Adhyaya 17: King Prajāpāla’s Visit to Sage Mahātapā’s Hermitage and the Doctrinal Praise of Nārāyaṇa

Verse 1

धरण्युवाच । ये ते मणौ तदा देव उत्पन्ना नरपुङ्गवाः । तेषां वरो भगवता दत्तस्त्रेतायुगे किल ॥ १७.१ ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ସେତେବେଳେ ମଣୌରେ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ଭଗବାନ୍ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ।

Verse 2

राजानो भवितारो वै कथं तेषां समुद्भवः । किं च चक्रुर्हि ते कर्म पृथङ् नामानि शंस मे ॥ १७.२ ॥

ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେ ରାଜାମାନେ ହେବେ, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଭବ କିପରି? ଏବଂ ସେମାନେ କେଉଁ କର୍ମ କଲେ? ସେମାନଙ୍କର ପୃଥକ୍ ନାମମାନେ ମୋତେ କୁହ।

Verse 3

श्रीवराह उवाच । सुप्रभो मणिजो यस्तु राजा नाम्ना महामनाः । तस्योत्पत्तिं वरारोहे शृणु त्वं भूतधारिणि ॥ १७.३ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ମଣିଜରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ‘ସୁପ୍ରଭ’ ନାମକ ଏକ ମହାମନା ରାଜା ଥିଲେ। ହେ ବରାରୋହେ, ଭୂତଧାରିଣୀ! ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ।

Verse 4

आसीद् राजा महाबाहुरादौ कृतयुगे पुरा । श्रुतकीर्तिरिति ख्यातस्त्रैलोक्ये बलवत्तरः ॥ १७.४ ॥

ପୁରାତନ କାଳରେ, କୃତୟୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ‘ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଏକ ମହାବାହୁ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ତ୍ରିଲୋକରେ ସର୍ବାଧିକ ବଳବାନ ଥିଲେ।

Verse 5

तस्य पुत्रत्वमापेदे सुप्रभो मणिजो धरे । प्रजापालेति वै नाम्ना श्रुतकीर्तिर्महाबलः ॥ १७.५ ॥

ହେ ଧରେ! ‘ସୁପ୍ରଭ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମଣିଜ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ମହାବଳ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ତି ‘ପ୍ରଜାପାଳ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତ ଥିଲେ।

Verse 6

सैकस्मिंश्चिद् दिने प्रायाद् विपिनं श्वापदाकुलम् । तत्रापश्यदृषेर्धन्यं महदाश्रममण्डलम् ॥ १७.६ ॥

ଏକ ଦିନ ସେ ଶ୍ୱାପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ସେ ଋଷିଙ୍କର ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ବିଶାଳ ଆଶ୍ରମ-ପରିସର ଦେଖିଲା।

Verse 7

तस्मिन् महातपा नाम ऋषिः परधार्मिकः । तपस्तेपे निराहारो जपन् ब्रह्म सनातनम् ॥ १७.७ ॥

ସେଠାରେ ‘ମହାତପା’ ନାମକ ପରମଧାର୍ମିକ ଋଷି ନିରାହାର ରହି ତପ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଜପ କରୁଥିଲେ।

Verse 8

तत्रासौ पार्थिवः श्रीमान् प्रवेशाय मतिं तदा । चकार चाविशद् राजा प्रजापालो महातपाः ॥ १७.८ ॥

ସେଠାରେ ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ମନସ୍କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଜାପାଳକ, ମହାତପସ୍ବୀ ନୃପତି ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 9

तस्मिन् वराश्रमपदे वनवृक्षजात्या धराप्रसूतोजितमार्गजुष्टाः । लतागृहाः इन्दुरविप्रकाशिनो नायासितज्ञाः कुलभृङ्गराजाः ॥ १७.९ ॥

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ-ପ୍ରଦେଶରେ, ଧରାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବୃକ୍ଷସମୃଦ୍ଧ ପଥରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା କୁଳୀନ ଭୃଙ୍ଗରାଜମାନେ ଲତା-ନିର୍ମିତ ଗୃହରେ ବସୁଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ସେମାନେ ଶ୍ରମକୁ ଜାଣୁନଥିଲେ।

Verse 10

सुरक्तपद्मोदरकोमलाग्र-नखाङ्गुलीभिः प्रसृतैः सुराणाम् । वराङ्गनाभिः पदपङ्क्तिमुच्चै-र्विहाय भूमिं त्वपि वृत्रशत्रोः ॥ १७.१० ॥

