Adhyaya 191: Section on the Origin of Madhuparka and the Procedure for Its Ritual Donation

Verse 1

अथ मधुपर्कोत्पत्तिदानसङ्करणप्रकरणम् ॥ सूत उवाच ॥ एवं श्रुत्वा बहून्धर्मान् धर्मशास्त्रविनिश्चयात् ॥ वराहरूपिणं देवं पुनः पप्रच्छ मेदिनी

ଏବେ ମଧୁପର୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଦାନ ଓ ସଙ୍କରବିଧିର ପ୍ରକରଣ। ସୂତ କହିଲେ—ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଣ୍ଣୟାନୁସାରେ ବହୁ ଧର୍ମ ଶୁଣି, ମେଦିନୀ ବରାହରୂପୀ ଦେବଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 2

धरण्युवाच ॥ एवं शास्त्रं मया देव तव वक्त्राद्विनिःसृतम् ॥ श्रुतं सुबहुशश्चैव तृप्तिर्मम न विद्यते

ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ତୁମ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ମୁଁ ବହୁବାର ଶୁଣିଛି; ତଥାପି ମୋର ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ।

Verse 3

ममैवानुग्रहार्थाय रहस्यं वक्तुमर्हसि ॥ कीदृशो मधुपर्कश्च किं पुण्यं का च देवता

ମୋର ଅନୁଗ୍ରହାର୍ଥେ ଏହି ରହସ୍ୟ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ—ମଧୁପର୍କ କିପରି, ତାହାରୁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏବଂ କେଉଁ ଦେବତା ସହ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧିତ?

Verse 4

कानि द्रव्याणि कस्मै च देयानीति वदस्व मे ॥ इति भूम्या वचः श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः

କେଉଁ କେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ କାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଭୂମିର ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନ (ଉତ୍ତର ଦେଲେ)।

Verse 5

वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

ବରାହରୂପୀ ଭଗବାନ୍ ବସୁନ୍ଧରାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 6

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन मधुपर्को यथा कृतः ॥ उत्पत्तिश्चैव दानं च सर्वो यस्य च हीयते ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଭୂମି! ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଶୁଣ; ମଧୁପର୍କ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା, ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଦାନ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ନ୍ୟୁନତା କ୍ଷୟ ପାଏ।

Verse 7

अहं ब्रह्मा च रुद्रश्च कृत्वा लोकस्य संक्षयम् ॥ अव्यक्तानि च भूतानि यानि कानि च सर्वथा ॥

ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ର—ଲୋକର ସଂକ୍ଷୟ (ପ୍ରଳୟ) କରି—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ (ଦେଖିଲୁ)।

Verse 8

ततो भूमे दक्षिणाङ्गात् पुरुषो मे विनिःसृतः ॥ रूपवान् द्युतिमांश्चैव श्रीमान् ह्रीकीर्तिमान्नरः ॥

ତାପରେ, ହେ ଭୂମି! ମୋର ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗରୁ ଜଣେ ପୁରୁଷ ବାହାରିଲେ—ରୂପବାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ଶ୍ରୀମାନ, ଏବଂ ହ୍ରୀ-କୀର୍ତିଯୁକ୍ତ।

Verse 9

तत्र पप्रच्छ मां ब्रह्मा मम गात्राद्विनिःसृतः ॥ य एव तिष्ठते विष्णो त्रयाणां च चतुर्थकः ॥

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ପଚାରିଲେ—ମୋ ଗାତ୍ରରୁ ଯେ (ପୁରୁଷ) ବାହାରିଥିଲେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ; ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ଯିଏ ତିନିଜଣଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ‘ଚତୁର୍ଥ’ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 10

एवं च मे समुद्पन्नः सर्वकर्मसु निष्ठितः ॥ मधुपर्केति विख्यातो भक्तानां भवमोक्षणः ॥

ଏଭଳି ସେ ମୋଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ; ‘ମଧୁପର୍କ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭବବନ୍ଧନରୁ ମୋକ୍ଷ ଦେବାଳି ଭାବେ ପରିଚିତ।

Verse 11

मयात्र संशितं ब्रह्मन् रुद्रे चापि समासतः ॥ साधु विष्णो भागतस्ते एष चापि विनिःसृतः ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ମୁଁ ଅଂଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲି; ସଂକ୍ଷେପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ‘ସାଧୁ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ’—ତୁମ ଭାଗରୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।

