Adhyaya 16: The Account of Saramā: Indra’s Restoration after Loss of Sovereignty

Verse 1

धरण्युवाच । तदा दुर्वाससा शप्तो देवराजः शतक्रतुः । वसिष्यसि त्वं मर्त्येषु सुप्रतीकसुतेन तु ॥ १६.१ ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପରେ ଦେବରାଜ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କୁହାଗଲା: ‘ସୁପ୍ରତୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିବ।’

Verse 2

उत्सादितो दिवो मूढेत्येवमुक्तस्तु भूधर । इन्द्रो मर्त्यमुपागम्य सर्वदेवसमन्वितः ॥ १६.२ ॥

‘ହେ ମୂଢ! ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସାଇ ଦିଆଗଲ’—ଏଭଳି କୁହାଯାଇଥିବାବେଳେ, ହେ ଭୂଧର, ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଆସିଲେ।

Verse 3

किं चकार च तस्मिंस्तु दुर्जये च निपातिते । परमेण्ठिना भगवता तेन योगविदुत्तमौ ॥ १६.३ ॥

ସେଠାରେ ସେଇ ଦୁର୍ଜୟ ନିପାତିତ ହେଲାପରେ, ଯୋଗବିଦ୍ୟାରେ ଉତ୍ତମ ଭଗବାନ ପରମେଷ୍ଠିନ କ’ଣ କଲେ?

Verse 4

स्वर्गे विद्युत्सुविद्युच्च तौ च किं चक्रतुस् तदा । एतन् मे संशयं देव कथयस्व प्रसादतः ॥ १६.४ ॥

ସ୍ୱର୍ଗରେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତ ଝଲକ ମଧ୍ୟରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଦୁଇଜଣ କ’ଣ କଲେ? ହେ ଦେବ, କୃପାକରି ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ କହି ନିରସନ କର।

Verse 5

श्रीवराह उवाच । दूर्जयेन जितो धात्री देवराजः शतक्रतुः । भारते हि तदा वर्षे वाराणस्यां तु पूर्वतः । आश्रित्य संस्थितो देवैः सह यक्षमहोरगैः ॥ १६.५ ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଧାତ୍ରୀ! ଦୂର୍ଜୟ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ଦେବରାଜ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସେତେବେଳେ ଭାରତବର୍ଷରେ ବାରାଣସୀର ପୂର୍ବଦିଗରେ, ଦେବମାନେ, ଯକ୍ଷ ଓ ମହୋରଗ (ମହାନାଗ) ସହ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 6

विद्युत्सुविद्युच्च तदा योगमास्थाय शोभने । दीर्घतापज्वरं वायुकर्मयोगेन संशृतौ ॥ लोकपालायितं कृत्स्नं चक्रतुयोगमायया ॥ १६.६ ॥

ତେବେ, ହେ ଶୋଭନ! ସେମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ଯୋଗାବସ୍ଥା ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ବାୟୁ-କର୍ମଯୋଗ ନିୟମରେ ଦୀର୍ଘ ତାପଜ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ଯୋଗମାୟାରେ ସମଗ୍ର ଲୋକକୁ ଲୋକପାଳମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଲାଗିବା ପରି କରିଦେଲେ।

Verse 7

तं दुर्जयं मृतं श्रुत्वा समुद्रान्तःस्थितं तदा । आनीय चतुरङ्गं तु देवान् प्रति विजग्मतुः ॥ १६.७ ॥

ସେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ଥିବା ସେ ଦୂର୍ଜୟ ମରିଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ସେମାନେ ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନାକୁ ଆଣି ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 8

आगत्य तौ तदा दैत्यौ महत्सैन्येन पर्वतम् । हिमवन्तं समाश्रित्य संस्थितौ तु बभूवतुः ॥ १६.८ ॥

ତାପରେ ସେ ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ ମହାସେନା ସହ ଆସି, ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତ (ହିମାଳୟ) କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 9

देवा अपि महत्सैन्यं संहत्य कृतदंष्ट्रिताः । मन्त्रयाञ्चक्रुरव्यग्रा ऐन्द्रं पदमभीप्सवः ॥ १६.९ ॥

ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମହାସେନାକୁ ସଂହତ କରି, ଦଂଷ୍ଟ୍ରା-ସଦୃଶ ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପ ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ପ୍ରାପ୍ତି ଇଚ୍ଛାରେ ଅବ୍ୟଗ୍ର ଭାବେ ପରାମର୍ଶ କଲେ।

