟ। ସମସ୍ତ କାମ୍ୟବସ୍ତୁଦ୍ୱାରା ଏହାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଏହି ନର ସର୍ବକାମ ପ୍ରଦାନକାରୀ।
Verse 28
विविधैः कामभोगैस्तु सेव्यमानो नरोत्तमः ॥ अक्षयं चाजरं स्थानं पूज्यमानो महर्षिभिः ॥
ବିଭିନ୍ନ କାମଭୋଗରେ ସେବିତ ସେ ନରୋତ୍ତମ, ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅଜର ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 29
ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा राष्ट्रार्थे निधनङ्गतः ॥ शक्रस्य ह्यमरावत्यां निवेदयत मा चिरम् ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ, ଗୋଅର୍ଥେ କିମ୍ବା ରାଷ୍ଟ୍ରାର୍ଥେ ଯେ ନିଧନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ତାହାକୁ ଅମରାବତୀରେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ନିବେଦନ କର।
Verse 30
अयं यातु महाभागो देवदेवं सनातनम् ॥ अतिसृष्टः पुरा येन यथोक्ताः सुखदोहनाḥ ॥
ଏହି ମହାଭାଗ ଦେବଦେବ ସନାତନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତୁ—ଯିଏ ପୁରାକାଳରେ ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ ସୁଖଦାୟକ ବିଧାନମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ।
Verse 31
क्षितिप्रदो द्विजातिभ्यो ह्ययं यातु त्रिविष्टपम् ॥ तत्रैव तिष्ठताद्वीरो ब्रह्मलोके सहानुगः ॥
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୂମିଦାନ କରିଥିବାରୁ ଏହିଜଣ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଯାଉନ୍ତୁ। ସେହି ବୀର ତଥାଏବ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଅନୁଗମାନଙ୍କ ସହ ରହୁନ୍ତୁ।
The text models an ethical economy in which actions are audited by Yama and Citragupta and yield differentiated outcomes: adharma leads to specific punitive realms, while dharma—especially generosity, protection of communal welfare, and steadfast conduct during adversity—produces graded heavenly residence and eventual auspicious rebirth.
No explicit tithi, nakṣatra, month, or seasonal timing is stated in the provided adhyāya segment; the emphasis is on categories of deeds (dāna, duty in crisis, righteous battle) rather than calendrical ritual scheduling.
Although it does not directly discuss landscapes or conservation, it frames Pṛthivī’s stability indirectly through dharma as social ecology: protecting cattle (go), supporting brāhmaṇas (knowledge/ritual economy), and safeguarding the polity (rāṣṭra) are presented as meritorious acts that sustain orderly human life on Earth.
The narrative references cosmological-administrative figures (Yama, Citragupta, Indra/Śakra, the Aśvins, Rudra, Umāpati/Śiva) and a generic ṛṣi lineage context (ṛṣiputra; rebirth in ṛṣi-kula), but no specific royal dynasty or named human genealogy is given in the provided text.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.