Verse 12

उद्भवं मधुपर्कस्य आत्मसम्भवनिश्चयम् ॥ ततस्तु मामब्रवीद् ब्रह्मा कारणं मधुरं वचः ॥

(ସେ) ମଧୁପର୍କର ଉଦ୍ଭବ ଓ ତାହା ସ୍ୱୟଂସମ୍ଭବ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାହାର କାରଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୋତେ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 13

मधुपर्केण किं कार्यम् एतदाचक्ष्व निष्कलम् ॥ पितामहवचः श्रुत्वा मयासौ प्रतिबाषितः ॥

‘ମଧୁପର୍କରେ କି ପ୍ରୟୋଜନ? ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ।’ ପିତାମହଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲି।

Verse 14

कारणं मधुपर्कस्य दानं सङ्करणं तथा ॥ ममार्चनविधिं कृत्वा मधुपर्कं प्रयच्छति ॥

ମଧୁପର୍କର କାରଣ ହେଉଛି ତାହାର ଦାନ ଓ ଯଥାବିଧି ସଂକରଣ। ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନାବିଧି କରି ମଧୁପର୍କ ଅର୍ପଣ କରେ।

Verse 15

ब्रह्मन् यात्युत्तरं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति॥ तस्य क्रियां प्रवक्ष्यामि मम दानप्रतिग्रहात्॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, (ଏହାଦ୍ୱାରା) ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ଶୋକ କରେନାହିଁ। ମୋର ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତାହାର କ୍ରିୟା ମୁଁ କହିବି।

Verse 16

यस्य दानविधिं प्राप्य यान्ति दिव्यां गतिं मम॥ वृत्तेष्वेवोपचारेषु ये च ब्रह्मन्मम प्रियाः॥

ଏହି ଦାନବିଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେମାନେ ମୋର ଦିବ୍ୟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେମାନେ ସଦାଚାର ଓ ଯଥୋଚିତ ଉପଚାର-ସେବାରେ ନିରତ, ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ।

Verse 17

संगृह्य मधुपर्कं वै इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

ମଧୁପର୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

मन्त्रः— ॐ एष हि देव भगवंस्तव गात्रसूतिḥ संसारमोक्षणकरो मधुपर्कनामाः॥ भक्त्या मयायं प्रतिपादितोऽद्य गृहाण देवेश नमो नमस्ते॥

ମନ୍ତ୍ର— ‘ଓଁ—ହେ ଦେବ, ହେ ଭଗବନ୍! “ମଧୁପର୍କ” ନାମକ ଏହି ଅର୍ପଣ ଆପଣଙ୍କ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ଏବଂ ସଂସାର-ମୋକ୍ଷକର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆଜି ମୁଁ ଭକ୍ତିସହ ଏହା ନିବେଦନ କଲି; ହେ ଦେବେଶ, ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।’

Verse 19

मध्वेवं दधि सर्पिश्च कुर्याच्चैव समं तथा॥ विधिना मन्त्रपूतेन यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्॥

ଏଭଳି ମଧୁ; ଏବଂ ଦଧି ଓ ଘୃତକୁ ମଧ୍ୟ ସମ ପରିମାଣରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଚାହେ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ବିଧିଅନୁସାରେ କରୁ।

Verse 20

सामासाद्य ततः कृत्वा मम कर्मपरायणः॥ उचितेनोपचारेण यत्त्वया परिपृच्छितम्॥

ତାପରେ ଯଥାବିଧି ସମୀପକୁ ଯାଇ, ମୋର କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ଯଥୋଚିତ ଉପଚାର ସହ—ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ—ସେହିପରି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

सरहश्च लघुर्देव एतत्तव न युज्यते॥ ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा मयाप्येवं प्रभाषितम्॥

ହେ ଦେବ! ଏହା ଗୁପ୍ତ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ; ଏହା ତୁମ ସହ ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କହିଲି।

Verse 22

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ यादृशो मधुपर्क्को वै या च तस्य महान् क्रिया॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରେ! ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି; ଶୁଣ—ମଧୁପର୍କ କେମିତି ଓ ତାହାର ମହାକ୍ରିୟା କ’ଣ।