Adhyaya 159: The Procedure and Merit of Circumambulating Mathurā

Verse 1

अथ मथुराप्रदक्षिणा विध्यादिकम् ॥ धरण्युवाच ॥ श्रुतं सुबहुशो देव तीर्थानां गुणविस्तरम् ॥ प्रोच्यमानं तु पुण्याख्यं त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥

ଏବେ ମଥୁରା-ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାର ବିଧି ଆଦି କଥା କୁହାଯାଉଛି। ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଗୁଣବିସ୍ତାର, ‘ପୁଣ୍ୟ’ ବୋଲି ପ୍ରଚାରିତ ବର୍ଣ୍ଣନା ମୁଁ ବହୁବାର ଶୁଣିଛି—ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ, ହେ ଜନାର୍ଦନ।

Verse 2

न दानैर्न तपोभिश्च न यज्ञैस्तादृशं फलम् ॥ भूमेः प्रदक्षिणायाश्च यादृशं तीर्थसेवया ॥

ଦାନ, ତପ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ଭୂମିର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ତୀର୍ଥସେବାରେ ମିଳୁଥିବା ଫଳ ସେପରି ନୁହେଁ।

Verse 3

भुवश्च चतुरन्तायास्तीर्थप्रक्रमणं हरे ॥ सर्वतीर्थाभिगमनमस्ति दुर्गतरे नृणाम् ॥

ହେ ହରି! ଚାରି ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ପୃଥିବୀରେ ତୀର୍ଥପ୍ରକ୍ରମଣ କରି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ।

Verse 4

अस्ति कश्चिदुपायोऽत्र येन सम्यगवाप्यते ॥ प्रसादसुमुखो भूत्वा तत्सर्वं कथयस्व मे ॥

ଏଠାରେ ଏମିତି କୌଣସି ଉପାୟ ଅଛି କି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାହା ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ? ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ହୋଇ ସେ ସବୁ ମୋତେ କହ।

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ भद्रे शृणु महत्पुण्यं पृथिव्यां सर्वतोदिशम् ॥ परिक्रम्य यथाध्वानं प्रमाणगणितं शुभम् ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ହେ ଭଦ୍ରେ, ଶୁଣ—ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଅଛି; ପରିକ୍ରମା କଲେ ପଥର ଶୁଭ ପ୍ରମାଣ ଗଣନା ହୁଏ।

Verse 6

भूम्याः परिक्रमॆ सम्यक्योजनानां प्रमाणकम् ॥ षष्टिकोṭिसहस्राणि षष्टिकोṭिशतानि च ॥

ଭୂମିର ସମ୍ୟକ୍ ପରିକ୍ରମାରେ ଯୋଜନାର ପ୍ରମାଣ ଏହି—ଷଷ୍ଟି କୋଟି ସହସ୍ର ଏବଂ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ଶତ ମଧ୍ୟ।

Verse 7

तीर्थान्येतानि देवाश्च तारकाश्च नभस्थले ॥ गणितानि समस्तानि वायुना जगदायुषा ॥

ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ, ଦେବମାନେ ଓ ଆକାଶମଣ୍ଡଳର ତାରାମାନେ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଗତର ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ବାୟୁ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି।

Verse 8

ब्रह्मणा लोमशेनैव नारदेन ध्रुवेण च ॥ जाम्बवत्याश्च पुत्रेण रावणेन हनूमता ॥

ଏହା (ଗଣନା/ପରିକ୍ରମା) ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋମଶ, ନାରଦ ଓ ଧ୍ରୁବ; ଏବଂ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାବଣ ଓ ହନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଛି।

Verse 9

एतैरनेकधा देवैः ससागरवना मही ॥ क्रमिता बलिना चैव बाह्यमण्डलरेखया ॥

ଏହି ଦେବମାନେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ସାଗର ଓ ବନ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ବଲି ମଧ୍ୟ ବାହ୍ୟମଣ୍ଡଳର ରେଖା (ପରିଧି) ଅନୁସାରେ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।

Verse 10

योगसिद्धैस्तथा कैश्चिन्मार्कण्डेयमुखैरपि ॥ क्रमिता न क्रमिष्यन्ति न पूर्वे नापरे जनाः ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଦି କିଛି ଯୋଗସିଦ୍ଧ ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଲୋକ—ନ ପୂର୍ବେ, ନ ପରେ—ଏହାକୁ (ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ) କ୍ରମିବେ ନାହିଁ।