ଗାଢ଼ ରକ୍ତପଦ୍ମର ଅନ୍ତର୍କୋମଳତା ପରି ସୁକୋମଳ ନଖାଗ୍ର ଥିବା ଆଙ୍ଗୁଳି ଓ ପାଦାଙ୍ଗୁଳି ପ୍ରସାରିତ କରି ସେହି ସୁରାଙ୍ଗନାମାନେ, ବୃତ୍ରଶତ୍ରୁଙ୍କ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ଭୂମିରେ ଉଚ୍ଚ ପଦପଙ୍କ୍ତି ଛାଡ଼ିଗଲେ।

Verse 11

क्वचित् समीपे तमतीव हृष्टैर् नानाद्विजैः षट्छृरणैश्च मत्तैः । वासद्भिरुच्चैर्विविधप्रमाणाः शाखाः सुपुष्पाः समयोगयुक्ताः ॥ १७.११ ॥

କେଉଁଠି ନିକଟେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ନାନା ପକ୍ଷୀ ଓ ଛଅ ଶୃଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ ମତ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉଚ୍ଚେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମାଣର ପୁଷ୍ପଭରା ଶାଖାମାନେ ସୁମେଳ ସଂଯୋଗରେ ଏକତ୍ର ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 12

कदम्बनीपार्जुनशिलाशाल-लतागृहस्थैर्मधुरस्वरेण । जुष्टं विहङ्गैः सुजनप्रयोगा निराकुला कार्यधृतिर्यथास्थैः ॥ १७.१२ ॥

କଦମ୍ବ, ନୀପ ଓ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷ, ଶିଳାମୟ ଶାଳବନ ଏବଂ ଲତାଢାକା ଗୃହମାନେ ଥିବା ସେ ସ୍ଥାନ ମଧୁରସ୍ୱର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ସୁଜନଙ୍କ ଆଚରଣ-ପ୍ରୟୋଗରୁ କାର୍ଯ୍ୟଧୃତି ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ନିରାକୁଳ ଓ ସ୍ଥିର ରହୁଥିଲା।

Verse 13

मखाग्निधूमैरुदिताग्निहोमै- स्ततः समन्तात् गृहमेदिभिर्द्विजैः । सिंहैरिवाधर्म्मकरी विदारितः स तीक्ष्णदंष्ट्रैर्वरमत्तकेसरैः ॥ १७.१३ ॥

ମଖାଗ୍ନିର ଧୂମ ଓ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗୃହସ୍ଥ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ସେ ଅଧର୍ମକର୍ତ୍ତା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଓ ମତ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଶରବିଶିଷ୍ଟ ସିଂହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକାର ପରି ଭିଦାରିତ ହେଲା।

Verse 14

एवं स राजा विविधानुपायान् वराश्रमे प्रेक्षमाणो विवेश । तस्मिन् प्रविष्टे तु स तीव्रतेजा महातपाः पुण्यकृतां प्रधानः । दृष्टो यथा भानुरनन्तभानुः कौश्यासने ब्रह्मविदां प्रधानः ॥ १७.१४ ॥

ଏଭଳି ସେ ରାଜା ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଅବଲୋକନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ତୀବ୍ରତେଜା ମହାତପାକୁ ଦେଖିଲେ—ପୁଣ୍ୟକୃତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ—ଅନନ୍ତ କାନ୍ତିବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, କୁଶାସନରେ ଆସୀନ, ବ୍ରହ୍ମବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 15

दृष्ट्वा स राजा विजयी मृगाणां मतिं विसस्मार मुनेः प्रसङ्गात् । चकार धर्मं प्रति मानसं सोऽनुत्तमं प्राप्य नृपो मुनिं सः ॥ १७.१५ ॥

ସେ ବିଜୟୀ ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁନିସଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବରୁ ମୃଗବିଷୟକ ନିଜ ମତିକୁ ଭୁଲିଗଲେ। ସେ ଅନୁତ୍ତମ ମୁନିଙ୍କୁ ପାଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ମନକୁ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ନିବେଶ କଲେ।

Verse 16

स मुनिस्तं नृपं दृष्ट्वा प्रजापालमकल्मषम् । अभ्यागतक्रियां चक्रे आसनस्वागतादिभिः ॥ १७.१६ ॥

ସେ ମୁନି ପ୍ରଜାପାଳକ ନିର୍ମଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆସନ ଦାନ ଓ ସ୍ୱାଗତବଚନ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଅତିଥି-ସତ୍କାର କ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 17

ततः कृतासनो राजा प्रणम्य ऋषिपुङ्गवम् । पप्रच्छ वसुधे प्रश्नमिमं परमदुर्लभम् ॥ १७.१७ ॥

