Adhyaya 138: The Episode of the Khañjarīṭa Bird (and the Saukarava Tīrtha’s Merit)

Verse 1

अथ खंजरिटोपाख्यानम् ॥ सूत उवाच ॥ एतत्पुण्यतमं श्रुत्वा रम्ये सौकरवे तदा ॥ गुणस्तवं च माहात्म्यं जात्यानां परिवर्तनम्

ଏବେ ‘ଖଞ୍ଜରୀଟ’ ଉପାଖ୍ୟାନ। ସୂତ କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ରମ୍ୟ ସୌକରବରେ ଏହି ପରମ ପୁଣ୍ୟତମ କଥା ଶୁଣି, ଗୁଣସ୍ତବ, ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ଜାତିମାନଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ (ସେମାନେ) ଶୁଣିଲେ।

Verse 2

इति खञ्जरीटोपाख्यानं समाप्तम्।

ଏହିପରି ‘ଖଞ୍ଜରୀଟୋପାଖ୍ୟାନ’ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

ततः कमलपत्राक्षी सर्वधर्मविदां वरा ॥ विस्मयं परमं गत्वा निर्वृत्तेनान्तरात्मना।

ତାପରେ କମଳପତ୍ରାକ୍ଷୀ, ସର୍ବଧର୍ମବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ପରମ ବିସ୍ମୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବୃତ ହେଲେ।

Verse 4

पुनः पप्रच्छ तं देवं विस्मयाविष्टमानसा ॥ अहो तीर्थस्य माहात्म्यं क्षेत्रे सौकरवे तव।

ପୁନର୍ବାର ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ମନେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଅହୋ! ଆପଣଙ୍କ ସୌକାରବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କେତେ ମହାନ!”

Verse 5

अकामान्म्रियमाणस्य मानुषत्वमजायत ॥ किं वान्यद्वृत्तमाख्याहि क्षेत्रे सौकरवेऽमले।

“ଅକାମ ଅବସ୍ଥାରେ ମରୁଥିବା ଜନଙ୍କୁ ପୁନଃ ମାନବତ୍ୱ କିପରି ଜନ୍ମିଲା? ଏବଂ ସେଇ ନିର୍ମଳ ସୌକାରବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଉ କ’ଣ ଘଟିଲା—କହନ୍ତୁ।”

Verse 6

नृत्यतः कि भवेत्पुण्यं जाग्रतो वा फलं नु किम् ॥ गोदातुरन्नदातुर्वा जलदातुस्तु किं फलम्।

“ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଜନଙ୍କୁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ? କିମ୍ବା ଜାଗରଣ କରୁଥିବା ଜନଙ୍କୁ କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ? ଗୋଦାନ, ଅନ୍ନଦାନ ଓ ଜଳଦାନକାରୀଙ୍କ ଫଳ କ’ଣ?”

Verse 7

सम्मार्जने लेपने वा गन्धपुष्पादिदानतः ॥ धूपदीपादिनैवेद्यैः किं फलं समुदीरितम्।

“ସମ୍ମାର୍ଜନ ଓ ଲେପନ ଭଳି ସେବାରୁ, କିମ୍ବା ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଦାନରୁ; ଏବଂ ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଆଦି ଅର୍ପଣରୁ—କେଉଁ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି?”

Verse 8

अन्येन कर्मणा चैव जपयज्ञादिना अथवा ॥ कां गतिं प्रतिपद्यन्ते ये शुद्धमनसो जनाः।

ଅନ୍ୟ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ—ଜପ, ଯଜ୍ଞ ଆଦି ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରେ—ଶୁଦ୍ଧମନ ଲୋକେ କେଉଁ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି?

Verse 9

शृण्वन्त्या मे महज्जातं चित्ते कौतूहलं परम् ॥ गायमानस्य किं पुण्यं वाद्यमानस्य किं फलम्।

ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ମୋ ଚିତ୍ତରେ ମହାନ୍ ଓ ପରମ କୌତୁହଳ ଜନ୍ମିଛି—ଗାୟନ କରୁଥିବାର କି ପୁଣ୍ୟ? ବାଦ୍ୟ ବଜାଉଥିବାର କି ଫଳ?

Verse 10

तव भक्तसुखार्याय तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ ततो मह्या वचः श्रुत्वा सर्वदेवमयो हरिः।

ତୁମ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସୁଖହିତାର୍ଥେ ଏହା କହିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ। ତାପରେ ମୋ କଥା ଶୁଣି, ସର୍ବଦେବମୟ ହରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 11

सर्वं ते कथयिष्यामि पुण्यकर्म सुखावहम् ॥ तस्मिन्सौकरवे पक्षी खञ्जरीटस्तु कीटकान्।

ସୁଖଦାୟକ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ସେହି ସୌକରବ ଦେଶରେ ଖଞ୍ଜରୀଟ ନାମକ ପକ୍ଷୀ (କୀଟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ)…

Verse 12

बहून् भुक्त्वा हि वसुधे अजीर्णभृशपीडितः ॥ मरणं समनुप्राप्तः पतितः स्वेन कर्मणा

ହେ ବସୁଧେ, ବହୁତ ଖାଇ ସେ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡିତ ହେଲା; ପରେ ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପତିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 13

सम्प्राप्तास्तत्र वै बालाः क्रीडन्तस्तं मृतं खगम् ॥ ग्रहीष्याम इति प्रोच्य धावन्तस्तत्र तत्र ह

