Adhyaya 160: The Prescribed Emergence and Procedure of the Mathurā Circumambulation (Parikramā)
Mathurā-parikramā-prādurbhāva
Ritual-Manual / Sacred Geography (Tīrtha-Māhātmya)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବରାହ ଭଗବାନ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ମଥୁରା-ପରିକ୍ରମାର ଯଥାଯଥ ସମୟ, ବ୍ରତ ଓ ମାର୍ଗବିଧି ନିୟମିତ ଭାବେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକ ଅଷ୍ଟମୀ–ନବମୀରେ ଉପବାସ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ମୌନ, ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି ଆଦି ପାଳନ କରି ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ ପରେ ପରିକ୍ରମା ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଦେବାଳୟ, କୁଣ୍ଡ ଓ ସ୍ଥଳମାନଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ; ବିଘ୍ନନିବାରଣ ଓ ଯାତ୍ରାସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ହନୁମାନ ଓ ଗଣେଶଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଦର୍ଶନ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ପାପନାଶକ ଏବଂ ଲୋକକଲ୍ୟାଣକାରୀ ବୋଲି ପୁନଃପୁନଃ କୁହାଯାଇଛି; ତାହାର ଫଳ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ଏବଂ କେବଳ ଦେଖୁଥିବା କିମ୍ବା ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚେ। ଭୂମି, ଜଳ ଓ ସୀମା ପ୍ରତି ସଂରକ୍ଷଣସଦୃଶ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶିଷ୍ଟ ଯାତ୍ରା କିପରି କରିବା—ପୃଥିବୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଉତ୍ତର ଏଠି ଦିଆଯାଇଛି।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 160
Verse 1
अथ मथुरापरिक्रमप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ अष्टम्यां मथुरां प्राप्य कार्त्तिकस्यासिते नरः ॥ स्नात्वा विश्रान्तितीर्थे तु पितृदेवार्चने रतः।
ଏବେ ମଥୁରା-ପରିକ୍ରମାର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ (ବିବରଣ). ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚି, ବିଶ୍ରାନ୍ତି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃ ଓ ଦେବଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ହେଉ।
Verse 2
विश्रान्तिदर्शनं कृत्वा दीर्घविष्णुं च केशवम् ॥ प्रदक्षिणायाः सम्यग्वै फलमाप्नोति मानवः।
ବିଶ୍ରାନ୍ତିର ଦର୍ଶନ କରି, ଦୀର୍ଘବିଷ୍ଣୁ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାର ସମ୍ୟକ୍ ଫଳ ସତ୍ୟରେ ପାଏ।
Verse 3
उपवासरतः सम्यगल्पमेध्याशनोऽथवा ॥ दन्तकाष्ठं च सायाह्ने कृत्वा शुद्ध्यर्थमात्मनः।
ମନୁଷ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଉପବାସରେ ରତ ରହୁ, କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆହାର କରୁ; ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ବିଧି କରୁ।
Verse 4
ब्रह्मचर्येण तां रात्रिं कृत्वा सङ्कल्प्य मानसे ॥ धौतवस्त्रेण सुस्नातो मौनव्रतपरायणः।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରି ସେଇ ରାତି କାଟି, ମନରେ ସଙ୍କଳ୍ପ କରୁ। ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଭଲ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ମୌନବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠ ରୁହୁ।
Verse 5
तिलाक्षतकुशान् गृह्य पितृदेवार्थमुद्यतः ॥ दीपहस्तो वनं गत्वा श्रान्तो विश्रान्तिजागरे।
ତିଳ, ଅକ୍ଷତ ଓ କୁଶ ନେଇ, ପିତୃ ଓ ଦେବଙ୍କ ନିମିତ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ୟତ ହେଉ। ହାତରେ ଦୀପ ଧରି ବନକୁ ଯାଇ, କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ‘ବିଶ୍ରାନ୍ତି’ ଜାଗରଣରେ ରୁହୁ।
Verse 6
यथानुक्रमणं तैश्च ध्रुवाद्यैऋषिभिः कृतम् ॥ एवं परम्परायातं क्रमणीयं नरोत्तमैः।
ଧ୍ରୁବ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଯେପରି କ୍ରମାନୁସାରେ କରିଥିଲେ, ସେପରି ପରମ୍ପରାରେ ଆସିଥିବା ଏହି କ୍ରମକୁ ନରୋତ୍ତମମାନେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
प्रदक्षिणा वर्त्तमाना भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥ सर्वान्कामानवाप्नोति हयमेधफलं लभेत्।
ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ହୟମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ ସମାନ ଫଳ ଲଭେ।
Verse 8
