Adhyaya 184: Installation of a Copper Icon (Tāmrārcā) and Its Consecratory Worship

Verse 1

अथ ताम्रार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ ताम्रेण प्रतिमां कृत्वा सुरूपां चैव भास्वराम् ॥ उचितेनोपचारेण वेश्ममध्यमुपानयेत्

ଏବେ ତାମ୍ରାର୍ଚ୍ଚା ସ୍ଥାପନ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ତାମ୍ରରେ ସୁରୂପ ଓ ଭାସ୍ୱର ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ଉଚିତ ଉପଚାର ସହିତ ତାହାକୁ ଗୃହର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଆଣିବ।

Verse 2

ततो वेश्मन्युपागम्य स्थापयित्वा उदङ्मुखः ॥ चित्रायां चैव नक्षत्रे कुर्याच्चैवाधिवासनम्

ତତଃ ଗୃହକୁ ଯାଇ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ସ୍ଥାପନ କରି, ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରେ ଅଧିବାସନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

जलं च सर्वगन्धेन पञ्चगव्येन मिश्रितम् ॥ स्नापयेच्च ततो मां वै इमं मन्त्रमुदाहरेत्

ସର୍ବଗନ୍ଧ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ମୋତେ ସ୍ନାନ କରାଇବ; ତାପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।

Verse 4

मन्त्रः— योऽसौ भवान्तिष्ठति सारभूतः त्वं ताम्रके तिष्ठसि नेत्रभूतः ॥ आगच्छ मूर्तौ सह पञ्चभूतैर्मया च पात्रैः सह विश्वधामन्

ମନ୍ତ୍ର— ‘ହେ ସାରଭୂତ! ଆପଣ ତାମ୍ର-ପ୍ରତିମାରେ ନେତ୍ରରୂପେ ସ୍ଥିତ। ହେ ବିଶ୍ୱଧାମନ୍! ପଞ୍ଚଭୂତ ସହିତ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିରେ, ମୋ ସହ ଓ ଏହି ପାତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ, ଆଗମନ କରନ୍ତୁ।’

Verse 5

अनेनैव तु मन्त्रेण स्थापयित्वा यशस्विनि ॥ पूर्वन्यायेन कर्तव्यमधिवासनपूजनम्

ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ! ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୂର୍ବବିଧି ଅନୁସାରେ ଅଧିବାସନ ଓ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

व्यतीतायां च शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ ऋचा शुद्धिं विधायाथ स्नापयेन्मन्त्रपूर्वकम् ॥

ରାତି ଅତିତ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ, ଋଚା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରି, ପରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 7

ब्राह्मणा वेदपाठांश्च कुर्युस्तत्र समागताः ॥ बहूनि मङ्गलान्यत्र मण्डपे स्थापयेत्ततः ॥

ସେଠାରେ ସମାଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦପାଠ କରିବେ। ପରେ ମଣ୍ଡପରେ ବହୁ ମଙ୍ଗଳଦ୍ରବ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

सुगन्धद्रव्यसंयुक्तं जलं चादाय पूजकः ॥ ततो मे स्नपनं कार्यमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟମିଶ୍ରିତ ଜଳ ନେଇ ପୂଜକ ମୋର ସ୍ନପନ (ସ୍ନାନବିଧି) କରିବେ; ତାପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।

Verse 9

मन्त्रः— ॐ योऽसौ भवान्सर्ववरः प्रभुश्च मायाबलो योगबलप्रधानः ॥ आगच्छ शीघ्रं च मम प्रियाय सन्तिष्ठ ताम्रेष्वपि लोकनाथ ॥

ମନ୍ତ୍ର— ଓଁ। ହେ ସର୍ବବରଦାତା ପ୍ରଭୁ, ମାୟାବଳରେ ବଳବାନ, ଯୋଗବଳରେ ପ୍ରଧାନ! ମୋର ପ୍ରିୟ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଆସ; ହେ ଲୋକନାଥ, ତାମ୍ରପାତ୍ରମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତ ହେଉ।

Verse 10

मन्त्रेणानेन मां स्थाप्य गन्धपुष्पादिदीपकैः ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ମୋତେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଦୀପ ଇତ୍ୟାଦି ଉପଚାରରେ (ପୂଜା) କରିବେ।

Verse 11

स्थापनामन्त्रः— ॐ प्रकाशप्रकाश जगत्प्रकाश विज्ञानमयानन्दमय त्रैलोक्यनाथात्रागच्छ इह सन्तिष्ठतां भवान्पुरुषोत्तम मामव इति ॥ अनेन स्थापनां कृत्वा मम शास्त्रानुसारतः ॥ शुक्लवस्त्रं समादाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ସ୍ଥାପନାମନ୍ତ୍ର— ଓଁ। ହେ ପ୍ରକାଶର ପ୍ରକାଶ, ଜଗତର ପ୍ରକାଶ, ବିଜ୍ଞାନମୟ-ଆନନ୍ଦମୟ, ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ! ଏଠାକୁ ଆସ; ଏଠି ହିଁ ସନ୍ନିହିତ ହେଉ। ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର—ଏହିପରି। ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଏଭଳି ସ୍ଥାପନା କରି, ଶୁକ୍ଳ ବସ୍ତ୍ର ନେଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ।

