Adhyaya 171: Śuka’s Ocean Voyage: Adverse Winds, Arrival at a Viṣṇu Shrine, and Aid from the Jaṭāyu Birds

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शुकं गृह्य ततः स्थानात्प्रस्थितो मथुरां पुरीम् ॥ प्रविश्य गृह्य तत्पुण्यं मातापित्रोस्तदर्पितम्

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ— “ଶୁକକୁ ନେଇ ସେ ସ୍ଥାନରୁ ମଥୁରା ନଗରୀକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମାତାପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ ସେହି ପୁଣ୍ୟ-ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କଲା।”

Verse 2

शुकस्य चरितं सर्वं निवेद्य च महामतिः ॥ एवं निवसतस्तस्य बहुवर्षाणि तत्र वै

ମହାମତି ଶୁକର ସମଗ୍ର ଚରିତ୍ର ନିବେଦନ କଲେ। ଏଭଳି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେଠାରେ ବହୁ ବର୍ଷ ରହିଲା।

Verse 3

सुखं प्राप्तं मतं चापि व्यवहारॆ च पूजने ॥ एवं निवसतस्तस्य द्रव्यं शेषमजायत ॥

ସେ ସୁଖ ପାଇଲା ଏବଂ ତାହାର ସୁନାମ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଲା—ବ୍ୟବହାରରେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ମାନ-ପୂଜାରେ ମଧ୍ୟ। ଏଭଳି ସେଠାରେ ରହିବାକୁ ଥିବାବେଳେ ତାହାର ଧନର ଶେଷ ସଞ୍ଚୟ ହେଲା।

Verse 4

पुनस्तत्रैव गमने वणिग्भावे मतिर्गता ॥ समुद्रयाने रत्नानि महामौल्यानि साधुभिः ॥

ପୁନର୍ବାର ତାହାଁକୁ ଯିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ମନ ବଣିକ-ଭାବରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା। ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରାରେ କୁଶଳ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଅତିମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ପାଆନ୍ତି।

Verse 5

आनयिष्ये बहून्यत्र सार्धं रत्नपरीक्षकैः ॥ एवं निश्चित्य मनसा महासार्थपुरःसरः ॥ समुद्रयायिभिर्लोकैः संविदं प्रोच्य निर्गतः ॥

“ମୁଁ ଏଠାକୁ ଅନେକ ରତ୍ନ ଆଣିବି, ରତ୍ନ-ପରୀକ୍ଷକ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ସହିତ।” ଏଭଳି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମହାସାର୍ଥର ଅଗ୍ରଣୀ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରାଗାମୀ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଚୁକ୍ତି କହି ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 6

पेयाहारसमाहारं कृत्वा कृत्यविदार्थकम् ॥ शुकं गृहीत्वा प्रस्थानमकरोत्पुण्यवासरे ॥

ପାନୀୟ ଓ ଆହାରର ସଞ୍ଚୟ—କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ—ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଏକ ଶୁକ (ଟିଆ) ନେଇ, ସେ ପୁଣ୍ୟଦିନରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 7

मातापित्रोः शुभा वाचो गृहीत्वा देवतागृहे ॥ भार्याणां देवकार्यं च वाटिकायाश्च पोषणम् ॥

ଦେବାଳୟରେ ମାତା-ପିତାଙ୍କ ଶୁଭବାଣୀ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ନିଜ ଭାର୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ ବାଟିକା (ବଗିଚା) ପୋଷଣ କରିବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲା।

Verse 8

पितुः शुश्रूषणं चोक्त्वा सर्वं यूयं करिष्यथ ॥ यथायोगं यथाकालं यथाकृत्यं यथा च यत् ॥

ପିତାଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷା ବିଷୟରେ କହି ସେ କହିଲା—“ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସବୁ କାମ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କରିବ: ଯଥାଶକ୍ତି, ଯଥାକାଳ, ଯଥାକର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଏବଂ ଯେଉଁ ବିଷୟରେ ଯେପରି ଆବଶ୍ୟକ।”