Verse 10

अब्रवीत्तत्र देवानां गुरुराङ्गिरसो मुनिः । गोमेधेन यजघ्वं वै प्रथमेण तदन्तरम् ॥ १६.१० ॥

ସେଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ଆଙ୍ଗିରସ ମୁନି କହିଲେ—“ନିଶ୍ଚୟ ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଯଜନ କର; ପ୍ରଥମେ ସେହିଟି, ପରେ ତଦନନ୍ତର କ୍ରିୟା।”

Verse 11

यष्टव्यं क्रतुभिः सर्वैर् एकस्थितिर् अथामराः । उपदेशो मया दत्तः क्रियतां शीघ्रम् एष वै ॥ १६.११ ॥

“ସମସ୍ତ କ୍ରତୁଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ, ହେ ଅମରମାନେ, ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର ରୁହ। ମୋର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି—ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରୂପ କର।”

Verse 12

एवमुक्तास्तदा देवाः गाः पशूंश्चानुकल्प्य ते । मुमुचुश्चरणार्थाय रक्षार्थं सरमां ददुः ॥ १६.१२ ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ଦେବମାନେ ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ଚରଣାର୍ଥେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସରମାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 13

ताश्च गावो देवशून्या रक्ष्यमाणा धराधरे । तत्र जग्मुस्तदा गावश्चरन्त्यो यत्र तेऽसुराः ॥ १६.१३ ॥

ସେହି ଗାଈମାନେ—ଦେବଶୂନ୍ୟ—ଧରାଧର ପର୍ବତ ଉପରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଚରିଚରି ତେବେ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅସୁରମାନେ ଥିଲେ।

Verse 14

ते च गावस्तु ता दृष्ट्वा शुक्रं ऊचुः पुरोहितम् । पश्वर्थं देवगा ब्रह्मंश्चर्यन्ते रक्षमानया । देवशून्या सरमया वद किं क्रियतेऽधुना ॥ १६.१४ ॥

ସେଇ ଗାଈମାନେ ସରମାକୁ ଦେଖି ପୁରୋହିତ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ପଶୁହିତ ପାଇଁ ଦେବଗାଈମାନେ ତାହାର ରକ୍ଷାରେ ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଦେବଶୂନ୍ୟ ଏହି ସରମା ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ; ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?

Verse 15

एवमुक्तस्तदा शुक्रः प्रत्युवाचासुरांस्तदा । एता गा ह्रियतां शीघ्रमसुरा मा विलम्बथ ॥ १६.१५ ॥

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଶୁକ୍ର ଅସୁରମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ହାଙ୍କି ନେଇଯାଅ; ହେ ଅସୁରମାନେ, ବିଳମ୍ବ କରନି।

Verse 16

एवमुक्तास्तदा दैत्या जह्रुस्ता गां यदृच्छया । हृतासु तासु सरमा मार्गमन्वेषणे रता ॥ १६.१६ ॥

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯଦୃଚ୍ଛାକ୍ରମେ ସେଇ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ହରିନେଲେ। ସେମାନେ ହରାଯାଇବା ପରେ ସରମା ପଥ ଖୋଜିବାରେ ଲଗିଗଲା।

Verse 17

अपश्यत् सा दितेः पुत्रैर्नीता गावो धराधरे । दैत्यैरपि शुनी दृष्टा दृष्टमार्गा विशेषतः ॥ १६.१७ ॥

ସେ ‘ଧରାଧର’ ପର୍ବତରେ ଦିତିର ପୁତ୍ରମାନେ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖିଲା। ପଥକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ସେଇ ଶୁନୀକୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 18

दृष्ट्वा ते तां च साम्नैव सामपूर्वमिदं वचः । आसां गवां तु दुग्ध्वैव क्षीरं त्वं सरमे शुभे ॥ १६.१८ ॥

ତାକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ସାମ ଉପାୟରେ, ସାନ୍ତ୍ୱନାପୂର୍ବକ କହିଲେ—ହେ ଶୁଭେ ସରମେ! ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଦୁହି ଯେ କ୍ଷୀର ମିଳିବ, ସେହି କ୍ଷୀର ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 19

पिबस्वैवमिति प्रोक्ता तस्यै तद्ददुरञ्जसा । दत्त्वा तु क्षीरपानं तु तस्यै ते दैत्यानायकाः ॥ १६.१९ ॥