एवं जागरणं कृत्वा नवम्यां नियतः शुचिः ॥ ब्राह्मे मुहूर्ते संप्राप्ते ततो यात्रामुपक्रमेत् ॥
ଏଭଳି ନବମୀରେ ଜାଗରଣ କରି, ନିୟତ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଲେ ପରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
तथा प्रारभयेद्यात्रां यावन्नोदयते रविः ॥ प्रातः स्नानं तथा कुर्यात्तीर्थे दक्षिणकोटिके ॥
ସେହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବ; ଏବଂ ପ୍ରାତଃକାଳେ ‘ଦକ୍ଷିଣକୋଟି’ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବ।
Verse 10
विज्ञाप्य सिद्धिकर्तारं यात्रासिद्धिप्रदायकम् ॥ यस्य संस्मरणादेव सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः ॥
ଯାତ୍ରାସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନକାରୀ ସିଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କରିବ; ଯାହାଙ୍କର କେବଳ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ନଶିଯାଏ।
Verse 11
यथा रामस्य यात्रायां सिद्धिस्ते सुप्रतिष्ठिता ॥ तथा परिभ्रमन्तेऽद्य भवान्सिद्धिप्रदो भव ॥
ଯେପରି ରାମଙ୍କ ଯାତ୍ରାରେ ଆପଣଙ୍କ ସିଦ୍ଧି ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା, ସେହିପରି ଆଜି ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସିଦ୍ଧିପ୍ରଦ ହୁଅନ୍ତୁ।
Verse 12
इति विज्ञाप्य विधिवद्धनूमन्तं गणेश्वरम् ॥ दीपपुष्पोपहारैस्तु पूजयित्वा विसर्ज्जयेत् ॥
ଏପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ହନୁମାନଙ୍କୁ—ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ—ନିବେଦନ କରି, ଦୀପ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଉପହାରଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପରେ ବିଧିମତେ ବିସର୍ଜନ କରିବ।
Verse 13
तथैव पद्मनाभं तु दीर्घविष्णुं भयापहम् ॥ विज्ञाप्य सिद्धिकर्तारं देव्यश्च तदनन्तरम् ॥
ସେହିପରି ପଦ୍ମନାଭ—ଦୀର୍ଘବିଷ୍ଣୁ, ଭୟାପହ—ଏହି ସିଦ୍ଧିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ; ତାହା ପରେ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବ।
Verse 14
दृष्ट्वा वसुमतीं देवीं तथैव ह्यपराजिताम् ॥ आयुधागारसंस्थां च नृणां सर्वभयापहाम् ॥
ଦେବୀ ବସୁମତୀ ଓ ସେହିପରି ଅପରାଜିତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ଆୟୁଧାଗାରରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭୟ ହରଣକାରିଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରିବ।
Verse 15
कंसवासनिकां तद्वदौग्रसेनां च चर्चिकाम् ॥ वधूटीं च तथा देवि दानवक्षयकारीणीम् ॥
ସେହିପରି କଂସବାସନିକା, ଔଗ୍ରସେନା ଓ ଚର୍ଚ୍ଚିକାଙ୍କୁ, ଏବଂ ହେ ଦେବୀ—ଦାନବକ୍ଷୟକାରିଣୀ ବଧୂଟୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରିବ।
Verse 16
जयदां देवतानां च मातरो देवपूजिताः ॥ गृहदेव्यो वास्तुदेव्यो दृष्ट्वानुज्ञाप्य निर्गमेत् ॥
ଜୟଦା ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଦେବତାମାତୃଗଣଙ୍କୁ, ଗୃହଦେବୀ ଓ ବାସ୍ତୁଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ଅନୁମତି ନେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବ।
Verse 17
मौनव्रतधरो गच्छेद्यावद्दक्षिणकोटिके ॥ प्राप्य स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य दृष्ट्वा देवं प्रणम्य च ॥
ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ଦକ୍ଷିଣକୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବ; ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ପ୍ରଣାମ କରିବ।
Verse 18
नत्वा गच्छेदिक्षुवासां देवी कृष्णसुपूजिताम् ॥ बालक्रीडनरूपाणि कृतानि सह गोपकैः ॥ यानि तीर्थानि तान्येव स्थापितानि महर्षिभिः ॥
ପ୍ରଣାମ କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜିତ ଦେବୀ ଇକ୍ଷୁବାସାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବ। ଗୋପକମାନଙ୍କ ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଳକ୍ରୀଡାର ଯେଯେ ରୂପ ଘଟିଥିଲା, ସେସବୁ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ତୀର୍ଥ ମହର୍ଷିମାନେ ହିଁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
Verse 19
पुण्यस्थल महास्थल महापापविनाशनम् ॥ पञ्चस्थलानि तत्रैव सर्वपापहराणि च ॥
ଏହା ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳ, ମହାସ୍ଥଳ ଓ ମହାପାପବିନାଶକ। ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣ କରନ୍ତି।
