Adhyaya 169: The Greatness of Mathurā: The Ardhacandra Sacred Bathing Rite and the Procedure for the Yajñopavīta Observance

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ मथुरायाः परं क्षेत्रं त्रैलोक्ये न च विद्यते ॥ तस्यां वसाम्यहं देवि मथुरायां च सर्वदा ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ତ୍ରିଲୋକରେ ମଥୁରାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ନାହିଁ। ହେ ଦେବୀ! ମୁଁ ସେଠାରେ ବସୁଛି; ମଥୁରାରେ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।

Verse 2

सर्वेषामेव तीर्थानां मथुरा च परं महत् ॥ कृष्णेन क्रीडितं तत्र तच्छुद्धं हि पदे पदे ॥

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ମଥୁରା ପରମ ମହାନ। ସେଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କ୍ରୀଡା କରିଥିବାରୁ ସେ ଭୂମି ପଦେ ପଦେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 3

चक्रस्थितं हि तत्सर्वं कृष्णस्यैव पदेन तु ॥ तत्र मध्यं तु तत्स्थानमर्द्धचन्द्रे प्रतिष्ठितम् ॥

ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଚକ୍ରାକାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ। ତାହାର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ସ୍ଥାନ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 4

तत्रैव वासिनो लोका मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ कृष्णस्य दक्षिणा कोटिरुत्तरा कोटिमध्यतः ॥

ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ କୋଟି, ଉତ୍ତର କୋଟି ଓ ଦୁଇ କୋଟିର ମଧ୍ୟଭାଗ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 5

तस्माद्धि मरणं चात्र द्वे कोटी सर्वकर्मसु ॥ अर्द्धचन्द्रे तु यः स्नानं करोति नियताशनः ॥

ଏହେତୁ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ଦ୍ୱେ-କୋଟି ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଯେ ନିୟତ ଆହାର ରଖି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରେ…

Verse 6

तेन वै चाक्षया लोकाः प्राप्ताश्चैव न संशयः ॥ दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतमात्रेण त्रायन्ते च कुलं बहु ॥

ସେହି ଆଚରଣଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦକ୍ଷିଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉତ୍ତରେ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଯଜ୍ଞୋପବୀତର ମାତ୍ର ପରିମାଣରେ ମଧ୍ୟ କୁଳର ଅନେକେ ତ୍ରାଣ ପାଆନ୍ତି।

Verse 7

पृथिव्युवाच ॥ यज्ञोपवीत मात्राया विधानं कीदृशं प्रभो ॥

ପୃଥିବୀ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ଯଜ୍ଞୋପବୀତର ‘ମାତ୍ରା’ (ନିୟତ ମାପ)ର ବିଧାନ କିପରି?

Verse 8

तयोर्मध्ये स्थितो देव आकारात्सोमचक्रता ॥ तौ देवौ क्षेत्रफलदौ स्नानदानादिकर्मणि ॥

ସେ ଦୁଇଟିର ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ‘ସୋମଚକ୍ର’ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେ ଦୁଇ ଦେବ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି କର୍ମରେ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 9

यथामानं हि कर्तव्यं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिं शृणुष्व वरवर्णिनि ॥

ଯଥାମାନ ଅନୁସାରେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ସେ ସବୁ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଶୁଭବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ଯଜ୍ଞୋପବୀତର ବିଧି ଶୁଣ।

Verse 10

मनुजा येन विधिना मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ अनेन विधिना चैव उत्तरस्यां समापयेत् ॥ गृहान्निःसृत्य मौनेन यावत्स्नानं समाचरेत् ॥

ଯେହି ବିଧିରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ସେହି ବିଧିରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସମାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଘରୁ ବାହାରି ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୌନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

पूजां कृष्णस्य कृत्वा वै ततो ब्रूयाद्वसुन्धरे ॥ स्नाने समाप्ते विधिवद्देवदेवस्य चैव हि ॥

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜା କରି ପରେ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ତୁମକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ ବିଧିବତ୍ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଦେବଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ସେହିପରି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

