Adhyaya 177: The Curse of Sāmba and the Prescribed Observance of Sun-Worship

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु चान्यद्वरारोहे कृष्णस्य अन्यद्विचेष्टितम् ॥ द्वारकां वसमानस्य साम्बशापादिकं शृणु ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ହେ ବରାରୋହେ! କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଚରିତ୍ର ଶୁଣ। ଦ୍ୱାରକାରେ ବସୁଥିବା ସମୟରେ ସାମ୍ବଙ୍କ ଶାପ ଆଦି ଘଟଣା ଶୁଣ।

Verse 2

सुखासीनस्य कृष्णस्य पुत्रदारसुतैः सह ॥ आगतो नारदस्तत्र यदृच्छागमनो मुनिः ॥ पाद्यमर्घ्यं च आसनं च मधुपर्कं सभाजनम् ॥ गां च दत्त्वा यथान्यायं कृतं संवादमुत्तमम् ॥

କୃଷ୍ଣ ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଓ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ସହ ସୁଖାସୀନ ଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଆସୁଥିବା ମୁନି ନାରଦ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆସନ, ମଧୁପର୍କ ଓ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କାର ଦିଆଗଲା; ଏବଂ ନିୟମାନୁସାରେ ଗୋଦାନ କରି ଉତ୍ତମ ସମ୍ବାଦ ହେଲା।

Verse 3

एकान्ते प्राप्य कृष्णं च विज्ञप्तिमकरोत्प्रभुः ॥ कृष्ण किञ्चिद्वक्तुकामस्तत्त्वं शृणु महामते ॥ साम्बनाम तव युवा पुत्रो वाग्मी तु रूपवान् ॥ स्पृहणीयः सदा कान्तः स्त्रीजनस्य सुरेश्वर ॥

ଏକାନ୍ତରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଭୁ ନିବେଦନ କଲେ— “କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ହେ ମହାମତି, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ। ତୁମ ଯୁବ ପୁତ୍ର ସାମ୍ବ ବାଗ୍ମୀ ଓ ରୂପବାନ; ସେ ସଦା ସ୍ତ୍ରୀଜନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ପୃହଣୀୟ ଓ କାନ୍ତ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର।”

Verse 4

एतास्तु वरनार्यो वै क्रीडार्थं हि सुरेश्वरः । देवयोन्यो ददुस्तुभ्यं सहस्राणि च षोडश ॥

ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ—ଦେବଯୋନିଜ—କ୍ରୀଡାନନ୍ଦ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଷୋଳହ ସହସ୍ର ସଂଖ୍ୟାରେ ଦିଆଯାଇଥିଲେ।

Verse 5

साम्बं दृष्ट्वा च सर्वासां क्षुभ्यते च मनः प्रभो ॥ एतत्तु ब्रह्मलोके च गीयते दैवतैः स्वयम् ॥

ହେ ପ୍ରଭୋ, ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏହି କଥା ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ଗାନ କରନ୍ତି।

Verse 6

त्वत्प्रियार्थं समायातः कथितुं ते सुरोत्तम ॥ श्रूयते चार्थ विद्रूपः श्लोको द्वैपायनेन वै ॥

ହେ ସୁରୋତ୍ତମ, ତୁମ ପ୍ରିୟ ହିତ ପାଇଁ ମୁଁ ଆସି ତୁମକୁ କହୁଛି। ଦ୍ୱୈପାୟନ କହିଥିବା ବୋଲି ଅର୍ଥରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାବେ ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 7

क्रियातः स्वर्गवासोऽस्ति नरकस्तद्विपर्ययात् ॥ पुण्यरूपं तु यत्कर्म दिशो भूमिं च संस्पृशेत्

ସତ୍କ୍ରିୟାରୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସ ମିଳେ; ତାହାର ବିପରୀତରୁ ନରକ। ଯେ କର୍ମ ପୁଣ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ତାହା ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ବ୍ୟାପେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 8

नरके पुरुषः प्रोक्तो विपरीतो मनीषिभिः ॥ तस्मात्साम्बं समाहूय तथा देवीगणं च तम्

ମନୀଷୀମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଯେ ପୁରୁଷ ଧର୍ମବିପରୀତ ଆଚରଣ କରେ ସେ ନରକକୁ ପତିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ସାମ୍ବକୁ ଡାକି ଏବଂ ସେହିପରି ଦେବୀଗଣକୁ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 9

आसनेषूपविष्टानां तासां क्षोभं च तत्त्वतः ॥ लक्षयिष्याम्यहं सर्वं सत्यं चासत्यमेव च

ସେମାନେ ଆସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର କ୍ଷୋଭକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଚିହ୍ନିବି; ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିବି—ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଉଭୟ।

Verse 10

तावत्सभ्यासनान्येव स्वास्तीर्य च विभागशः ॥ सर्वास्तास्तु समाहूय आसने चोपवेश्य च

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସଭାର ଆସନଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ପସାରି ସଜାଗଲା; ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି ନିଜ ନିଜ ଆସନରେ ବସାଗଲା।

Verse 11

पश्चात्साम्बः समायातस्तस्याग्रे करसंपुटम् ॥ कृत्वा स्थितो मुहूर्तं तु किमाज्ञापयसि प्रभो

ତାପରେ ସାମ୍ବ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କରଯୋଡ଼ି କିଛିକ୍ଷଣ ଦାଁଡ଼ି ରହି କହିଲେ—“ପ୍ରଭୋ, କଣ ଆଜ୍ଞା କରୁଛନ୍ତି?”

Verse 12

दृष्ट्वा रूपमतीवास्य साम्बस्यैव वरस्त्रियः ॥ चुक्षुभुः सकला देव्यो कृष्णस्यैव तु पश्यतः

ସାମ୍ବଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ—କୃଷ୍ଣ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 13

उत्तिष्ठत प्रियाः सर्वा गच्छत स्वनिवेशनम् ॥ कृष्णवाक्यात्तदा देव्यो जग्मुः स्वं स्वं निवेशनम्

(କୃଷ୍ଣ କହିଲେ:) “ହେ ପ୍ରିୟାମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଉଠି ନିଜ-ନିଜ ନିବାସକୁ ଯାଅ।” ତେବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଚନରେ ଦେବୀମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 14

साम्बस्तत्रैव संतस्थौ वेपमानः कृताञ्जलिः ॥ स कृष्णो नारदं वीक्ष्य लज्जयावाङ्मुखोऽभवत्

ସାମ୍ବ ସେଠାରେଇ କମ୍ପିତ ହୋଇ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଦଢ଼ ରହିଲା। କୃଷ୍ଣ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ଲଜ୍ଜାରେ ବାଣୀ ଓ ମୁଖ ନମାଇଲେ।

Verse 15

कृष्णस्तु कथयामास नारदाय सविस्तरम् ॥ स्त्रीस्वभावं चरित्रं च आश्चर्यं पापकाकरकम्

ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ନାରଦଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ—ନାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ—ଯାହା ଆଶ୍ଚର୍ୟକର ଏବଂ ପାପକାରକ।

Verse 16

क्षणो नास्ति रहो नास्ति नास्ति कृत्ये विभावना ॥ तेन नारद नारीणां सतीत्वमुपजायते

କ୍ଷଣମାତ୍ର ବିରାମ ନାହିଁ, ଏକାନ୍ତ ନାହିଁ, କରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଚାର ନାହିଁ; ତେଣୁ, ହେ ନାରଦ, ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତୀତ୍ୱ (ପତିବ୍ରତ-ଧର୍ମ) ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 17

सुरूपं पुरुषं दृष्ट्वा क्षरन्ति मुनिसत्तम ॥ स्वभाव एष नारीणां साम्बस्य शृणु कारणम् ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁରୂପ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ ନାରୀମାନେ ସ୍ରବିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହା ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ। ଏବେ ସାମ୍ବଙ୍କ ବିଷୟରେ କାରଣ ଶୁଣ।

Verse 18

अतीव मानी तेजस्वी धार्मिकॊऽतिगुणान्वितः ॥ रूपकारणमुद्दिश्य गतः क्षोभं कथञ्चन ॥

ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ଅଭିମାନୀ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧାର୍ମିକ, ଅନେକ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ରୂପସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏକ କାରଣ ନିମିତ୍ତେ ସେ କିଛିପରି ଅଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 19

नारदस्त्वेवमेवं च प्रतिपूज्य हरेर्वचः ॥ अन्तरज्ञ उवाचेदं साम्बशापकरेण तथा ॥

ନାରଦ ଏଭଳି ହରିଙ୍କ ବଚନକୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ କରି, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନରେ ସବୁ ଜାଣି, ସାମ୍ବଙ୍କ ଶାପକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 20