Verse 12

मन्त्रः— ॐ शुद्धस्त्वमात्मा पुरुषः पुराणो जगत्सु तत्त्वं सुरलोकनाथ ॥ वस्त्राणि गृह्णीष्व मम प्रियाणि नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥

ମନ୍ତ୍ର— ଓଁ। ଆପଣ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଆଦିପୁରୁଷ; ଜଗତମାନଙ୍କରେ ନିହିତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଦେବଲୋକନାଥ। ମୋ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ସେହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 13

वस्त्रैर्विभूषितं कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ यथान्यायेन मे शीघ्रमर्चनं तत्र कारयेत् ॥

ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା (ମୂର୍ତ୍ତିକୁ) ଅଲଙ୍କୃତ କରି, ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ନିୟମାନୁସାରେ ସେଠାରେ ଶୀଘ୍ର ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 14

अर्चनालङ्कृतं कृत्वा गन्धधूपादिभिः प्रभुम् ॥ सम्पूज्य विधिवन्मां तु नैवेद्यं परिकल्पयेत् ॥

ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରି, ଏବଂ ବିଧିମତେ ମୋତେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ପରେ ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

दत्त्वा स्वादु च नैवेद्यं शान्तिपाठं तु कारयेत् ॥ मन्त्रः— शान्तिर्भवतु देवानां विप्राणां शान्तिरुत्तमा ॥

ମିଠା ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଶାନ୍ତିପାଠ କରାଇବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର— ‘ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ହେଉ; ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଶାନ୍ତି ହେଉ।’

Verse 16

शान्तिर्भवतु राज्ञां च सराष्ट्राणां तथा विशाम् ॥ बालानां व्रीहिपण्यानां गर्भिणीनां च देहिनाम् ॥

ରାଜାମାନଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ହେଉ; ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ, ଧାନ୍ୟ-ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ, ଗର୍ଭିଣୀମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହେଉ।

Verse 17

शान्तिर्भवतु देवेश त्वत्प्रसादान्ममाखिला ॥ एवं शान्तिं पठित्वा तु ब्राह्मणांस्तत्र पूजयेत् ॥

ହେ ଦେବେଶ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ହେଉ। ଏଭଳି ଶାନ୍ତିପାଠ ପଢ଼ି ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

गुरुं भागवतं चैवमर्चयेच्च यथाविधि ॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्तत्र यथोत्पन्नेन माधवि ॥

ଏହିପରି ଯଥାବିଧି ଗୁରୁ ଓ ଭାଗବତ-ଭକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; ହେ ମାଧବୀ, ସେଠାରେ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 19

गुरुर्यस्य न तुष्टो वै तस्माद्दूरतरो ह्ययम् ॥ य एतेन विधानॆन कुर्यात्संस्थापनं मम ॥

ଯାହାର ଗୁରୁ ସତ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ତାହା ପାଇଁ ଏହି (କ୍ରିୟା) ଫଳସିଦ୍ଧିରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୂର। କିନ୍ତୁ ଯେ ଏହି ବିଧାନରେ ମୋର ସଂସ୍ଥାପନ କରେ, ସେ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ପାଏ।

Verse 20

तारितं च कुलं तेन नवभिः सप्तविंशतिः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे ताम्रार्चास्थापनं मम ॥

ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ନଅ ଓ ସତାଇଶ (ଅର୍ଥାତ୍ ଅନେକ) ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳ ତାରିତ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୋର ତାମ୍ର-ଅର୍ଚ୍ଚା ସଂସ୍ଥାପନ ବିଷୟ ଏହିପରି କହିଲି।

Verse 21

कथयिष्यामि ते ह्येवं कार्त्स्न्येन प्रतिमार्चनम् ॥ जलस्य बिन्दवो यावन्मम स्नाने च सुन्दरी ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते ॥

ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିମାର୍ଚ୍ଚନ ବିଷୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋର ସ୍ନାନରେ ଯେତେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଲାଗେ, ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ମୋର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 22

ज्वलन पवनतुल्यावन भावन तपन श्वासन स्वयं तिष्ठ भगवन् पुरुषोत्तम ॐ ॥ इति ॥ ततो द्वारमुपागम्य वेश्म शीघ्रं प्रवेशयेत् ॥ आसने चापि मां स्थाप्य पूजयेद्भक्तिपूर्वकम् ॥

“ହେ ଭଗବାନ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ଆପଣ ଜ୍ୱଲନସ୍ୱରୂପ, ପବନତୁଲ୍ୟ, ରକ୍ଷକ, ଭାବନ, ତାପନ ଓ ଶ୍ୱାସସ୍ୱରୂପ—ସ୍ୱୟଂ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ, ଓଁ।” ଏମିତି କହି, ପରେ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ ପ୍ରତିମାକୁ ଶୀଘ୍ର ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇବ; ଏବଂ ମୋତେ ଆସନରେ ସ୍ଥାପନ କରି ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ।

Verse 23

विशेषेण गुरुं पूज्य वस्त्रालङ्कारभोजनैः ॥ तेनाहं पूजितो भूमे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥

ବିଶେଷଭାବେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ। ହେ ଭୂମେ! ଗୁରୁପୂଜାରେ ମୋର ମଧ୍ୟ ପୂଜା ହୁଏ—ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।