ତାପରେ ରାଜା ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହେ ବସୁଧେ, ଏହି ପରମ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ।

Verse 18

भगवन् दुःखसंसारमग्नैः पुम्भिस्तितीर्षुभिः । यत्कार्यं तन्ममाचक्ष्व प्रणते शंसितव्रत ॥ १७.१८ ॥

ହେ ଭଗବନ୍! ଦୁଃଖମୟ ସଂସାରରେ ଡୁବି ତାହାକୁ ପାର ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କ’ଣ କରିବେ? ମୁଁ ପ୍ରଣତ; ହେ ଶଂସିତବ୍ରତ, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 19

महातपा उवाच । संसारार्णवमज्जमानमनुजैः पोतः स्थिरोऽतिध्रुवः कार्यः पूजनदानहोमविविधैर्यज्ञैः समं ध्यानैः । कीलैः कीलितमोक्षभिः सुरभटैरूर्ध्वं महारज्जुभिः प्राणाद्यैरधुना कुरुष्व नृपते पोतं त्रिलोकेश्वरम् ॥ १७.१९ ॥

ମହାତପା କହିଲେ—ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିର ଏକ ନୌକା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ—ପୂଜା, ଦାନ, ହୋମ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ। ମୋକ୍ଷରୂପ କୀଳଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଦୃଢ଼ କର, ପ୍ରାଣ ଆଦି ସାଧନର ମହାରଜ୍ଜୁଦ୍ୱାରା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠା; ହେ ନୃପତେ, ଏବେ ସେହି ନୌକାକୁ ତ୍ରିଲୋକ ପାର କରାଇବାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧନ କର।

Verse 20

नारायणं नरकहरं सुरेशं भक्त्या नमस्कुर्वति यो नृपीष । स वीतशोकः परमं विशोकं प्राप्नोति विष्णोः पदमव्ययं तत् ॥ १७.२० ॥

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ନରକହର, ସୁରେଶ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ଶୋକରହିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବ୍ୟୟ ପଦ—ପରମ ବିଶୋକ ଅବସ୍ଥା—ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 21

नृप उवाच । भगवन् सर्वधर्मज्ञ कथं विष्णुः सनातनः । पूज्यते मोक्षमिच्छद्भिः पुरुषैर्वद तत्त्वतः ॥ १७.२१ ॥

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ! ମୋକ୍ଷ ଇଚ୍ଛୁକ ପୁରୁଷମାନେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜନ କରିବେ? ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହନ୍ତୁ।

Verse 22

महातपा उवाच । शृणु राजन् महाप्राज्ञ यथा विष्णुः प्रसीदति । पुरुषाणां तथा स्त्रीणां सर्वयोगीश्वरॊ हरिः ॥ १७.२२ ॥

ମହାତପା କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ରାଜନ୍, ଶୁଣ; ବିଷ୍ଣୁ ଯେପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବଯୋଗୀଶ୍ୱର ହରି କୃପା କରନ୍ତି।

Verse 23

सर्वे देवाः सपितरो ब्रह्माद्याश्चाण्डमध्यगाः । विष्णोः सकाशादुत्पन्ना इतीयं वैदिकी श्रुतिः ॥ १७.२३ ॥

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହିପରି ବେଦୀୟ ଶ୍ରୁତି କହେ।

Verse 24

अग्निस्तथाश्विनौ गौरी गजवक्त्रभुजङ्गमाः । कार्तिकेयस्तथादित्यो मातरो दुर्गया सह ॥ १७.२४ ॥

ଅଗ୍ନି, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଗୌରୀ, ଗଜବକ୍ତ୍ର (ଗଣେଶ) ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ନାଗଗଣ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଆଦିତ୍ୟ, ଏବଂ ଦୁର୍ଗା ସହିତ ମାତୃଗଣ।

Verse 25

दिशो धनपतिर् विष्णुर् यमो रुद्रः शशी तथा । पितरश्चेति संभूताः प्राधान्येन जगत्पतेः ॥ १७.२५ ॥

ଦିଗ୍‌ଦେବତାମାନେ, ଧନପତି (କୁବେର), ବିଷ୍ଣୁ, ଯମ, ରୁଦ୍ର, ତଥା ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ପିତୃଗଣ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ରୂପ ପ୍ରକାଶରୁ ସମ୍ଭୂତ।

Verse 26

हिरण्यगर्भस्य तनौ सर्वं एव समुद्भवाः । पृथक्पृथक् ततो गर्वं वहमानाः समन्ततः ॥ १७.२६ ॥

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କ ଦେହରୁ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପରେ ସେମାନେ ନିଜନିଜ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ସବୁଦିଗରେ ଗର୍ବ ବହନ କଲେ।