कृष्णस्य कृत्वा तु मखं स्नानादीनि यथाक्रमम् ॥ गां वै पयस्विनीं दत्त्वा हिरण्यं वसु चैव हि ॥

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ମଖ (ଯଜ୍ଞ) କରି, ସ୍ନାନାଦି କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧନ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 13

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विधिरेष उदाहृतः ॥ तथा शयनमुद्दिश्य एवमेवं तु कारयेत् ॥

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ—ଏହି ବିଧି ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଛି। ଏହିପରି ‘ଶୟନ’ (ଶୟନ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ରିୟା) ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବରେ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 14

न तस्य पुनरावृत्तिर्मम लोके महीयते ॥ अर्द्धचन्द्रे मृता देवि मम लोकं व्रजन्ति ते ॥

ତାହାର ପୁନରାବୃତ୍ତି ନାହିଁ; ମୋ ଲୋକରେ ସେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ହେ ଦେବୀ, ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେମାନେ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 15

अन्यत्र तु मृता ये च अर्धचन्द्रकृतक्रियाः ॥ तेऽपि स्वर्गं गमिष्यन्ति दाहादिकरणैर्युताः ॥

କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯେମାନେ ମରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର-କୃତ କ୍ରିୟା କରାଯାଇଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାହାଦି କର୍ମ ସହିତ ଥିଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।

Verse 16

यावदस्थीन्यर्द्धचन्द्रं यस्य तिष्ठन्ति देहिनः ॥ तावत्सुपुण्यकर्त्ता च स्वर्गलोके महीयते ॥

ଯେ ଦେହୀର ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେତେଦିନ ରହେ, ସେତେଦିନ ସେ ମହାପୁଣ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 17

अर्द्धचन्द्रे विशेषोऽस्ति तीर्थे विश्रान्तिसंज्ञके ॥ दाहादिकरणे तत्र गर्दभोऽपि चतुर्भुजः ॥

ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରରେ ‘ବିଶ୍ରାନ୍ତି’ ନାମକ ତୀର୍ଥର ବିଶେଷ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଛି। ସେଠାରେ ଦାହ-ସଂସ୍କାର ଆଦି କର୍ମ କଲେ ଗଧା ମଧ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 18

गर्त्तेश्वरोऽथ भूतेशो द्वे कोटी तु वसुन्धरे ॥ मध्ये सदैव तिष्ठामि न त्यजामि कदाचन ॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ‘ଗର୍ତ୍ତେଶ୍ୱର’ ଓ ‘ଭୂତେଶ’—ଏହି ଦୁଇ କୋଟି ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ; ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ (ଏହି ସ୍ଥାନ) ତ୍ୟାଗ କରେନି।

Verse 19

शृणु देवि यथावृत्तं गरुडस्य महात्मनः ॥ मथुरामागतो योऽसौ कृष्णदर्शनकाङ्क्षया ॥ मथुरायां स्थितं देवं भिन्नरूपं न पश्यति ॥

ହେ ଦେବୀ! ମହାତ୍ମା ଗରୁଡଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯାହା ଘଟିଲା ଶୁଣ। କୃଷ୍ଣଦର୍ଶନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ ମଥୁରାକୁ ଆସିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମଥୁରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବତା ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଥିବାରୁ ସେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 20

तदा गतोऽसौ वसुधे देवस्याग्रे विहङ्गमः ॥ कृष्णस्य दर्शनार्थाय दिव्यं स्तोत्रमुदीरयन् ॥

ତେବେ, ହେ ବସୁଧେ! ସେହି ବିହଙ୍ଗମ (ଗରୁଡ) ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 21

गरुड उवाच ॥ विश्वरूप जयादित्य जय विष्णो जयाच्युत ॥ जय केशव ईशान जय कृष्ण नमोऽस्तु ते ॥

ଗରୁଡ କହିଲେ—ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ! ଜୟ ହୋଉ; ହେ ଆଦିତ୍ୟସମ ବିଜୟୀ! ଜୟ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ଜୟ; ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ଜୟ। ହେ କେଶବ! ଜୟ; ହେ ଈଶାନ! ଜୟ। ହେ କୃଷ୍ଣ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 22