Verse 9

भवतीभिश्च कृत्यं मे करणीयं यथा तथा ॥ सन्दिश्य भार्याः सुश्रोणीर् देवं दृष्ट्वा प्रसाद्य च ॥

ତୁମେ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯାହା କରଣୀୟ, ତାହା ଯଥୋଚିତ ଭାବେ କର। ଏଭଳି ସୁଶ୍ରୋଣୀ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ ସେ ଦେବଦର୍ଶନ କରି ପ୍ରସାଦ (ଅନୁଗ୍ରହ) ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 10

पोतारूढास्ततः सर्वे पोतवाहैरुपोहिताः ॥ अपारे दुस्तरेऽगाधे यान्ति वेगेन नित्यशः ॥

ତାପରେ ସମସ୍ତେ ନୌକାରେ ଚଢ଼ିଲେ; ନୌକାଚାଳକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ନେଲେ। ସେମାନେ ଅପାର, ଦୁସ୍ତର, ଅଗାଧ ସମୁଦ୍ରକୁ ନିତ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ।

Verse 11

अथ दैववशाद्वायुर् विलोमः समजायत ॥ दुर्वातेन तदा नित्यं बलात्पोत उपोहितः ॥ पोतवाहास्ततः सर्वे विसंज्ञा मोहिताः कृशाः ॥

ତାପରେ ଦୈବବଶତଃ ପବନ ପ୍ରତିକୂଳ ହେଲା। ସେ ସମୟରେ ଦୁର୍ବାତର ବଳରେ ନୌକା ନିତ୍ୟ ବଳପୂର୍ବକ ଠେଲାଯାଉଥିଲା; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ନୌକାଚାଳକ ଅଚେତନ, ମୋହିତ ଓ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ।

Verse 12

हा कष्टं हि कथं किञ्च कुत्र गच्छामहे वयम् ॥ तेषां तु वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा दुर्वातपीडनम् ॥ आक्षिपद्वाग्भिरुग्राभिरन्योन्यं शङ्क्य मूर्च्छिताः ॥

ସେମାନେ କହିଲେ—“ହା କଷ୍ଟ! ଆମେ କିପରି କିଛି କରିପାରିବୁ, ଏବଂ କେଉଁଠିକୁ ଯିବୁ?” ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ଦୁର୍ବାତର ପୀଡନ ବୁଝି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସନ୍ଦେହ କରି କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ଏକାପରେ ଏକା ଆକ୍ଷେପ କରି ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ।

Verse 13

जल्पन्ति कोऽत्र पापिष्ठः समारूढो निराकृतः ॥ तस्य पातकसंस्पर्शान्मृताः सर्वे न संशयः ॥

ସେମାନେ ବିଳାପ କଲେ—“ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ କିଏ, ଯେ ଚଢ଼ିଆସି ତ୍ୟଜିତ ହୋଇଛି? ତାହାର ପାପସ୍ପର୍ଶରୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମରିଗଲୁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 14

एवं विलपतां तेषां चत्वारोऽपि समभ्ययुः ॥ मासास्तत्रैव वाणिज्यं षण्मासात्सिध्यते फलम् ॥

ଏଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାରିଜଣେ ମଧ୍ୟ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ବାଣିଜ୍ୟ ମାସମାସ ଚାଲେ; ତାହାର ଫଳ ଛଅ ମାସରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 15

निर्भर्त्सनं ततस्तेषामन्योन्यमभिजल्पनम् ॥ श्रुत्वा शुकस्य गोकर्णः शशंसात्मविनिन्दनम् ॥

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ନିନ୍ଦା ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି, ଶୁକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମନିନ୍ଦା କହିଲେ।

Verse 16

अपुत्रस्य गतिर् नास्ति इति सर्वस्य निश्चितम् ॥ एषां मध्ये ह्यहं पापस्तेन तप्यामि पुत्रक ॥