Verse 20
येषां तु दर्शनादेव ब्रह्मणा सह मोदते ॥ शिवं सिद्धमुखं दृष्ट्वा स्थलानां फलमाप्नुयात् ॥
ଯାହାଙ୍କର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ‘ସିଦ୍ଧମୁଖ’ ନାମକ ଶିବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ସେହି ସ୍ଥଳମାନଙ୍କର ଫଳ ପାଏ।
Verse 21
हयमुक्तिं ततो गच्छेत्सिन्दूरं ससहायकम् ॥ श्रूयते चात्र ऋषिभिर्गाथा गीता पुरातनी ॥
ତାପରେ ହୟମୁକ୍ତିକୁ, ଏବଂ ସହାୟକ ସହିତ ସିନ୍ଦୂର ସ୍ଥଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ଗାଇଥିବା ପୁରାତନ ଗାଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ।
Verse 22
अश्वारूढेन तेनैव यत्रेयं समनुष्ठिता ॥ अश्वो मुक्तिं गतस्तत्र सहायसहितः सुखम् ॥
ଯେ ଅଶ୍ୱାରୂଢ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ, ସେଠାରେ ସେଇ ଘୋଡ଼ା ସହାୟକ ସହିତ ସୁଖରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଲା।
Verse 23
राजपुत्रः स्थितस्तत्र यानयात्रा न मुक्तिदा ॥ तस्माद्यानैश्च यात्रा तु न कर्त्तव्या फलेच्छया ॥
ସେଠାରେ ଜଣେ ରାଜପୁତ୍ର ରହିଥିଲେ; ଯାନରେ କରାଯାଇଥିବା ଯାତ୍ରା ମୁକ୍ତିଦାୟକ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଫଳ ଇଚ୍ଛାରେ ଯାନଦ୍ୱାରା ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 24
तस्मिंस्तीर्थे तु तं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते ॥ कुण्डं शिवस्य विख्यातं तत्र स्नानफलं महत् ॥
ସେହି ତୀର୍ଥରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଣ୍ଡ ଅଛି; ତାହାରେ ସ୍ନାନର ଫଳ ମହାନ।
Verse 25
मल्लिकादर्शनं कृत्वा कृष्णस्य जयदं शुभम् ॥ ततः कदम्बखण्डस्य गमनात्सिद्धिमाप्नुयात् ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜୟଦାନ କରୁଥିବା ଶୁଭ ମଲ୍ଲିକାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ପରେ କଦମ୍ବ-ଖଣ୍ଡକୁ ଗଲେ ସିଦ୍ଧି ଲଭେ।
Verse 26
चर्चिका योगिनी तत्र योगिनीपरिवारिता ॥ कृष्णस्य रक्षणार्थं हि स्थिता सा दक्षिणां दिशम् ॥
ସେଠାରେ ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଯୋଗିନୀ ଚର୍ଚ୍ଚିକା ଅଛନ୍ତି। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ନିଶ୍ଚୟ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସ୍ଥିତ।
Verse 27
अस्पृश्या चास्पृशा चैव मातरौ लोकपूजितौ ॥ बालानां दर्शनं ताभ्यां महारक्षां करिष्यति ॥
ଅସ୍ପୃଶ୍ୟା ଓ ଅସ୍ପୃଶା—ଏହି ଦୁଇ ମାତୃଦେବୀ ଲୋକପୂଜିତ। ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ମହାରକ୍ଷା ହେବ।
Verse 28
क्षेत्रपालं ततो गत्वा शिवं भूतेश्वरं हरम् ॥ मथुराक्रमणं तस्य जायते सफलं तथा
ତାପରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ—ଭୂତେଶ୍ୱର ହର ଶିବ—ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ, ମଥୁରାକୁ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରସରଣ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସଫଳ ହୁଏ।
Verse 29
कृष्णक्रीडासेतुबन्धं महापातकनाशनम् ॥ बालानां क्रीडनार्थं च कृत्वा देवो गदाधरः
କୃଷ୍ଣଙ୍କ କ୍ରୀଡାସ୍ଥଳରେ ନିର୍ମିତ ସେତୁବନ୍ଧ ମହାପାତକ ନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖେଳ ପାଇଁ ଦେବ ଗଦାଧର ଏହା କରିଥିଲେ।
Verse 30
गोपकैः सहितस्तत्र क्षणमेकं दिनेदिने ॥ तत्रैव रमणार्थं हि नित्यकालं स गच्छति
ସେଠାରେ ଗୋପବାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ଦିନେଦିନେ ଏକ କ୍ଷଣ ରହନ୍ତି। ରମଣାର୍ଥରେ ସେ ନିତ୍ୟକାଳ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 31
बलिह्रदं च तत्रैव जलक्रीडाकृतं शुभम् ॥ यस्य सन्दर्शनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते
ସେଠାରେ ହିଁ ବଲିହ୍ରଦ ନାମକ ଶୁଭ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ଜଳକ୍ରୀଡା ପାଇଁ ନିର୍ମିତ। ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 32
ततः परं च कृष्णेन कुक्कुटैः क्रीडनं कृतम् ॥ यस्य दर्शनमात्रेण चण्डोऽपि गतिमाप्नुयात्
ତାପରେ ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ କୁକ୍କୁଟମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କଲେ। ସେହି ସ୍ଥାନର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଏ।
Verse 33
स्तम्भोच्चयं सुशिखरं सौरभैः सुसुगन्धिभिः ॥ भूषितं पूजितं तत्र कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा
ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଶିଖରଯୁକ୍ତ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତମ୍ଭ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମଧୁର ସୌରଭରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା। ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା କୃଷ୍ଣ ସେଠାରେ ତାହାକୁ ପୂଜା କରି ସମ୍ମାନିତ କଲେ।
Verse 34
तस्य प्रदक्षिणं कृत्वा परिपूज्य प्रयत्नतः ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं व्रजेत् तु सः
ତାହାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଏବଂ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ବିଧିମତେ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 35
वसुदेवेन देवक्या गर्भस्य रक्षणाय च ॥ कृतमेकान्तशयनं महापातकनाशनम्
ଗର୍ଭର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀ ‘ଏକାନ୍ତଶୟନ’ କରିଥିଲେ; ଏହା ମହାପାତକ ନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 36
ततो नारायणस्थानं प्रविशेन्मुक्तिहेतवे ॥ परिक्रम्य ततो देवान्नारायणपुरोगमान्
ତାପରେ ମୁକ୍ତିର ହେତୁ ନାରାୟଣସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ; ତା’ପରେ ନାରାୟଣପୁରୋଗାମୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା।
Verse 37
अनुज्ञाय ततः स्थानं द्रष्टुं गर्त्तेश्वरं शिवम् ॥ दृष्टमात्रेण तत्रैव यात्राफलमवाप्यते
ତା’ପରେ ଅନୁମତି ପାଇ ସେହି ସ୍ଥାନ—ଗର୍ତ୍ତେଶ୍ୱର ଶିବ—ଦର୍ଶନକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଯାତ୍ରାଫଳ ମିଳେ।
Verse 38
महाविद्येश्वरी देवी आरक्षं पापकं हरेत् ॥ क्षेत्रस्य रक्षणार्थं हि यात्रायाः सिद्धिदां नृणाम् ॥
ମହାବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ପାପଜନିତ ଅନିଷ୍ଟକୁ ହରଣ କରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; କ୍ଷେତ୍ରର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯାତ୍ରାସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି।
Verse 39
प्रभा मल्ली च तत्रैव दृष्ट्वा कामानवाप्नुयात् ॥ महाविद्येश्वरी देवी कृष्णरक्षार्थमुद्यता ॥
ସେଠାରେ ପ୍ରଭା ଓ ମଲ୍ଲୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। ମହାବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣର ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଉଦ୍ୟତ।
Verse 40
नित्यं सन्निहिता तत्र सिद्धिदा पापनाशिनी ॥ कृष्णेन बलभद्रेण गोपैः कंसं जिघांसुभिः ॥
ସେ ଦେବୀ ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ସନ୍ନିହିତ—ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ ଓ ପାପନାଶିନୀ—କଂସବଧକୁ ଉଦ୍ୟତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଗୋପମାନେ ଥିବା ସମୟ ପରି।
Verse 41
सङ्केतकं कृतं तत्र मन्त्रनिश्चयकारकम् ॥ तदा सङ्केतकैः सा च सिद्धा देवी प्रतिष्ठिता ॥
ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚୟ ପାଇଁ ‘ସଙ୍କେତକ’ (ସଙ୍କେତ/ଚିହ୍ନ) ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ପରେ ସେହି ସଙ୍କେତକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧା ଦେବୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।
Verse 42
सिद्धिप्रदा भोगदा च तेन सिद्धेश्वरी स्मृता ॥ सङ्केतकेश्वरीं चैव दृष्ट्वा सिद्धिमवाप्नुयात् ॥
ସିଦ୍ଧି ଓ ଭୋଗ ଦେଇଥିବାରୁ ସେ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରୀ’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଏବଂ ‘ସଙ୍କେତକେଶ୍ୱରୀ’ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
Verse 43
तत्र कुण्डं स्वच्छजलम् महापातकनाशनम् ॥ ततो दृष्ट्वा महादेवं गोकरणेश्वरनामतः ॥
ସେଠାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳର ଏକ କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ମହାପାତକ ନାଶକ। ତାପରେ ‘ଗୋକର୍ଣେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରାଯାଏ।
Verse 44
यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा ततो भद्राणि पश्यति ॥
ଯାହାଙ୍କ ମାତ୍ର ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ଦେଖି ପରେ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଖେ।
Verse 45