यथा एकेन चक्रेण रथस्य न गतिर्भवेत् ॥ पुरुषास्वादनाच्चैवं क्षरन्ति सततं स्त्रियः ॥

ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଚକ୍ରରେ ରଥର ଗତି ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ପୁରୁଷ-ଆସ୍ୱାଦନ/ସଂଯୋଗରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଦା ସ୍ରବଣ କରନ୍ତି।

Verse 21

पुंसः सुदृष्टिपातेन कृतकृत्या भवन्ति ताः ॥ प्रद्युम्नं वीक्ष्य नार्यस्तु लज्जामापुः सुपुष्कलाम् ॥

ପୁରୁଷର ସୁନ୍ଦର ଦୃଷ୍ଟିପାତ ମାତ୍ରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ ଭାବନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଲଜ୍ଜାରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 22

साम्बं दृष्ट्वैव ताः सर्वा अनङ्गेन प्रपीडिताः ॥ उद्दीपनविभावोऽयं तासां गन्धादिकं यथा ॥

କିନ୍ତୁ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅନଙ୍ଗ (କାମଦେବ) ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଉଦ୍ଦୀପନ-ବିଭାବ—ଗନ୍ଧ ଆଦି ପରି।

Verse 23

तस्मात्साम्बस्तु दुष्टात्मा तव स्त्रीणां विनाशकृत् ॥ सत्यलोके प्रवादो यस्तव जातो दुरत्ययः ॥

ଏହେତୁ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ସାମ୍ବ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ବିନାଶର କାରଣ ହୁଏ; ଏବଂ ସତ୍ୟଲୋକରେ ତୁମ ବିଷୟରେ ଉଠିଥିବା ଅପବାଦ ଦୂର କରିବା ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 24

मया श्रुतस्तु लोकेभ्यो ब्रह्मर्षिभ्यो मुहुर्मुहुः ॥ साम्बत्यागात्प्रमार्ष्टुं त्वमयशः कुलनाशकम् ॥

ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁନଃପୁନଃ ଶୁଣିଛି—ସାମ୍ବକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ତୁମେ କୁଳନାଶକ ଅପଯଶକୁ ମାଛିପାରିବ।

Verse 25

त्वमिहार्हस्यमेयात्मन् मया नु कथितं हितम् ॥ इत्युक्त्वा वचनं तत्र नारदो मौनमास्थितः ॥

ହେ ଅମେୟାତ୍ମନ୍, ଏଠାରେ ତୁମେ ତଦନୁସାରେ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ହିତକର କଥାହିଁ କହିଛି। ଏହିପରି କହି ସେଠାରେ ନାରଦ ମୌନ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 26

शरीरात्तु गलद्रक्तं पूतिगन्धयुतं सदा ॥ पशुवत्कर्तितो यस्तु तद्वद्देहोऽस्य दृश्यते ॥

ତାହାର ଶରୀରରୁ ସଦା ପଚା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ସହିତ ରକ୍ତ ଝରେ; ପଶୁକୁ କାଟିଦିଆଯାଇଥିବା ପରି ତାହାର ଦେହାବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ।

Verse 27

ततस्तु नारदेनैव साम्बशापविनाशकः ॥ समादिष्टो महान्धर्म आदित्यआराधनं प्रति

ତାପରେ ନାରଦ ନିଜେ ସାମ୍ବଶାପ ନାଶକ ମହାଧର୍ମ ଉପଦେଶ କଲେ—ଅର୍ଥାତ୍ ଆଦିତ୍ୟ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଆରାଧନାର ବିଧି।

Verse 28

साम्ब साम्ब महाबाहो शृणु जाम्बवतीसुत ॥ पूर्वाचले च पूर्वाह्ने उद्यन्तं तु विभावसुम्

ହେ ସାମ୍ବ, ହେ ସାମ୍ବ, ମହାବାହୁ ଜାମ୍ବବତୀସୁତ—ଶୁଣ; ପୂର୍ବାଚଳରେ ପୂର୍ବାହ୍ନେ ଉଦୟମାନ ବିଭାବସୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 29

नमस्कुरु यथान्यायं वेदोपनिषदादिभिः ॥ त्वयोदितं रविः श्रुत्वा तुष्टिं यास्यति नान्यथा

ବେଦ-ଉପନିଷଦ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ନମସ୍କାର କର; ତୁମେ କହିଥିବା ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 30

साम्ब उवाच ॥ अगम्यगमनात्पापाद्व्याप्तो यः पुरुषो भवेत् ॥ तस्य देवः कथं तुष्टो भविष्यति स वै मुने

ସାମ୍ବ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ଅଗମ୍ୟଗମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପରେ ଯେ ପୁରୁଷ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୁଏ, ତାହାପ୍ରତି ଦେବ କିପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ?