‘ଅପୁତ୍ରର ଗତି ନାହିଁ—ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ହିଁ ପାପୀ; ତେଣୁ, ହେ ପୁତ୍ରକ, ମୁଁ ତପୁଛି।’

Verse 17

यदत्र युक्तं कालेऽस्मिन् विषमे समुपस्थिते ॥ वद स्वाध्यायषाड्गुण्यं कृच्छ्रे त्वं कार्यवित्तमः ॥

‘ଏହି ବିଷମ କାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏଠାରେ ଯାହା ଯୁକ୍ତ, ତାହା କହ। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟାଧାରିତ ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ୟ କଥା କହ; କଷ୍ଟରେ ତୁମେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାତା।’

Verse 18

शुक उवाच ॥ मा जोषमास्व भैस्तात अस्मिन्काले यथोचितम् ॥ अहं करिष्ये तत्सर्वं मा विषादे मनः कृथाः ॥

ଶୁକ କହିଲେ—‘ହେ ତାତ, ମୌନ ରୁହନି; ଭୟ କରନି। ଏହି କାଳରେ ଯାହା ଯଥୋଚିତ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କରିବି। ମନକୁ ବିଷାଦରେ ନ ଦିଅ।’

Verse 19

नीचगत्या रक्षयन् वै सुतरं दुस्तरं जलम् ॥ सानौ पर्वतसामीप्ये योजनेंन वरं गिरिम् ॥

ନୀଚ ଗତିରେ ରକ୍ଷା କରି ସେ ଦୁଷ୍ଟର ଜଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତଭାବେ ପାର ହେଲା; ପର୍ବତ ଢାଳ ନିକଟେ, ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଗିରି ଥିଲା।

Verse 20

रोमाञ्चिततनुर्जातः शुको वीक्ष्य महागिरिम् ॥ क्रमित्वोर्ध्वं च यात्युग्रं तावद्देवालयं शुभम् ॥

ମହାଗିରିକୁ ଦେଖି ଶୁକର ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା; ସେ ଉପରକୁ ଚଢ଼ି ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଯାଇ, ସେଇ ଶୁଭ ଦେବାଳୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 21

दृष्टं च विष्ण्वायतनं तेजसा चोपशोभितम् ॥ दिक्षु सर्वास्वटित्वैवं निलिल्ये देवमन्दिरे ॥

ସେ ତେଜରେ ଶୋଭିତ ବିଷ୍ଣୁ ଆୟତନକୁ ଦେଖିଲା; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରି ଶେଷେ ସେ ଦେବମନ୍ଦିର ଭିତରେ ବିଶ୍ରାମ କଲା।

Verse 22

वत्सायं कोऽत्र सञ्चारी कदा किं तु पिता मम ॥ वितरिष्यति नो कालं दुरन्तं सुकृतिर्यथा ॥

“ବତ୍ସ! ଏଠାରେ କିଏ ସଞ୍ଚାରୀ? ଏବଂ କେବେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୋ ପିତା, ସୁକୃତିର ଫଳ ଯେପରି ମିଳେ, ସେପରି ଏହି ଦୁରନ୍ତ କାଳରୁ ଆମକୁ ମୁକ୍ତି ଦେବେ?”

Verse 23

क्षणमेकं तथा चैनं तस्य चिन्तान्वितस्य हि ॥ सौवर्णपात्रहस्ता च देवी देवं समर्च्चयत्

ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ଥିବା ସେଇ ଏକ କ୍ଷଣରେ, ଦେବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ହାତରେ ଧରି ଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନ କଲେ।

Verse 24

नमो नारायणायोक्त्वा निषसाद वरासने ॥ निमेषान्तरमात्रेण वयोरूपसमन्विताः ॥ असंख्याताः समायाता यथा देवी तथैव ताः

‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ବୋଲି କହି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସିଲେ। ଏକ ନିମେଷ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ସଦୃଶ ବୟସ ଓ ରୂପଯୁକ୍ତ ଅସଂଖ୍ୟ ଜନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 25