ସେଠାରେ ଖେଳୁଥିବା କିଛି ପିଲା ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ମରା ପକ୍ଷୀଟିକୁ ଦେଖି “ଆମେ ଏହାକୁ ଧରିବୁ” ବୋଲି କହି ଏଠି-ସେଠି ଦୌଡ଼ିଲେ।

Verse 14

ममायं वै ममायं वै जिघृक्षन्तः परस्परम् ॥ सङ्घर्षात्कलहं चक्रुर्भृशं क्रीडनकोत्सुकाः

“ଏହା ମୋର—ଏହା ମୋର” ବୋଲି କହି ସେମାନେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଛିନିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଧକ୍କାଧକ୍କିରୁ, ଖେଳ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର କଳହ କଲେ।

Verse 15

तत एको गृहीत्वैनं गङ्गाम्भसि समाक्षिपत् ॥ युष्माकमेव भवतु नानेनास्मत्प्रयोजनम्

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଏହାକୁ ଧରି ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା ଏବଂ କହିଲା—“ଏହା ତୁମମାନଙ୍କର ହେଉ; ଆମ ପାଇଁ ଏହାର କିଛି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ।”

Verse 16

एवं स खञ्जरीटो हि गङ्गातोयात्ततस्तदा ॥ आदित्यतीर्थसंक्लिन्नशरीरः स वसुन्‍धरे

ଏହିପରି ସେ ଖଞ୍ଜରୀଟ ପକ୍ଷୀ ସେହି ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାଜଳରୁ (ସ୍ପର୍ଶ ପାଇ), ଆଦିତ୍ୟ-ତୀର୍ଥ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଦେହ ଭିଜିଗଲା—ହେ ବସୁନ୍ଧରା, କଥା ଆଗକୁ ବଢ଼େ।

Verse 17

वैश्यस्य तु गृहे जातो ह्यनेकक्रतুযाजिनः ॥ धनरत्नसमृद्धे तु रूपवान् गुणवान् शुचिः

ସେ ଏକ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲା—ଯିଏ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଧନ ଓ ରତ୍ନରେ ସମୃଦ୍ଧ ସେହି ଗୃହରେ ସେ ରୂପବାନ, ଗୁଣବାନ ଓ ଶୁଚି ଥିଲା।

Verse 18

विबुद्धश्च पवित्रश्च मद्भक्तश्च वसुन्धरे ॥ जातस्य तस्य वर्षाणि जग्मुर्द्वादश सुव्रते

ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତ ଥିଲା; ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଏପରି ଜନ୍ମିତ ତାହାର ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।

Verse 19

कदाचिदुपविष्टौ तौ दृष्ट्वा बालो गुणान्वितः ॥ मातरं पितरं चोभौ हर्षेण महतान्वितौ

ଏକଦା ସେ ଦୁଇଜଣ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ସେଇ ବାଳକ ମହା ହର୍ଷରେ ଭରି ମାତା ଓ ପିତା—ଉଭୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 20

न चाहं वारणीयो वै पित्रा मात्रा कथंचन ॥ सत्यं शपामि गुरुणा यथा ननु कृतं भवेत्

ପିତା କିମ୍ବା ମାତା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମୋତେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ କରୁଛି—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ କରାଯିବ।

Verse 21

पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा दम्पती तौ मुदान्वितौ ॥ ऊचतुस् तं प्रियं वाक्यं बालं कमललोचनम्

ପୁତ୍ରର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ ଏବଂ କମଳନୟନ ବାଳକକୁ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 22

यद्यत्त्वं वक्ष्यसे वत्स यद्यत्ते हृदि वर्तते ॥ सर्वं तत्तत्करिष्यावो विस्रब्धं वद साम्प्रतम् ॥

ବତ୍ସ, ତୁମେ ଯାହା ଯାହା କହିବ, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଯାହା ଅଛି, ସେ ସବୁ ଆମେ କରିବୁ; ଏବେ ନିର୍ଭୟରେ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ କହ।

Verse 23

त्रिंशत्सहस्रं गावो हि सर्वाश्च शुभदोहनाḥ ॥ यद्यत्र रोचते पुत्र देहि त्वमविचारितम् ॥

ନିଶ୍ଚୟ ତିରିଶ ହଜାର ଗାଈ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା। ଏଥିରେ ଯାହା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ପୁତ୍ର, ନିର୍ବିଚାରେ ଦେଇଦିଅ।

Verse 24

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि आवयोः पुत्र कारणात् ॥ वाणिज्यं नः स्मृतं कर्म तत्ते पुत्र यदीप्सितम् ॥

ପୁଣି ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା କହୁଛି, ଆମ ହିତ ପାଇଁ, ପୁତ୍ର। ବାଣିଜ୍ୟ ହେଉଛି ଆମ ସ୍ମୃତ କର୍ମ; ଯଦି ସେହିଟା ତୁମ ଇଚ୍ଛା, ପୁତ୍ର।

Verse 25

तत्कुरुष्व यथान्यायं मित्रेभ्यो दीयतां धनम् ॥ धनधान्यानि रत्नानि देहि पुत्र अवारितः ॥

ତେଣୁ ନ୍ୟାୟଅନୁସାରେ କର; ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଧନ ଦିଆଯାଉ। ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ରତ୍ନ, ପୁତ୍ର, ଅବାରିତ ଭାବେ ଦେଇଦିଅ।

