Adhyaya 193: Naciketas’ Journey to Yama’s Abode and the Eulogy of Truthfulness

Verse 1

अथ नचिकेतः प्रयाणवर्णनम् ॥ लोमहर्षण उवाच ॥ व्यासशिष्यं महाप्राज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ द्वारदेशे समासीनं कृतपूर्वाह्निकक्रियम्

ଏବେ ନଚିକେତଙ୍କ ପ୍ରୟାଣବର୍ଣ୍ଣନ (ଆରମ୍ଭ)। ଲୋମହର୍ଷଣ କହିଲେ—ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟକୁ ଦେଖିଲି; ସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦ୍ୱାରପ୍ରଦେଶରେ ଆସୀନ, ପ୍ରାତଃକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

Verse 2

अश्वमेधे तथा वृत्ते राजा वै जनमेजयः ॥ ब्रह्मवध्याभिभूतस्य दीक्षां द्वादशवार्षिकीम्

ଏଭଳି ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ରାଜା ଜନମେଜୟ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା-ଦୋଷରେ ପୀଡିତ (ବ୍ୟକ୍ତି) ନିମିତ୍ତେ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 3

प्रायश्चित्तं चरित्वैवमागतो गजसाह्वयम् ॥ उपगम्य महात्मानं जाह्नवीतीरसंश्रयम् ॥

ଏଭଳି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ସେ ଗଜସାହ୍ୱୟ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ତୀରରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ।

Verse 4

ऋषिं परमसंपन्नं वैशम्पायनमञ्जसा ॥ कर्मणा प्रेरितस्तेन चिन्ताव्याकुललोचनः ॥

ପରମସମ୍ପନ୍ନ ଋଷି ବୈଶମ୍ପାୟନଙ୍କ ନିକଟକୁ ସେ ସିଧାସଳଖ ଗଲା; ସେହି କର୍ମରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 5

कुरूणां पश्चिमो राजा पश्चात्तापेन पीडितः ॥ व्यासशिष्यमुपागम्य प्रश्नमेनमपृच्छत ॥

କୁରୁବଂଶର ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲା।

Verse 6

जनमेजय उवाच ॥ भगवञ्जायते तीव्रं चिन्तयानस्य सुव्रत ॥ कर्मपाकफलं यस्मिन्मानुषैरुपभुज्यते ॥

ଜନମେଜୟ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ସୁବ୍ରତ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ତୀବ୍ର ଚିନ୍ତା ଜାଗେ: ମନୁଷ୍ୟମାନେ କର୍ମପାକର ଫଳ କିପରି ଭୋଗ କରନ୍ତି?

Verse 7

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कीदृशं तु यमालयम् ॥ किं प्रमाणं च किं रूपं कथं गत्वा स पश्यति ॥

ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ଯମାଳୟ କିପରି? ତାହାର ପ୍ରମାଣ (ବିସ୍ତାର) କେତେ, ତାହାର ରୂପ କ’ଣ, ଏବଂ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ କିପରି ଦେଖେ?

Verse 8

न गच्छेयं कथं विप्र प्रेतराज्ञो निवेशनम् ॥ धर्मराजस्य धीरस्य सर्वलोकानुशासिनः ॥

ହେ ବିପ୍ର, ପ୍ରେତରାଜଙ୍କ ନିବାସକୁ—ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁଶାସନ କରୁଥିବା ଧୀର ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ—ମୁଁ କିପରି ନ ଯିବି?

Verse 9

सूत उवाच ॥ एवं पृष्टो महातेजास्तेन राज्ञा द्विजोत्तमः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं राजानं जनमेजयम् ॥

ସୂତ କହିଲେ—ସେଇ ରାଜା ଏପରି ପଚାରିବାରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 10

पावनीं सर्वपापानां प्रवृत्तौ शुभकारिणीम् ॥ इतिहासपुराणानां कथां वै विदुषां प्रियाम् ॥

ସେ ଇତିହାସ–ପୁରାଣର କଥା କହିଲେ; ତାହା ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ପାବନ କରୁଥିବା ଏବଂ ଶୁଭ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଜନ୍ମାଉଥିବା।

Verse 11

कश्चिदासीत्पुरा राजन् ऋषिः परमधार्मिकः ॥ उद्दालक इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित् ॥

