Adhyaya 183: Installation of a Clay Icon (Mṛnmayārcā) and the Ritual Protocol of Worship

Verse 1

अथ मृन्मयार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तिष्ठामि मृन्मयीं चापि प्रतिमां पूजनेच्छया

ଏବେ ମୃଣ୍ମୟ ଅର୍ଚ୍ଚାର ସ୍ଥାପନ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା କହୁଛି—ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ଶୁଣ। ପୂଜିତ ହେବାର ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁଁ ମାଟିର ପ୍ରତିମାରେ ମଧ୍ୟ ବସେ।

Verse 2

अर्च्चां च मृण्मयीं कृत्वा अस्पुटां चाप्यखण्डिताम् ॥ नाधिकां वामनां चापि न वक्रां कारयेद्बुधः ॥

ମାଟିର ଅର୍ଚ୍ଚା କରି ତାହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ରଖିବା ଉଚିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ତାହାକୁ ନ ଅତ୍ୟଧିକ ବଡ଼, ନ ବାମନ (ଛୋଟ), ନ ବାଙ୍କା କରାଇବ।

Verse 3

ईदृशीं प्रतिमां कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ भूमे सर्वाणि कर्माणि यथा वा रोचते तथा ॥

ଏପରି ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ କରି, ହେ ଭୂମେ, ଯେ ମମ କର୍ମରେ ପରାୟଣ, ସେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ରୁଚିଅନୁସାରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ କରିପାରେ।

Verse 4

काष्ठानामप्यलाभे तु मृण्मयीं तत्र कारयेत् ॥ शैलजां वा ततो भूमे मम कर्मपरायणः ॥

କାଠ ମଧ୍ୟ ନ ମିଳିଲେ, ସେଠାରେ ମୃଣ୍ମୟୀ ପ୍ରତିମା କରାଇବ; କିମ୍ବା ପରେ, ହେ ଭୂମେ, ଶୈଳଜ ପ୍ରତିମା କରାଇବ—ମମ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ଜନ।

Verse 5

ताम्रेण कांस्यरौप्येण सौवर्णत्रपु-रीतिभिः ॥ कुर्वन्ति शुभकर्माणः कोविदः प्रतिमां शुभाम् ॥

ତାମ୍ର, କାଂସ୍ୟ, ରୌପ୍ୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଟିନ ଓ ସୀସା—ଏହି ସମସ୍ତ ଧାତୁଦ୍ୱାରା ଶୁଭକର୍ମରେ ନିୟୁକ୍ତ କୋବିଦ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଶୁଭ ପ୍ରତିମା ଗଢ଼ନ୍ତି।

Verse 6

अर्चनं त्वपरं वेद्यां मम कर्मपरिग्रहात् ॥ केचिल्लोकापवादेन ख्यात्यै कुर्वन्ति केचन ॥

କିନ୍ତୁ ମମ ବିହିତ କର୍ମଗ୍ରହଣର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅର୍ଚ୍ଚନର ଆଉ ଏକ ପ୍ରକାର ଜାଣିବା ଉଚିତ: କେହି ଲୋକାପବାଦର ଭୟରେ, କେହି ଖ୍ୟାତି ପାଇଁ କରନ୍ତି।

Verse 7

गृहं चालोच्य कश्चिन्मां पूजयेत्कामनापरः ॥ पूजयेद्यदि वा चक्रं मम तेजोंऽशसम्भवम् ॥

ଗୃହସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଚାର କରି, କାମନାପରାୟଣ କେହି ମୋତେ ପୂଜିପାରେ; କିମ୍ବା ମମ ତେଜର ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚକ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିପାରେ।

Verse 8

भूमे एवं विजानीहि स्थापितोऽहं न संशयः ॥ सम्पदस्तु प्रयच्छामि पूजितोऽहं धराधरे ॥

ହେ ଭୂମି, ଏଭଳି ଜାଣ—ମୁଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଧରାଧରେ, ମୋତେ ପୂଜିଲେ ମୁଁ ସମ୍ପଦ-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଉଛି।

Verse 9

मन्त्रैर्वा विधिपूर्वेण यो मे कर्माणि कारयेत् ॥ यं यं फलं समुद्दिश्य मां पूजयति मानवः ॥

ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ବିଧିପୂର୍ବକ ଯେ ମୋର କର୍ମ/ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଏ—ମନୁଷ୍ୟ ଯେଯେ ଫଳକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ମୋତେ ପୂଜେ—

Verse 10

मद्भक्तः सततं नित्यं कर्मणा परिवेष्टितः ॥ स वै मत्परितोषार्थं मनस्येव प्रपूजयेत् ॥

ମୋର ଭକ୍ତ, ଯେ ସଦା ନିତ୍ୟ କର୍ମରେ ଆବୃତ ରହେ, ସେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମନରେ ମାତ୍ର ନିଶ୍ଚୟରେ ପୂଜା କରୁ।

Verse 11

दद्याज्जलाञ्जलिं मह्यं तेन मे प्रीतिरुत्तमा ॥ तस्य किं सुमनोभिश्च जाप्येन नियमेन किम् ॥

ମୋତେ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦିଅ; ତାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୀତି ହୁଏ। ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଫୁଲ କାହିଁକି? ଜପ କାହିଁକି? ନିୟମ-ବ୍ରତ କାହିଁକି?

Verse 12

मह्यं चिन्तयतो नित्यं निभृतेनान्तरात्मना ॥ तस्य कामान्प्रयच्छामि दिव्यान्भोगान्मनोरमान् ॥

ଯେ ସଂୟତ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ଚିନ୍ତନ କରେ, ତାହାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା—ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ଭୋଗ—ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 13

एतत्ते सर्वमाख्यातं सुगोप्यं च प्रयत्नतः ॥ मृन्मयीं प्रतिमां कृत्वा मम कर्मसु निष्ठितः ॥

ଏ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା; ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯତ୍ନରେ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ। ମାଟିର ପ୍ରତିମା କରି, ମୋ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।

Verse 14

श्रवणे चैव नक्षत्रे कुर्यात्तस्याधिवासनम् ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन स्थापयेन्मन्त्रपूर्वकम् ॥

ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନେ ତାହାର ଅଧିବାସନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

पञ्चगव्यं च गन्धं च वारिणा सह मिश्रयेत् ॥ ततो मे स्नपनं कार्यमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଗନ୍ଧକୁ ଜଳ ସହିତ ମିଶାଇବା ଉଚିତ। ତାପରେ ମୋର ସ୍ନପନ (ସ୍ନାନବିଧି) କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रकर्त्ता यस्य प्रसादेन भवन्ति लोकाः ॥ स त्वं कुरुष्वाच्युत मत्प्रसादं त्वं तिष्ठ चार्चासु च मृन्मयीषु ॥

ମନ୍ତ୍ର— “ଆପଣ ହିଁ ସମଗ୍ର ଜଗତର କର୍ତ୍ତା; ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଲୋକମାନେ ଅବସ୍ଥିତ। ତେଣୁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; ଏବଂ ଅର୍ଚ୍ଚା-ପ୍ରତିମାମାନଙ୍କରେ, ବିଶେଷତଃ ମୃଣ୍ମୟ ପ୍ରତିମାରେ, ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 17

कारणकारणं ह्युग्रतेजसं द्युतिमन्तं महापुरुषं नमो नमः ॥ अनेन मन्त्रेण वेश्मनि प्रविश्य स्थापनां कुर्यात् ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण स्थापयेन्मां समाहितः ॥ पूर्ववत्स्थापयेत्तत्र चतुरः कलशान्पुरा ॥ चतुरस्तान्गृहीत्वा च इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