Verse 26

कन्या वै रमणीयाश्च सजातीयाः कुलोद्भवाः ॥ आनयिष्याव भद्रं ते उद्वाहेन क्रमेण ते ॥

ରମଣୀୟ କନ୍ୟାମାନେ—ସଜାତୀୟ, ସୁକୁଳଜାତ—ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିବୁ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; କ୍ରମେ ତୁମ ବିବାହ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବୁ।

Verse 27

यदीच्छसि पुनश्चान्यद्यज्ञैर्यष्टुं सुपुत्रक ॥ विधिना पूर्वदृष्टेन वैश्याः येन यजन्ति च ॥

ଯଦି ତୁମେ ପୁଣି ଅନ୍ୟ କିଛି ଇଚ୍ଛା କର, ସୁପୁତ୍ର—ତେବେ ପୂର୍ବଦୃଷ୍ଟ ବିଧିଅନୁସାରେ, ଯେପରି ବୈଶ୍ୟମାନେ ଯଜନ କରନ୍ତି, ସେପରି ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଯଜନ କର।

Verse 28

अष्टौ सम्पूर्णधुर्याणां हलानां तावतां शतम् ॥ वैश्यकर्म समादाय किं पुनः प्राप्तुमिच्छसि ॥

ଆଠଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗାଯୋଗିତ ହଳ-ଯୁଗଳ ଏବଂ ସେହିପରି ଶତଟି ହଳ—ବୈଶ୍ୟକର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ପୁଣି କ’ଣ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 29

पितृमातृ वचः श्रुत्वा स बालो धर्मसंयुतः ॥ चरणावुपसंगृह्य पितरौ पुनरब्रवीत् ॥

ପିତାମାତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ ସେ ବାଳକ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧରି ପ୍ରଣାମ କରି ପୁଣି ପିତାମାତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 30

गोप्रदाने न मे कार्यं मित्रं वापि न चिन्तितम् ॥ कन्यालाभे न चेच्छास्ति न च यज्ञफले तथा ॥

ମୋତେ ଗୋଦାନର କାମ ନାହିଁ, ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଚାହିଁନି। କନ୍ୟାଲାଭରେ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ଯଜ୍ଞଫଳରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

Verse 31

नाहं वाणिज्यमिच्छामि कृषिगोरक्षमेव च ॥ न च सर्वातिथित्वं वा मम चित्ते प्रसज्जति ॥

ମୁଁ ବାଣିଜ୍ୟ ଚାହେଁନି, କୃଷି ଓ ଗୋରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିଥି ସେବା କରିବା ଭାବ ମଧ୍ୟ ମୋ ଚିତ୍ତରେ ଲଗେ ନାହିଁ।

Verse 32

एकं मे परमं चिन्त्यं यन्ममेच्छा तपोधृतौ ॥ चिन्ता नारायणक्षेत्रं गाढं सौकरवं प्रति ॥

ମୋ ମନରେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ଚିନ୍ତା—ତପୋଧୃତିରେ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ମୋର ଜାଗିଛି। ମୋର ଚିନ୍ତା ଗାଢ଼ଭାବେ ନାରାୟଣକ୍ଷେତ୍ରରେ, ସୌକରବ ପ୍ରତି, ନିବିଡ଼।

Verse 33

अथ द्वादश वर्षाणि तव जातस्य पुत्रक ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स त्वया नारायणाश्रयम् ॥

ଏବେ, ବତ୍ସ—ତୋ ଜନ୍ମ ହୋଇ କେବଳ ବାରୋ ବର୍ଷ ହେଲା। ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ତୁମେ ଏହି କି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ?

Verse 34

चिन्तयिष्यति भद्रं ते यदा तत्प्राप्नुया वयः ॥ अद्यापि भोजनं गृह्य धावमानास्मि पृष्ठतः ॥

ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ତୁମେ ସେଇ ବୟସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏହା ଭାବିବ। ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଭୋଜନ ନେଇ ତୋ ପଛେ ପଛେ ଧାଉଛି।

Verse 35

किमिदं चिन्तितं वत्स गमने सौकरं प्रति ॥ अद्यापि मत्स्तनौ धन्यौ प्रसृतौ हि दिवानिशम् ॥

ବତ୍ସ, ସୌକର ପ୍ରତି ଯିବାକୁ ଏହି କି ସଙ୍କଳ୍ପ? ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସ୍ତନ ଧନ୍ୟ; ଦିନରାତି ପାନ୍ନା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି।

Verse 36

ततः पुत्रवचः श्रुत्वा मम कर्मपरायणौ ॥ करुणं परिदेवन्तौ रुदन्तौ तावुभौ तथा ॥

ତାପରେ ପୁତ୍ରର ବଚନ ଶୁଣି, କର୍ମପରାୟଣ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ମାତାପିତା କରୁଣ ଭାବେ ବିଲାପ କରି କାନ୍ଦିଲେ।

Verse 37

पुत्र त्वत्स्पर्शनाशायाः किमेतच्चिन्तितं त्वया ॥ रात्रौ सुप्तोऽसि वत्स त्वं शय्यासु परिवर्तितः ॥

ପୁତ୍ର, ତୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଆଶାରେ ମୋ ଜୀବନ—ତୁମେ ଏହା କାହିଁକି ଭାବିଲ? ବତ୍ସ, ରାତିରେ ତୁମେ ଶୁଅ ଏବଂ ଶୟ୍ୟାରେ ଓଲଟପାଲଟ ହୁଅ।

Verse 38

अपराधो न विद्येत पुत्र क्षेत्रगृहेष्वपि ॥ न वा स्वजनभृत्याद्यैः परुषं ते प्रभाषितम् ॥