Verse 27

अहं योग्यस्त्वहं याज्य इति तेषां स्वनो महान् । श्रूयते देवसमितौ सागरक्षुब्धसन्निभः ॥ १७.२७ ॥

“ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ଯାଜ୍ୟ”—ଏହିପରି ସେମାନଙ୍କ ମହା କୋଳାହଳ ଦେବସଭାରେ ଶୁଣାଗଲା; ଯେନେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ସାଗରର ଗର୍ଜନ।

Verse 28

तेषां विवादमानानां वह्निरुत्थाय पार्थिव । उवाच मां यजस्वेति ध्यायध्वं मामिति ब्रुवन् ॥ १७.२८ ॥

ସେମାନେ ବିବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜନ୍, ଅଗ୍ନି ଉଠି କହିଲା—“ମୋତେ ଯଜ” ଏବଂ “ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କର”—ଏହିପରି କହି ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 29

प्राजापत्यमिदं नूनं शरीरं मद्विनाकृतम् । विनाशमुपपद्येत यतो नाहं महानहम् ॥ १७.२९ ॥

ଏହି ଶରୀର ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି; ଯଦି ଏହା ମୋ ବିନା ଗଢ଼ାଯାଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହା ବିନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତା—କାରଣ ତେବେ ମୁଁ ‘ମହାନ୍ ଅହଂ’ (ଧାରଣ-ତତ୍ତ୍ୱ) ନୁହେଁ।

Verse 30

एवमुक्त्वा शरीरं तु त्यक्त्वा वह्निर्विनिर्ययौ । निर्गतेऽपि ततस्तस्मिंस्तच्छरीरं न शीऱ्यते ॥ १७.३० ॥

ଏହିପରି କହି ଅଗ୍ନି ସେଇ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବାହାରିଗଲା। ସେ ତାହାଠାରୁ ନିର୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 31

ततोऽश्विनौ मूर्तिमन्तौ प्राणापानौ शरीरगौ । आवां प्रधानावित्येवमूचतुर्याज्यसत्तमौ ॥ १७.३१ ॥

ତେବେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ—ଶରୀରସ୍ଥ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ରୂପେ—ଯାଜ୍ୟସତ୍ତମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ମୁଖ୍ୟ।”

Verse 32

एवमुक्त्वा शरीरं तु विहाय क्वचिदास्थितौ । तयोऽपि क्षयं कृत्वा क्षेत्री तत्पुरमास्थितः ॥ १७.३२ ॥

ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି କେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ପୁଣି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ କରାଇ କ୍ଷେତ୍ରୀ ସେହି ପୁରରେ ବସିଲେ।

Verse 33

ततो वागब्रवीद् गौरी प्राधान्यं मयि संस्थितम् । सा अप्येवमुक्त्वा क्षेत्रात् तु निष्चक्राम बहिः शुभा ॥ १७.३३ ॥

ତାପରେ ଗୌରୀ କହିଲେ: “ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ମୋରେ ହିଁ ସ୍ଥିତ।” ଏଭଳି କହି ସେ ଶୁଭା କ୍ଷେତ୍ରରୁ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 34

तया विनापि तत्क्षेत्रं वागूनं व्यवतिष्ठत । ततो गणपतिर् वाक्यमाकाशाख्योऽब्रवीत् तदा ॥ १७.३४ ॥

ତାଙ୍କ ବିନା ମଧ୍ୟ ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ‘ବାଗୂନ’ ନାମରେ ସ୍ଥିର ରହିଲା। ତାପରେ ସେ ସମୟରେ ଗଣପତି କିଛି ବଚନ କହିଲେ; ‘ଆକାଶାଖ୍ୟ’ ନାମକ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 35

न मया रहितं किञ्चिच्छरीरं स्थायि दूरतः । कालान्तरेत्येवमुक्त्वा सोऽपि निष्क्रम्य देहतः ॥ १७.३५ ॥

ସେ କହିଲେ: “ମୋ ବିନା କୌଣସି ଶରୀର ଦୂରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ।” ‘କାଳାନ୍ତରେ’ ଏଭଳି କହି ସେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ଛାଡ଼ି ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 36

पृथग्भूतस्तथाप्येतच्चरीरं नाप्यनीनशत् । विनाकाशाख्यतत्त्वेन तथापि न विशीर्यते ॥ १७.३६ ॥

ଯଦ୍ୟପି ଏହି ଶରୀର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି, ତଥାପି ଏହା ନଶ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ‘ଆକାଶ’ ନାମକ ତତ୍ତ୍ୱ ବିନା ମଧ୍ୟ ଏହା ଭଙ୍ଗି ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 37