“କାରଣମାନଙ୍କର କାରଣ, ଉଗ୍ରତେଜସ୍ବୀ, ଦ୍ୟୁତିମାନ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଏକେ ମନ୍ତ୍ରରେ ମନ ସମାହିତ କରି ମୋତେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବବତ୍ ପ୍ରଥମେ ସେଠାରେ ଚାରି କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ସେଇ ଚାରିଟିକୁ ଧରି ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

मन्त्रः— ॐ वरुणं समुद्रो लब्ध्वा सम्पूजितो ह्यात्ममतिप्रसन्नः ॥ एतेन मन्त्रेण ममाभिषेकं प्राप्तं वरिष्ठं हि स ऊर्ध्वबाहुः ॥ अग्निश्च भूमिश्च रसाश्च सर्वे भवन्ति यस्मात्सततं नमस्ये ॥

ମନ୍ତ୍ର— ଓଁ। ବରୁଣସ୍ୱରୂପ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିତ ହେଲେ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୋର ଅଭିଷେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଲା; ସେ ଊର୍ଧ୍ୱବାହୁ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ। ଯାହାଠାରୁ ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାକୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 19

अगुरुं चैव धूपं च सकर्पूरं सकुङ्कुमम् ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा धूपं प्रकल्पयेत् ॥

ଅଗୁରୁ ଧୂପକୁ କର୍ପୂର ଓ କୁଙ୍କୁମ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। “ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” କହି ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

धूपं दत्त्वा यथान्यायं पीतं वस्त्रं तु दापयेत् ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ନିୟମାନୁସାରେ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରି ସାରି, ପରେ ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। “ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” କହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

मन्त्रः— वस्त्रेण पीतेन सदा प्रसन्नो यस्मिन्प्रसन्ने तु जगत्प्रसन्नम् ॥ गृह्णातु वस्त्रं सुमुखः प्रसन्नो देवः सदा पातु भवस्य बन्धात् ॥

ମନ୍ତ୍ର— ପୀତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଯିଏ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ, ଯାହାର ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ସୁମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେବ ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଭବବନ୍ଧନରୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 22

तत एतेन मन्त्रेण वस्त्रं दद्याद्यथोचितम् ॥ धूपदीपादिभिः पूज्य प्रापणं परिकल्पयेत् ॥

ତାପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯଥୋଚିତ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ଧୂପ, ଦୀପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି ପ୍ରାପଣ (ଅର୍ପଣ/ବିତରଣ) ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

पूर्वोक्तेन विधानेन दद्यात्प्रापणकं नरः ॥ पश्चादाचमनं दद्यान्मन्त्रपूर्वं प्रयत्नतः ॥

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରାପଣକ ଦାନ କରୁ। ପରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ଯତ୍ନରେ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦିଅ।

Verse 24

मन्त्रः— शान्तिर्भवतु देवानां ब्रह्मक्षत्रविशां तथा ॥ शान्तिर्भवतु वृद्धानां बालानां शान्तिरुत्तमा ॥

ମନ୍ତ୍ର: ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ହେଉ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହେଉ। ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ହେଉ; ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଶାନ୍ତି ହେଉ।

Verse 25

देवो वर्षतु पर्जन्यः पृथिवी सस्यपूरिता ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण शान्तिं कृत्वा विधानतः ॥

ଦେବସ୍ୱରୂପ ପର୍ଜନ୍ୟ ବର୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ପୃଥିବୀ ଶସ୍ୟରେ ପୂରିତ ହେଉ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ହିଁ ବିଧାନାନୁସାରେ ଶାନ୍ତି କରି...

