
Śailārcāsthāpana (Śilā-pratimā-pratiṣṭhā)
Ritual-Manual (Pratiṣṭhā and Temple-Entry Rites)
ବରାହ ପୃଥିବୀଙ୍କ ସହ ସମ୍ବାଦରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଶିଳା-ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ/ପ୍ରତିଷ୍ଠାର କ୍ରମବଦ୍ଧ ବିଧି କହନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷିତ ନିର୍ଦୋଷ ପାଥର ବାଛି, କୁଶଳ ଶିଳ୍ପୀ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ରେଖାଙ୍କନ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ଦୀପ–ବଳି ଆଦି ସହ ପୂର୍ବପୂଜା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଆବାହନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ସ୍ନାପନ ଓ ପ୍ରାସାଦ-ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି; ପ୍ରତିମାକୁ ପୂର୍ବମୁଖୀ ରଖିବା, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରି ରାତ୍ରି-ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆହୁତି ସହ ହୋମ, କାଳ-ନିର୍ଣ୍ଣୟ (ପୂର୍ବପ୍ରୋଷ୍ଠପଦା ଆଦି), ଗୀତ–ବାଦ୍ୟ ଓ ବେଦପାଠ ସହ ଉତ୍ସବ, ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ନୈବେଦ୍ୟାଦି ଅର୍ପଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶେଷରେ ରାଜ୍ୟ, ବର୍ଷା, କୃଷି ଆଦି ଲୋକକଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି-ଜପ ଓ ବିଧି ସଠିକ୍ ହେଲେ ସମାଜସ୍ଥିରତା ଏବଂ ପୃଥିବୀକେନ୍ଦ୍ରିକ ଧର୍ମକ୍ରମ ଦୃଢ଼ ହୁଏ—ଏହି ଫଳଶ୍ରୁତି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
अथ शैलार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथा तिष्ठामि शैलेषु प्रतिमायामितस्ततः ॥
ଏବେ ଶୈଳ-ଅର୍ଚ୍ଚା-ସ୍ଥାପନ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ— ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ମୁଁ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଧି କହିବି; ଶୁଣ, ମୁଁ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଉପରେ—ଏଠି-ସେଠି—ପ୍ରତିମାରୂପେ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
Verse 2
सुरूपां च शिलां दृष्ट्वा निःशल्यां सुपरिक्षिताम् ॥ तत्र दक्षं रूपकारं शीघ्रं च विनियोजयेत् ॥
ସୁରୂପ, ଦୋଷରହିତ ଓ ସୁପରୀକ୍ଷିତ ଶିଳାକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ଦକ୍ଷ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 3
शीघ्रमालिख्य तं तत्र श्वेतवर्तिकया नरः ॥ प्रदक्षिणां ततः कृत्वा पूजयेदक्षतादिभिः ॥
ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ୱେତ ଚକ୍-ଦଣ୍ଡରେ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନିତ/ରେଖାଙ୍କିତ କରିବ; ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଅକ୍ଷତ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବ।
Verse 4
दीपकं च ततो दद्याद्बलिं दध्योदनेन च ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदीरयेत् ॥
ତାପରେ ଦୀପକ ଅର୍ପଣ କରିବା ଓ ଦଧ୍ୟୋଦନ (ଦହି-ଭାତ) ଦ୍ୱାରା ବଳି ଦେବା ଉଚିତ; ‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ କହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।
Verse 5
मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजनप्रवीरः सोमाग्नितेजाः सुमतिप्रधानः ॥ एतेन मन्त्रेण तु वासुदेव प्रतिष्ठितो वर्धय कीर्तिराशिम् ॥
ମନ୍ତ୍ର— “ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜନମଧ୍ୟରେ ବୀରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସୋମ ଓ ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ସୁମତିରେ ପ୍ରଧାନ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ହେ ବାସୁଦେବ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ କୀର୍ତ୍ତିରାଶି ବଢ଼ାନ୍ତୁ।”
Verse 6
प्रवर अयुतवराह जय जय वर्धस्व ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण कर्तव्यं यस्य यादृशम् ॥ एवंरूपं ततः कृत्वा देवं नारायणं प्रभुम् ॥