सुषिरैस्तु विहीनं तु दृष्ट्वा क्षेत्रं व्यवस्थितम् । शरीरधातवः सर्वे ते ब्रूयुर्वाक्यमेव हि ॥ १७.३७ ॥

କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ‘କ୍ଷେତ୍ର’ ଅର୍ଥାତ୍ ଶରୀରକୁ ଯଥାବସ୍ଥିତ ଭାବେ, ତଥାପି ରନ୍ଧ୍ର/ଛିଦ୍ର ବିହୀନ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଶରୀରଧାତୁ ମାନୋ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇ ଏକମାତ୍ର ବାକ୍ୟ ହିଁ କହିବେ।

Verse 38

अस्माभिर्व्यतिरिक्तस्य न शरीरस्य धारणम् । भवतीत्येवमुक्त्वा ते जहुः सर्वे शरीरिणः ॥ १७.३८ ॥

“ଆମଠାରୁ ବ୍ୟତିରିକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଧାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ”—ଏଭଳି କହି ସେ ସମସ୍ତ ଶରୀରୀମାନେ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 39

तैर्व्यपेतमपि क्षेत्रं पुरुषेण प्रपाल्यते । तं दृष्ट्वा त्वब्रवीत् स्कन्दः सोऽहङ्कारः प्रकीर्तितः ॥ १७.३९ ॥

ସେମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ‘କ୍ଷେତ୍ର’ ଏକ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—“ଏହିଏ ‘ଅହଂକାର’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।”

Verse 40

मया विना शरीरस्य सम्भूतिरपि नेष्यते । एवमुक्त्वा शरीरात् तु सोऽभ्यपेतः पृथक् स्थितः ॥ १७.४० ॥

“ମୋ ବିନା ଶରୀରର ସମ୍ଭବ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ ନାହିଁ”—ଏଭଳି କହି ସେ ଶରୀରରୁ ପଛକୁ ହଟି ପୃଥକ୍ ଭାବେ ରହିଲା।

Verse 41

तेनाक्षतेन तत्क्षेत्रं विना मुक्तवदास्थितम् । तं दृष्ट्वा कुपितो भानुः स आदित्यः प्रकीर्तितः ॥ १७.४१ ॥

ସେଇ ଅକ୍ଷତ ବିନା ସେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ମୋକ୍ଷହୀନ ଭଳି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା। ତାହା ଦେଖି ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେ ‘ଆଦିତ୍ୟ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 42

मया विना कथं क्षेत्रमिमं क्षणमपीष्यते । एवमुक्त्वा प्रयातः स तच्छरीरं न शीऱ्यते ॥ १७.४२ ॥

“ମୋ ବିନା ଏହି କ୍ଷେତ୍ର କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ କିପରି ଟିକିବ?” ଏମିତି କହି ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ତଥାପି ସେ ଶରୀର କ୍ଷୟ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 43

ततः कामादिरुत्थाय गणो मातृविसंज्ञितः । न मया व्यतिरिक्तस्य शरीरस्य व्यवस्थितिः । एवमुक्त्वा स यातस्तु शरीरं तन्न शीryते ॥ १७.४३ ॥

ତାପରେ କାମ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ‘ମାତୃ’ ନାମକ ଗଣ ଉଠି କହିଲା—“ମୋ ବ୍ୟତୀତ ଶରୀରର ସ୍ଥିତି ନାହିଁ।” ଏମିତି କହି ସେ ଗଲା; ତଥାପି ସେ ଶରୀର କ୍ଷୟ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 44

ततो माया अब्रवीत् कोपात् सा च दुर्गा प्रकीर्तिता । न मया अस्य विना भूतिरित्युक्त्वा अन्तर्दधे पुनः ॥ १७.४४ ॥

ତାପରେ ମାୟା କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—ସେଇ ଦୁର୍ଗା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। “ମୋ ବିନା ଏହାର ଭୂତି/ସମୃଦ୍ଧି ନାହିଁ” କହି ସେ ପୁନଃ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 45

ततो दिशः समुत्तस्थुरूचुश्छेदं वचो महत् । नास्माभी रहितं कार्यं भवतीति न संशयः । चतस्त्र आगताः काष्ठा अपयाताः क्षणात् तदा ॥ १७.४५ ॥

ତାପରେ ଦିଗମାନେ ଉଠି ଏକ ମହା ନିଶ୍ଚୟବାକ୍ୟ କହିଲେ—“ଆମ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ସେତେବେଳେ ଆସିଥିବା ଚାରି ଦିଗ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 46