विघ्नराजं ततो गच्छेद्गणेशं विघ्ननायकम् ॥ सर्वसिद्धिप्रदं रम्यं दर्शनाच्च फलं लभेत् ॥
ତାପରେ ବିଘ୍ନରାଜ—ବିଘ୍ନନାୟକ ଗଣେଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ ରମ୍ୟ ଓ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାତା; ଦର୍ଶନରେ ଫଳ ମିଳେ।
Verse 46
महादेवमुखाकारं नाम्ना रुद्रमहालयम् ॥ क्षेत्रपं तं परं दृष्ट्वा क्षेत्रवासफलं लभेत् ॥
ମହାଦେବଙ୍କ ମୁଖସଦୃଶ ଆକାରବିଶିଷ୍ଟ, ‘ରୁଦ୍ରମହାଳୟ’ ନାମକ ସେଇ ପରମ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କ୍ଷେତ୍ରବାସର ଫଳ ମିଳେ।
Verse 47
तस्मादुत्तरकोटिं च दृष्ट्वा देवं गणेश्वरम् ॥ द्यूतक्रिडा भगवता कृता गोपजनैः सह ॥
ସେଠାରୁ ଉତ୍ତରକୋଟିରେ ଦେବ ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, (କଥିତ) ଭଗବାନ ଗୋପଜନଙ୍କ ସହ ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡା କରିଥିଲେ।
Verse 48
नानापहासरूपेण जिताः गोप्यो धनानि च ॥ गोपैरानीय ताश्चैव कृष्णाय च निवेदिताः
ନାନା ପ୍ରକାର ହାସ-ପରିହାସ ରୂପେ ଗୋପୀମାନେ ଓ ଧନସମ୍ପଦ ଜିତାଗଲା; ଗୋପମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଣି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।
Verse 49
गोपालकृष्णगमनं महापातकनाशनम् ॥ समस्तं बालचरितं भ्रमणं च यथासुखम्
ଗୋପାଳ-କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗମନ ମହାପାପ ନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବାଳ୍ୟଲୀଳା ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଭ୍ରମଣଲୀଳାର ସ୍ମରଣ/ପାଠ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।
Verse 50
कृतं तत्र यथारूपं यद्रूपं च यथा तथा ॥ ऋषिभिः सेवितं ध्यातं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्
ସେଠାରେ ଯେମିତି ରୂପ, ସେହିପରି—ଯେ ରୂପ ଯେପରି ହେଉ, ତେଣୁହିଁ। ଋଷିମାନେ ସେବା କରି ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣିବା ଓ ସ୍ମରଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 51
ततो गच्छेन्महातीर्थं विमलं यमुनाम्भसि ॥ स्नात्वा पीत्वा पितॄंस्तर्प्य नाम्ना रुद्रमहालयम्
ତାପରେ ଯମୁନାଜଳରେ ଥିବା ‘ବିମଳ’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ କରି, ଜଳ ପାନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ‘ରୁଦ୍ର-ମହାଳୟ’ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 52
गार्ग्यतीर्थे महापुण्ये नरस्तत्र तथा क्रमेत् ॥ भद्रेश्वरे महातीर्थे सोमतीर्थे तथैव च
ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଗାର୍ଗ୍ୟତୀର୍ଥରେ ମନୁଷ୍ୟ ତେଣୁହିଁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉ; ଏହିପରି ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର ମହାତୀର୍ଥ ଓ ସୋମତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ।
Verse 53
स्नात्वा सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा यात्राफलं लभेत् ॥ सरस्वत्याः सङ्गमे च देवर्षिपितृमानवान्
ସ୍ନାନ କରି ସୋମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ଯାତ୍ରାଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀର ସଙ୍ଗମରେ ଦେବ, ଦେବର୍ଷି, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ/ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 54
सन्तर्प्य विधिवद्दत्त्वा विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् ॥ घण्टाभरणके तद्वत्तथा गरुडकेशवे
ବିଧିମତେ ସନ୍ତର୍ପଣ କରି ଦାନ ଦେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ-ସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଘଣ୍ଟାଭରଣକ ତୀର୍ଥରେ ଓ ସେହିପରି ଗରୁଡ-କେଶବରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।
Verse 55
गोपानां तीर्थके चैव तथा वै मुक्तिकेश्वरे ॥ वैलक्षगरुडे चैव महापातकनाशने
ଗୋପମାନଙ୍କ ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ, ତଥା ମୁକ୍ତିକେଶ୍ୱରରେ; ଏବଂ ମହାପାତକନାଶକ ବୈଲକ୍ଷ-ଗରୁଡରେ ମଧ୍ୟ (ସେହି ଫଳ ମିଳେ)।
Verse 56
तीर्थान्येतानि पुण्यानि यथा विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥ एषु तीर्थेषु क्रमितो भक्तिमांश्च जितेन्द्रियः
ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ଏମାନଙ୍କର ପରିକ୍ରମା ‘ବିଶ୍ରାନ୍ତି’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ କ୍ରମେ ଗମନ କରୁଥିବା ଭକ୍ତ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ (ସାଧନାକୁ ଅଗ୍ରସର କରେ)।