ହେ ରାଜନ୍, ପୁରାକାଳରେ ଜଣେ ପରମଧାର୍ମିକ ଋଷି ଥିଲେ; ‘ଉଦ୍ଦାଲକ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଥିଲେ।

Verse 12

तस्य पुत्रो महातेजा योगमास्थाय बुद्धिमान् ॥ नाचिकेत इति ख्यातः सर्ववेदाङ्गतत्त्ववित् ॥

ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମହାତେଜସ୍ବୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍; ଯୋଗସାଧନା ଆଶ୍ରୟ କରି ‘ନାଚିକେତ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଥିଲେ।

Verse 13

तेन रुष्टेन शप्तोऽभूत्पुत्रः परमधार्मिकः ॥ गच्छ शीघ्रं यमं पश्य मम क्रोधेन दुर्मते ॥

ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପରମଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ଶପ୍ତ ହେଲେ—“ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ଯମଙ୍କୁ ଦେଖ; ମୋ କ୍ରୋଧରେ, ହେ ଦୁର୍ମତି!”

Verse 14

क्षणेनान्तरहितो जातः पितरं प्रत्युवाच ह ॥ विनयात्पृष्टतो वाक्यं भावेन च समन्वितम् ॥

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲା, ପରେ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲା। ବିନୟରେ ପଚାରାଯାଇଥିବା କଥାକୁ ସେ ଭାବସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 15

मा भूद्वाक्यं च ते मिथ्या धार्मिकस्य कदाचन ॥ गमिष्यामि पुरं रम्यं धर्मराजस्य धीमतः ॥

ଧାର୍ମିକଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ ବାକ୍ୟ କେବେ ମିଥ୍ୟା ନ ହେଉ। ମୁଁ ଧୀମାନ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ରମ୍ୟ ପୁରୀକୁ ଯିବି।

Verse 16

इह चैव पुनस्तावदागमिष्ये न संशयः ॥

ଏଠିକୁ ମୁଁ ପୁଣି ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 17

तथेत्युक्त्वा महातेजाः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु योगमास्थाय बुद्धिमान् ॥

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ପରମଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କଲା; ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ ଯୋଗସମାଧି ଆଶ୍ରୟ କଲା।

Verse 18

पितोवाच ॥ एकस्त्वमसि वत्सश्च नान्यो बन्धुर्विधीयते ॥ अधर्मं चानृतं चास्तु त्वकीर्तिर्वापि पुत्रक ॥

ପିତା କହିଲେ—ବତ୍ସ, ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର; ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନୁହେଁ। ପୁତ୍ରକ, ଅଧର୍ମ ହେଉ, ଅନୃତ ହେଉ, କିମ୍ବା ଅପକୀର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ହେଉ…

Verse 19

अप्रवृत्तस्त्वसम्भाष्यो योऽहं मिथ्या प्रयुक्तवान् ॥ त्वां वै धर्मसमाचारमभिधानॆन शप्तवान् ॥

ମୁଁ—ଏପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଏବଂ କଥାହେବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ—ମିଥ୍ୟାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, କେବଳ ନାମୋଚ୍ଚାରଣରେ, ଧର୍ମାଚାରୀ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଛି।

Verse 20

अहं पुत्र न सद्वादी न क्षमे धर्मदूषितम् ॥ मम त्वं हि महाभाग नित्यं चित्तानुपालकः ॥

ପୁତ୍ର, ମୁଁ ସଦ୍ବାଦୀ/ସତ୍ୟବାଦୀ ନୁହେଁ; ଧର୍ମକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା କଥାକୁ ମୁଁ ସହିନି। କିନ୍ତୁ ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ସଦା ମୋ ଚିତ୍ତର ପାଳକ।

Verse 21

धर्मज्ञश्च यशस्वी च नित्यं क्षान्तो जितेन्द्रियः ॥ शुश्रूषुरनहंवादी शक्तस्तारयितुं मम ॥

ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଯଶସ୍ବୀ; ସଦା କ୍ଷମାଶୀଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ—ସେବାରେ ତତ୍ପର, ଅହଂଭାବହୀନ—ଏବଂ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।

Verse 22

याचितस्त्वं मया पुत्र गन्तुं वै तत्र नार्हसि ॥

ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 23

यदि वैवस्वतो राजा तत्र प्राप्तं यदृच्छया ॥ रोषेण त्वां महातेजा विसृज्येन्न कदाचन ॥

ଯଦି ବୈବସ୍ୱତ ରାଜା ସେଠାକୁ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ପହଞ୍ଚିଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ କ୍ରୋଧରେ ତୁମକୁ କେବେ ବି ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।

Verse 24

विनश्येयमहं पश्य कुलसेतु-विनाशनः ॥ धिक्कृतः सर्वलोकेन पापकर्ता नराधमः ॥

ଦେଖ—କୁଳସେତୁକୁ ବିନାଶ କରୁଥିବା ଲୋକ ହୋଇ ମୁଁ ନଶିଯିବି; ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୋତେ ଧିକ୍କାରିବେ—ମୁଁ ପାପକର୍ତ୍ତା, ନରାଧମ।

Verse 25

नरकस्य पूदिताख्या दुःखेन नरकं विदुः ॥ पुतित्राणं भवेत् पुत्रादिहेष्यति परत्र च ॥

ସେମାନେ ‘ପୂଦିତା’ ନାମକ ନରକକୁ ଜାଣନ୍ତି; ତାହା ଦୁଃଖମୟ ନରକ। ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତାଙ୍କୁ ତ୍ରାଣ/ରକ୍ଷା ମିଳେ—ଇହଲୋକେ ଓ ପରଲୋକେ।

Verse 26

हुतं दत्तं तपस्तप्तं पितरश्चापि पोषिताः ॥ अपुत्रस्य हि तत्सर्वं मोघं भवति निश्चयः ॥

ହୋମ କରାଗଲା, ଦାନ ଦିଆଗଲା, ତପ କରାଗଲା, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରାଗଲା—କିନ୍ତୁ ଯାହାର ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ତାହା ପାଇଁ ଏ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 27

शुश्रूषावान्भवेच्छूद्रो वैश्यो वा कृषिजीवनः ॥ सस्यगोप्ता तु राजन्यो ब्राह्मणो वा स्वकर्मकृत् ॥

ଶୂଦ୍ର ସେବାପରାୟଣ ହେଉ; ବୈଶ୍ୟ କୃଷିଜୀବୀ ହୋଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶସ୍ୟର ରକ୍ଷକ ହେଉ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ନିୟତ କର୍ମ ପାଳନକାରୀ ହେଉ।

Verse 28

पुत्रेण लभते जन्म पौत्रेण तु पितामहः ॥ पुत्रस्य च प्रपौत्रेण मोदते प्रपितामहः ॥

ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା (ପିତା) ଜନ୍ମ/ଉଦ୍ଧାର ଲାଭ କରେ; ପୌତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପିତାମହ ଲାଭ କରେ; ଏବଂ ପୁତ୍ରର ପ୍ରପୌତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରପିତାମହ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।

Verse 29

न हास्यामिति वत्स त्वां मम वंशविवर्धनम् ॥ याच्यमानः प्रयत्नेन तत्र गन्तुं न चार्हति ॥

ବତ୍ସ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ—ତୁମେ ମୋ ବଂଶବୃଦ୍ଧିକାରୀ। ଅତ୍ୟଧିକ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତେଠାକୁ ଯିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 30

वैशम्पायन उवाच ॥ एवं विलपमानं तं पितरं प्रत्युवाच ह ॥ हृष्टपुष्ट वपुर्भूत्वा पुत्रः परमधार्मिकः ॥

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଏପରି ବିଲାପ କରୁଥିବା ପିତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, ପରମଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ହୃଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 31

पुत्र उवाच ॥ न विषादस्त्वया कार्यो द्रक्ष्यसे मामिहागतम् ॥ दृष्ट्वा च तमहं देवं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥

ପୁତ୍ର କହିଲା—ତୁମେ ବିଷାଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୋତେ ଏଠାକୁ ଫେରିଆସିଥିବା ଦେଖିବ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯାହାକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ…

Verse 32

आगच्छामि पुनश्चात्र न भयं मेऽस्ति मृत्युतः ॥ पूजयिष्यति मां तात राजा त्वदनुकम्पया ॥

ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଏଠାକୁ ଆସିବି; ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ନାହିଁ। ତାତ, ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପାରୁ ରାଜା ମୋତେ ପୂଜା କରି ସମ୍ମାନ ଦେବେ।

Verse 33

सत्ये तिष्ठ महाभाग सत्यं च परिपालय ॥ सत्यं स्वर्गस्य सोपानं पारावारस्य नौरिव

ହେ ମହାଭାଗ, ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ପାଳନ କର। ସତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ସିଢ଼ି, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ପାରତଟକୁ ପହଞ୍ଚାଇବା ନୌକା ପରି।

Verse 34

सूर्यस्तपति सत्येन वातः सत्येन वाति च ॥ अग्निर्दहति सत्येन सत्येन पृथिवी स्थिता

ସତ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ ଦେଉଛି, ସତ୍ୟରେ ପବନ ବହୁଛି। ସତ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଦହେ, ସତ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ସ୍ଥିର ଅଛି।

Verse 35

उदधिर्ल्लङ्घयेन्नैव मर्यादां सत्यपालितः ॥ मन्त्रः प्रयुक्तः सत्येन सर्वलोकहितायते

ସତ୍ୟରେ ପାଳିତ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ସମୁଦ୍ର କେବେ ଲଂଘେ ନାହିଁ। ସତ୍ୟରେ ପ୍ରୟୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବଲୋକହିତକର ହୁଏ।

Verse 36

सत्येन यज्ञा वर्त्तन्ते मन्त्रपूताः सुपूजिताः ॥ सत्येन वेदा गायन्ति सत्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः

ସତ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି—ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଓ ସୁପୂଜିତ। ସତ୍ୟରେ ବେଦ ‘ଗାୟନ’ କରନ୍ତି; ସତ୍ୟରେ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 37

सत्येन सर्वं लभते यथा तात मया श्रुतम् ॥ न हि सत्यमतिक्रम्य विद्यते किञ्चिदुत्तमम्

ତାତ, ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ସତ୍ୟରେ ସବୁକିଛି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ସତ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 38

देवदेवेन रुद्रेण वेदगर्भः पुरा किल ॥ सत्यस्थितेन देवानां परित्यक्तो महात्मना

ପୁରାକାଳରେ ସତ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ବେଦଗର୍ଭ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ—ଦେବଦେବ ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କ କାରଣରେ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 39

दीक्षां धारयते ब्रह्मा स तेनैव सुयन्त्रितः ॥ और्वेणाग्निस्तथा क्षिप्तः सत्येन वडवामुखे

ବ୍ରହ୍ମା ଦୀକ୍ଷା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେହି ଦୀକ୍ଷାରେ ହିଁ ସେ ସୁସଂଯମିତ। ତେଣୁ ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ଔର୍ବ ଅଗ୍ନି ବଡବାମୁଖ (ସମୁଦ୍ରଗର୍ଭ)ରେ କ୍ଷିପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 40

संवर्तेन पुरा तात सर्वे लोकाः सदैवताः ॥ देवानामनुकम्पार्थं धृता वीर्यवता तदा

ହେ ତାତ! ପୂର୍ବେ ସଂବର୍ତ୍ତ (ପ୍ରଳୟ) କାଳେ ଦେବତାସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପାରୁ ଏକ ବୀର୍ୟବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧୃତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 41

पाताले पालयन् सत्यं बद्धो वैरोचनो वसन् ॥ वर्द्धमानो महाशृङ्गैः शतशृङ्गो महागिरिः

ପାତାଳରେ ବସି ସତ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବା ବେଳେ ବୈରୋଚନ (ବଳି) ବଦ୍ଧ ରହିଲେ। ଏବଂ ମହାଶୃଙ୍ଗରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଶତଶୃଙ୍ଗ ନାମକ ମହାଗିରି (ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ) ଅଛି।

Verse 42

स्थितः सत्ये महाविन्ध्यो वर्द्धमानो न वर्द्धते ॥ सर्वं चराचरमिदं सत्येन श्रीयते जगत्

ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ମହାବିନ୍ଧ୍ୟ ‘ବର୍ଦ୍ଧମାନ’ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରି ବଢ଼େ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀମୟ ହୁଏ।

Verse 43

गृहधर्माश्च ये दृष्टा वानप्रस्थाश्च शोभिताः ॥ यतीनां च गतिः शुद्धा ये चान्ये व्रतसंस्थिताः

ଯେ ଗୃହଧର୍ମ ଆଚରିତ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ବ୍ରତଶୋଭିତ ବାନପ୍ରସ୍ଥମାନେ; ତଥା ଯତିମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ଗତି—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେମାନେ ବ୍ରତରେ ସଂସ୍ଥିତ—(ଏ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମମାର୍ଗ ମାନ୍ୟ)।

Verse 44

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् ॥ अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟକୁ ତୁଳାରେ ତୋଳାଗଲା; ନିଶ୍ଚୟ, ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧଠାରୁ ସତ୍ୟ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 45

सत्येन पालयते धर्मो धर्मो रक्षति रक्षितः ॥ तस्मात् सत्यं कुरुष्वाद्य रक्ष आत्मानमात्मना

ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପାଳିତ ହୁଏ, ଏବଂ ରକ୍ଷିତ ଧର୍ମ ହିଁ ପୁଣି ରକ୍ଷା କରେ। ତେଣୁ ଆଜି ସତ୍ୟ ଆଚରଣ କର; ଆତ୍ମସଂଯମରେ ନିଜକୁ ନିଜେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 46

ऋषिपुत्रो महातेजा सत्यवागनसूयकः ॥ प्राप्तश्च परमं स्थानं यत्र राज्ञो यमस्य तु

ଋଷିପୁତ୍ର ମହାତେଜସ୍ବୀ—ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦ୍ୱେଷରହିତ—ଯେଉଁଠାରେ ଯମରାଜ ବସନ୍ତି ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 47

वैशम्पायन उवाच ॥ शृणु राजन् पुरावृत्तां कथां परमशोभनाम् । धर्मवृद्धिकरीं नित्यां यशस्यां कीर्तिवर्ध्धिनीम्

ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ, ଅତିଶୟ ଶୋଭନ ଏକ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣ; ଯାହା ନିତ୍ୟ ଧର୍ମବୃଦ୍ଧିକର, ଯଶଦାୟିନୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଧିନୀ।

Verse 48

मिथ्याभिशंसिनं तात यथेष्टं तारयिष्यति ॥ रोषेण हि मृषावादी निर्दयः कुलपांसनः

ହେ ତାତ, କେହି କହିପାରେ—ମିଥ୍ୟା ଅପବାଦକାରୀ ଯଥେଷ୍ଟ ‘ତରିଯିବ’; କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧରେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ନିର୍ଦୟ ହୋଇ କୁଳର କଳଙ୍କ ହୁଏ।

Verse 49

तपो वा विपुलं तप्त्वा दत्त्वा दानमनुत्तमम् ॥ अपुत्रो नाप्नुयात्स्वर्गं यथा तात मया श्रुतम्

ବହୁ ତପ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଅନୁତ୍ତମ ଦାନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁତ୍ରହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗ ପାଉନାହିଁ—ହେ ତାତ, ମୁଁ ଏହିପରି ଶୁଣିଛି।

Verse 50

सत्यं गाति तथा साम सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ सत्यं स्वर्गश्च धर्मश्च सत्यादन्यन्न विद्यते

ସତ୍ୟ ହିଁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ତଥା ସାମ (ସୌହାର୍ଦ୍ୟ) ମଧ୍ୟ; ସବୁକିଛି ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସତ୍ୟ ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଧର୍ମ; ସତ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 51

एवमुक्त्वा हृष्टपुष्टः स्वेन देहेन सुव्रत ॥ तपसा प्राप्तयोगस्तु जितात्मा कृतसंयमः

ଏପରି କହି, ହେ ସୁବ୍ରତ, ସେ ନିଜ ଦେହରେ ହର୍ଷିତ ଓ ପୁଷ୍ଟ ହେଲା; ତପସ୍ୟାରେ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ପାଇଲା—ଆତ୍ମଜୟୀ ଓ ସଂଯମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।