Verse 31

नारद उवाच ॥ भविष्यत्पुराणमिति तव वादाद्भविष्यति ॥ ब्रह्मलोके पठिष्यामि ब्रह्मणोऽग्रे त्वहं सदा

ନାରଦ କହିଲେ—ତୁମ ଉକ୍ତିରୁ ଏହା ‘ଭବିଷ୍ୟତ୍ପୁରାଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସଦା ଏହା ପଢ଼ିବି।

Verse 32

सुमन्तुर्मर्त्यलोके च मनोः प्र कथयिष्यति ॥ साम्ब उवाच ॥ कथं पूर्वाचले गत्वा मांसपिण्डोपमः प्रभो

ଏବଂ ସୁମନ୍ତୁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ମନୁଙ୍କୁ ଏହା କହିବେ। ସାମ୍ବ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ! ମୁଁ ମାଂସପିଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଥିବାବେଳେ ପୂର୍ବାଚଳକୁ କିପରି ଯିବି?

Verse 33

त्वत्प्रसादान्महद्दुःखं प्राप्तस्त्वहमकल्मषः ॥ नारद उवाच ॥ यथोदयाचले देवमाराध्य लभते फलम्

ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ମୋତେ ମହାଦୁଃଖ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି, ତଥାପି ମୁଁ ନିଷ୍କଲ୍ମଷ। ନାରଦ କହିଲେ—ଯେପରି ଉଦୟାଚଳରେ ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 34

मथुरायां तथा गत्वा षट्सूर्ये लभते फलम् ॥ मध्याह्ने च तथा देवं फलप्रियं अकल्मषम्

ଏହିପରି ମଥୁରାକୁ ଯାଇ ‘ଷଟ୍ସୂର୍ୟ’ ଠାରେ ଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଫଳପ୍ରିୟ, ନିଷ୍କଲ୍ମଷ ଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

मथुरायां तथा पुण्यमुदयास्तं रवेर् जपन् ॥ मध्याह्ने प्रयतो वाग्भिः जपन् मुच्येत पातकात्

ଏହିପରି ମଥୁରାରେ ରବିଙ୍କ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ସମୟରେ ଜପ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ବାକ୍-ସଂଯମ ସହିତ ଜପ କଲେ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 36

कृष्णगङ्गोद्भवे स्नात्वा सूर्यं आराध्य यत्नतः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तः कुष्ठादिभ्यो विमुच्यते

କୃଷ୍ଣଗଙ୍ଗାର ଉଦ୍ଭବ/ଧାରାରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ କୁଷ୍ଠାଦି ରୋଗରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 37

श्रीवराह उवाच ॥ ततः साम्बो महाबाहुः कृष्णाज्ञप्तो ययौ पुरीम् ॥ मथुरां मुक्तिफलदां रवेराराधनोत्सुकः ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ତାପରେ ମହାବାହୁ ସାମ୍ବ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁକ୍ତିଫଳଦାୟିନୀ ମଥୁରା ପୁରୀକୁ ଗଲା ଏବଂ ରବିଙ୍କ ଆରାଧନା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲା।

Verse 38

नारदोक्तेन विधिना साम्बो जाम्बवतीसुतः ॥ षट्सूर्यान्पूजयामास उदयन्तं दिवाकरम् ॥

ନାରଦ କହିଥିବା ବିଧିଅନୁସାରେ ଜାମ୍ବବତୀପୁତ୍ର ସାମ୍ବ ଉଦୟମାନ ଦିବାକରଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଷଡ୍ରୂପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ।

Verse 39

कृत्वा योगेन चात्मानं साम्बस्याग्रे रविस्तदा ॥ वरं वृणीष्व भद्रं ते मद्व्रतख्यापनाय च ॥

ତେବେ ରବି ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ସାମ୍ବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇ କହିଲେ—“ବର ଚାହ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଏବଂ ମୋର ବ୍ରତର ଖ୍ୟାପନା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ (ବର ଗ୍ରହଣ କର)।”

Verse 40

यस्तोषितो नारदेन तद्वदस्व ममाग्रतः ॥ साम्ब पञ्चाशकैः श्लोकैर्वेदगृह्यपदाक्षरैः ॥

“ହେ ସାମ୍ବ! ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେହି ସ୍ତୁତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିଲି, ସେହିଟି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହ—ବେଦ ଓ ଗୃହ୍ୟପ୍ରୟୋଗସମ୍ମତ ପଦାକ୍ଷର ସହ ପଞ୍ଚାଶ ଶ୍ଲୋକରେ।”

Verse 41

यः स्तुतोऽहं त्वया वीर तेन तुष्टोऽस्मि ते सदा ॥ स्पृष्टो देवेन सर्वाङ्गे तत्क्षणाद्दीप्तसच्छविः ॥

“ହେ ବୀର! ତୁମେ ଯେ ସ୍ତୁତିରେ ମୋତେ ସ୍ତବ କରିଛ, ସେଥିରେ ମୁଁ ସଦା ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ।” ଦେବତା ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାମାତ୍ରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦୀପ୍ତିମୟ କାନ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

Verse 42

व्यक्ताङ्गावयवः साक्षाद्द्वितीयोऽभूद्रविर्यथा ॥ मध्याह्ने याज्ञवल्क्यस्य यज्ञं माध्यन्दिनीयकम् ॥

ଅଙ୍ଗ-ଅବୟବ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ଯେନ ଦ୍ୱିତୀୟ ରବି ହେଲେ। ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ‘ମାଧ୍ୟନ୍ଦିନୀୟକ’ ନାମକ ଯଜ୍ଞ/କର୍ମ (ବିଧି) ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

Verse 43

अध्यापयत्साम्बयुतो रविर्मध्यन्दिनोऽभवत् ॥ वैकुण्ठपश्चिमे पार्श्वे तीर्थं माध्यन्दिनीयकम् ॥

ସାମ୍ବ ସହିତ ରବି ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ତେଣୁ ସେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ (ମାଧ୍ୟନ୍ଦିନ) ପରମ୍ପରା ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲା। ବୈକୁଣ୍ଠର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ମାଧ୍ୟନ୍ଦିନୀୟକ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 44

सायाह्ने कृष्णगङ्गाया दक्षिणे संस्थितस्तदा ॥ तत्र दृष्ट्वा तु सायाह्ने रविमस्तोदयं प्रभुम् ॥

ସାୟାହ୍ନେ ସେ କୃଷ୍ଣଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ସେଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅସ୍ତ-ଉଦୟ ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ ପ୍ରଭୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 45

सर्वपापविशुद्धात्मा परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवं साम्बस्य तुष्टेन मध्याह्ने तु नभस्तलात् ॥

ଯାହାର ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଏଭଳି ସାମ୍ବରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ମଧ୍ୟାହ୍ନେ, ନଭସ୍ତଳରୁ (ଘଟଣା ଆଗେ ବଢ଼ିଲା)।

Verse 46

द्विधाकृतात्मयोगेन साम्बकुष्ठमपोहितम् ॥ साम्बः प्रख्याततीर्थे तु तत्रैवान्तरधीयत ॥

ଆତ୍ମାକୁ ଦ୍ୱିଧା କରୁଥିବା ଯୋଗକ୍ରିୟାରେ ସାମ୍ବର କୁଷ୍ଠ ଦୂର ହେଲା। ପରେ ସାମ୍ବ ସେହି ପ୍ରଖ୍ୟାତ ତୀର୍ଥରେ ଏଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା।

Verse 47

साम्बस्तु सह सूर्येण रथस्थेन दिवानिशम् ॥ रविं पप्रच्छ धर्मात्मा पुराणं सूर्यभाषितम्

ଧର୍ମାତ୍ମା ସାମ୍ବ, ରଥାରୂଢ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଦିନରାତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ପୁରାଣ ବିଷୟରେ ରବିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 48

भविष्यमिति विख्यातं ख्यातं कृत्वा पुनर्नवम् ॥ साम्बः सूर्यप्रतिष्ठां च कारयामास तत्त्ववित्

‘ଭବିଷ୍ୟ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିବା ପରମ୍ପରାକୁ ପୁନଃ ନବରୂପେ ଖ୍ୟାତ କରି, ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ସାମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଇଲେ।

Verse 49

उदयाचलमाश्रित्य यमुनायाश्च दक्षिणे ॥ मध्ये कालप्रियं देवं मध्याह्ने स्थाप्य चोत्तमम्

ଉଦୟାଚଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଯମୁନାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ, ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ—ମଧ୍ୟାହ୍ନେ—କାଳପ୍ରିୟ ସେଇ ଉତ୍ତମ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 50