ପୁତ୍ର, କ୍ଷେତ୍ରରେ କିମ୍ବା ଘରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଅପରାଧ ମିଳୁନାହିଁ; ଏବଂ ସ୍ୱଜନ, ଭୃତ୍ୟ ଆଦି କେହି ମଧ୍ୟ ତୋତେ କଠୋର କଥା କହିନାହାନ୍ତି।

Verse 39

रुष्टेन वापि भीषायै गृह्यते चैव यष्टिका ॥ पुत्रहर्तुं न पश्येहं तव निर्वेदकारणम् ॥

କ୍ରୋଧରେ କିମ୍ବା ଭୟ ଦେବା ପାଇଁ କେବେ କେବେ ଲାଠି ଧରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ତୋର ନିର୍ବେଦ/ବୈରାଗ୍ୟର କାରଣ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 40

इति मातुर्वचः श्रुत्वा स वैश्यकुलनन्दनः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं जननीं संशितव्रतः ॥

ମାତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ବୈଶ୍ୟକୁଳର ସେଇ ଆନନ୍ଦ—ବ୍ରତରେ ଦୃଢ—ଜନନୀଙ୍କୁ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 41

उषितोऽस्मि तदङ्गेषु गर्भस्थः कुक्षिसंभवः ॥ क्रीडतोऽस्मि यथान्यायं तवोत्सङ्गे यशस्विनि ॥

ଯଶସ୍ୱିନୀ ମାତା, ମୁଁ ଗର୍ଭସ୍ଥ ହୋଇ ତୁମ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲି, ତୁମ କୁକ୍ଷିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତୁମ କୋଳରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଖେଳିଛି।

Verse 42

स्तनौ ह्येतौ मया पीतौ ललितेन विजृम्भितौ ॥ अङ्गं तव समारुह्य पांसुभिर्गुण्ठिता तनुः

ଏହି ଦୁଇ ସ୍ତନକୁ ମୁଁ ପାନ କରିଛି; ଖେଳାଳି ଭାବରେ ମୁଁ ବଢ଼ି ଓ ବିକଶିତ ହୋଇଛି। ତୁମ ଦେହ ଉପରେ ଚଢ଼ି ମୋ ଶରୀର ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଉଥିଲା।

Verse 43

अम्ब त्वं मयि कारुण्यं कुरुष्व खलु शोचितम् ॥ मुञ्च पुत्रकृतं शोकं त्यज मातरनिन्दिते

ମା, ମୋ ପ୍ରତି କରୁଣା କର—ଏହି ଶୋକ ନିଶ୍ଚୟ ଶୋଚନୀୟ। ପୁତ୍ରକୃତ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼; ହେ ନିର୍ଦୋଷ ମାତା, ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 44

आयान्ति च पुनर्यान्ति गता गच्छन्ति चापरे ॥ दृश्यते च पुनर्नष्टो न दृश्येत पुनः क्वचित्

କେହି ଆସନ୍ତି ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ଯାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ଯାଇ ସେଠାରୁ ଆଉ ଆଗକୁ ଗଚ୍ଛନ୍ତି। ଯେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସେ ପୁନଃ ଦେଖାଯାଇପାରେ—କିମ୍ବା ପୁନଃ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯିବ ନାହିଁ।

Verse 45

कुतो जातः क्व सम्बद्धः कस्य माता पिताथवा ॥ इमां योनिमनुप्राप्तो घोरे संसारसागरे

ମଣିଷ କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମେ, କେଉଁଠି ସମ୍ବନ୍ଧିତ, ତାହାର ମା କିମ୍ବା ବାପା କିଏ? ଏହି ଯୋନିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ଭୟଙ୍କର ସଂସାର-ସାଗରରେ ବହିଯାଏ।

Verse 46

मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ॥ जन्मजन्मनि वर्तन्ते कस्य ते कस्य वा वयम्

ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରେ ହଜାର ହଜାର ମାତାପିତା ଓ ଶତ ଶତ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପତି/ପତ୍ନୀ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ କାହାର—ଏବଂ ଆମେ ନିଜେ କାହାର?

Verse 47

अहो बत महद्गुह्यं किमेतत्तात कथ्यताम् ॥ एतद्वचनमाकर्ण्य स वैश्यकुलबालकः

ଆହା! ଏହା ମହା ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ—ତାତ, ଏହା କ’ଣ? କହିବାକୁ କୃପା କର। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେଇ ବୈଶ୍ୟକୁଳଜ ବାଳକ…

Verse 48

उवाच मधुरं वाक्यं जननीं पितरं तथा ॥ यदि श्रुतेन वः कार्यं गुह्यस्य परिनिश्चयात्

ସେ ମାତା ଓ ପିତାଙ୍କୁ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ— “ଯଦି ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମମାନଙ୍କର କିଛି ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ, ତେବେ ଏହି ଗୁହ୍ୟ ବିଷୟର ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍କର୍ଷ ଜାଣ।”

Verse 49

तत्पृच्छ्यतां भवद्भ्यां हि गुह्यं सौकरवं प्रति ॥ तत्राहं कथयिष्यामि स्वस्य गुह्यं महौजसम्

“ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସୌକରବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗୁହ୍ୟ ବିଷୟ ପଚାର; ସେଠାରେ ମୁଁ ମୋର ମହାତେଜସ୍ବୀ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ କହିବି।”

Verse 50

सूर्यतीर्थं समासाद्य यत्तात परिपृच्छसि ॥ बाढमित्येव पुत्रं तौ दम्पती प्रोचतुश्च तम्

“ସୂର୍ୟତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି, ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ସେହିଟି ପଚାର।” ତେବେ ସେ ଦମ୍ପତି ପୁତ୍ରକୁ “ବାଢମ୍” ବୋଲି କହି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 51

गमने कृतसंकल्पौ ततः सौकरवं प्रति ॥ सर्वद्रव्यसमायुक्तौ गतौ सौकरवं प्रति

ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସେମାନେ ପରେ ସୌକରବ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ସେମାନେ ସୌକରବ ଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 52

गतः स पद्मपत्राक्ष आभीराणां जनेश्वरः ॥ गावो विंशसहस्राणि प्रेषयत्यग्रतो द्रुतम्

ପଦ୍ମପତ୍ରନୟନ ସେ ଆଭୀରମାନଙ୍କ ଜନେଶ୍ୱର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ବିଶ ହଜାର ଗାଈକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଆଗକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 53

अग्रे सर्वास्ताः प्रययुर्द्रव्येण च समायुताः ॥ यच्च किंचिद्गृहे वास्टि कृतं नारायणं प्रति

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦ୍ରବ୍ୟସହିତ ଆଗକୁ ଗଲେ; ଘରେ ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ସବୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତି ନୈବେଦ୍ୟରୂପେ ଅର୍ପିତ ହେଲା।

Verse 54

ततः पूर्वार्द्धयामेन माघमासे त्रयोदशी ॥ सर्वं स्वजनमामन्त्र्य सम्बद्धं च यथाविधि

ତାପରେ ମାଘମାସର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ, ଯାମର ପୂର୍ବାର୍ଧରେ, ନିଜ ସ୍ୱଜନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବିଧିଅନୁସାରେ ସଜାଇ,

Verse 55

मुहूर्त्तेन च तेनैव गमनं कुरुते ततः ॥ स्नात्वा च कृतशौचास्ते नारायणमुदावहाः

ତାପରେ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହିଁ ସେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆବାହନ କଲେ।

Verse 56

स्नाताः सन्तर्प्य च पितॄन्मम वस्त्रविभूषिताः ॥ गावो विंशतिसाहस्रा याः पूर्वमुपकल्पिताः

ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି, ବସ୍ତ୍ରରେ ବିଭୂଷିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିବା କୋଡ଼ିଏ ହଜାର ଗାଈ ଆଣାଗଲା।

Verse 57

तत्र भङ्गुरसो नाम मम कर्मपरायणः ॥ तेनैव ता गृहीता वै विधिदृष्टेन कर्मणा

ସେଠାରେ ‘ଭଙ୍ଗୁରସ’ ନାମକ, ମୋ କର୍ମସେବାରେ ପରାୟଣ, ସେ ବିଧିସମ୍ମତ କର୍ମପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେଇ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 58

ततः स प्रददौ तस्य विंशा गावो महाधनाः ॥ मङ्गल्याश्च पवित्राश्च सर्वाश्च वरदोहनाḥ

ତାପରେ ସେ ତାହାକୁ କୁଡ଼ିଟି ଗାଈ ଦାନ କଲା—ମହାଧନମୟ, ମଙ୍ଗଳକର ଓ ପବିତ୍ର; ସବୁଟି ଉତ୍ତମ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ।

Verse 59

प्रददौ धनरत्नानि नित्यमेव दिने दिने ॥ मोदते सह पुत्रेण भार्यया स्वजनेन च

ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ନିତ୍ୟ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଦାନ କରୁଥିଲା; ଏବଂ ପୁତ୍ର, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଥିଲା।

Verse 60

एवं तु वसतस्तस्य वर्षाकाल उपागतः ॥ प्रावृडुपस्थिता तत्र सर्वसस्यप्रवर्द्धिनी

ଏଭଳି ସେଠାରେ ବସୁଥିବାବେଳେ ବର୍ଷାକାଳ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା; ପ୍ରାବୃଟ୍ ଋତୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟର ବୃଦ୍ଧି କଲା।

Verse 61

पुष्पितानि कदम्बानि कुटजार्ज्जुनकानि च ॥ एवं दुःखमनुप्राप्ता स्त्रियो या रहिताः प्रियैः

କଦମ୍ବ, କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛମାନେ ପୁଷ୍ପିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରହିଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଆସିଲା।

Verse 62

गर्ज्जतां गुंजतां चैव धारापातनिपातिताः॥ मेघाः सविद्युतश्चैव बलाकाङ्गदभूषिताः

ମେଘମାନେ ଗର୍ଜନ ଓ ଗୁଞ୍ଜନ କରି ଘନଧାରା ବର୍ଷା ଝରାଇଲେ; ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ସେମାନେ ବଲାକାର ‘ଅଙ୍ଗଦ’ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଭଳି ଦେଖାଗଲେ।

Verse 63

नदीनां चैव निर्घोषो मयूराणां च निःस्वनः॥ कुटजार्ज्जुनगन्धाश्च कदम्बार्ज्जुनपादपाः

ନଦୀମାନଙ୍କର ଗମ୍ଭୀର ନିର୍ଘୋଷ ଥିଲା ଏବଂ ମୟୂରମାନଙ୍କର କଲରବ; କୁଟଜ ଓ ଅର୍ଜୁନର ସୁଗନ୍ଧ ସବୁଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ କଦମ୍ବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ଥିଲେ।

Verse 64

वाताः प्रवान्ति ते तत्र शिखीनां च सुखावहाः॥ शोकेन कामिनीनां च भर्त्रा च रहिताश्च याः