Verse 26

पश्चाद्भागवतान्पूज्य ततो ब्राह्मणपूजनम् ॥ शिरसा वचनं कार्यं दक्षिणाभिः प्रपूज्य च ॥

ତାପରେ ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୂଜି, ତଦନନ୍ତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କ ବଚନ ପାଳନ କରିବା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାଦି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

अच्छिद्रं वाच्य पश्चाच्च कुर्यादेवं विसर्जनम् ॥ एवं विसर्जनं कृत्वा ये च तत्र समागताः ॥

ତାପରେ ‘ଅଚ୍ଛିଦ୍ରମ୍’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏହିପରି ଭାବେ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ବିସର୍ଜନ କରି ସାରିଲେ, ସେଠାରେ ଯେମାନେ ସମାଗତ ଥିଲେ...

Verse 28

यो गुरुं पूजयेद्भक्त्या विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ तेनाहं पूजितो नित्यं देवि सत्यं ब्रवीमि ते ॥

ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ବିଧିସମ୍ମତ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେହି ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ପୂଜିତ ହୁଏ। ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 29

तुष्टो ददाति कृच्छ्रेण ग्राममात्रं नराधिपः ॥ आब्रह्मपदपर्यन्तं हेलया यच्छते गुरुः ॥

ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକରି କେବଳ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାମ ପରିମାଣ ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ ସହଜରେ ବ୍ରହ୍ମପଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 30

तथैव मम शास्त्रेषु ममैव वचनाच्छुभे ॥ सर्वशास्त्रेषु कल्याणि गुरुपूजा व्यवस्थिताः ॥

ସେହିପରି ମୋର ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କରେ—ମୋର ନିଜ ବଚନ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଶୁଭେ—ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ହେ କଲ୍ୟାଣି, ଗୁରୁପୂଜା ସ୍ଥାପିତ ଅଛି।

Verse 31

य एतेन विधानेन कुर्यात्संस्थापनं मम ॥ तारितानि कुलान्येव त्रीणि त्रिंशच्च सप्ततिः ॥

ଯେ ଏହି ବିଧାନରେ ମୋର ସଂସ୍ଥାପନ କରେ, ତାହାର କୁଳମାନେ ତାରିତ ହୁଅନ୍ତି—ତିନି, ତିରିଶ ଓ ସତର (ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣରେ)।

Verse 32

पूजायां मम मार्गेषु पतन्ति जलबिन्दवः ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोकेषु मोदते

ମୋର ପୂଜା ସମୟରେ ମୋର ମାର୍ଗମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେତେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଡ଼େ, ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୋର ଲୋକମାନଙ୍କରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 33

एवं ते कथितं भूमे स्थापने मृण्मयस्य तु ॥ कथयिष्यामि ते ह्यन्यत्सर्वभागवतप्रियं

ହେ ଭୂମି! ମୃଣ୍ମୟ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନର ବିଧି ତୋତେ କହିଦେଲି। ଏବେ ସମସ୍ତ ଭଗବଦ୍‌ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ ଏକ କଥା ମଧ୍ୟ କହିବି।

Verse 34

तत्तत्फलं प्रयच्छामि प्रसन्नेनान्तरात्मना ॥ मम चैव प्रसादेन प्राप्नोति गतिमुत्तमाम्

ପ୍ରସନ୍ନ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ମୁଁ ସେହି-ସେହି କର୍ମର ଫଳ ଦେଉଛି; ଏବଂ ମୋର ପ୍ରସାଦରେ ସେ ଉତ୍ତମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 35

एवमास्नाप्य विधिवन्मम कर्मपरायणः ॥ पूर्वोक्तविधिना चैव गन्धमाल्यैश्च पूजयेत्

ଏଭଳି ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ମୋର କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳ୍ୟଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବ।

Verse 36

पूजयेत् तांश्च विधिवद्वस्त्रालङ्कारभूषणैः ॥ पूजयीता गुरुं तत्र यदीच्छेन्मम सात्म्यताम्

ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିମତେ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଭୂଷଣଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବ। ଯଦି ମୋ ସହ ସାତ୍ମ୍ୟତା ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ସେଠାରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରି ପୂଜିବ।