गीतं वाद्यं च नृत्यं च यथासौख्यं विहृत्य च ॥ गतास्ता देवताः सर्वा यथास्थानमनुत्तमम्

ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଯଥାସୁଖ ବିହାର କରି ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ-ନିଜ ଅନୁତ୍ତମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 26

देवतादक्षिणे भागे पक्षिणां च जटायुषाम् ॥ लक्ष्यान्यनेकयूथानि बृहन्ति बहु सङ्घशः

ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଜଟାୟୁ-ଜାତିର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଅନେକ ଦଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ବହୁ ସଂଘରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଝୁଣ୍ଡ।

Verse 27

शुको लेख्यसमस्तेषां मध्ये कृत्वा तु संविदम् ॥ स्वभाषां पुरतः कृत्वा शरणं तमयाचत

ତାପରେ ଶୁକ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବାଦ ସ୍ଥାପନ କରି, ନିଜ ଭାଷାକୁ ଆଗରେ ରଖି, ତାଙ୍କ ନିକଟେ ଶରଣ ଯାଚନା କଲା।

Verse 28

शुकस्तान्प्रत्युवाचाथ पिता मे पोतसंस्थितः ॥ दुर्गवाताद्दुर्गमस्थो विषमे समुपस्थिते

ତାପରେ ଶୁକ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା—‘ମୋ ପିତା ନୌକାରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଦୁର୍ଗମ ବାତାସ ହେତୁ ସେ କଠିନ ସ୍ଥିତିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ବିପଦ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।’

Verse 29

तस्य त्राणमभीप्सन्वै ह्यागतोऽत्र वरं गिरिम् ॥ कुरुध्वं तस्य मे त्राणं यथा सुखमवाप्यते

ତାଙ୍କର ରକ୍ଷା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସୁଖ ପାଇବେ।

Verse 30

पक्षिण ऊचुः ॥ एहि पुत्र सुकाय्र्यं ते मार्गं द्रक्ष्यामहे वयम् ॥ पोताभ्याशगतिं यासि पितुस्तव गतिं प्रति

ପକ୍ଷୀମାନେ କହିଲେ—ଆସ ପୁତ୍ର, ତୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ। ଆମେ ତୋତେ ପଥ ଦେଖାଇବୁ। ନୌକା ନିକଟକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଗତିପଥରେ ଯା—ତୋର ପିତାଙ୍କ ପଥ ପ୍ରତି।

Verse 31

ममैव पादविन्यासे क्रमयिष्ये यथा जलम् ॥ तेन ते पृष्ठतो मह्यं स पिता सन्तरिष्यति

ମୁଁ ମୋର ନିଜ ପଦଚିହ୍ନ ରଖି ଜଳ ଉପରେ ଆଗକୁ ଚାଲିବି; ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ପଛରେ ଥାଇ ତୋର ପିତା ମଧ୍ୟ ପାର ହେବେ।

Verse 32

मम चञ्च्वावगाहेन नङ्क्ष्यन्ति जलजन्तवः ॥ एतत्पितुः समक्षं हि शंसन् क्षिप्रं नदीपतिम्

ମୋ ଠୁଣ୍ଟି ଜଳରେ ଡୁବାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୀଘ୍ର ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହି ନଦୀପତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଯାଅ।

Verse 33

तारयामास वेगेन गत्वा पृष्ठं जटायुषः ॥ स ययौ पर्वतं तीर्त्वा क्वचिन्नाभिसमं जलम्

ସେ ବେଗରେ ଯାଇ ଜଟାୟୁଙ୍କ ପିଠିକୁ ପହଞ୍ଚି ଉଦ୍ଧାର କଲା। ପରେ ସେ ପର୍ବତ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଗକୁ ଗଲା ଏବଂ କେଉଁଠି ନାଭି-ସମ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଳ୍ପ ଗଭୀର ଜଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 34