मूलस्थानं ततः पश्चादस्तमानाचले रविम् ॥ स्थाप्य त्रिमूर्तिं साम्बस्तु प्रातर्मध्यापराह्णिकम्

ତାପରେ ଅସ୍ତମାନାଚଳରେ ରବିଙ୍କୁ ମୂଳସ୍ଥାନରୂପେ ସ୍ଥାପନ କରି, ସାମ୍ବ ପ୍ରାତଃ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ଅପରାହ୍ନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 51

मथुरायां तथा चैकें स्थाप्य साम्बो वसुन्धरे ॥ स्वनाम्ना स्थापयामास पुराणविधिना स्वयम्

ଏବଂ ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ମଥୁରାରେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ (ପ୍ରତିମା/ସ୍ଥାନ) ସ୍ଥାପନ କରି, ସାମ୍ବ ପୁରାଣବିଧି ଅନୁସାରେ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ନାମରେ ତାହା ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 52

गच्छन्ति तत्पदं शान्तं सूर्यमण्डलभेदकम् ॥ एतत्ते कथितं देवि साम्बशापसमुद्भवम्

ସେମାନେ ସେଇ ଶାନ୍ତ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାକୁ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳଭେଦନ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ଦେବୀ, ସାମ୍ବଶାପରୁ ଉଦ୍ଭବ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 53

पापप्रशमनाख्यानं महापातक नाशनम्

ଏହା ପାପ-ପ୍ରଶମନର ଆଖ୍ୟାନ, ଯାହା ମହାପାତକମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରେ।

Verse 54

एवं साम्बपुरं नाम मथुरायां कुलेश्वरम् ॥ रथयात्रां तथा कृत्वा रविणा कथिता यदा

ଏହିପରି ମଥୁରାରେ ‘ସାମ୍ବପୁର’ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଓ ‘କୁଲେଶ୍ୱର’ ଅଛି; ଏବଂ ରଥଯାତ୍ରା ଏଭଳି କରାଗଲାବେଳେ ତାହା ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହେଲା।

Verse 55

यावत्त स शब्दो भवति तावत्पुरुष उच्यते ॥ पुरुषश्चाविनाशी च कथ्यते शाश्वतोऽव्ययः

ଯେତେଦିନ ସେ ‘ଶବ୍ଦ’ ରହେ, ସେତେଦିନ ତାହାକୁ ‘ପୁରୁଷ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପୁରୁଷ ଅବିନାଶୀ—ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅବ୍ୟୟ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 56

एकवासास्तथा गौरी श्यामा वा वरवर्णिनी ॥ मध्यं गता प्रगल्भा च वयोऽतीतास्तथा स्त्रियः

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ହୋଇପାରନ୍ତି—ଗୌରୀ କିମ୍ବା ଶ୍ୟାମା, ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣର; ମଧ୍ୟବୟସ୍କ, ପ୍ରଗଲ୍ଭ; ଏବଂ ଯୌବନ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 57

कृष्णः शशाप साम्बं तु विरूपत्वं भविष्यति ॥ शापयुक्तः स साम्बस्तु कुष्ठयुक्तोऽभवत्क्षणात् ॥

କୃଷ୍ଣ ସାମ୍ବକୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୋର ବିରୂପତ୍ୱ ହେବ।” ଶାପାକ୍ରାନ୍ତ ସାମ୍ବ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 58

मथुरायां च मध्याह्ने मध्यन्दिन रवौ तथा ॥ अस्तङ्गते तथा देवं सद्यो राज्यफलं भवेत् ॥

ମଥୁରାରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ—ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶିରୋସ୍ଥ—ଏବଂ ସେହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତେ ଯେ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ତାହାକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରାଜ୍ୟସମ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 59

स्नात्वा मध्यन्दिनं दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ उदयास्ते ततो देवः साम्बेन सहितो विराट् ॥

ସ୍ନାନ କରି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତାପରେ ସାମ୍ବସହିତ ବିରାଟ୍ ଦେବଙ୍କ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 60

माघमासस्य सप्तम्यां दिव्यं साम्बपुरं नराः ॥ रथयात्रां प्रकुर्वन्ति सर्वद्वन्द्वविवर्जिताः ॥

ମାଘମାସର ସପ୍ତମୀରେ ଦିବ୍ୟ ସାମ୍ବପୁରରେ ଲୋକେ ରଥଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ରହନ୍ତି।