ସେଠାରେ ପବନ ବହୁଥିଲା, ଯାହା ମୟୂରମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଉଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଯେ ପ୍ରେମାସକ୍ତ ନାରୀମାନେ ଭର୍ତ୍ତାବିହୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଶୋକରେ ପୀଡିତ ହେଉଥିଲେ।

Verse 65

तडागानि प्रसन्नानि कुमुदोत्पलवन्ति च॥ पद्मषण्डैः सुरम्याणि पुष्पितानि समन्ततः

ତଡାଗମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଥିଲେ, କୁମୁଦ ଓ ଉତ୍ପଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପଦ୍ମଗୁଚ୍ଛଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁରମ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୁଷ୍ପିତ ଥିଲେ।

Verse 66

प्रवान्ति सुसुखा वाताः सुगन्धाश्च सुशीतलाः॥ सप्तपर्णसुगन्धाश्च शीतलाः कामिवल्लभाः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖଦ ପବନ ବହୁଥିଲା—ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଶୀତଳ; ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣର ସୁଗନ୍ଧ ବହନ କରି, ସେମାନେ ଶୀତଳ ହୋଇ ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗୁଥିଲେ।

Verse 67

एवं शरदि निर्वृत्ते कौमुदे समुपागते॥ सा तस्मिन्मासि सुश्रोणि शुक्लपक्षान्तरे तदा

ଏଭଳି ଶରଦ୍ ଋତୁ ଶେଷ ହେଲାପରେ କୌମୁଦୀ କାଳ ଆସିଲା; ତେବେ, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ସେହି ମାସରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ମଧ୍ୟରେ...

Verse 68

एकादश्यां ततः सुभ्रु स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ उभौ तौ दम्पती तत्र पुत्रमूचतुरात्मनः

ତାପରେ, ହେ ସୁଭ୍ରୁ! ଏକାଦଶୀ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି କ୍ଷୌମ (ଲିନେନ) ବସ୍ତ୍ରରେ ବିଭୂଷିତ ହୋଇ, ସେ ଦମ୍ପତି ଉଭୟ ସେଠାରେ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 69

उषितास्त्वत्र षण्मासान्सुखं च द्वादशी भवेत्॥ किन्नो न वक्ष्यसे गुह्यं येन वै वारिता वयम्

‘ଆମେ ଏଠାରେ ଛଅ ମାସ ରହିଛୁ, ଏବଂ ସୁଖରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ମଧ୍ୟ ଆସିଛି; ଯେ ଗୁହ୍ୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ରୋକାଯାଇଥିଲୁ, ସେଥି ତୁମେ କାହିଁକି କହୁନାହ?’

Verse 70

पित्रोस्तु वचनं श्रुत्वा स पुत्रो धर्मनिष्ठितः॥ उवाच मधुरं वाक्यं तयोस्तु कृतनिश्चयः

ପିତାମାତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସେ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 71

एवमेतन्महाभाग यत्त्वया परिभाषितम्॥ कल्यं ते कथयिष्यामि इदं गुह्यं महौजसम्

‘ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ହିଁ; କାଲି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ମହାଓଜସ୍ବୀ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ କହିବି।’

Verse 72

एषा वै द्वादशी तात प्रभुनारायणप्रिया॥ मङ्गला च विचित्रा च विष्णुभक्तसुखावहा॥

‘ହେ ତାତ! ଏହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ; ଏହା ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ବିଚିତ୍ର, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।’

Verse 73

ददतेऽस्यां प्रहृष्याश्च द्वादश्यां कौमुदे सिते॥ दीक्षितास्ते योगिकुले विष्णुभक्तिपरायणाः॥

କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କୌମୁଦୀ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ସେମାନେ ହର୍ଷପୂର୍ବକ ଦାନ କରନ୍ତି; ଯୋଗିକୁଳରେ ଦୀକ୍ଷିତ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ।

Verse 74

एवं कथयतां तेषां प्रभाता रजनी शुभा॥ ततः सन्ध्यामुपास्याथ उदिते सूर्यमण्डले॥

ସେମାନେ ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବାବେଳେ ଶୁଭ ରଜନୀ ଶେଷ ହୋଇ ପ୍ରଭାତ ହେଲା। ପରେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଉଦିତ ହେଲେ…

Verse 75

शुचिर्भूत्वा यथान्यायं क्षौमवस्त्रविभूषितः॥ प्रणम्य शिरसा देवं शङ्खचक्रगदाधरम्॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ଶୁଚି ହୋଇ, କ୍ଷୌମ (ଶଣ) ବସ୍ତ୍ରରେ ବିଭୂଷିତ ହୋଇ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ସେ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 76

उभौ तच्छरणौ गृह्य पितरौ समभाषत॥ शृणु तात महाभाग यदर्थं समुपागतः॥

ସେ ଉଭୟଙ୍କ ଚରଣ ଧରି ପିତାମାତାଙ୍କୁ କହିଲା— ‘ତାତ, ମହାଭାଗ! ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛି।’

Verse 77

यद्भवान्पृच्छते तात गुह्यं सौकरवं प्रति॥ खञ्जरीटो ह्यहं तात पक्षियोनिसमुद्भवः॥

ତାତ, ‘ସୌକରବ’ ବିଷୟରେ ଆପଣ ଯେ ଗୁହ୍ୟ କଥା ପଚାରୁଛନ୍ତି— ତାତ, ମୁଁ ହିଁ ଖଞ୍ଜରୀଟ; ପକ୍ଷୀ-ଯୋନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