हृत्कण्ठं चैव गम्भीरं सुखेन सुकृती यथा ॥ स्तोकान्तरे ततः सोऽथ देवागारमनुत्तमम्

ସେ ଗଭୀର ଓ ଦୁର୍ଗମ ପଥକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ପରି ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କଲା। ତାପରେ ଅଳ୍ପ ଅନ୍ତରାଳ ପରେ ସେ ଅନୁତ୍ତମ ଦେବାଳୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 35

सरोवरं च पद्माढ्यं मणिरत्नविभूषितम् ॥ स्नात्वा देवान्पितॄंश्चैव तर्पयित्वा यथासुखम्

ସେ ପଦ୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣି-ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ସରୋବରକୁ ଆସିଲା। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ତର୍ପଣ କରି ତୃପ୍ତ କଲା।

Verse 36

पुष्पाण्यादाय देवं च पूजयित्वा स केशवम् ॥ पञ्चायतनकं चैव खचितं रत्नसञ्चयैः ॥ दृष्ट्वा निलिल्ये चैकेऽन्ते शुकस्यानुमते स्थितः

ପୁଷ୍ପ ନେଇ ସେ କେଶବ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା। ରତ୍ନସଞ୍ଚୟରେ ଖଚିତ ପଞ୍ଚାୟତନ ସମୁଚ୍ଚୟ ଦେଖି, ଶୁକଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରହିଲା।

Verse 37

स्वागतस्य क्षुधार्त्तस्य ब्रह्मिष्ठस्य महात्मनः ॥ भोजनार्थं फलं दिव्यं पानार्थं तोयमुत्तमम्

ସ୍ୱାଗତ ପାଇଥିବା, କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନାର୍ଥେ ଦିବ୍ୟ ଫଳ ଓ ପାନାର୍ଥେ ଉତ୍ତମ ଜଳ ଥିଲା।

Verse 38

गोकर्णस्य प्रयच्छध्वं येन तृप्तिस्त्रिमासिकी ॥ यथा शोको यथा पापं यथा मोहः प्रणश्यति

‘ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଏହା ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତିନି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ରହିବ—ଏବଂ ଶୋକ, ପାପ ଓ ମୋହ କ୍ରମେ ନଶିବ।’

Verse 39

तथा कृत्वा तमूचुस्ता अभयं तेऽस्तु मा शुचः ॥ वस स्वर्गोपमे स्थाने यावत्सिद्धिर्भवेत् तव

ଏପରି କରି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମର ଅଭୟ ହେଉ; ଶୋକ କରନି। ସ୍ୱର୍ଗସଦୃଶ ସ୍ଥାନରେ ରୁହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ସିଦ୍ଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।”

Verse 40

गतास्ताः पुनरेवं च नित्यमेव दिने दिने ॥ वसते स सुखं तत्र मथुरायां यथा तथा

ସେମାନେ ଯାଇସାରିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦିନକୁ ଦିନ ଚାଲିଲା। ସେ ସେଠାରେ ସୁଖରେ ରହୁଥିଲା—ମଥୁରାରେ ଯେପରି, ସେହିପରି ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 41

पोतात्तस्मादुत्ततार सुवातेनोपवाहितः ॥ रत्नाकरः शुभो यत्र भावित्वाद्दैवयोगतः

ସେ ସେଇ ନୌକାରୁ ଅବତରିଲା, ଅନୁକୂଳ ପବନରେ ବହି ଆଣାଗଲା। ଦୈବଯୋଗବଳରୁ ସେଠାରେ ଶୁଭ ‘ରତ୍ନାକର’—ରତ୍ନନିଧି ସମୁଦ୍ର—ଥିଲା।

Verse 42

रत्नानि बहु मौल्यानि आहृतानि बहून्यथ ॥ यावत्परीक्षणार्थं च गोकर्णं रत्नकोविदम्

ତାପରେ ଅନେକ ବହୁମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଆଣାଗଲା। ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ରତ୍ନକୋବିଦ ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 43

निरीक्ष्यतेऽस्य संवासो न दृष्टश्चुक्रुशुस्ततः ॥ कुतोऽसौ गतवान्भद्रो मृतो नष्टो जले प्लुतः ॥

ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଯାଞ୍ଚ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦେଖାଗଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ—“ସେ ଭଦ୍ରପୁରୁଷ କେଉଁଠି ଗଲା? ମରିଗଲା କି, ନଷ୍ଟ ହେଲା କି, ନା ଜଳରେ ଭାସି ଯାଇଛି?”