ततो धनपतिर् वायुर् मय्यपेते क्व सम्भवः । शरीरस्येति सोऽप्येवम् उक्त्वा मूर्धानगोऽभवत् ॥ १७.४६ ॥

ତେବେ ଧନପତି (କୁବେର) କହିଲେ— “ମୁଁ ଅପଗତ ହେଲେ ଶରୀରର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କେଉଁଠୁ ହେବ?” ଏହିପରି କହି ସେ ମଧ୍ୟ ମୁଣ୍ଡଦିଗକୁ ଊର୍ଧ୍ୱଗତ ହେଲେ।

Verse 47

ततो विष्णुर्मनो ब्रूयान्नायं देहो मया विना । क्षणमप्युत्सहेत् स्थातुमित्युक्त्वाऽन्तर्दधे पुनः ॥ १७.४७ ॥

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ (ମନରେ) କହିଲେ— “ମୋ ବିନା ଏହି ଦେହ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି ସେ ପୁଣି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 48

ततो धर्मोऽब्रवीत् सर्वमिदं पालितवानहम् । इदानीमप्युपगते कथमेतद्भविष्यति ॥ १७.४८ ॥

ତେବେ ଧର୍ମ କହିଲେ— “ମୁଁ ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାଳନ କରିଛି। ଏବେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆସିଗଲେ, ଏହା କିପରି ହେବ?”

Verse 49

एवमुक्त्वा गतो धर्मस्तच्छरीरं न शीऱ्यते । ततो ब्रवीन्महादेवः अव्यक्तो भूतनायकः ॥ १७.४९ ॥

ଏହିପରି କହି ଧର୍ମ ଚାଲିଗଲେ; ତଥାପି ସେଇ ଶରୀର ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଭୂତନାୟକ ମହାଦେବ କହିଲେ।

Verse 50

महत्त्संज्ञो मया हीनं शरीरं नो भवेद्यथा । एवमुक्त्वा गतः शम्भुस्तच्छरीरं न शीऱ्यते ॥ १७.५० ॥

“‘ମହତ୍’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ଶରୀର ମୋ ବିନା ନ ହେଉ” ଏହିପରି କହି ଶମ୍ଭୁ ଚାଲିଗଲେ; ତଥାପି ସେଇ ଶରୀର ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 51

तं दृष्ट्वा पितरश्चोचुस्तन्मात्रा यावदस्मभिः । प्रगतैरेभिरेतच्च शरीरं शीऱ्यते ध्रुवम् । एवमुक्त्वा तु ते देहं त्यक्त्वाऽन्तर्धानमागताः ॥ १७.५१ ॥

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପିତୃଗଣ କହିଲେ: "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଶରୀର ରହେ; ଆମେ ଚାଲିଗଲା ପରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ।" ଏହା କହି ସେମାନେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ହୋଇଗଲେ।

Verse 52

अग्निः प्राणोऽपानश्च आकाशं सर्वधातवः । क्षेत्रं तद्वदहंकारो भानुः कामादयो मया । काष्ठा वायुर्विष्णुर्धर्म शम्भुस्तथेन्द्रियार्थकाः ॥ १७.५२ ॥

"ଅଗ୍ନି, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ଧାତୁ; କ୍ଷେତ୍ର, ଅହଂକାର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ କାମ ଆଦି—ଏହି ସବୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା; ଦିଗସମୂହ, ବାୟୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ, ଶମ୍ଭୁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ।"

Verse 53

एतैर्मुक्तं तु तत्क्षेत्रं तत् तथैव व्यवस्थितम् । सोमेन पाल्यमानं तु पुरुषेणेन्दुरूपिणा ॥ १७.५३ ॥

ଏହି ଉପାୟରେ ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର କ୍ଲେଶମୁକ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ପୂର୍ବ ପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହିଲା; ଏବଂ ଏହା ସୋମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ—ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 54

एवं व्यवस्थिते सोमे षोडशात्मन्यथाक्षरे । प्राग्वत् तत्र गुणोपेतं क्षेत्रमुत्थाय बभ्रम ॥ १७.५४ ॥

ଯେତେବେଳେ ସୋମ ଏହିପରି ଷୋହଳ କଳାର ଅବିନାଶୀ ନୀତି ଅନୁସାରେ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ପୂର୍ବ ପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରଟି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 55

प्रागवस्थं शरीरं तु दृष्ट्वा सर्वज्ञपालितम् । ताः क्षेत्रदेवताः सर्वा वैलक्षं भावमाश्रिताः ॥ १७.५५ ॥