जय मूर्त जयाचिन्त्य जय लोकविभूषण ॥ इत्येवं संस्तुतो देवो गरुडेन महात्मना ॥

ଜୟ ହେ, ହେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ; ଜୟ ହେ, ହେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ; ଜୟ ହେ, ହେ ଲୋକଭୂଷଣ। ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଗରୁଡ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 23

गरुडस्य पुरस्तत्र स्थितो देवः शरीरवान् ॥ सान्त्वयामास गरुडं प्रीतिपूर्वमुवाच ह ॥

ସେଠାରେ ଗରୁଡଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବ ଶରୀରଧାରୀ ରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ସେ ଗରୁଡଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ପ୍ରୀତିପୂର୍ବକ କହିଲେ।

Verse 24

किं कुर्यात् स्तोत्रमेतन्मे किं वा तव चिकीर्षितम् ॥ मथुरागमकृत्ये ते सर्वं ब्रूहि ममाग्रतः ॥

ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ମୋ ପାଇଁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ? କିମ୍ବା ତୁମର ଇଚ୍ଛା କ’ଣ? ମଥୁରାକୁ ଆସିବା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସବୁ କହ।

Verse 25

गरुड उवाच ॥ मथुरामागतश्चाहं तव दर्शनकाङ्क्षया ॥ आगते तु मया देव न दृष्टं तव रूपकम् ॥

ଗରୁଡ କହିଲେ: ତୁମ ଦର୍ଶନର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ମୁଁ ମଥୁରାକୁ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ, ହେ ଦେବ, ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ରୂପ ଦେଖିଲି ନାହିଁ।

Verse 26

माथुरैरेव लोकैस्तु समं दृष्टं हि रूपकम् ॥ एकीभूतमहं सर्वं दृष्ट्वा मां मोह आविशत् ॥

ମଥୁରାର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାନଭାବେ ସେଇ ରୂପକୁ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ କିଛି ଏକାତ୍ମ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖି ମୋତେ ମୋହ ଆବେଶ କଲା।

Verse 27

तस्मात् स्तुतिस्तु देवेश कृतानुग्रहकाम्यया ॥ गरुडस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः ॥

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବେଶ! ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ସ୍ତୁତି ଅର୍ପିତ ହେଲା। ଗରୁଡଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମଧୁସୂଦନ ହସିଲେ।

Verse 28

ये पापास्ते न पश्यन्ति मद्रूपा माथुरा द्विजाः ॥ एवमुक्त्वा ततः कृष्णस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

ହେ ମଥୁରାର ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଯେମାନେ ପାପୀ, ସେମାନେ ମୋର ରୂପ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଏମିତି କହି କୃଷ୍ଣ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 29

गरुडोऽपि ततः स्थानाद्गतो देवि यथासुखम् ॥ एतत्ते कथितं देवि माथुराणां तु रूपकम् ॥

ହେ ଦେବୀ! ତାପରେ ଗରୁଡ ମଧ୍ୟ ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଗଲା। ହେ ଦେବୀ! ମଥୁରାବାସୀମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ‘ରୂପକ/ବୃତ୍ତାନ୍ତ’ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।

Verse 30

येषां पूजितमात्रेण तुष्टोऽहं चैव सर्वदा ॥ मथुरायां मृता ये च मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥

ଯାହାଙ୍କର କେବଳ ପୂଜାମାତ୍ରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେମାନେ ମଥୁରାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 31

अपि कीटः पतङ्गो वा तिर्यग्योनिगतोऽपि वा ॥ चतुर्भुजास्तु ते सर्वे भवन्तीति विनिश्चितम् ॥

କୀଟ ହେଉ କି ପତଙ୍ଗ, କିମ୍ବା ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 32

