Adhyaya 185: Installation of a Bronze (Kāṁsya) Icon (Arcā)

Verse 1

अथ कांस्यार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ कांस्येन प्रतिमां कृत्वा सुरूपां सुप्रतिष्ठिताम् ॥ सर्वाङ्गावयवैर्युक्तां विमलां कर्मनिर्मिताम् ॥

ଏବେ କାଂସ୍ୟ (କାଂସା/ପିତଳ) ଅର୍ଚ୍ଚାର ସ୍ଥାପନ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—କାଂସ୍ୟରେ ସୁରୂପ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୋଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ନିପୁଣ କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି—

Verse 2

ज्येष्ठायां चैव नक्षत्रे मम वेश्मन्युपानयेत् ॥ गीतवादित्रशब्देन बहुभिर्मङ्गलैस्तथा ॥

ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ତାହାକୁ ମୋ ମନ୍ଦିର/ଗୃହକୁ ଆଣିବ; ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ସହିତ, ଏବଂ ଅନେକ ମଙ୍ଗଳ କ୍ରିୟା ସହ।

Verse 3

अर्घ्यं गृहीय यथान्यायमिमं मन्त्रं उदाहरेत् ।

ବିଧିଅନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 4

योऽसौ भवान् सर्वयज्ञेषु पूज्यो ध्येयो गोप्ता विश्वकामो महात्मा ॥ प्रसन्नात्मा भगवान् मे प्रसन्नः सुपूजितस्तिष्ठ हि लोकनाथ ।

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜ୍ୟ, ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ, ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣକାରୀ ମହାତ୍ମା। ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଭଗବାନ୍ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ହେ ଲୋକନାଥ! ସୁପୂଜିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 5

अर्घ्यं दत्त्वा यथान्यायं स्थापयेत् तदुदङ्मुखः ॥ यथान्यायेन संस्थाप्य कुर्याच्चैवाधिवासनम् ।

ଯଥାବିଧି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ତାହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଥାନ୍ୟାୟେ ସଂସ୍ଥାପନ କରି ସାରି, ପରେ ‘ଆଧିବାସନ’ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

चतुरः कलशांश्चैव पञ्चगव्यसमन्वितान् ॥ सर्वगन्धैश्च लाजैश्च मधुना च विशेषतः ।

ଏବଂ ଚାରିଟି କଳଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ପଞ୍ଚଗବ୍ୟସହିତ ହେବ; ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଲାଜ (ଭଜା ଧାନ) ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ମଧୁ ସହିତ।

Verse 7

चतुरः कलशान् पूर्य स्नानार्थं मे समन्त्रकम् ॥ ततश्चास्तंगते सूर्ये शुद्धैर्भागवतैः सह ।

ମୋ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଚାରିଟି କଳଶ ପୂରି; ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ଶୁଦ୍ଧ ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହ (କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 8

कुर्यात् संस्थापनं तत्र ममार्चायास्तु पूजकः ॥ गृहीत्वा कलशांस्तत्र शुद्धान् भागवतांस्तथा ।

ସେଠାରେ ପୂଜକ ମୋ ଅର୍ଚ୍ଚା (ପ୍ରତିମା)ର ସଂସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ କଳଶଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଭାଗବତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ସମେତ କରି) (ବିଧି ଆଗେ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ)।

Verse 9

नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रं उदाहरेत् ।

“ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” ବୋଲି କହି, ପରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 10

विकार अविकार अकार सकार शकार षकार स्वच्छन्दरूपः क्षरमक्षरं धृतिरूपः अरूपमिति नमः पुरुषोत्तमायेति ॥ व्यतीतायां तु शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ अश्वेन च मुहूर्तेन प्राप्ते मूलेषु चोत्तरे ।