କିନ୍ତୁ ଶରୀରକୁ ତାହାର ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାରେ, ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ରକ୍ଷିତ ଦେଖି, ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକ ଦେବତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଗଲେ।

Verse 56

तमेवं तुष्टुवुः सर्वास्तं देवं परमेश्वरम् । स्वस्थानमीयिषुः सर्वास्तदा नृपतिसत्तम ॥ १७.५६ ॥

ତେବେ ସମସ୍ତେ ସେହି ଦେବ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ପରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 57

त्वमग्निस्त्वं तथा प्राणस्त्वमपानः सरस्वती । त्वमाकाशं धनाध्यक्षस्त्वं शरीरस्य धातवः ॥ १७.५७ ॥

ତୁମେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରାଣ; ତୁମେ ଅପାନ ଓ ସରସ୍ୱତୀ। ତୁମେ ଆକାଶ, ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ; ତୁମେ ହିଁ ଶରୀରର ଧାତୁମାନ।

Verse 58

अहङ्कारो भवान् देव त्वमादित्योऽष्टको गणः । त्वं माया पृथिवी दुर्गा त्वं दिशस्त्वं मरुत्पतिः ॥ १७.५८ ॥

ହେ ଦେବ, ତୁମେ ଅହଙ୍କାର-ତତ୍ତ୍ୱ; ତୁମେ ଆଦିତ୍ୟ, ଅଷ୍ଟକ ଓ ଗଣମାନ। ତୁମେ ମାୟା, ପୃଥିବୀ, ଦୁର୍ଗା; ତୁମେ ଦିଗମାନ ଏବଂ ତୁମେ ମରୁତ୍ପତି।

Verse 59

त्वं विष्णुस्त्वं तथा धर्मस्त्वं जिष्णुस्त्वं पराजितः । अक्षरार्थस्वरूपेण परमेश्वरसंज्ञितः ॥ १७.५९ ॥

ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ହିଁ ଧର୍ମ; ତୁମେ ଜିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଅପରାଜିତ। ଅକ୍ଷରର ଅବିନାଶୀ ଅର୍ଥ-ସ୍ୱରୂପରେ ତୁମେ ‘ପରମେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ସଂଜ୍ଞିତ।

Verse 60

अस्माभिरपयातैस्तु कथमेतद्भविष्यति । एवमत्र शरीरं तु त्यक्तमस्माभिरेव च ॥ १७.६० ॥

କିନ୍ତୁ ଆମେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ ଏହା କିପରି ହେବ? ଏବଂ ଏଭଳି ଏଠାରେ ଏହି ଶରୀରଟି ମଧ୍ୟ ଆମେ ନିଜେ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ।

Verse 61

तत् परं भवता देव तदवस्थं प्रपाल्यते । स्थानभङ्गो न नः कार्यः स्वयं सृष्ट्वा प्रजापते ॥ १७.६१ ॥

ଏହେତୁ ହେ ଦେବ, ଆପଣ ସେହି ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତୁ। ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଆପଣ ନିଜେ ଆମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମର ସ୍ଥିର ସ୍ଥାନଭଙ୍ଗ କରିବା ଆମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 62

एवं स्तुतस्ततो देवस्तेषां तोषं परं ययौ । उवाच चैतान् क्रीडार्थं भवन्तोत्पादिता मया ॥ १७.६२ ॥

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ ଦେବତା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପରମ ସନ୍ତୋଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏବଂ କହିଲେ—“କ୍ରୀଡାର୍ଥେ (ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ପାଇଁ) ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି।”

Verse 63

कृतकृत्यस्य मे किं नु भवद्भिर्विप्रयोजनम् । तथापि दद्मि वो रूपे द्वे द्वे प्रत्येकशोऽधुना ॥ १७.६३ ॥

“ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଗଲା ପରେ ତୁମମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର କେଉଁ ବିୟୋଗ ରହିବ? ତଥାପି ଏବେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ—ଦୁଇ ଦୁଇ ରୂପ ଦେଉଛି।”

Verse 64

भूतकार्येष्वमूर्तेन देवलोके तु मूर्तिना । तिष्ठध्वमपि कालान्ते लयं त्वाविशत द्रुतम् ॥ १७.६४ ॥

ଭୂତକାର୍ଯ୍ୟରେ ଅମୂର୍ତ୍ତ ରୂପେ, ଦେବଲୋକରେ ତୁ ମୂର୍ତ୍ତ ରୂପେ ତିଷ୍ଠ। ଏବଂ କାଳାନ୍ତେ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ଲୟ (ପ୍ରଳୟ) ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 65