Verse 78

भक्षिताश्च पतङ्गा मे अजीर्णेनातिपीडितः॥ अहं तेनैव दोषेण न शक्नोमि विचेष्टितुम्॥

ମୁଁ ପତଙ୍ଗ/କୀଟ ମଧ୍ୟ ଖାଇଛି; ଅଜୀର୍ଣ୍ଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେଇ ଦୋଷରୁ ମୁଁ ଚଳାଚଳ କରିପାରୁନି।

Verse 79

दृष्ट्वा मां विह्वलं बाला गृहीत्वा क्रीडितुं गताः॥ हस्ताद्धस्तेन क्रीडन्तश्चान्योन्यपरिहासया॥

ମୋତେ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖି କିଛି ପିଲା ମୋତେ ଧରି ଖେଳିବାକୁ ନେଇଗଲେ; ହାତରୁ ହାତକୁ ଦେଇ, ପରସ୍ପରକୁ ପରିହାସ କରି ଖେଳିଲେ।

Verse 80

त्वया दृष्टो मया दृष्टो ह्यं चेति कलिः कृतः॥ तत एकेन बालने भ्रामयित्वाऽक्षयेऽम्भसि॥

‘ତୁମେ ଦେଖିଲ, ମୁଁ ଦେଖିଲି—ଏହା ମୋର!’ ଏଭଳି କହି କଳହ ହେଲା। ପରେ ଗୋଟିଏ ପିଲା (ମୋତେ) ଘୁରାଇ ଅକ୍ଷୟ ଜଳରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା।

Verse 81

न ममेति तवेत्युक्त्वा ह्यादित्यं तीर्थमुत्तमम्॥ क्रोधेनादाय तीव्रेण क्षिप्तो गङ्गाम्भसि त्वरा॥

‘ମୋର ନୁହେଁ—ତୋର!’ ବୋଲି କହି, ଉତ୍ତମ ଆଦିତ୍ୟ-ତୀର୍ଥରେ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ଧରି ତ୍ୱରାରେ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା।

Verse 82

तत्र मुक्ताः मया प्राणाः सूर्यतीर्थे महौजसि॥ अकामेन विशालाक्षि तत्प्रभावादहं ततः

ସେଠାରେ, ମହାଓଜସ୍ବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ତୀର୍ଥରେ, ମୁଁ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲି। ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରୁ, ତାପରେ ମୁଁ…

Verse 83

व्यतीतानि च गुह्यं ते कथनं मम चैव यत्॥ एतत्ते कथितं तात गुह्यमागमनं प्रति

ଯାହା ଅତୀତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଯେ ଗୁହ୍ୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ—ଅର୍ଥାତ୍ ମୋତେ ତୁମକୁ କହିବାକୁ ଥିଲା—ସେ ସବୁ, ତାତ, ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟରୂପେ ତୁମକୁ କହାଗଲା।

Verse 84

अहं कर्म करिष्यामि गच्छ तात नमोऽस्तु ते॥ ततो माता पिता चैव पुत्रं पुनरुवाच ह

“ମୁଁ ବିଧିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ କରିବି; ଯାଅ, ତାତ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” ତାପରେ ମାତା ଓ ପିତା ପୁନର୍ବାର ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ।

Verse 85

विष्णुप्रोक्तानि कर्माणि यं यं कारयिता भवान्॥ तान्वयं च करिष्यामो विधिदृष्टेन कर्मणा

ବିଷ୍ଣୁ ଯେଯେ କର୍ମ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି—ଆପଣ ଯେଯେ କର୍ମ ଆମକୁ କରାଇବେ—ସେସବୁକୁ ଆମେ ମଧ୍ୟ ବିଧିସମ୍ମତ ପ୍ରକ୍ରିୟାନୁସାରେ କରିବୁ।

Verse 86

वटमाला यथान्यायं कर्मसंसारमोक्षणम्॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन मम कर्मपरायणाः

ଯଥାନ୍ୟାୟ ‘ବଟମାଳା’ ନାମକ କର୍ମ ଅଛି, ଯାହା କର୍ମ-ସଂସାରରୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 87

कृत्वा तु विपुलं कर्म ततः पञ्चत्वमागताः॥ मम क्षेत्रप्रभावेण चात्मनः कर्मनिश्चयात्

ବହୁତ କର୍ମ କରି ସେମାନେ ପରେ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ (ଦେହାନ୍ତ ହେଲା)। କିନ୍ତୁ ମୋ କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଭାବରୁ ଏବଂ ନିଜ କର୍ମନିଶ୍ଚୟର ଦୃଢତାରୁ,

Verse 88

विमुक्ताः सर्वसंसाराच्छ्वेतद्वीपमुपागताः॥ योऽसौ परिजनः कश्चिद्गृहेभ्यश्च समागतः

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏବଂ ଯେ କେହି ପରିଜନ କିମ୍ବା ଗୃହଜନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଘରୁ ଆସି ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 89

सर्वः श्रिया युतस्तत्र रोगव्याधिविवर्जितः॥ सर्वे च योगिनस्तत्र सर्वे चोत्पलगन्धयः॥

ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ ଏବଂ ରୋଗ-ବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ନୀଳପଦ୍ମ ସଦୃଶ ସୁଗନ୍ଧିତ ଥିଲେ।