यः पश्येत्पद्मनाभं तु द्वादश्यामाश्विनस्य तु ॥ एकदेहधरौ देवौ शिवकेशवरूपिणौ ॥

ଯେ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଏକେ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶିବ ଓ କେଶବ—ଏହି ଦୁଇ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 33

एकादश्यां चोपवासी कृतशौचः समाहितः ॥ कालिन्द्यां तु नरः स्नातो मुच्यते योनिसङ्कटात् ॥

ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ଶୁଚି ହୋଇ ଏକାଗ୍ର ମନେ—ଯେ ନର କାଲିନ୍ଦୀ (ଯମୁନା)ରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଯୋନି-ସଙ୍କଟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 34

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यामुपोष्य स्नानमाचरेत् ॥ चिन्ताविष्णुं समभ्यर्च्य कृत्वा वै जागरं निशि ॥

ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ସ୍ନାନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଚିନ୍ତାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ରାତିରେ ଜାଗରଣ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

यः करोति स मुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ एकानंशां ततो देवीं यशोदां देवकीं तथा ॥

ଯେ ଏହା କରେ ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଠାରେ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ତାପରେ ଏକାନଂଶା ଦେବୀଙ୍କୁ, ଏବଂ ଯଶୋଦା ଓ ଦେବକୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ/ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 36

महाविद्येश्वरीं देवी मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ या धारा धर्मराजस्य मथुरायाश्च पश्चिमे ॥

ମହାବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ/ପୂଜା କଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଧର୍ମରାଜ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସେଇ ଧାରା ମଥୁରାର ପଶ୍ଚିମେ ଅଛି।

Verse 37

विश्रान्तिसंज्ञकं दृष्ट्वा दीर्घविष्णुं च केशवम् ॥ सर्वेषां दर्शनं पुण्यं पूजनात्तु फलं भवेत् ॥

‘ବିଶ୍ରାନ୍ତି’ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଓ ଦୀର୍ଘବିଷ୍ଣୁ, କେଶବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ପୂଜା କଲେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 38

इति जपविधिहोमध्यानकाले स सम्यक्सततमभिसमीक्ष्य ब्रह्मणा यत्प्रयुक्तम् ॥ सकलगुणगणानामास्पदं ब्रह्मसंज्ञं जननमरणहीनं विष्णुमेवाभियाति ॥

ଏହିପରି ଜପ, ହୋମ ଓ ଧ୍ୟାନକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୟୁକ୍ତ ବିଧିକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସତତ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସାଧକ—ସକଳ ଗୁଣଗଣର ଆଶ୍ରୟ, ‘ବ୍ରହ୍ମ’ ନାମେ ଅଭିହିତ, ଜନନମରଣହୀନ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 39

दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिरेष एव प्रकीर्तितः ॥

ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମାପ୍ତ କରିବା—ଏହିଏ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ (ଜନେଉ) ଧାରଣର ବିଧି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 40

माथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे वसुन्धरे ॥ माथुरेण तु तृप्तेन तृप्तोऽहं नात्र संशयः ॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ମଥୁରାବାସୀମାନଙ୍କ ଯେପରି ରୂପ (ସ୍ୱଭାବ), ସେହିପରି ମୋର ରୂପ। ମଥୁରାର କେହି ତୃପ୍ତ ହେଲେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 41

उवाच श्लक्ष्णया वाचा गरुडं प्रति भाविनि ॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ मथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे विहङ्गम

ଭବିଷ୍ୟଜ୍ଞା ସେ ଗରୁଡଙ୍କୁ ପ୍ରତି ମୃଦୁ ବାଣୀରେ କହିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ବିହଙ୍ଗମ (ପକ୍ଷୀ)! ମଥୁରାବାସୀମାନଙ୍କ ଯେ ରୂପ, ସେହି ମୋର ରୂପ।

Verse 42

स्नानं करोति तस्यां तु ग्रहदाशैर्न लिप्यते ॥ यं यं देवमभिध्यायेद्भक्तियुक्तेन चेतसा

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗ୍ରହଦଶାଜନିତ କ୍ଲେଶରେ ସେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଯେ ଯେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—