“ହେ ପ୍ରବର, ହେ ଅୟୁତବରାହ, ଜୟ ଜୟ, ବର୍ଧସ୍ୱ।” ଏହି ଏକେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ଯେ ରୂପ ପାଇଁ ଯେପରି ବିଧାନ, ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ସେହି ରୂପ ଗଢ଼ି ପ୍ରଭୁ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କ (ବିଧି) ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବ।
Verse 7
ततो वै स्थापयेत् तत्र पूर्वाभिमुखमेव तु ॥ अहोरात्रमुषित्वैवं शुक्लवस्त्रेण भूषितः ॥
ତାପରେ ସେଠାରେ ପୂର୍ବମୁଖ କରି ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ଏଭଳି ଏକ ଦିନ ଏକ ରାତି ରହି, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରରେ ଭୂଷିତ ହେବ।
Verse 8
शुक्लयज्ञोपवीती च कृत्वा वै दन्तधावनम् ॥ सर्वगन्धोदकं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
ଶ୍ୱେତ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରି ଦନ୍ତଧାବନ କରି, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।
Verse 9
मन्त्रः— योऽसौ भवांस्तिष्ठति सर्वरूपं मायाबलं सर्वजगत्स्वरूपम् ॥ एतेन मन्त्रेण जगत्स्वरूप सम्पूजितस्तिष्ठसि लोकनाथ ॥
ମନ୍ତ୍ର— ହେ ଭଗବାନ! ଆପଣ ସର୍ବରୂପ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ; ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ମାୟାବଳ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ସମଗ୍ର ଜଗତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା, ହେ ଜଗତ୍ସ୍ୱରୂପ! ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜିତ ହୋଇ, ହେ ଲୋକନାଥ! ଅବସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ।
Verse 10
यो मां संस्थापयेद्भूमे मम कर्मपरायणः ॥ स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥
ଯେ ମୋତେ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ଥାପନ କରେ ଏବଂ ମୋର କର୍ମରେ ପରାୟଣ ରହେ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଯାଏ; ଏଥିରେ ଅଧିକ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।
Verse 11
यावकं पायसं भुक्त्वा अहोरात्रं समापयेत् ॥ ततः पश्चिमसन्ध्यायां दद्याच्चत्वारि दीपकान् ॥
ଯବକ ଓ ପାୟସ (କ୍ଷୀରାନ୍ନ) ଭୋଜନ କରି ଏକ ଦିନ ଏକ ରାତିର ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମାପ୍ତ କରିବ। ତାପରେ ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଚାରିଟି ଦୀପ ଦାନ କରିବ।
Verse 12
पञ्चगव्यं च गन्धं च वारिणा सह मिश्रयेत् ॥ चतुरः कलशांश्चैव स्थापयेत्पादमूलतः ॥
ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଜଳ ସହିତ ଭଲଭାବେ ମିଶାଇବ। ଏବଂ ଦେବମୂର୍ତ୍ତିର ପାଦମୂଳରେ ଚାରିଟି କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 13
गीतवादित्रघोषेण उत्सवं तत्र कारयेत् ॥ ब्राह्मणैः सामगैस्तत्र वेदघोषं तु कारयेत् ॥
ସେଠାରେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଘୋଷ ସହ ଉତ୍ସବ କରାଇବ। ଏବଂ ସେଠାରେ ସାମଗାନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଦଘୋଷ/ବେଦପାଠ କରାଇବ।
Verse 14
ब्रह्माक्षरसहस्राणि पठतां ब्रह्मवादिनाम् ॥ येषां पठितशब्देन शुभगीतस्वरेण च ॥
ଯେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ବକ୍ତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମ-ଗ୍ରନ୍ଥର ସହସ୍ର ଅକ୍ଷର ପଢ଼ନ୍ତି—ତାଙ୍କର ପାଠଶବ୍ଦ ଓ ଶୁଭ ଗୀତସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା…
Verse 15
पुनरावाहनं कुर्यान्मन्त्रेणानेन सुव्रतः ॥ आगच्छ हे देव सुमन्त्रयुक्तः पञ्चेन्द्रियैः षट्सु तथा प्रधानः ॥
ସୁବ୍ରତୀ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୁନରାବାହନ କରିବ—“ଆସ ହେ ଦେବ! ସୁମନ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ, ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟ ସହ, ଷଟ୍ (ତତ୍ତ୍ୱ/ବର୍ଗ) ସହିତ, ଏବଂ ପ୍ରଧାନ (ଆଦି-ପ୍ରକୃତି) ରୂପେ।”
Verse 16
एतेषु भूतेषु च संविधाता आवासितस्तिष्ठति लोकनाथ ॥