Verse 90

मोदन्ते तु यथान्यायं प्रसादात्क्षेत्रजान्मम॥ एतत्ते कथितं देवि महाख्यानं महौजसम्

ମୋ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରସାଦକୃପାରୁ ସେମାନେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ହେ ଦେବୀ, ଏହି ମହାଓଜସ୍ୱୀ ମହାଖ୍ୟାନ ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା।

Verse 91

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि यद्वृत्तं सौकरे मम॥ एषा व्युष्टिर्महाभागे क्षेत्रे यत्क्रियते महत्

ପୁନର୍ବାର ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଏକ କଥା କହିବି—ମୋ ସୌକର, ଅର୍ଥାତ୍ ବରାହରୂପ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯାହା ଘଟିଥିଲା। ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହା ହେଉଛି ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କରାଯାଉଥିବା ମହତ୍ କ୍ରିୟାର ବ୍ୟୁଷ୍ଟି (ପ୍ରଭାତ/ସମାପ୍ତି-ପର୍ଯ୍ୟାୟ)।

Verse 92

स कुलं तारयेत्तूर्णं दश पूर्वान्दशावरान् ॥ न पठेन्मूर्खमध्ये तु पापिष्ठे शास्त्रदूषके

ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ କୁଳକୁ ତାରେ—ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ଉତ୍ତରଜକୁ। କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶେଷକରି ଶାସ୍ତ୍ର-ନିନ୍ଦକ ମହାପାପୀ ସମ୍ମୁଖରେ, ପାଠ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 93

न पठेत्पिशुनानां च एकाकी तु पठेद्गृहे ॥ पठेद्ब्राह्मणमध्ये च ये च वेदविदां वराः

ନିନ୍ଦକ ଓ ପିଶୁନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଘରେ ଏକାକୀ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 94

वैष्णवानां च पुरतो यै व शास्त्रगुणान्विताः ॥ विशुद्धानां विनीतानां सर्वसंसारमोक्षणम्

ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ପାଠ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବିନୀତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମଗ୍ର ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 95

उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामां वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि

ଧର୍ମକାମିନୀ ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କୁ ସେ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣ।

Verse 96

तिर्यग्योनिविनिर्मुक्ताः श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः

ତିର୍ୟଗ୍ୟୋନି ଅର୍ଥାତ୍ ପଶୁଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ନିତ୍ୟ ଏହା ପାଠ କରେ, ସେ ଏପରି ଫଳ ପାଏ।

Verse 97

प्रणम्य शिरसा भूमौ बद्धाञ्जलिरयाचत ॥ मत्प्रियं यदि कर्त्तव्यमेको मे दीयतां वरः

ଭୂମିରେ ଶିର ରଖି ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଯୋଡି ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା—ଯଦି ମୋ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ମୋତେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବର ଦିଆଯାଉ।

Verse 98

यावद्भोजनतृप्तान्वा द्विजानिच्छसि तर्पितुम् ॥ सर्वं निजेच्छया पुत्र कर्त्तुमर्हसि साम्प्रतम्

ତୁମେ ଭୋଜନଦ୍ୱାରା ଯେତେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ହେ ପୁତ୍ର, ଏବେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସବୁ କରିପାର।

Verse 99

अम्बेति भाषसेऽद्यापि कथमेतद्विचिन्तितम् ॥ स्पृशन्ति तव नार्योऽपि क्रीडमानस्य पुत्रक

ତୁମେ ଏଯାବତ୍ ‘ଅମ୍ବେ’ ବୋଲି କହୁଛ—ଏହା କିପରି ଭାବିଲ? ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ପୁଅଟିଏ, ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି।

Verse 100

एवं चिन्तां समासाद्य मा शुचो जननि क्वचित् ॥ एवं तौ पितरौ श्रुत्वा विस्मयात्पुनरूचतुः

ଏପରି ଚିନ୍ତା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ମା, କେବେ ଶୋକ କରନି। ଏହା ଶୁଣି ସେଇ ଦୁଇ ପିତାମାତା ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୁଣି କହିଲେ।

Verse 101

अथ दीर्घेण कालेन नारायणमुदावहाः ॥ वैशाखस्य तु द्वादश्यां मम क्षेत्रमुपागताः

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆବାହନ କଲେ; ଏବଂ ବୈଶାଖ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ମୋ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।

Verse 102

गच्छत्येवं स कालो हि मेघदुन्दुभिनादितः॥ ततः शरदनुप्राप्ता अगस्तिरुदितो महान्॥

ଏଭଳି କାଳ ମେଘ-ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନାଦ ପରି ଗୁଞ୍ଜିତ ହୋଇ ଗତି କରେ; ତାପରେ ଶରତ୍ ଋତୁ ଆସେ, ଏବଂ ମହାନ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉଦିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 103

तेन दानप्रभावेण विष्णुतोषकरेण च॥ तरन्ति दुस्तरं तात घोरं संसारसागरम्॥

ସେହି ଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ କରାଉଥିବା ସେହି କର୍ମରେ, ହେ ତାତ, ଲୋକେ ଏହି ଦୁସ୍ତର ଓ ଘୋର ସଂସାର-ସାଗରକୁ ତରିଯାଆନ୍ତି।

Verse 104

जातस्तव सुतो मातस्तदेतद्दिनमुत्तमम्॥ अकामान्म्रियमाणस्य वर्षाण्यद्य त्रयोदश॥

ହେ ମାତା, ତୁମ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଛି; ଏହି ଦିନଟି ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ। ଏବଂ ଅନିଚ୍ଛାରେ ମରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଆଜି ତେର ବର୍ଷ (ଶେଷ/ନିୟତ) ଅଛି।