“ପିଅ—ଏଭଳି” ବୋଲି କୁହାଯାଇ, ସେମାନେ ତାକୁ ତୁରନ୍ତ ତାହା ଦେଲେ। ପରେ ତାକୁ କ୍ଷୀର ପାନ କରାଇ ସେଇ ଦୈତ୍ୟନାୟକମାନେ ଏଭଳି କଲେ।

Verse 20

मा भद्रे देवराजाय गाश्चेमाः विनिवेदय । एवमुक्त्वा ततो दैत्या मुमुचुस्तां शुनीं वने ॥ १६.२० ॥

“ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହି ଗାଈମାନଙ୍କ ବିଷୟ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ଜଣାଇବୁ ନାହିଁ।” ଏଭଳି କହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ସେଇ କୁକୁରୀକୁ ବନରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 21

तैर्मुक्ता सा सुरांस्तूर्णं जगाम खलु वेपती । नमश्चक्रे च देवेन्द्रं सरमा सुरसत्तमम् ॥ १६.२१ ॥

ସେମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଲାପରେ ସେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ଏବଂ ସରମା ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 22

तस्याश्च मरुतो देवा देवेन्द्रेण निरूपिताः । गूढं गच्छत रक्षार्थं देवशून्या महाबलाः ॥ १६.२२ ॥

ତାପରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିୟୁକ୍ତ ମରୁତ୍ ଦେବମାନଙ୍କୁ କୁହାଗଲା—“ହେ ମହାବଳୀମାନେ, ଦେବଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁପ୍ତଭାବେ ଯାଅ।”

Verse 23

इत्युक्तास्तेन सूक्ष्मेण वपुषा जग्मुरञ्जसा । तेऽप्यागम्य सुरेन्द्राय नमश्चक्रुर्धराधरे ॥ १६.२३ ॥

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ଏଭଳି କୁହାଯାଇ, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଧରାଧର ଉପରେ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 24

तां देवराजः पप्रच्छ क्व गावः सरमेऽभवन् । एवमुक्ता तु सरमा न जानामीति चाब्रवीत् ॥ १६.२४ ॥

ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ସରମା, ଗାଈମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ?” ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସରମା କହିଲା—“ମୁଁ ଜାଣେନି।”

Verse 25

तत इन्द्रो रुषा युक्तो यज्ञार्थमुपकल्पिताः । गावः क्व चेति मरुतः प्रोवाचेदं शुनी कथम् ॥ १६.२५ ॥

ତାପରେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ମରୁତମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଗାଈମାନେ କେଉଁଠି? ହେ ଶୁନୀ, ଏହା କିପରି ହେଲା?”

Verse 26

एवमुक्तास्तु मरुतो देवेन्द्रेण धराधरे । कथयामासुरव्यग्राः कर्म्म तत् सरमाकृतम् ॥ १६.२६ ॥

ଧରାଧର ଉପରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ ମରୁତମାନେ—ଏବେ ଅବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ—ସରମା କରିଥିବା ସେହି କର୍ମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ।

Verse 27

तत इन्द्रः समुत्थाय पदा संताडयच्छुनीम् । क्रोधेन महताविष्टो देवेन्द्रः पाकशासनः ॥ १६.२७ ॥

ତାପରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ର ଉଠି, ମହାକ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେଇ ଶୁନୀକୁ ପାଦରେ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 28

क्षीरं पीतं त्वया मूढे गावस्ताश्चासुरैर्हृताः । एवमुक्त्वा पदा तेन ताडिता सरमा धरे ॥ १६.२८ ॥

“ହେ ମୂଢେ, ତୁମେ କ୍ଷୀର ପିଇଛ; ଏବଂ ସେଇ ଗାଈମାନେ ଅସୁରମାନେ ହରଣ କରିନେଇଛନ୍ତି।” ଏପରି କହି, ହେ ଧରା, ସେ ପାଦରେ ସରମାକୁ ଆଘାତ କଲେ।

Verse 29

तस्येन्द्रपादघातेन क्षीरं वक्त्रात् प्रसुस्रुवे । स्रवता तेन पयसा सा शुनी यत्र गा भवन् । जगाम तत्र देवेन्द्रः सहसैन्यस्तदा धरे ॥ १६.२९ ॥