Verse 44

व्रीडायुतो निमग्नोऽयं निश्चितं मकरालये ॥ पितुरस्य वयं सर्वे पुत्रवद्विचरामहे ॥

ଲଜ୍ଜାୟୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମକରାଳୟ ସମୁଦ୍ରରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇଛି। ତାହାର ପିତା ପ୍ରତି ଆମେ ସମସ୍ତେ ପୁତ୍ରବତ୍ ଆଚରଣ କରିବୁ।

Verse 45

यथाभागं च रत्नानां भागं दास्यामहे परम् ॥ एष धर्मः सदास्माकमेकसार्थागमेन हि ॥

ଏବଂ ରତ୍ନମାନଙ୍କର ଭାଗ ଯଥାଭାଗ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଆମେ ଦେବୁ। ଏହି ହେଉଛି ଆମର ସଦାର ଧର୍ମ, କାରଣ ଆମେ ଏକ ସାର୍ଥ ହୋଇ ଯାତ୍ରା କରିଛୁ।

Verse 46

शुकेन मन्त्र मूढत्वात्पितुरेवं निवेदितम् ॥ अहं पक्षी लघुतनुर्भवन्तं नेतुमक्षमः ॥

ମନ୍ତ୍ରରେ ମୂଢ ହୋଇ ଶୁକ ପିତାଙ୍କୁ ଏପରି ନିବେଦନ କଲା—“ମୁଁ ଲଘୁଦେହୀ ପକ୍ଷୀ; ଆପଣଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଅସମର୍ଥ।”

Verse 47

याताऽस्मि मथुरां मार्गे समुद्रे जलमालिनि ॥ पित्रोर्वाक्यं तवाख्यासे त्वदीयं च तयोरहम् ॥

ମୁଁ ମାର୍ଗରେ ମଥୁରାକୁ ଯାଇ ଜଳମୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ତୁମ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ପିତାମାତାଙ୍କୁ କହିବି, ତୁମର କଥା ମଧ୍ୟ; କାରଣ ମୁଁ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଭକ୍ତ।

Verse 48

अवश्यं च गमिष्येऽहमनुज्ञा तु प्रदीयताम् ॥ सत्यमुक्तं ततस्तेन गोकर्णेन शुकं प्रति ॥

“ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଯିବି; କେବଳ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଆଯାଉ।” ତାପରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଶୁକ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ।

Verse 49

गच्छ त्वं पुत्र मथुरामवस्थां मामकीमिमाम् ॥ त्वया विना न शक्नोमि शीघ्रमागमनं कुरु ॥

ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ମଥୁରାକୁ ଯାଅ। ମୋର ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମ ବିନା ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ।

Verse 50

इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पोतारूढः खगोत्तमः ॥ कालेन मथुरां प्राप्तः सर्वं पित्रे न्यवेदयत् ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲା। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ ନୌକାରେ ଚଢ଼ି ସମୟକ୍ରମେ ମଥୁରା ପହଞ୍ଚି ସବୁ କଥା ପିତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା।

Verse 51

श्रुत्वा तौ विषमावस्थां मृतं हृदि निवेश्य च ॥ रुदित्वा सुचिरं कालं शुके स्नेहो निवेशितः ॥

ସେମାନଙ୍କର ବିଷମ ଅବସ୍ଥା ଶୁଣି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କଲା ପରି, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ କାନ୍ଦିଲା; ଶୁକ ପ୍ରତି ତାହାର ସ୍ନେହ ଦୃଢ଼ ହେଲା।