शरीराणि पुनर्नैवं कर्त्तव्योऽहमिति क्वचित् । मूर्त्तीनां च तथा तुभ्यं दद्मि नामानि वोऽधुना ॥ १७.६५ ॥

“ପୁନର୍ବାର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ‘ମୁଁ କର୍ତ୍ତା’ ଭାବରେ ଏପରି ଶରୀର ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଏବେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତି-ରୂପମାନଙ୍କର ନାମ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି।”

Verse 66

अग्नेर्वैश्वानरो नाम प्राणापानौ तथाश्विनौ । भविष्यति तथा गौरी हिमशैलसुता तथा ॥ १७.६६ ॥

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନାମ ‘ବୈଶ୍ୱାନର’; ଏବଂ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବଦ୍ୱୟର ରୂପରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ସେହିପରି ଗୌରୀ—ହିମଶୈଳସୁତା—ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେବେ।

Verse 67

पृथिव्यादिगणस्त्वेष गजवक्त्रो भविष्यति । शरीरधातवश्चेमे नानाभूतानि एव तु । अहंकारस्तथा स्कन्दः कार्त्तिकेयो भविष्यति ॥ १७.६७ ॥

ପୃଥିବୀ ଆଦି ଏହି ଗଣ ‘ଗଜବକ୍ତ୍ର’ (ଗଣେଶ) ହେବ। ଏହି ଶରୀରଧାତୁମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନାନା ପ୍ରକାର ଭୂତ-ଜୀବ ହେବେ। ଏବଂ ଅହଂକାର ‘ସ୍କନ୍ଦ’—କାର୍ତ୍ତିକେୟ—ରୂପେ ହେବ।

Verse 68

भानुश्चादित्यरूपोऽसौ मूर्त्तामूर्त्त च चक्षुषी । कामाद्योऽयं गणो भूयो मातृरूपो भविष्यति ॥ १७.६८ ॥

ଭାନୁ ଆଦିତ୍ୟରୂପ ହିଁ; ସେ ମୂର୍ତ୍ତ ଓ ଅମୂର୍ତ୍ତ ଉଭୟ, ଏବଂ (ଜଗତର) ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ସଦୃଶ। କାମ ଆଦି ଏହି ଗଣ ପୁନଃ ମାତୃରୂପ ହେବ।

Verse 69

शरीरमाया दुर्गैषा कारणान्ते भविष्यति । दश कन्या भविष्यन्ति काष्ठास्त्वेतास्तु वारुणाः ॥ १७.६९ ॥

ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଶରୀର-ମାୟା କାରଣ-ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଶେଷରେ ପ୍ରକଟ ହେବ। ଦଶ କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ; ଏମାନେ ହିଁ ବାରୁଣ ‘କାଷ୍ଠା’ (କାଳବିଭାଗ) ଅଟନ୍ତି।

Verse 70

अयं वायुर्धनेशस्तु कारणान्ते भविष्यति । अयं मनो विष्णुनामा भविष्यति न संशयः ॥ १७.७० ॥

ଏହି ବାୟୁ କାରଣଚକ୍ରର ଶେଷରେ ‘ଧନେଶ’ ହେବ। ଏହି ମନ ‘ବିଷ୍ଣୁ’ ନାମରେ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 71

धर्मोऽपि यमनामा च भविष्यति न संशयः । महत्तत्त्वं च भगवान् महादेवो भविष्यति ॥ १७.७१ ॥

ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ‘ଯମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଭଗବାନ୍ ମହାଦେବ ରୂପେ ହେବ।

Verse 72

इन्द्रियार्थाश्च पितरो भविष्यन्ति न संशयः । अयं सोमः स्वयं भूत्वा यामित्रं सर्वदामराः ॥ १७.७२ ॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ପିତୃଗଣ ହେବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ସୋମ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଯମଙ୍କ ମିତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ସଦା ଅମରମାନଙ୍କ ସହ ରହେ।

Verse 73

एवं वेदान्तपुरुषः प्रोक्तो नारायणात्मकः । स्वस्थाने देवताः सर्वा देवस्तु विरराम ह ॥ १७.७३ ॥

ଏପରି ଭାବେ ବେଦାନ୍ତପୁରୁଷ ନାରାୟଣାତ୍ମକ ବୋଲି କଥିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏବଂ ଦେବ (ବକ୍ତା) ତେବେ ନିରବ ହେଲେ।

Verse 74

एवं प्रभावो देवोऽसौ वेदवेद्यो जनार्दनः । कथितो नृपते तुभ्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १७.७४ ॥

ଏପରି ଭାବେ ବେଦଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ହେ ନୃପ, ତୁମକୁ କଥିତ ହେଲା। ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?