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଦଘାତରେ ତାହାର ମୁଖରୁ କ୍ଷୀର ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ସେହି ବହୁଥିବା ଦୁଧରେ ସେ ଶୁନୀ ସେଠାରେ ଗାଈ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ, ହେ ଧରା, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସେନାସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 30

गत्वा चापश्यद् देवेन्द्रस्ताः गा दैत्यैरुपाहृताः । पालनां चक्रुर्ये दैत्याः बलिनो भृशम् । ते सैन्यैर्निहताः सद्यस्तत्यजुर्गाः स्वमूर्त्तिभिः ॥ १६.३० ॥

ସେଠାକୁ ଯାଇ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ—ଦୈତ୍ୟମାନେ ହାଙ୍କି ଆଣିଥିବା ସେହି ଗାଈମାନଙ୍କୁ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ସେମାନଙ୍କର ପାଳନ ଓ ପହରା କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେନା ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେବାମାତ୍ରେ ସେମାନେ ନିଜ ଦେହ ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 31

सामन्तैश्च सुरेन्द्रोऽथ वृितः परमहर्षितैः । ताश्च लब्ध्वा महेन्द्रस्तु मुदा परमया युतः ॥ १६.३१ ॥

ତାପରେ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ପରମ ହର୍ଷିତ ସାମନ୍ତ/ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହେଲେ। ଏବଂ ସେହି (ଗାଈମାନଙ୍କୁ) ପାଇ ମହେନ୍ଦ୍ର ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 32

चकार यज्ञान् विविधान् सहस्रानपि स प्रभुः । क्रियमाणैस्ततो यज्ञैर्ववृद्धेन्द्रस्य तद् बलम् ॥ १६.३२ ॥

ସେ ପ୍ରଭୁ ସହସ୍ର—ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର—ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏବଂ ସେହି ଯଜ୍ଞମାନେ କ୍ରିୟମାଣ ହେଉଥିବାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।

Verse 33

वर्द्धितेन बलेनेन्द्रो देवसैन्यमुवाच ह । सन्नह्यन्तां सुराः शीघ्रं दैत्यानां वधकर्मणि ॥ १६.३३ ॥

ବଳବୃଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବସେନାକୁ କହିଲେ—“ଦୈତ୍ୟବଧ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସୁରମାନେ ଶୀଘ୍ର ଶସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜ ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 34

एवमुक्तास्ततो देवाः सन्नद्धास्तत्क्षणेऽभवन् । असुराणामभावाय जग्मुर्देवाः सवासवाः ॥ १६.३४ ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ଦେବମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣେ ଶସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜ ହେଲେ। ପରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ଦେବମାନେ ଅସୁରବିନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 35

गत्वा तु युयुधुस् तूर्णं विजिग्युस् त्वासुरीं चमूम् । जिताश्च देवैरसुरा हतशेषा धराधरे । ममज्जुः सागरजले भयत्रस्ता विचेतसः ॥ १६.३५ ॥

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରି ଆସୁର ସେନାକୁ ଜୟ କଲେ। ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ଅସୁରମାନେ—ବଧ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ—ଭୟାକୁଳ ଓ ମୋହିତ ହୋଇ ଧରାଧର ଅଞ୍ଚଳରେ ସାଗରଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହେଲେ।

Verse 36

देवराजोऽपि त्रिदिवं लोकपालैः समं धरे । आरुह्य बुभुजे प्राग्वत् स देवो देवराट् प्रभुः ॥ १६.३६ ॥

ହେ ଧରେ! ଦେବରାଜ ମଧ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହିତ ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ) ଆରୋହଣ କରି ପୂର୍ବବତ୍ ଭୋଗ କଲେ; ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ସମ୍ରାଟ୍ ଓ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 37

य एनं शृणुयान्नित्यं सारमाख्यानमुत्तमम् । स गोमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ १६.३७ ॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଉତ୍ତମ ସାର-ଆଖ୍ୟାନକୁ ନିତ୍ୟ ଶୁଣେ, ସେ ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ (ପୁଣ୍ୟ) ପାଏ।

Verse 38

भ्रष्टराज्यश्च यो राजा श्रिणोतीदं समाहितः । स देवेन्द्र इव स्वर्गं राज्यं स्वं लभते नरः ॥ १६.३८ ॥

ରାଜ୍ୟଚ୍ୟୁତ ଯେ ରାଜା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଏହା ଶୁଣେ, ସେ ନର ଦେବେନ୍ଦ୍ର ପରି ସ୍ୱର୍ଗସମ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ଲଭେ।