Verse 11

अल्पसत्त्वबलोपेतैः प्राणिभिश्चाल्पबुद्धिभिः ॥ मनसापि न शक्यंते गमनस्य च का कथा ॥

ଯେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ବଳ ଅଳ୍ପ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ—ସେମାନେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯାତ୍ରାକୁ କଳ୍ପନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେବେ ପ୍ରକୃତ ଗମନର କଥା କ’ଣ।

Verse 12

सप्तद्वीपे च तीर्थानां भ्रमणाद्यत्फलं भवेत् ॥ प्राप्यते चाधिकं तस्मान्मथुरायाः परिक्रमॆ ॥

ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ତୀର୍ଥମାନେ ଭ୍ରମଣ କରି ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମଥୁରାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 13

मथुरां समनुप्राप्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥ प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥

ଯେ କେହି ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ସପ୍ତଦ୍ୱୀପସହିତ ପୃଥିବୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରାଗଲା ପରି ହୁଏ।

Verse 14

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सर्वकामानभीप्सुभिः ॥ कर्तव्या मथुरां प्राप्य नरैः सम्यक्प्रदक्षिणा ॥

ଏହିହେତୁ ସମସ୍ତ କାମନା ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ଲୋକମାନେ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚି ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

धरण्युवाच ॥ यथाविधानक्रमणं मथुरायामवाप्यते ॥ प्रदक्षिणाफलं सम्यगनुक्रमविधिं वद ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ବିଧିଅନୁସାରେ ମଥୁରାରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କିପରି କରାଯାଏ? ତାହାର ଫଳ ଏବଂ କ୍ରମାନୁକ୍ରମ ବିଧି ସମ୍ୟକ୍ କହ।

Verse 16

श्रीवराह उवाच ॥ पुरा सप्तर्षिभिः पृष्टो ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ इदमेव पुरा प्रोक्तं यथा पृष्टा त्वया ह्यहम् ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ସେ ଏହି କଥାହିଁ କହିଥିଲେ, ଯେପରି ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ପଚାରିଛ।

Verse 17

श्रुत्वा सर्वपुराणोक्तं तीर्थानुक्रमणं परम् ॥ पृथिव्याश्चतुरन्तायास्तथा तद्वक्तुमुद्यतः ॥

ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ କଥିତ ପରମ ତୀର୍ଥାନୁକ୍ରମଣ ଶୁଣି, ପୃଥିବୀର ଚାରି ଦିଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ସନ୍ଦର୍ଭ ସହିତ ତାହା କହିବାକୁ ସେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 18

सर्वदेवेषु यत्पुण्यं सर्वतीर्थेषु यत्फलम् ॥ सर्वदानॆषु यत्प्रोक्तमिष्टापूर्त्तेषु चैव हि ॥

ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଯେ ଫଳ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦାନରେ ଯାହା ପ୍ରୋକ୍ତ—ତଥା ଇଷ୍ଟ ଓ ପୂର୍ତ୍ତ କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଯାହା (ଫଳ) କୁହାଯାଇଛି—

Verse 19

इत्युक्त्वा ऋषयो जग्मुरभिवाद्य स्वयम्भुवम् ॥ आगत्य मथुरां देवीमाश्रमांश्चक्रिरे द्विजाः ॥

ଏପରି କହି ଋଷିମାନେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଦେବୀମଥୁରାକୁ ଆସି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 20

ध्रुवेण सहिताश्चासन्कामयाना स्तु तद्दिनम् ॥ कुमुदस्य तु मासस्य नवम्यां शुक्लपक्षके ॥

ସେମାନେ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ଦିନେ ବ୍ରତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ—କୁମୁଦ ନାମକ ମାସର ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷର ନବମୀ ତିଥିରେ।

Verse 21

मथुरोपक्रमं कृत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते।

ମଥୁରା-ଉପକ୍ରମ (ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରମ୍ଭ/ବ୍ରତ) କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 22

अन्तरा भ्रमणेनैव सुग्रीवेण महात्मना ॥ तथा च पूर्वं देवेन्द्रैः पञ्चभिः पाण्डुनन्दनैः।

ଏହି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ମାତ୍ରେ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରସମ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ପାଞ୍ଚଜଣ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।

Verse 23

यत्फलं लभ्यते विप्रास्तस्माच्छतगुणोत्तरम् ॥ प्रक्रमान्मथुरायास्तु सत्यमेतद्वदामि वः।

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ମଥୁରା ପରିକ୍ରମାର ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ସେଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ; ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହୁଛି।