Adhyaya 154: The Efficacy of Yamunā River Pilgrimage Sites (Merits of Mathurā-Region Tīrthas)

Verse 1

अथ यमुनातीरथप्रभावः ॥ वराह उवाच ॥ एवंविधां च मथुरां दृष्ट्वा तौ मुदमापतुः ॥ एवं तु वसतस्तस्य राज्ञस्तत्र वसुन्धरे ॥

ଏବେ ଯମୁନାତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବର ବର୍ଣ୍ଣନା। ବରାହ କହିଲେ—ଏପରି ମଥୁରାକୁ ଦେଖି ସେ ଦୁଇଜଣ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ। ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ସେ ରାଜା ସେଠାରେ ବସୁଥିବାବେଳେ…

Verse 2

पप्रच्छ च तदा भार्या यद्गुह्यं पूर्वभाषितम् ॥ पुरस्थेन तदा राज्ञा वक्ष्यामि मथुरां प्रति

ତେବେ ରାଣୀ ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ସେଇ ଗୁହ୍ୟ କଥା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି କହିଲେ—“ମଥୁରା ପ୍ରତି ଯାଉଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଏହା କହିବି।”

Verse 3

॥ तन्मे वद महाराज यद्गोप्यं पूर्वभाषितम् ॥ राजाप्युवाच तां राज्ञीं त्वयाप्युक्तं पुरा मम

ହେ ମହାରାଜ, ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ସେଇ ଗୋପନ କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ରାଜା ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ—ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଗୋଟିଏ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଥିଲ।

Verse 4

तद्वदस्व स्वकं गुह्यं पश्चाद्वक्ष्याम्यहं तव ॥ इत्युक्त्वा पीवरी ज्ञात्वा प्रहस्य तु गुणालयाः

ତେଣୁ ତୁମ ନିଜ ଗୁହ୍ୟ କଥା କୁହ; ପରେ ମୁଁ ତୁମର (ଗୁହ୍ୟ) କହିବି। ଏହା ଶୁଣି ଗୁଣାଳୟା ପୀବରୀ ବୁଝି ହସିଲେ।

Verse 5

प्रोवाच चैव राजानं मनसः प्रीतिकारणम् ॥ अहं तु पीवरी नाम गङ्गातीरनिवासिनी

ତାପରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ମନ ପ୍ରୀତିକର ବଚନ କହିଲେ—“ମୋର ନାମ ପୀବରୀ; ମୁଁ ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ବସୁଛି।”

Verse 6

आगतेमां पुरीं द्रष्टुं कुमुदस्य तु द्वादशीम् ॥ नावमारुह्य यान्तीह पतिता यमुनाजले

କୁମୁଦ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଏହି ପୁରୀ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲି; ନାଉରେ ଚଢ଼ି ଏଠାକୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଯମୁନାଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲି।

Verse 7

सद्यः प्राणैर्वियुक्ता च तत्तीर्थस्य प्रभावतः ॥ काशीराजपतेः कन्या यातास्मि वसुधाधिप

ମୁଁ ସତ୍ୱରେ ପ୍ରାଣବିୟୋଗ ପାଇଲି; କିନ୍ତୁ ସେଇ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ, ହେ ବସୁଧାଧିପ, ମୁଁ କାଶୀରାଜାଧିପତିଙ୍କ କନ୍ୟା (ରୂପେ) ହେଲି।

Verse 8

त्वया विवाहिता राजन्न च मां विजहात्स्मृतिः ॥ एतत्तीर्थप्रभावेन धर्मयुक्ता तथानघ

ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମୋତେ ବିବାହ କରିଥିଲ; ମୋର ସ୍ମୃତି ମୋତେ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମୁଁ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ହେଲି।

Verse 9

धारापतनके तीर्थे त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥ एतच्छ्रुत्वा ततो राजा कथां प्राग्जन्मसम्भवाम्

ଧାରାପତନକ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ମୁଁ ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି। ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ପୂର୍ବଜନ୍ମସମ୍ଭବ କଥାକୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ।

Verse 10

मां पश्यन्तौ नियमातस्तत्रैव निधनं गतौ ॥ मृतौ सर्वपरित्यक्तौ गतौ मम सलोकताम्

ମୋତେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ନିୟମାନୁସାରେ, ସେମାନେ ସେଠାରେଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ମୋ ସହ ସଲୋକତାକୁ ପାଇଲେ।

Verse 11

एतत्ते कथितं देवि आश्चर्यं यदभून्महत् ॥ त्यक्त्वा चात्मतनुं तीर्थे धारापतनसंज्ञके

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ଧାରାପତନ ସଞ୍ଜ୍ଞକ ତୀର୍ଥରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି…

Verse 12

नाकलोकमवाप्नोति त्यक्तपापो न संशयः ॥ यमुनेश्वरमासाद्य त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥

ପାପ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯମୁନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ (ସେ ତାହିଁ ଗତି ପାଏ)।

Verse 13

विष्णुलोकमवाप्नोति दिव्यमूर्तिश्चतुर्भुजः ॥ धारापतनके स्नात्वा नाकलोके स मोदते ॥

ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଧାରାପତନକରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 14

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ अतः परं नागतीर्थं तीर्थानामुत्तमोत्तमम् ॥

ତାପରେ ଯଦି ସେ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏହା ପରେ ନାଗତୀର୍ଥ—ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 15

यत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥ घण्टाभरणकं तीर्थं सर्वपापप्रमोचनम् ॥

ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେମାନେ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଏହା ଘଣ୍ଟାଭରଣକ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ସର୍ବପାପ ପ୍ରମୋଚକ।

Verse 16

यस्मिन् स्नातो नरो याति सूर्यलोकं न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

ଯେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯଦି ସେ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 17

पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तीर्थानामुत्तमं तीर्थं ब्रह्मलोकेषु विश्रुतम् ॥

ପୁନର୍ବାର ଆଉ ଏକ କଥା କହୁଛି; ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ଶୁଣ। ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 18

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च नियतो नियताशनः ॥ ब्रह्मणा समनुज्ञातो मम लोकं स गच्छति ॥

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଜଳ ପାନ କରି, ସଂଯମୀ ଏବଂ ନିୟତ ଆହାରୀ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 19

तत्राभिषेकं कुर्वीत स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥ मोदते सोमलोके तु एवमेव न संशयः ॥

ସେଠାରେ ନିଜ ସ୍ୱକର୍ମରେ ଦୃଢ଼ନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଅଭିଷେକ (ବିଧିସ୍ନାନ) କରିବା ଉଚିତ। ସେ ସୋମଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ—ଏହିପରି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 20

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ सरस्वत्याश्च पतनं सर्वपापहरं शुभम् ॥

ଏବଂ ଯଦି ସେ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ସରସ୍ୱତୀର ‘ପତନ’ ଶୁଭ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ହରେ।

Verse 21

तत्र स्नातो नरो देवि अवर्णोऽपि यतिर्भवेत् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि माथुरे मम मण्डले ॥

ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ନର—ବର୍ଣ୍ଣବ୍ୟବସ୍ଥାର ବାହାରର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଯତି (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ) ହୋଇପାରେ। ପୁନଃ ମଥୁରାରେ ମୋ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କଥା କହିବି।

Verse 22

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः॥ स्नानमात्रेण मनुजो मुच्यते ब्रह्महत्यया॥

ଯେ ନର ସେଠାରେ ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 23

अथात्र मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति॥ दशाश्वमेधमृषिभिः पूजितं सर्वदा मुदा॥

ତାପରେ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ। ସେ ସ୍ଥାନ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜିତ, ଏବଂ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ।

Verse 24

तत्र ये स्नान्ति नियतास्तेषां स्वर्गो न दुर्लभः॥ मथुरापश्चिमे पार्श्वे सततं त्वृषिपूजितम्॥

ଯେମାନେ ସେଠାରେ ନିୟମନିଷ୍ଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ। ମଥୁରାର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ତୀର୍ଥ ସଦା ଋଷିପୂଜିତ।

Verse 25

ब्रह्मणा सृष्टिकाले तु मनसा निर्मितं पुरा॥ मानसં नाम तीर्थं तु ऋषिभिः पूजितं पुरा॥

ସୃଷ୍ଟିକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବେ ମନସା ମାତ୍ରେ ତାହାକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ସେ ତୀର୍ଥ ‘ମାନସ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ପୁରାତନକାଳେ ଋଷିମାନେ ପୂଜିଥିଲେ।

Verse 26

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः॥ तीर्थं तु विघ्नराजस्य पुण्यं पापहरं शुभम्॥

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି (ତଦନନ୍ତର) ଯେମାନେ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ‘ଅପୁନର୍ଭବ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ଏହି ବିଘ୍ନରାଜଙ୍କ ତୀର୍ଥ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଶୁଭ ଓ ପାପହର।

Verse 27

यत्र स्नातान्मनुष्यांश्च विघ्नराजो न पीडयेत्॥ अष्टम्यां च चतुर्दश्यां चतुर्थ्यां तु विशेषतः॥

ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିଘ୍ନରାଜ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ—ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ।

Verse 28

अविघ्नं कुरुते तस्य सततं पार्वतीसुतः॥ तत्राथ मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति॥

ତାହା ପାଇଁ ପାର୍ବତୀପୁତ୍ର ଗଣେଶ ସଦା ବିଘ୍ନହୀନତା କରନ୍ତି। ପରେ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 29

ततः परे कोटितीर्थे पवित्रं परमं स्मृतम्॥ तत्र वै स्नानमात्रेण गवां कोटिफलं लभेत्॥

ତାହା ପରେ କୋଟିତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହାକୁ ପରମ ପବିତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ କୋଟି ଗୋଦାନର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 30

तथात्र मुंचते प्राणान् लोभमोहविवर्जितः॥ सोमलोकमतिग्रम्य मम लोकं च गच्छति॥

ସେହିପରି ସେଠାରେ ଲୋଭ ଓ ମୋହରହିତ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ। ସୋମଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମୋ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଏ।

Verse 31

अतः परं शिवक्षेत्रमर्धक्रोशं तु दुष्करम्॥ तत्र स्थितो हरो देवो मथुरां रक्षते सदा॥

ଏହା ପରେ ଅର୍ଧକ୍ରୋଶ ପରିମାଣର ଶିବକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ଦୁଷ୍କର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହରଦେବ ସଦା ମଥୁରାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 32

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च माठुरं लभते फलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम लोकं स गच्छति ॥

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଜଳ ପାନ କଲେ ମଥୁରାସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 33

स्वां चाप्यकथयत्तस्यै यथा संयमने मृतः ॥ एवं तौ मथुरां प्राप्य स्नात्वा यामुनतीर्थके ॥

ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମଧ୍ୟ କହିଲା—ଯମଙ୍କ ସଂୟମନ-ଲୋକରେ ସେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ତାପରେ ଦୁହେଁ ମଥୁରାକୁ ପହଞ୍ଚି ଯମୁନା-ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଆଗକୁ ଗଲେ।

Verse 34

सोमतीर्थे तु वसुधे पवित्रे यमुनाम्भसि ॥ यत्र पश्यति मां सोमो द्वापरे युगसंस्थिते ॥

ହେ ବସୁଧେ! ଯମୁନାର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଥିବା ସୋମତୀର୍ଥରେ—ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ସ୍ଥିର ଭାବେ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ସୋମ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 35

तस्मिंस्तीर्थवरे स्नातं न पीडयति विघ्नराट् ॥ विद्यारम्भेषु सर्वेषु यज्ञदानक्रियासु च ॥

ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ‘ବିଘ୍ନରାଟ୍’ ପୀଡ଼ା ଦେଉନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରମ୍ଭରେ ଓ ଯଜ୍ଞ-ଦାନ-କ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ୟ।