ଏବଂ ଏହି ଭୂତ/ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସଂବିଧାତା—ଏଠାରେ ଆବାସିତ ହୋଇ—ଲୋକନାଥ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
Verse 17
अनेनैव तु मन्त्रेण समित्तिलघृतेन च ॥ मधुना चैव होतव्यमष्टोत्तरशताहुतिः ॥
ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସମିଧା, ତିଳ ଓ ଘୃତ, ଏବଂ ମଧୁ ସହିତ ଏକଶେ ଆଠ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 18
पञ्चगव्यं ततः प्राश्य मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ सर्वगन्धैश्च लाजैश्च पञ्चगव्यजलं तथा ॥
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପ୍ରାଶନ କରି, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଲାଜ (ଭଜା ଧାନ) ଏବଂ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ-ଜଳ ସହ (ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ)।
Verse 19
ततः प्रासादे स्थाप्योऽहं गीतवादित्रमङ्गलैः ॥ सर्वगन्धान्स्ततो गृहीत्वा इमं मन्त्रं उदाहरेत् ॥
ତାପରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର)ରେ ମୋତେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।
Verse 20
मन्त्रश्च — योऽसौ भवान्लक्षणलक्षितश्च लक्ष्म्या च युक्तः सततं पुराणः ॥ अत्र प्रासादे सुसमिद्धतेजाः प्रवेशमायाहि नमो नमस्ते ॥
ମନ୍ତ୍ର— “ହେ ଭଗବାନ୍! ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ସଦା ଯୁକ୍ତ, ସନାତନ ପୁରାଣ ପୁରୁଷ! ହେ ସୁସମିଦ୍ଧ ତେଜସ୍ବୀ! ଏହି ପ୍ରାସାଦରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଆସ। ତୁମକୁ ନମୋ ନମଃ।”
Verse 21
तत एतेन मन्त्रेण प्रासादं संप्रवेशयेत् ॥ प्रतिमा स्थापितव्या मे मध्ये न तु विपार्श्वतः ॥
ତାପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାସାଦରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇବା ଉଚିତ। ମୋର ପ୍ରତିମା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନୀୟ, ପାର୍ଶ୍ୱଦ୍ୱୟରେ ନୁହେଁ।
Verse 22
एवं संस्थापनं कृत्वा दद्यादुद्वर्तनं विभोः ॥ चन्दनं कुङ्कुमं चैव मिश्रं कालेयकेन च ॥
ଏଭଳି ସଂସ୍ଥାପନ କରି ବିଭୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ବର୍ତ୍ତନ ଅର୍ପଣ କରିବ—ଚନ୍ଦନ ଓ କୁଙ୍କୁମ, କାଲେୟକ ସହ ମିଶ୍ରିତ।
Verse 23
एवं चोद्वर्तनं कृत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रधानः सम्पूजितो ब्रह्मबृहस्पतिभ्याम् ॥ प्रवन्दितः कारणं मन्त्रयुक्तः सुस्वागतं तिष्ठ सुलोकनाथ ॥
ଏଭଳି ଉଦ୍ବର୍ତ୍ତନ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ: “ହେ ଭବାନ୍, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଧାନ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିତ; କାରଣତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ପ୍ରବନ୍ଦିତ, ମନ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ। ସୁସ୍ୱାଗତଂ; ଏଠାରେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ, ହେ ସୁଲୋକନାଥ।”
Verse 24
एवं संस्थापनं कृत्वा गन्धमाल्यैश्च पूजयेत् ॥ शुक्लवस्त्राणि मे दद्यादिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
ଏଭଳି ସଂସ୍ଥାପନ କରି ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବ। ମୋତେ ଶୁକ୍ଳ ବସ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।
Verse 25
मन्त्रः— वस्त्राणि देवेश गृहाण तानि मया सुभक्त्या रचितानि यानि ॥ इमानि सन्धारय विश्वमूर्त्ते प्रसीद मह्यं च नमो नमस्ते ॥
ମନ୍ତ୍ର: “ହେ ଦେବେଶ! ମୋର ସୁଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ହେ ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତେ! ଏଗୁଡ଼ିକ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ; ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ—ନମୋ ନମସ୍ତେ।”
Verse 26
एवं वस्त्राणि मे दद्याद्विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ धूपनं मे ततो दद्यात्कुङ्कुमागुरुमिश्रितम् ॥ एवं च धूपनं दद्यादिमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥
ଏଭଳି ବିଧିଦୃଷ୍ଟ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ମୋତେ ବସ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କରିବ। ତାପରେ କୁଙ୍କୁମ ଓ ଅଗୁରୁ ମିଶ୍ରିତ ଧୂପ ମୋତେ ଦେବ। ଧୂପ ଅର୍ପଣ ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ।
Verse 27
एवं पूजां ततः कृत्वा प्रापणं च निवेदयेत् ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन प्रापणं चोपकल्प्य च ॥
ଏଭଳି ପୂଜା କରି ପରେ ପ୍ରାପଣ ନୈବେଦ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବ। ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପ୍ରାପଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଅର୍ପଣ କରିବ।
Verse 28
पूर्वोक्तेनैव मन्त्रेण दद्यत्प्रापणकं बुधः ॥ प्रापणान्ते चाचमनं दद्याद्देहविशुद्धये ॥
ପୂର୍ବୋକ୍ତ ସେହି ମନ୍ତ୍ରରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପ୍ରାପଣ ଅର୍ପଣ କରିବ। ପ୍ରାପଣ ଶେଷରେ ଦେହଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆଚମନ କରିବ (କିମ୍ବା କରାଇବ)।
Verse 29
शान्तिजापस्ततः कार्यः सर्वकार्यर्थसिद्धिदः ॥ मन्त्रः— त्वं वै सुशान्तिं कुरु लोकनाथ राज्ञः सराष्ट्रस्य च ब्राह्मणानाम् ॥ बालेषु वृद्धेषु गवाङ्गणेषु कन्यासु शान्तिं च पतिव्रतासु ॥
ତାପରେ ଶାନ୍ତି-ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ମନ୍ତ୍ର— “ହେ ଲୋକନାଥ! ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ସୁଶାନ୍ତି କରନ୍ତୁ—ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ, ତାଙ୍କ ରାଷ୍ଟ୍ର ପାଇଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ; ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଗାଈ ଓ ଗୃହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ପତିବ୍ରତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହେଉ।”
Verse 30
रोगा विनश्यन्तु च सर्वतश्च कृषीवलानां च कृषिः सदा स्यात् ॥ सुभिक्षयुक्ताश्च सदा हि लोकाः काले सुवृष्टिर्भविता च शान्तिः ॥
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରୋଗ ନଶିଯାଉ; ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କ କୃଷି ସଦା ସମୃଦ୍ଧ ହେଉ। ଲୋକମାନେ ସଦା ସୁଭିକ୍ଷରେ ଯୁକ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ; ସମୟରେ ଶୁଭବର୍ଷା ହେଉ—ଏବଂ ଶାନ୍ତି ହେଉ।
Verse 31
आगमिष्याम्यहं देवि मन्त्रपाठो मम प्रियः ॥ निःशब्दं च ततः कृत्वा स्थाप्यो भागवतैः सह
“ହେ ଦେବୀ! ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବି; ମନ୍ତ୍ରପାଠ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ତାପରେ ନିରବତା ସ୍ଥାପନ କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହ (ପ୍ରତିମା/ଦେବତାଙ୍କୁ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।”
Verse 32
एवं विधिं ततः कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ सम्पूज्य तत्र देवेशं ब्राह्मणान्भोजयेद्व्रती
ଏହିପରି ବିଧିଅନୁସାରେ କର୍ମ କରି, ବ୍ରତୀ ସେଠାରେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉ।
Verse 33
दीनानाथान्प्रतर्प्याथ यथाविभवशक्तितः ॥ य एतेन विधानेन कुर्यात्संस्थापनं मम
ତାପରେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ବିଭବ ଅନୁସାରେ ଦୀନ ଓ ଅନାଥମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି—ଯେ ଏହି ବିଧାନରେ ମୋର ସଂସ୍ଥାପନ କରେ…
Verse 34
यावन्तो मम गात्रेषु जायन्ते जलबिन्दवः ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोकेषु तिष्ठति
ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ଯେତେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଜନ୍ମେ, ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ସେ ମୋର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରହେ।
Verse 35
यो मां संस्थापयेद्भूमे सर्वाहङ्कारवर्जितः ॥ तारितं च कुलं तेन सप्त सप्त च सप्ततिः
ଯେ ସମସ୍ତ ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କରି ଭୂମିରେ ମୋତେ ସଂସ୍ଥାପନ କରେ—ତାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କୁଳ ସାତ, ସାତ ଓ ସତରି (ପିଢ଼ି) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାରିତ ହୁଏ।
Verse 36
एतत्ते कथितं भद्रे शैलिकास्थापनं मम ॥ धर्मसन्धारणार्थाय मम भक्तसुखाय च
ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୋର ଶିଳା-ସଂସ୍ଥାପନ ବିଷୟ ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା—ଧର୍ମ ସନ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
Verse 37
करणधारणप्रवध्यं उदाहरणम् अपराजितम् अजारामर । सम्पूज्य स्नापयात्मानम् अनेन मन्त्रेण ॐ नमो वासुदेवाय ॥ एवं तु स्थापनं कृत्वा शिलायां मम सुन्दरि ॥ ततोऽधिवासनं कार्यं पूर्वप्रोष्ठपदासु च
ଏହା କରଣଧାରଣ ଆଦି ବିଧାନର ଅପରାଜିତ ଉଦାହରଣ। ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ନିଜକୁ ସ୍ନାନ କରାଇବ—“ଓଁ ନମୋ ବାସୁଦେବାୟ।” ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଶିଳାରେ ମୋର ସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ପୂର୍ବପ୍ରୋଷ୍ଠପଦା ଦିନମାନଙ୍କରେ ଅଧିବାସନ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 38
एवं कृते विधाने भवामि सन्निहितः स्वयम् ॥ व्यतीतायां तु शर्वर्यां प्रभाते विमले ततः
ଏହିପରି ବିଧାନ କରାଗଲେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ସନ୍ନିହିତ ହୁଏ। ଏବଂ ରାତ୍ରି ବିତିଗଲେ, ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ତାପରେ…
Verse 39
मन्त्रः — असावनादिः पुरुषः पुराणो नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गन्धं च माल्यानि च धूपदीपौ गृहाण देवेश नमो नमस्ते
ମନ୍ତ୍ର: ସେ ଅନାଦି, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ—ନାରାୟଣ, ସମଗ୍ର ଜଗତର ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ। ହେ ଦେବେଶ! ଏହି ଗନ୍ଧ, ମାଳା, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
The text frames correct ritual installation as a mechanism for sustaining dharma and collective stability: the śānti-japa explicitly targets the welfare of the polity (rājñah and rāṣṭra), the protection of vulnerable groups, agricultural success, and timely rains. In this internal logic, temple consecration is not only personal devotion but a public-order practice linking sacred procedure to terrestrial balance addressed through Pṛthivī.
The excerpt specifies timing elements including an overnight observance (ahorātra), evening action at the western twilight (paścima-sandhyā), and a calendrical reference to Pūrvaproṣṭhapadā (noted as a timing for adhivāsana). It also indicates a next-morning sequence after the night has passed (vyatītāyāṃ tu śarvaryāṃ prabhāte vimale).
Environmental and terrestrial balance is expressed through the Pṛthivī-addressed pedagogy and, most concretely, the śānti-japa’s desired outcomes: elimination of disease, agricultural flourishing (kṛṣi), abundance (subhikṣa), and timely rainfall (kāle su-vṛṣṭi). The narrative thus encodes an early ecological ethic where ritual order is mapped onto Earth’s productivity and social resilience.
No royal dynasties or named historical lineages appear in the provided excerpt. The chapter references social and ritual categories—brāhmaṇas (including sāmagas and brahmavādins), the king (rājā), and community groups (children, elders, women, cattle/households)—as recipients of the śānti benefits, but without specific proper names.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.