“(ତୁମେ) ବିକାର ଓ ଅବିକାର; ଅ, ସ, ଶ, ଷ—ଏହି ଅକ୍ଷର; ସ୍ୱେଚ୍ଛାରୂପ; କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷର; ଧୃତିରୂପ; ଅରୂପ”—ଏଭଳି: “ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଏବଂ ରାତି ବିତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ, ଅଶ୍ୱିନ ନାମକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଲେ, ଏବଂ (ଚନ୍ଦ୍ର) ମୂଳ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଓ ଉତ୍ତର ଭାଗ/ଦିଗରେ ଥିଲେ…

Verse 11

पूर्वोक्तेषु विधानेन मम शास्त्रानुदर्शिनाम् ॥ स्थापयेद्द्वारमूले तु मम वेष्मनि सुन्दरि ।

ପୂର୍ବେ କହିଥିବା ବିଧି ଅନୁସାରେ, ମୋ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସରଣକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ମନ୍ଦିର/ଗୃହରେ ଦ୍ୱାରମୂଳରେ (ତାହାକୁ) ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 12

सर्वशान्त्युदकं गृहीय सर्वगन्धफलानि च ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रं उदाहरेत् ।

ସର୍ବଶାନ୍ତ୍ୟୁଦକ ଓ ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଫଳ ଗ୍ରହଣ କରି, “ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” ବୋଲି କହି, ପରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 13

मन्त्रः— ॐ इन्द्रो भवान् त्वं च यमः कुबेरो जलेश्वरः सोमबृहस्पती च॥ शुक्रः शनैश्चरबुधौ सह सैहिकेयकेतू रविश्चैव धरात्मजस्त्वम्॥

ମନ୍ତ୍ର: “ଓଁ—ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର; ଏବଂ ଯମ, କୁବେର, ଜଲେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ; ତୁମେ ସୋମ ଓ ବୃହସ୍ପତି। ତୁମେ ଶୁକ୍ର; ଶନୈଶ୍ଚର ଓ ବୁଧ, ରାହୁ-କେତୁ ସହିତ; ଏବଂ ତୁମେ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଓ ଧରାତ୍ମଜ (ମଙ୍ଗଳ) ମଧ୍ୟ।”

Verse 14

तथैव सर्वौषधयो जलानि वायुः च पृथ्वी च स वायुसारथिः॥ नागाः सयक्षाश्च दिशश्च सर्वास्तस्मै नमस्ते पुरुषोत्तमाय इति॥

ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଔଷଧି, ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ପୃଥିବୀ—ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ସାରଥି ବାୟୁ; ନାଗ, ଯକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ—ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 15

अनेनैव तु मन्त्रेण कृत्वा कर्म सुपुष्कलम्॥ मम तां प्रतिमां गृह्य ततो वेश्मन्युपानयेत्॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହିଁ କର୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କରି, ମୋର ସେହି ପ୍ରତିମାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ପରେ ଗୃହର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯିବ।

Verse 16

एकान्ते स्नापयेन मां च जलैः पूर्वाभिमन्त्रितैः॥ प्रगृह्य कलशेभ्यश्च जलं गन्धसमन्वितम्॥

ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ପୂର୍ବରୁ ମନ୍ତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଜଳଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସ୍ନାନ କରାଇବ; ଏବଂ କଳଶମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଜଳ ନେଇ (ଅଭିଷେକ କରିବ)।

Verse 17

गात्रसंशोधनार्थाय इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

ଗାତ୍ରଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 18

मन्त्रः— सरांसि ये ते च समस्तसागराः नद्यश्च तीर्थानि च पुष्कराणि॥ आयान्तु तान्येव तव प्रसादाच्छुद्ध्यै च मे स्युः पुरुषोत्तमाय इति॥

ମନ୍ତ୍ର— ଯେ ସରୋବର, ସମସ୍ତ ସାଗର, ନଦୀ, ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଷ୍କର ଅଛି, ସେସବୁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏଠାକୁ ଆସୁନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋର ଶୁଦ୍ଧିର ଉପାୟ ହେଉନ୍ତୁ; ପୁରୁଷୋତ୍ତମାୟ ନମଃ।

Verse 19

गन्धधूपादिभिश्चैव यथाविभवशक्तितः॥ पश्चाद्वस्त्राणि मे दद्यान्मम गात्रसुखानि च॥

ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଆଦିକୁ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କରି; ପରେ ଶରୀରକୁ ସୁଖଦ ଏମିତି ବସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 20

तान्यानयित्वा वस्त्राणि ममाग्रे स्थापयेन्नरः॥ उभौ तौ चरणौ नत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

ସେହି ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିବ; ସେଇ ଦୁଇ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 21

मन्त्रः— वस्त्राणि देवेन्द्र मया हृतानि सूक्ष्माणि सौम्यानि सुखावहानि॥ गात्रस्य सन्तुष्टिकराणि तुभ्यं गृह्णीष्व देवेश सुलोकनाथ॥

ମନ୍ତ୍ର— ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର! ମୁଁ ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଆଣିଛି—ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସୌମ୍ୟ ଓ ସୁଖାବହ। ହେ ଦେବେଶ, ହେ ସୁଲୋକନାଥ! ଦେହସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 22

वेदोपवेद ऋग्वेद यजुर्वेद सामवेद अथर्वणवेद संस्तुत इति नमः परम्परायेति॥ अर्चितालङ्कृतं कृत्वा पूर्वन्यायेन सुन्दरी॥ पश्चान्मे प्रापणं दद्यान्मन्त्रवद्विधिपूर्वकम्॥

‘ବେଦୋପବେଦ—ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ ଓ ଅଥର୍ବଣବେଦ—ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍ତୁତ’ ବୋଲି କହି ‘ପରମ୍ପରାକୁ ନମଃ’ କରିବ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ପୂର୍ବବିଧି ଅନୁସାରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଓ ଅଲଙ୍କାର କରି, ପରେ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ମୋତେ ପ୍ରାପଣ (ସମାପନ ଅର୍ପଣ) ଦେବ।

Verse 23

दत्त्वा प्रापणकं तत्र दद्यादाचमनं ततः ॥ शान्तिपाठश्च वै कार्यो मन्त्रेणानेन सुन्दरि

ସେଠାରେ ପ୍ରାପଣକ ଦେଇ, ପରେ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବ; ତା’ପରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତିପାଠ କରିବ।

Verse 24

विद्याः सर्वे ब्रह्म च ब्राह्मणाश्च ग्रहाः सर्वे सरितः सागराश्च ॥ इन्द्राद्यष्टौ लोकपालाश्च सर्वे पूर्वोक्ता ये सर्वशान्तिं च कुर्युः

ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର; ଏବଂ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଅଷ୍ଟ ଲୋକପାଳ—ସମସ୍ତେ ସର୍ବଶାନ୍ତି ଓ ସର୍ବମଙ୍ଗଳ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 25

आयाम यम कामदम वाम ॐ नमः पुरुषोत्तमायेति सूत्रम् ॥ वृत्तेष्वेवोपचारेषु मम कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥ अभिवादनं स्तुतिं चापि कृत्वा भागवतांश्छुचीन्

‘ଆୟାମ, ଯମ, କାମଦମ, ବାମ; ଓଁ—ପୁରୁଷୋତ୍ତମାୟ ନମଃ’—ଏହି ସୂତ୍ର। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଉପଚାରର ଚକ୍ରରେ ମୋ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବ; ଅଭିବାଦନ ଓ ସ୍ତୁତି କରି ଶୁଚି ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବ।

Verse 26

सम्पूज्य ब्राह्मणान्पश्चाद्भोजयेत् पायसादिभिः ॥ तेभ्यः शान्त्युदकं गृह्य द्विजेभ्यः कमलेक्षणे

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପୂଜ୍ୟ କରି ପରେ ପାୟସ ଆଦି ଭୋଜନ ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଇବ। ହେ କମଳନେତ୍ର! ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଶାନ୍ତ୍ୟୁଦକ ଗ୍ରହଣ କରିବ—ଏହା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ନେବା ଉଚିତ।

Verse 27

दद्यादभ्युक्षणं मह्यं तेनाहं पूजितोऽभवम् ॥ सर्वान्विसर्जयित्वा तु कुर्याद्वै गुरुपूजनम्

ମୋ ଉପରେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ (ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଟା) ଦେବ; ତାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂଜିତ ହୁଏ। ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଶ୍ଚୟ ଗୁରୁପୂଜନ କରିବ।

Verse 28

तेनाहं पूजितो देवि एवमेतन्न संशयः ॥ ब्राह्मणान्मम भक्तांश्च गुरूंश्चैव हि निन्दति

ହେ ଦେବୀ! ତାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂଜିତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ଭକ୍ତ ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ଏହି ନିୟମର ବିରୋଧୀ।

Verse 29

नाशयिष्यामि तं देवि सत्यं मतेद्ब्रवीमि ते ॥ जलस्य बिन्दवो यावन्मम गात्रेषु तिष्ठति

ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତାକୁ ନାଶ କରିଦେବି—ଏହା ସତ୍ୟ; ମୋ ମତାନୁସାରେ ତୁମକୁ କହୁଛି—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ରହିଥାଏ।

Verse 30

तावद्वर्षसहस्राणि मम लोकेषु तिष्ठति ॥ य एतेन विधानेन स्थापयिष्यति मां नरः

ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୋ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ରହେ—ଯେ ନର ଏହି ବିଧାନରେ ମୋତେ ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 31

तारितं च कुलं तेन पितृजं मातृजं तथा ॥ एतत्ते कथितं भद्रे कांस्येन स्थापनं मम

ତାହା ଦ୍ୱାରା କୁଳ ତାରିତ ହୁଏ—ପିତୃଜ ଓ ମାତୃଜ ଉଭୟ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହା ତୁମକୁ କହିଲି: କାଂସ୍ୟରେ ମୋର ସ୍ଥାପନ।

Verse 32

कथयिष्यामि ते ह्येवं रौप्येण स्थापनं मम

ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହିପରି ରୌପ୍ୟରେ ମୋର ସ୍ଥାପନ କଥା କହିବି।

Verse 33

मन्त्रः— आदिर्भवान्ब्रह्मयुगान्तकल्पः सर्वेषु कालेष्वपि कल्पभूतः ।। एको भवान्नास्ति कश्चिद्द्वितीय उपागतस्तिष्ठ हि लोकनाथ ॥

ମନ୍ତ୍ର: ଆପଣ ଆଦି, ବ୍ରହ୍ମୟୁଗାନ୍ତ-କଳ୍ପ; ସମସ୍ତ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ହିଁ କଳ୍ପସ୍ୱରୂପ। ଆପଣ ଏକ, ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ। ସମୀପକୁ ଆସି ଏଠାରେ ସ୍ଥିର ରୁହନ୍ତୁ, ହେ ଲୋକନାଥ।

Verse 34

एवं मां स्नाप्य विधिना मम कर्मानुसारिणः ।। एवं न्यायेन मां तत्र अर्चयित्वा यथोचितम् ॥

ଏହିପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ମୋତେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ମୋର କର୍ମବିଧି ଅନୁସାରେ ଚାଲି; ଏହି ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ପଦ୍ଧତିରେ ସେଠାରେ ମୋତେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।

Verse 35

अङ्गुलीयकवासोभिर्दानसम्माननादिभिः ।। यो गुरुं पूजयेद्भूमे भक्तियुक्तेन चेतसा ॥

ଅଙ୍ଗୁଠି, ବସ୍ତ୍ର, ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା—ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଯେ କେହି ଭୂମିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।