
Mathurātīrthaprādurbhāvaḥ
Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography & Ritual-Manual)
ବରାହ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ମଥୁରାର ଅସାଧାରଣ ପବିତ୍ରତାକୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ସେ କହନ୍ତି ଯେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ତୀର୍ଥ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କେଶବ ଦର୍ଶନରେ—ବିଶେଷକରି ଦେବତାଙ୍କ ‘ଶୟନ ଓ ଜାଗରଣ’ ଭାବର ଧ୍ୟାନ ସହ—ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଟଳେ ବୋଲି ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। କାଲିନ୍ଦୀ/ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା, ଦୀପଦାନ, ନିବାସଗୃହ ନିର୍ମାଣ ଆଦି କ୍ରିୟା ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଫଳକୁ ରାଜସୂୟାଦି ଯଜ୍ଞସମ ଓ ଦିବ୍ୟଲୋକପ୍ରାପ୍ତିରୂପେ କହିଛନ୍ତି। ଏପରି ପାପହର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବିଘ୍ନକାରୀ ସତ୍ତାଠାରୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରେ ବୋଲି ପୃଥିବୀ ପଚାରିଲେ, ବରାହ କହନ୍ତି ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଋତୁଅନୁସାରେ ବିମଲୌଦକ-କୁଣ୍ଡର ଜଳ-ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ତୀର୍ଥକୁ ପୃଥିବୀ-ରକ୍ଷକ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ପବିତ୍ର ଭୂଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି।
Verse 1
अथ मथुरातीर्थप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ यत्रतत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥
ଏବେ ମଥୁରା-ତୀର୍ଥର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ମୋର ମାଥୁର ମଣ୍ଡଳ ବିଶ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ତାହାର ଭିତରେ ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ-ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 2
वर्षाकाले तु स्थातव्यं यच्च स्थानं तु हर्षदम् ॥ पुण्यात्पुण्यतरं चैव माथुरे मम मण्डले ॥
ବର୍ଷାକାଳରେ ସେଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯେ କୌଣସି ହର୍ଷଦାୟକ ସ୍ଥାନ, ମୋର ମାଥୁର ମଣ୍ଡଳରେ ସେ ସାଧାରଣ ପୁଣ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।
Verse 3
सप्तद्वीपेषु तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मथुरायां गमिष्यन्ति प्रसुप्ते तु सदा मयि ॥
ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟାୟତନଗୁଡ଼ିକ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେଠାରେ ସଦା ଶୟନସ୍ଥ ରହିବି, ସେତେବେଳେ ମଥୁରାକୁ ଆସି ଏକତ୍ରିତ ହେବେ।
Verse 4
सुप्तोत्थितं तु दृष्ट्वा मां मथुरायां वसुन्धरे ॥ ते नराः मां प्रपश्यन्ति सर्वकालं न संशयः ॥
ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ମଥୁରାରେ ମୋତେ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିଥିବା ରୂପେ ଦେଖିଲେ, ସେ ନରମାନେ ସର୍ବକାଳ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 5
सुप्तोत्थितं तु वसुधे दृष्ट्वा मे मुखपङ्कजम् ॥ सप्तजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव मुञ्चति ॥
ହେ ବସୁଧେ! ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠୁଥିବାବେଳେ ମୋ ପଦ୍ମମୁଖ ଦର୍ଶନ କଲେ, ସାତ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ସେହି କ୍ଷଣେ ନଶିଯାଏ।
Verse 6
मथुरावासिनो लोकाः सर्वे ते मुक्तिभाजनाः ॥ मथुरां समनुप्राप्य दृष्ट्वा देवं तु केशवम् ॥
ମଥୁରାରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ମୁକ୍ତିର ପାତ୍ର; ମଥୁରାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଦେବ କେଶବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି—
Verse 7
स्नात्वा पुनस्तु कालिन्द्यां मम लोके महीयते ॥ स तत्फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥
ପୁନର୍ବାର କାଲିନ୍ଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ ମୋ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
Verse 8
प्रदक्षिणीकृतो येन मथुरायां तु केशवः ॥ प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥
ମଥୁରାରେ ଯେ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ, ସେ ଜଣେ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲା ପରି ହୁଏ।
Verse 9
घृतपूर्णेन पात्रेण समग्रेण च वाससा ॥ केशवस्याग्रतो दत्त्वा दीपकं तु वसुन्धरे ॥
ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ଘିଅରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଓ ଅଖଣ୍ଡ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରି—
Verse 10
सर्वकामसमृद्धं तदप्सरोगणसेवितम् ॥ रम्यमालासमाकीर्णं भोगाढ्यं सर्वकामिकम् ॥
ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ରମ୍ୟ ମାଳାରେ ଆବୃତ, ଭୋଗ-ବୈଭବରେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଭିଷ୍ଟ ପ୍ରଦାନକାରୀ।
Verse 11
समारोहति वै नित्यं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥ ये देवा ये च गन्धर्वाः सिद्धाश्चारणपन्नगाः ॥
ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ଆରୋହଣ ହୁଏ, ପ୍ରଭାମଣ୍ଡଳରେ ମଣ୍ଡିତ; ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ପନ୍ନଗ (ନାଗଜାତି) ଅଛନ୍ତି।
Verse 12
तं स्पृहन्ति सदा देवि पुण्यमस्ति कृतं भुवि ॥ यदि कालान्तरे पुण्यं हीयतेऽस्य पुरा कृतम् ॥
ହେ ଦେବୀ, ସେମାନେ ସଦା ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, କାରଣ ଭୂମିରେ ପୁଣ୍ୟ କରାଯାଇଛି। ଯଦି କାଳାନ୍ତରେ ଏହାର ପୂର୍ବସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ—
Verse 13
सतां पुण्यगृहे देवि जायते मानवो हि सः ॥ धरण्युवाच ॥ क्षेत्रं हि रक्षते देव कस्त्विदं पापनाशनम् ॥
ହେ ଦେବୀ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ସତ୍ଜନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟଗୃହରେ ନିଶ୍ଚୟ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରେ? ଏହି ପାପନାଶକ କ’ଣ?
Verse 14
पशुभूतपिशाचैश्च रक्षोभूतविनायकैः ॥ एवमादिभिराकृष्टं तत्क्षेत्रं फलदं भवेत् ॥
ପଶୁସଦୃଶ ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଭୂତ ଓ ବିନାୟକ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ତଥାପି ଫଳଦାୟକ (ପୁଣ୍ୟଫଳପ୍ରଦ) ହୁଏ।
Verse 15
श्रीवराह उवाच ॥ मत्क्षेत्रं ते न पश्यन्ति मत्प्रभावात्कदाचन ॥ न विकुर्वन्ति ते दृष्ट्वा मत्पराणां हि देहिनाम् ॥
ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ମୋ ପ୍ରଭାବବଳରେ ସେମାନେ କେବେ ମୋ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ମୋ ପରାୟଣ ଦେହୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଘ୍ନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 16
रक्षार्थं हि मया दत्ता दिक्पालास्तु वरानने ॥ लोकपालास्तु चत्वारस्तीर्थं रक्षन्ति ये सदा ॥
ହେ ସୁମୁଖୀ! ରକ୍ଷାର୍ଥେ ମୁଁ ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି; ଏବଂ ଚାରି ଲୋକପାଳ ସଦା ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 17
पूर्वां रक्षति इन्द्रस्तु यमो रक्षति दक्षिणाम् ॥ पश्चिमां रक्षते नित्यं वरुणः पाशभृत्स्वयम् ॥
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯମ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବଂ ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ ସ୍ୱୟଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 18
उत्तरां वै कुबेरस्तु महाबलपराक्रमः ॥ मध्यं तु रक्षते नित्यं शिवो देव उमापतिः ॥
ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମୀ କୁବେର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଉମାପତି ଦେବ ଶିବ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 19
मथुरायां महाभागे कुण्डे च विमलोदके ॥ गम्भीरे सर्वदा देवि तिष्ठते च चतुर्भुजः ॥
ହେ ମହାଭାଗେ ଦେବୀ! ମଥୁରାରେ, ‘ବିମଲୋଦକ’ ନାମକ ଗଭୀର ଓ ସଦା ନିର୍ମଳ କୁଣ୍ଡରେ, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ ସର୍ବଦା ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି।
Verse 20
तत्र मुञ्चेत यः प्राणान् स्नानं कृत्वा वसुन्धरे ॥ वैष्णवं लोकमासाद्य क्रीडते स सुखादिव ॥
ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ଯେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପାଇ ଯେନ ସୁଖରେ କ୍ରୀଡା କରେ।
Verse 21
तत्रैव तु सदाश्चर्यं कथ्यमानं मया शृणु ॥ यदुच्यते वै सुश्रोणि कुण्डे तु विमलोदके ॥
ସେଠାରେଇ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଉଥିବା ନିତ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ; ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ବିମଲୋଦକ କୁଣ୍ଡ ବିଷୟରେ ଯାହା କୁହାଯାଏ।
Verse 22
हेमन्ते तु भवेच्छोष्णं शीतलं ग्रीष्मके भवेत् ॥ तेजसा मम सुश्रोणि तुषारतदृशोपमम् ॥
ହେମନ୍ତରେ ତାହା ଉଷ୍ଣ ହୁଏ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଶୀତଳ ହୁଏ; ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ମୋ ତେଜରେ ତାହା ତୁଷାର ସଦୃଶ ଲାଗେ।
Verse 23
न वर्ध्धते च वर्षासु ग्रीष्मे चापि न हीयते ॥ एतच्च महदाश्चर्यं तस्मिन्कुण्डे परं मम ॥
ବର୍ଷାରେ ତାହା ବଢ଼େ ନାହିଁ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ମଧ୍ୟ କମେ ନାହିଁ; ସେଇ କୁଣ୍ଡରେ ଏହି ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପରମ ଭାବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା।
Verse 24
पदे पदे तीर्थफलम् मथुरायां वसुंधरे॥ तत्र तत्र नरः स्नातो मुच्यते सर्वपातकैः॥
ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ମଥୁରାରେ ପଦେ ପଦେ ତୀର୍ଥଫଳ ମିଳେ; ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ନର ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 25
वर्षासु स्थूलतीर्थेषु स्नातव्यं तु प्रयत्नतः॥ कूपे ह्रदे देवखाते गर्तेषु च नदीषु च॥
ବର୍ଷାକାଳରେ ସୁଗମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—କୂପ, ହ୍ରଦ, ଦେବଖାତ, ଗର୍ତ୍ତ ଏବଂ ନଦୀରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 26
प्रवाहेषु च दिव्येषु नदीनाṃ सङ्गमेषु च॥ वर्षासु सर्वतः स्नायाद्यदीच्छेत्परमां गतिम्॥
ଦିବ୍ୟ ପ୍ରବାହରେ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳରେ ମଧ୍ୟ—ବର୍ଷାକାଳରେ ଯେ ପରମ ଗତି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସମ୍ଭବ ହେଲେ ସର୍ବତ୍ର ସ୍ନାନ କରୁ।
Verse 27
अस्ति क्षेत्रं परं दिव्यं मुचुकुन्दं तु नामतः॥ मुचुकुन्दः स्वपित्यत्र दानवासुरपातनः॥
ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନାମରେ ଏକ ପରମ ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ସେଠାରେ ଦାନବ-ଅସୁର ପାତନକାରୀ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 28
इहजन्मकृतं पापमन्यजन्मकृतं च यत्॥ शीघ्रं नश्यति तत्सर्वं कीर्तनात्केशवस्य तु॥
ଏହି ଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ କୃତ ଯେ ପାପ—କେଶବଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନରେ ସେ ସବୁ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ।
Verse 29
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने॥ नरके पच्यमानस्य गतिर्देवि जनार्दनः॥
ଯାହାର ଭକ୍ତି ଜନାର୍ଦନରେ, ତାହା ପାଇଁ ବହୁ ମନ୍ତ୍ରର କି ପ୍ରୟୋଜନ? ହେ ଦେବୀ, ନରକରେ ଦହିତ ହେଉଥିବା ଜୀବର ଗତି/ଆଶ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ଜନାର୍ଦନ ହିଁ।
Verse 30
कृत्वा प्रदक्षिणं देवि विश्रामं कुरुते तु यः॥ नारायणसमीपे तु सोऽनन्तफलमश्नुते॥
ହେ ଦେବୀ, ଯେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ନାରାୟଣଙ୍କ ସମୀପରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।
Verse 31
सुप्तोत्थितं हरिं दृष्ट्वा मथुरायां वसुंधरे॥ न तस्य पुनरावृत्तिर्जायते स चतुर्भुजः॥
ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ମଥୁରାରେ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିଥିବା ପରି ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ତାହାର ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୁଏନାହିଁ; ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହୁଏ।
Verse 32
कुमुदस्य तु मासस्य नवम्यां तु वसुंधरे॥ प्रदक्षिणीकृत्य भुवं सर्वपापैः प्रमुच्यते॥
ହେ ବସୁନ୍ଧରା, କୁମୁଦ ନାମକ ମାସର ନବମୀ ଦିନ ଭୂମିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 33
ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च गोग्घ्नो भग्नव्रतस्तथा॥ मथुरां तु परिक्रम्य पूतो भवति मानवः॥
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀ, ସୁରାପାନକାରୀ, ଗୋହତ୍ୟାକାରୀ ଓ ବ୍ରତଭଙ୍ଗକାରୀ ମଧ୍ୟ—ମଥୁରା ପରିକ୍ରମା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
Verse 34
अष्टम्यां प्राप्य मथुरां दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ब्रह्मचर्येण तां रात्रीं कृतसंकल्पमानसः ॥
ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚି, ପ୍ରଥମେ ଦନ୍ତଧାବନ କରି, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପମନେ ସେ ରାତି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରି କାଟିବା ଉଚିତ।
Verse 35
धौतवस्त्रस्तु सुस्नातो मौनव्रतपरायणः ॥ प्रदक्षिणं तु कुर्वीत सर्वपातक नाशनम् ॥
ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ମୌନବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠ ହୋଇ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
Verse 36
प्रदक्षिणां प्रकुर्वाणमन्यो यः स्पृशते नरः ॥ सर्वान् कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଯେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।
Verse 37
देवस्याग्रे तु वसुधे कूपं तु विमलोदकम् ॥ पितरश्चाभिनन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥
ହେ ବସୁଧେ! ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ମଳ ଜଳର ଏକ କୂପ ଅଛି; ପିତୃମାନେ ପାନୀୟ ଜଳ ଓ ପିଣ୍ଡ-ଅର୍ପଣ—ଦୁହିଁରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 38
चतुḥसामुद्रिकं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ तत्र स्नातो नरो भद्रे देवैश्च सह मोदते ॥
‘ଚତୁଃସାମୁଦ୍ରିକ’ ନାମକ ସ୍ଥାନ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ହେ ଭଦ୍ରେ! ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 39
तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
ଏବଂ ଯେ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 40
पञ्चयोजनविस्तारमायामं पञ्च विस्तरम् ॥ दीपमालासमाकीर्णं विमानं लभते नरः ॥
ମନୁଷ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତାର ଓ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘତା ଥିବା, ଦୀପମାଳାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପାଏ।
Verse 41
मथुरायां गृहं यस्तु प्रासादं कुरुते नरः ॥ चतुर्भुजस्तु विज्ञेयो जीवन्मुक्तो न संशयः ॥
ମଥୁରାରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଗୃହ କିମ୍ବା ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରେ, ସେ ‘ଚତୁର୍ଭୁଜ’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 42
तत्र कुण्डे नरः स्नात्वा प्राप्नोत्यभिमतं जलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
ସେଠାର କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ ଜଳ ପାଏ; ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 43
मथुरायां नरो गत्वा दृष्ट्वा देवं स्वयम्भुवम् ॥ प्रदक्षिणायां यत्पुण्यं तत्पुण्यं लभते नरः ॥
ମଥୁରାକୁ ଯାଇ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାର ଯେ ପୁଣ୍ୟ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପାଏ।
The text frames ethical transformation as place-based discipline: controlled conduct (snāna, pradakṣiṇā, dāna, brahmacarya, mauna) performed in a protected sacred landscape leads to purification and liberation. It also presents a governance model of sacred space—guardians assigned to directions—implying that maintaining order around a tīrtha is integral to its soteriological function.
Seasonal markers include varṣā-kāla (rainy season) with instructions to bathe diligently in various water sources and confluences/flows; hemanta (winter) and grīṣma (summer) are cited to describe the kuṇḍa’s unusual thermal behavior. A lunar timing is given: Kumuda-māsa navamī (ninth lunar day) for circumambulation that removes sins; additionally, a regimen is described for aṣṭamī (eighth lunar day) involving preparatory cleansing, brahmacarya for the night, and mauna with circumambulation.
Through Pṛthivī’s question about protection of the kṣetra and Varāha’s answer assigning dikpālas and Śiva as guardians, the chapter depicts sacred geography as an ordered, safeguarded environment. The description of the Vimalaudaka-kuṇḍa’s stable levels across seasons and its counter-seasonal temperature qualities functions as a narrative of regulated waterscape—an idealized model of terrestrial stability and stewardship within a ritually maintained landscape.
The chapter references Muchukunda (as associated with Muchukunda-kṣetra and described as a slayer of dānava/asura forces). It also names cosmological-administrative figures as guardians—Indra, Yama, Varuṇa, Kubera, and Śiva (Umāpati)—and centers devotion on Keśava/Nārāyaṇa/Janārdana as the focal deity of Mathurā.