Verse 57
देवान्पितॄन् समभ्यर्च्य ततो देवं प्रसादयेत् ॥ अविमुक्तेश देवेश सप्तर्षिभिरभिष्टुत
ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରି, ପରେ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ—ହେ ଅବିମୁକ୍ତେଶ, ଦେବେଶ! ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ।
Verse 58
मथुराक्रमणीयं मे सफलं स्यात्तवाज्ञया ॥ इत्येवं देवदेवेशं विज्ञाप्य क्षेत्रपं शिवम् ॥
“ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୋର ମଥୁରା-ପରିକ୍ରମା ସଫଳ ହେଉ।” ଏଭଳି ଦେବଦେବେଶ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି (ଯାତ୍ରୀ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ)।
Verse 59
विश्रान्तिसंज्ञके स्नानं कृत्वा च पितृतर्पणम् ॥ गतश्रमं परिक्रम्य स्तुत्वा दृष्ट्वा प्रणम्य च ॥
‘ବିଶ୍ରାନ୍ତି’ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃତର୍ପଣ କରି, ଶ୍ରମ ଦୂର କରି, ସ୍ତୁତି କରି, ଦର୍ଶନ କରି ଓ ପ୍ରଣାମ କରି ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 60
सुमङ्गलां ततो गच्छेद्यात्रासिद्धिं प्रसादयेत् ॥ सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ॥
ତାପରେ ‘ସୁମଙ୍ଗଳା’ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ଯାତ୍ରାସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରସାଦ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ— “ହେ ଶିବ, ସର୍ବମଙ୍ଗଳମାଙ୍ଗଳ୍ୟ, ସର୍ବାର୍ଥସାଧକ।”
Verse 61
यात्रेयं त्वत्प्रसादेन सफला मे भवत्विति ॥ पिप्पलादेश्वरं देवं पिप्पलादेन पूजितम् ॥
“ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ଏହି ଯାତ୍ରା ସଫଳ ହେଉ” ବୋଲି କହି, ପିପ୍ପଲାଦ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ପିପ୍ପଲାଦେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ସମୀପ କରିବ।
Verse 62
विश्रान्तस्तु परिक्रम्य त्रातस्तत्र महातपाः ॥ उपलिप्य ततस्तस्य शीर्षोपरि महच्छिवम् ॥
ବିଶ୍ରାମ କରି ପରିକ୍ରମା କରି ସେ ମହାତପା ସେଠାରେ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ; ପରେ ସ୍ଥାନଟିକୁ ଲେପନ/ଶୁଦ୍ଧ କରି ତାହାର ଶୀର୍ଷରେ ମହାଶିବଚିହ୍ନ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 63
स्वनाम्ना चिह्नितं स्थाप्य तदा यात्राफलं लभेत् ॥ कर्कोटकं तथा नागं महादुष्टनिवारणम् ॥
ତାହାକୁ ନିଜ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ କରି ସ୍ଥାପନ କଲେ ଯାତ୍ରାଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ସେଠାରେ କର୍କୋଟକ ନାମକ ନାଗ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ମହା ଅନିଷ୍ଟ ନିବାରଣ କରନ୍ତି।
Verse 64
सुखवासं च वरदं कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ सुखासीनं च तत्रैव स्थापितं शकुनाय वै ॥
ସେଠାରେ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ବରଦାତା ‘ସୁଖବାସ’ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ଶକୁନ ପାଇଁ ‘ସୁଖାସୀନ’ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
Verse 65
स्वानुकूलः स्वरो यत्र प्रवेशे दक्षिणः स्वनः ॥ ध्याता स्वभावे कृष्णेन स्वसा सातिसुखप्रदा ॥
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ସ୍ୱର ଅନୁକୂଳ ଓ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ହୁଏ, ସେଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅତିସୁଖପ୍ରଦା ନିଜ ଭଗିନୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
Verse 66
भयार्तेन च कृष्णेन ध्याता देवी च चण्डिका ॥ स्थापिताऽ सिद्धिदा तत्र नाम्ना चार्त्तिहरा ततः ॥
ଭୟାର୍ତ୍ତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦେବୀ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ସେ ତେଠାରେ ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ ଏବଂ ପରେ ‘ଆର୍ତ୍ତିହରା’—ଆର୍ତ୍ତିନାଶିନୀ—ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
Verse 67
दृष्ट्वा सर्वार्त्तिहरणं यस्या देव्याः सुखी नरः ॥ अग्रॊत्तरं शुभवरं शकुनार्थं च याचतः ॥
ଯେ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ଆର୍ତ୍ତି ହରେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖୀ ହୁଏ; ଏବଂ ଶୁଭ ଶକୁନ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳବର ଯାଚନା କରେ।
Verse 68
कृष्णस्य कंसघातार्थं संभूता सा तथोत्तरे ॥ तां दृष्ट्वा मनुजः कामान्सर्वानिष्टानवाप्नुयात् ॥
ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କଂସବଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 69
वज्राननं ततो ध्यात्वा कृष्णो मल्लजिघांसया ॥ निहत्य मल्लान्पश्चाद्धि वज्राननमकल्पयत् ॥
ମଲ୍ଲମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ କୃଷ୍ଣ ବଜ୍ରାନନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ମଲ୍ଲମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରି ପରେ ବଜ୍ରାନନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 70
वाञ्छितार्थफलं चक्रे कृष्णेनास्य मनोरथान् ॥ यस्यै यस्यै देवतायै तस्यै तस्यै ददौ मखम् ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଇଚ୍ଛାମାନେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଲା; ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଦେବତାକୁ ସେ ଚାହିଲା, ସେହି ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଅର୍ପଣ କଲା।
Verse 71
उपयाचितं तु माङ्गल्यं सर्वपापहरं शुभम् ॥ कृष्णस्य बालचरितं महापातकनाशनम् ॥
କିନ୍ତୁ ଅନୁରୋଧିତ ମାଙ୍ଗଳ୍ୟ—ଶୁଭ ଓ ସର୍ବପାପହର—ହେଉଛି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଳ୍ୟଚରିତ; ଏହା ମହାପାତକ ନାଶ କରେ।
Verse 72
सूर्यं तं वरदं देवं माठुराणां कुलेश्वरम् ॥ दृष्ट्वा तत्रैव दानं च दत्त्वा यात्रां समापयेत् ॥
ବରଦ ଦେବ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ—ମାଠୁରମାନଙ୍କ କୁଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ—ଦର୍ଶନ କରି, ସେଠାରେଇ ଦାନ ଦେଇ, ଯାତ୍ରା ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 73
क्रमतः पदविन्यासाद्यावन्तः सर्वतो दिशः ॥ तावन्तः कुलसम्भूताः सूर्ये तिष्ठन्ति शाश्वते ॥
କ୍ରମକ୍ରମେ ପଦବିନ୍ୟାସ ଅନୁସାରେ, ସବୁଦିଗରେ ଯେତେ ଦିଗ ଅଛି, ସେତେ କୁଳସମ୍ଭୂତ ଲୋକ ଶାଶ୍ୱତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।
Verse 74
ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च चौराऽ भङ्गव्रताश्च ये ॥ अगम्यागमने शीलाः क्षेत्रदारापहारकाः ॥
ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ଯେମାନେ ସୁରାପାନ କରନ୍ତି, ଚୋର, ବ୍ରତଭଙ୍ଗକାରୀ; ନିଷିଦ୍ଧ ଗମନରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହରଣକାରୀ—
Verse 75
मथुराक्रमणं कृत्वा विपाप्मानो भवन्ति ते ॥ अन्यदेशागतो दूरात्परिभ्रमति यो नरः ॥
ମଥୁରାର ପରିକ୍ରମା/ଦର୍ଶନ କରିଲେ ସେମାନେ ପାପରହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ଯେ ନର ଅନ୍ୟ ଦେଶରୁ ଦୂରରୁ ଆସି ସେଠାରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରେ—
Verse 76
तस्य सन्दर्शनादन्ये पूताः स्युर्विगतामयाः ॥ श्रुतं यैश्च विदूरस्थैः कृतयात्रं नरं नरैः ॥
ତାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର ଅନ୍ୟମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ଯେମାନେ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଶୁଣନ୍ତି ଯେ ଜଣେ ନର ଯାତ୍ରା/ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିଛି—
Verse 77
सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते यान्ति परमं पदम् ॥
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 78
प्रक्षाल्य पादावाचम्य हनुमन्तं प्रसादयेत् ॥ सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं कुमारं ब्रह्मचारिणम्
ପାଦ ଧୋଇ ଆଚମନ କରି ହନୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳମଧ୍ୟରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ, ଚିରକୁମାର ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ।
Verse 79
ख्यातिं गतानि सर्वाणि सर्वपापहराणि च ॥ वत्सपुत्रं ततो गच्छेत् सर्वपापहरं परम् ॥ अर्कस्थलं वीरस्थलं कुशस्थलमनन्तरम्
ଏସବୁ ତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣ କରେ। ତାପରେ ପରମ ପାପହର ‘ବତ୍ସପୁତ୍ର’କୁ ଯିବା ଉଚିତ; ପଛେ ‘ଅର୍କସ୍ଥଳ’, ‘ବୀରସ୍ଥଳ’ ଏବଂ ତାପରେ ‘କୁଶସ୍ଥଳ’।
Verse 80
वर्षखातं ततो गत्वा कुण्डं पापहरं परम् ॥ गत्वा स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य सर्वपापैः प्रमुच्यते
ତାପରେ ‘ବର୍ଷଖାତ’କୁ ଯାଇ ପରମ ପାପହର ଏହି କୁଣ୍ଡକୁ ପହଞ୍ଚିବ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 81
दृष्ट्वा ततः सुविज्ञाप्य गणं विधिविनायकम् ॥ कुब्जिकां वामनां चैव ब्राह्मण्यौ कृष्णपालिते
ତାପରେ ବିଧିବିନାୟକ ଏହି ଗଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଯଥାବିଧି ନିବେଦନ କରିବ; ଏବଂ କୃଷ୍ଣପାଳିତ କୁବ୍ଜିକା ଓ ବାମନା—ଏହି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ରୂପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରିବ।
Verse 82
गङ्गा साध्वी च तत्रैव महापातकनाशिनी ॥ दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा तथा ध्यात्वा सर्वकामान्समश्नुते
ସେଠାରେ ମହାପାତକନାଶିନୀ ସାଧ୍ବୀ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, (ଜଳ)ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଧ୍ୟାନ କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
Verse 83
धारालोपनके तद्वद्वैकुण्ठे खण्डवेलके ॥ मन्दाकिन्याः संयमने असिकुण्डे तथैव च
ସେହିପରି ‘ଧାରାଲୋପନକ’କୁ; ଏବଂ ‘ବୈକୁଣ୍ଠ’ ଓ ‘ଖଣ୍ଡବେଲକ’କୁ; ‘ମନ୍ଦାକିନୀ’ର ‘ସଂୟମନ’ ତୀର୍ଥକୁ; ଏବଂ ‘ଅସିକୁଣ୍ଡ’କୁ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 84
दृष्ट्वा गच्छेत्ततो देवीं या कृष्णेन विनिर्मिता ॥ कंसभेदं प्रथमतः श्रुतं यत्र कुमन्त्रितम्
ଏସବୁ ଦେଖି ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ—ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଥମେ କଂସବଧର ଯୋଜନା ପରାମର୍ଶ କରି ଶୁଣାଯାଇଥିଲା।
Verse 85
एवं प्रदक्षिणं कृत्वा नवम्यां शुक्लकौमुदे ॥ सर्वं कुलं समादाय विष्णुलोके महीयते
ଏଭଳି କୌମୁଦୀର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ନବମୀ ଦିନ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ନିଜ ସମଗ୍ର କୁଳକୁ ସହ ନେଇ (ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇ), ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
The text frames pilgrimage as disciplined conduct in and through terrestrial space: purity, restraint (mauna, brahmacarya), and ordered movement (pradakṣiṇā) are presented as the proper way to engage a sacred landscape. Merit is tied not only to belief but to regulated behavior—bathing, ancestral offerings, and respectful visitation—implying a normative ethic of how humans should traverse and honor places, waters, and boundary-points.
The chapter specifies Kārttika māsa and prescribes arriving on the aṣṭamī (dark fortnight is indicated: asite), performing night-vigil (jāgaraṇa), and beginning the yātrā on navamī at brāhma-muhūrta, proceeding before sunrise. It also mentions a completion framing on navamī in a “śukla-kaumudī” context, indicating a bright, moonlit seasonal setting associated with Kārttika observance.
While not a modern ecological treatise, the chapter encodes an Earth-centered ethic by prescribing careful, sequential engagement with rivers (Yamunā, Sarasvatī), tīrthas, groves/khāṇḍas (e.g., Kadamba-khaṇḍa), and boundary sites (koṭi, sthala clusters). Pṛthivī’s implied stake is answered through rules that limit disorderly movement (e.g., discouraging conveyance-based yātrā for ‘phala’), emphasize cleanliness, and sacralize waters and locales—practices that function as traditional mechanisms for protecting and regulating shared environments.
The narrative references divine and epic figures and cultic agents rather than a continuous royal genealogy: Rāma (as a precedent for yātrā-siddhi), Kṛṣṇa, Balabhadra, Vasudeva, Devakī, Kaṃsa, Ugrasena, as well as Hanumān and Gaṇeśa (Vināyaka) for success and obstacle-removal. It also attributes the establishment/authorization of tīrthas to ṛṣis (including an allusion to earlier ritual sequencing by sages such as Dhruva and others), and includes a purātanī gāthā (old verse tradition) about Hayamukti.