Verse 52

अस्माकं जीवनार्थाय त्वया कार्यं विहङ्गम ॥ कथाभिरनुकूलाभिर्धर्मदर्शिभिरेव च ॥

ଆମ ଜୀବନାର୍ଥେ, ହେ ବିହଙ୍ଗମ, ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ—ଅନୁକୂଳ କଥାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଧର୍ମଦର୍ଶୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 53

शुकेन पञ्जरस्थेन कथालापेन विद्यया ॥ पुत्रशोकाभितन्तप्तौ तथैवानेन सान्त्वितौ

ପଞ୍ଜରରେ ଥିବା ଶୁକ ଜ୍ଞାନମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲା।

Verse 54

प्रसाद्य सर्वे सम्पूज्य प्रेषितास्ते गृहं ययुः ॥ एवं ते न्यवसंस्तत्र यावत्त्कालं सुखेन तु

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦିଆଗଲା; ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଯେତେକାଳ ରହିଲେ, ସୁଖରେ ରହିଲେ।

Verse 55

शुश्रूषमाणास्तं वैश्यं यथा स्वपितरं तथा

ସେମାନେ ସେହି ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପରି ଶୁଶ୍ରୂଷା ଓ ସେବା କରୁଥିଲେ।

Verse 56

अथ सार्थः समायातो रत्नपूर्णो यथोदधिः ॥ वसुकर्णस्य पुत्रार्थमकरोत्स जनो महान्

ତାପରେ ସମୁଦ୍ର ପରି ରତ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସାର୍ଥ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା; ଏବଂ ବସୁକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଜଣେ ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରୟାସ କଲେ।

Verse 57

भार्याभिः समनुज्ञातो यानपात्रं गतस्तदा ॥ शुकेन सह सम्प्राप्तो महान्तं लवणार्णवम्

ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ତେବେ ଯାନପାତ୍ରରେ ଚଢ଼ିଲେ; ଶୁକଙ୍କ ସହିତ ମହାନ୍ ଲବଣାର୍ଣ୍ଣବକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 58

एवमाश्वास्य पितरं समुड्डीय ततो द्रुतम् ॥ ध्रुवाख्यां दिशमुद्वीक्ष्य उत्तराभिमुखो ययौ

ଏଭଳି ପିତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ସେ ପରେ ଶୀଘ୍ର ଉଡ଼ିଗଲେ; ‘ଧ୍ରୁବ’ ନାମକ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ଉତ୍ତରାଭିମୁଖେ ଗଲେ।

Verse 59

ते समाश्वास्य तं प्राहुः कथमस्मिन्भवाङ्गतः ॥ वारिराशिर्दुराधर्षः समुद्रो झषसङ्कुलः

ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସେମାନେ କହିଲେ—“ତୁମେ କିପରି ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲ? ଏହି ଜଳରାଶି-ସମୁଦ୍ର ଦୁର୍ଜୟ, ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।”

Verse 60

क्षणेन ता यथापूर्वं देवताश्चागताः पुनः ॥ नर्त्तयित्वा यथायोग्यं तासां ज्येष्ठा अब्रवीदिदम्

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ପୁନର୍ବାର ଆସିଲେ। ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରାଇ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 61

एवं वसन्स गोकर्णो द्वीपस्थः शोकविह्वलः ॥ शुकं प्रोवाच दीनात्मा मातापित्रोः कृते तदा

ଏଭଳି ଦ୍ୱୀପରେ ବସି ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଦୀନମନ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ମାତାପିତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଶୁକଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 62

सर्वैस्तैर्विंशतिः सङ्ख्या एकैकेन समुद्रगैः ॥ रत्नैः समर्च्चितोऽत्यर्थं पर्वतः कुसुमोत्करैः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ—ବିଶଜଣ—ପ୍ରତ୍ୟେକେ ସମୁଦ୍ରଜ ରତ୍ନ ଆଣି, ସେହି ପର୍ବତକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ସମ୍ମାନିତ କଲେ; ରତ୍ନ ଓ ପୁଷ୍ପରାଶିରେ ତାହା ସୁଶୋଭିତ ହେଲା।