
Aparādha-prāyaścitta-nirdeśaḥ (raktavastra–kṛṣṇavastra–andhakāra–ucchiṣṭa–varāhamāṃsa–jālapāda)
Ritual-Manual (Prāyaścitta) with Ethical-Discourse framed as terrestrial (Pṛthivī) stewardship
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବରାହଭଗବାନ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ସାମାଜିକ‑ବୈଦିକ ଅପରାଧ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତକ୍ରମ ଉପଦେଶ କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା କର୍ମଭାର କ୍ଷୟ ହୋଇ ଭୂମିରେ ମାନବାଚରଣ ସ୍ଥିର ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ବରାହ‑କର୍ମ/ପୂଜାକୁ ଆଗୁଆ ହେବାକୁ ରଜୋଗୁଣଜନିତ ଦୋଷ କହି, ଏକଭୁକ୍ତ, ବାୟୁ‑ଆହାର ଓ ଜଳ‑ଆହାର ପରି କ୍ରମିକ ଉପବାସ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଏ। ପରେ ଦୀପ ବିନା ଅନ୍ଧକାରରେ ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଛାଡ଼ି ହୋଇଥିବା ସ୍ପର୍ଶକୁ ପତନ ଓ ନୀଚ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମର କାରଣ ବୋଲି କହି, ନେତ୍ରାବରଣ, ନିୟତ ଆହାର ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ଦର୍ଶାଯାଏ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣବସ୍ତ୍ର, ଅଧୋଆ ବସ୍ତ୍ରରେ କ୍ରିୟା, କୁକୁର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଦାନ, ବରାହମାଂସ ଭକ୍ଷଣ ଓ ଜାଲପାଦ ସେବନ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଉଦାହରଣ ସହ ଆହାର‑ବ୍ରତଯୁକ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦେଇ, ଶେଷରେ ଶିଷ୍ଟ ଭାଗବତ ଆଚାରରେ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ।
Verse 1
अथ जालपादभक्षणापराधप्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ रक्तवस्त्रेण संयुक्तो यो हि मामुपसर्पति ॥ तस्यापि शृणु सुश्रोणि कर्म संसारमोक्षणम् ॥
ଏବେ ‘ଜାଲପାଦ’ ଭକ୍ଷଣସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅପରାଧର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଯେ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ତାହା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସଂସାରବନ୍ଧନମୋଚକ କର୍ମ ଶୁଣ।
Verse 2
रजस्वलासु नारीषु रजो यत्तत्प्रवर्तते ॥ तेनासौ रजसा पुष्टो कर्मदोषेण जानतः ॥
ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ରଜଃ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ—ସେହି ରଜ ଦ୍ୱାରା ସେ (ପୁରୁଷ) ପ୍ରଭାବିତ/ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏହା ଜାଣିଶୁଣି କରାଯାଇଥିବା କର୍ମଦୋଷ।
Verse 3
वर्षाणि दश पञ्चैव वसते तत्र निश्चितात् ॥ रजो भूत्वा महाभागे रक्तवस्त्रपरायणः ॥
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେଠାରେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ବସେ; ହେ ମହାଭାଗେ, ଯେନେ ରଜଃ-ରୂପ ହୋଇ, ଲାଲ ବସ୍ତ୍ରଧାରଣରେ ପରାୟଣ ରହେ।
Verse 4
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य कायविशोधनम् ॥ येन शुध्यन्ति ते भूमे पुरुषाः शास्त्रनिश्चिताः ॥
ମୁଁ ତାହା ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ—ଅର୍ଥାତ୍ ଦେହଶୋଧନ—ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ହେ ପୃଥିବୀ, ଶାସ୍ତ୍ରନିର୍ଣ୍ଣୀତ ବିଧିରେ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 5
एकाहारं ततः कृत्वा दिनानि दश सप्त च ॥ वायुभक्षस्त्रीण्यहानि दिनमेकं जलाशनः ॥
ତାପରେ ଏକାହାର (ଦିନକୁ ଥରେ ଭୋଜନ) କରି ସତର ଦିନ ରହିବ; ତିନି ଦିନ ବାୟୁଭକ୍ଷ (ଉପବାସ) ରହି, ଗୋଟିଏ ଦିନ କେବଳ ଜଳାହାର କରିବ।
Verse 6
एवं स मुच्यते भूमे मम विप्रियकारकः ॥ प्रायश्चित्तं ततः कृत्वा ममासौ रोचते सह ॥
ଏଭଳି, ହେ ପୃଥିବୀ, ଯେ ମୋ ପ୍ରତି ଅପ୍ରିୟ କର୍ମ କରିଥିଲା ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ପରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ସେ ପୁଣି ମୋତେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
Verse 7
एतत्ते कथितं भूमे रक्तवस्त्रविभूषिते ॥ प्रायश्चित्तं महाभागे सर्वसंसारमोक्षणम् ॥
ହେ ପୃଥିବୀ, ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରରେ ବିଭୂଷିତେ, ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହା ସମଗ୍ର ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
Verse 8
यस्तु मामन्धकारेषु विना दीपेन सुन्दरि ॥ स्पृशते च विना शास्त्रं त्वरमाणो विमोहितः ॥
କିନ୍ତୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯେ କେହି ଅନ୍ଧକାରରେ ଦୀପ ବିନା ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଏବଂ ମୋହିତ ହୋଇ ତ୍ୱରାରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ବିନା ଏହା କରେ,
Verse 9
पतनाṃ तस्य वक्ष्यामि शृणुष्व त्वं वसुन्धरे ॥ तेन क्लेशं समासाद्य क्लिश्यते च नराधमः ॥
ତାହାର ପତନ ମୁଁ କହୁଛି; ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ତୁମେ ଶୁଣ। ସେଇ କର୍ମରେ କ୍ଲେଶ ପାଇ ଅଧମ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗେ।
Verse 10
अनन्यमानसो भूत्वा भूमे ह्येतत्प्रसाधयेत् ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि अन्धकारे तु यः पुरा ॥
ହେ ଭୂମି, ଏକାଗ୍ର ମନ ହୋଇ ଏହାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପାଦନ କର। ପୂର୍ବେ ଅନ୍ଧକାରରେ (ଏ ଦୋଷ) କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କହିବି।
Verse 11
संस्पृशेत्सोऽपि धर्मात्मा येन लोकं मम व्रजेत् ॥ अक्ष्णोराच्छादनं कृत्वा दिनानि दश पञ्च च ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏମିତି ସ୍ପର୍ଶ-କ୍ରିୟା କରୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ଚକ୍ଷୁ ଢାକି ଦଶ ଦିନ ଓ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ଦିନ (ମୋଟ ପନ୍ଦର) ରହୁ।
Verse 12
एकाहारं ततः कृत्वा दिनविंशं समाहितः ॥ यस्य कस्यापि मासस्य एकामेव च द्वादशीम् ॥
ତାପରେ ଏକାହାର କରି, ମନକୁ ସମାହିତ ରଖି ବିଶ ଦିନ ରହୁ। ଏବଂ ଯେକୌଣସି ମାସର ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିକୁ (ଗ୍ରହଣ କରୁ)।
Verse 13
एकाहारस्ततो भूत्वा निषीदेत्च जलाशनः ॥ ततो यवान्नं भुञ्जीत गोमूत्रेण तु पाचितम् ॥
ତାପରେ ଏକାହାର ରଖି କେବଳ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ବସୁ। ତା’ପରେ ଗୋମୂତ୍ରରେ ପାକାଯାଇଥିବା ଯବାନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁ।
Verse 14
प्रायश्चित्तेन चैतेन मुच्यते पातकात्ततः ॥ यः पुनः कृष्णवस्त्रेण मम कर्मपरायणः ॥
ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ପୁନଃ କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ଏମିତି କରେ—
Verse 15
देवि कर्माणि कुर्वीत तस्य वै पातनं शृणु ॥ घुणो वै पञ्चवर्षाणि लाजवास्तुसमाश्रयः ॥
ହେ ଦେବୀ, ଯେ ଏଭଳି (ଅନୁଚିତ ଭାବେ) କର୍ମ କରେ, ତାହାର ପତନ ଶୁଣ। ସେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଘୁଣ (କାଠ ପୋକ) ହୋଇ, ଭୁସା/ତୁଷକୁ ନିବାସ କରେ।
Verse 16
पञ्च वर्षाणि नकुलो दश वर्षाणि कच्छपः ॥ एवं भ्रमति संसारे मम कर्मपरायणः ॥
ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ସେ ନକୁଳ (ନେଉଳ) ହୁଏ, ଦଶ ବର୍ଷ କଚ୍ଛପ (କଛପ) ହୁଏ। ଏଭଳି, ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସଂସାରେ ଭ୍ରମଣ କରେ।
Verse 17
पारावतेषु जायेत नव वर्षाणि पञ्च च ॥ जातो ममापराधेन स्थितः पारावतो भुवि ॥
ସେ ପାରାବତ (କବୁତର) ମଧ୍ୟରେ ନଅ ବର୍ଷ ଏବଂ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ (ମୋଟ ଚୌଦ) ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ମୋ ପ୍ରତି ଅପରାଧରୁ ଜନ୍ମି, ସେ ପୃଥିବୀରେ କବୁତର ହୋଇ ରହେ।
Verse 18
मम तिष्ठति पार्श्वेषु यत्रैवाहं प्रतिष्ठितः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य संसारमोक्षणे
ଯେଉଁଠି ମୁଁ ନିଜେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେଠି ସେ ମୋ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହେ। ତାହାର ସଂସାର-ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିବି।
Verse 19
त्रीणि पिण्डांस्त्रिरात्रं तु एवं मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानेन देवि कर्माणि कारयेत्
ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରି ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ କିଲ୍ବିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ଦେବୀ, ଯେ ଏହି ବିଧିରେ କର୍ମ କରାଏ।
Verse 20
शुचिर्भागवतो भूत्वा मम मार्गानुसारतः ॥ न स गच्छति संसारं मम लोकं स गच्छति
ଶୁଚି ଓ ଭାଗବତ (ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତ) ହୋଇ ମୋର ମାର୍ଗ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଲେ ସେ ସଂସାରକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 21
वाससा चाप्यधौतेन यो मे कर्माणि कारयेत् ॥ शुचिर्भागवतो भूत्वा मम मार्गानुसारकः
ଅଧୋଇତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଯେ ମୋର କର୍ମ କରାଏ—(ତଥାପି ବିଧି ଏହି) ସେ ଶୁଚି, ଭାଗବତ ଓ ମୋର ମାର୍ଗାନୁସାରୀ ହେବା ଉଚିତ।
Verse 22
तस्य दोषं प्रवक्ष्यामि अपराधं वसुन्धरे ॥ पतन्ति येन संसारं वाससोच्छिष्टकारिणः
ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ମୁଁ ସେଇ ଦୋଷ—ଅପରାଧ—ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ବସ୍ତ୍ର-ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଲୋକେ ସଂସାରରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 23
देवि भूत्वा गजो मत्तस्तिष्ठत्येकं नरो भुवि ॥ उष्ट्रश्चैकं भवेञ्जन्म जन्म चैकं वृकस्तथा
ହେ ଦେବୀ, (ଦୋଷଫଳରେ) ମତ୍ତ ଗଜ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମ ରହେ। ସେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମ ଉଷ୍ଟ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ସେହିପରି ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମ ବୃକ (ଓଲ୍ଫ) ହୁଏ।
Verse 24
गोमायुरेकं जन्मापि जन्म चैकं हयस्तथा ॥ सारङ्गस्त्वेकजन्मा वै मृगो भवति वै ततः
ସେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମ ଶିଆଳ ହୁଏ, ଏବଂ ସେହିପରି ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମ ଘୋଡ଼ା। ପରେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମ ସାରଙ୍ଗ (ହରିଣ) ହୁଏ; ତା’ପରେ ମୃଗ (ହରିଣ) ହୁଏ।
Verse 25
सप्तजन्मान्तरं पश्चात्ततो भवति मानुषः ॥ मद्भक्तश्च गुणज्ञश्च मम कर्मपरायणः
ସପ୍ତ ଜନ୍ମର ଅନ୍ତର ପରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ହୁଏ। ସେ ମୋର ଭକ୍ତ, ଗୁଣଜ୍ଞ, ଏବଂ ମୋର ବିହିତ କର୍ମରେ ପରାୟଣ।
Verse 26
दक्षो निरपराधश्च अहङ्कारविवर्जितः ॥ धरण्युवाच ॥ श्रुतमेतन्मया देव यत्त्वया समुदाहृतम्
ସେ ଦକ୍ଷ, ନିରପରାଧ ଏବଂ ଅହଙ୍କାରବିହୀନ। ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଯାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିଲି।
Verse 27
संसारं वाससोच्छिष्टा येन गच्छन्ति मानुषाः ॥ प्रायश्चित्तं च मे ब्रूहि सर्वकर्मसुखावहम्
ବସ୍ତ୍ର-ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅଶୁଚିତା ହେତୁ ମନୁଷ୍ୟ ଯେ ସଂସାରକୁ ଯାଆନ୍ତି—ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣଦାୟକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 28
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि मम कर्मपरायणः ॥ यावकेन त्रीण्यहानि पिण्याकेन दिनत्रयम् ॥
ମୋର ବିହିତ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କହୁଛି: ତିନି ଦିନ ଯାବକ (ଯବର ପତଳା ଖିର) ଏବଂ ତିନି ଦିନ ପିଣ୍ୟାକ (ତେଲଖଳି) ଉପରେ ରହିବ।
Verse 29
पर्णभक्षस्त्रीण्यहानि पयोभक्षो दिनत्रयम् ॥ पायसेन त्रिरात्रं तु वायुभक्षो दिनत्रयम् ॥
ତିନି ଦିନ ପତ୍ରଭକ୍ଷଣ କରିବ, ତିନି ଦିନ ଦୁଧଭକ୍ଷଣ; ପରେ ତିନି ରାତି ପାୟସ (ଖୀର) ଗ୍ରହଣ; ଏବଂ ତିନି ଦିନ ବାୟୁଭକ୍ଷଣ ଅର୍ଥାତ୍ ଉପବାସ କରିବ।
Verse 30
एवं कृत्वा महाभागे वाससोच्छिष्टकारिणः ॥ अपराधं न विन्देरन्संसारं न प्रयान्ति च ॥
ହେ ମହାଭାଗେ! ଏଭଳି କଲେ, ବସ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ରତା କରିଥିବା ଦୋଷୀମାନେ ପୁନଃ ଅପରାଧ ଲାଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସଂସାରଚକ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 31
श्वानोच्छिष्टं तु यो दद्यान्मम कर्मपरायणः ॥ पापं तस्य प्रवक्ष्यामि संसारे च महद्भयम् ॥
ଯେ କେହି କୁକୁରର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ବସ୍ତୁ ଅନ୍ୟକୁ ଦିଏ—ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ବୋଲି କହିଲେ ମଧ୍ୟ—ତାହାର ପାପ ଓ ସଂସାରରେ ମହାଭୟକୁ ମୁଁ ଘୋଷଣା କରିବି।
Verse 32
श्वानो वै सप्त जन्मानि गोमायुः सप्त वै तथा ॥ उलूकः सप्तवर्षाणि पश्चाज्जायेत मानुषः ॥
ସେ ସାତ ଜନ୍ମ କୁକୁର ହୁଏ, ଏବଂ ସାତ ଜନ୍ମ ଗୋମାୟୁ (ଶିଆଳ); ପରେ ସାତ ବର୍ଷ ଉଲୂକ (ପେଚା); ତାପରେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 33
विशुद्धात्मा श्रुतिज्ञश्च मद्भक्तश्चैव जायते ॥ गृहे भागवतोत्कृष्टे अपराधविवर्जितः ॥
ତାପରେ ସେ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା, ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଏ; ଭାଗବତମାନଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୃହରେ, ଅପରାଧବିହୀନ।
Verse 34
शृणु तत्त्वेन वसुधे प्रायश्चित्तं महौजसम् ॥ तरन्ति मानुषा येन त्यक्त्वा संसारसागरम् ॥
ହେ ବସୁଧେ, ତତ୍ତ୍ୱପୂର୍ବକ ସେଇ ମହାଓଜସ୍ୱୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶୁଣ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଂସାରସାଗର ତ୍ୟାଗ କରି ପାର ହୁଅନ୍ତି।
Verse 35
मूलभक्षो दिनत्रय्यां फलाहारो दिनत्रयम् ॥ शाकभक्षो दिनत्रय्यां पयोभक्षो दिनत्रयम् ॥
ତିନି ଦିନ ମୂଳ (କନ୍ଦମୂଳ) ଭକ୍ଷଣ କରିବ; ତିନି ଦିନ ଫଳାହାର; ତିନି ଦିନ ଶାକଭକ୍ଷଣ; ଏବଂ ତିନି ଦିନ କେବଳ ଦୁଧ ଆହାର କରିବ।
Verse 36
दध्याहारो दिनत्रय्यां पायसेन दिनत्रयम् ॥ वाय्वाहारो दिनत्रय्यां स्नानं कृत्वा दृढव्रतः ॥
ତିନି ଦିନ ଦହି ଆହାର କରିବ; ତିନି ଦିନ ପାୟସ (ଖୀର) ଆହାର କରିବ; ତିନି ଦିନ ବାୟ୍ୱାହାର (ଉପବାସ) କରିବ। ସ୍ନାନ କରି ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ରହିବ।
Verse 37
भुक्त्वा वराहमांसं तु यश्च मामिह सर्पति ॥ पातनं तस्य वक्ष्यामि यथा भवति सुन्दरी ॥
କିନ୍ତୁ ଯେ କେହି ବରାହମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରି ଏଠାରେ ମୋତେ ସମୀପ କରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତାହାର ପତନ କିପରି ହୁଏ ମୁଁ କହିବି।
Verse 38
वराहो दश वर्षाणि कृत्वानुचरते वने ॥ व्याधो भूत्वा महाभागे समाः पञ्च च सप्त च ॥
ସେ ଦଶ ବର୍ଷ ବରାହ ହୋଇ ବନରେ ଅନୁଚରଣ କରେ; ହେ ମହାଭାଗେ, ପରେ ବ୍ୟାଧ (ଶିକାରୀ) ହୋଇ ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତ—ମୋଟ ବାରୋ ବର୍ଷ ରହେ।
Verse 39
ततश्च मूषको भूत्वा वर्षाणि च चतुर्दश ॥ ऊनविंशतिवर्षाणि यातुधानश्च जायते ॥
ତାପରେ ସେ ମୂଷକ ହୋଇ ଚଉଦ ବର୍ଷ ରହେ; ଏବଂ ଉଣେଇଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତୁଧାନ (ହାନିକର ଦାନବ) ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 40
सल्लकी चाष्टवर्षाणि जायते भवने बहु ॥ व्याघ्रस्त्रिंशच्च वर्षाणि जायते पिशिताशनः ॥
ସେ ସଲ୍ଲକୀ ରୂପେ ଆଠ ବର୍ଷ, ବହୁଜନ/ବହୁ ସମ୍ପତ୍ତି ଥିବା ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଏ; ଏବଂ ବ୍ୟାଘ୍ର ରୂପେ, ମାଂସାଶୀ ହୋଇ, ତିରିଶ ବର୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 41
एवं संसारितां गत्वा वराहामिषभक्षकः ॥ जायते विपुले सिद्धे कुले भागवते तथा ॥
ଏଭଳି ଭାବେ ବରାହମାଂସଭକ୍ଷକ ହୋଇ ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ପରେ ସେ ବିଶିଷ୍ଟ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଭାଗବତ (ଭକ୍ତ) କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 42
हृषीकेशवचः श्रुत्वा सर्वं सम्पूर्णलक्षणम् ॥ शिरसा चाञ्जलिं कृत्वा वाक्यं चेदमुवाच ह ॥
ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବଚନ ସବୁ ଶୁଣି, ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଅଞ୍ଜଳି କରି, ଏହି କଥା କହିଲା।
Verse 43
एतन मे परमं गुह्यं तव भक्तसुखावहम् ॥ वराहमांसभक्तस्तु येन मुच्येत किल्बिषात् ॥
ଏହା ମୋ ପାଇଁ ପରମ ଗୁହ୍ୟ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଉଛି—ବରାହମାଂସ ଭକ୍ଷଣକାରୀ କେଉଁ ଉପାୟରେ କିଲ୍ବିଷ (ଦୋଷ/ପାପ) ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ?
Verse 44
तरन्ति मानुषा येन तिर्यक्संसारसागरात् ॥ गोमयेन दिनं पञ्च कणाहारेण सप्त वै ॥
ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିର ସଂସାରସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି—ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଗୋମୟ ସେବନ କରି, ସାତ ଦିନ କଣ (ଧାନ୍ୟକଣ) ଆହାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 45
पानीयं तु ततो भुक्ता तिष्ठेत्सप्तदिनं ततः ॥ अक्षारलवणं सप्त सक्तुभिश्च तथा त्रयः ॥
ତାପରେ କେବଳ ପାଣି ପିଇ ତଦନନ୍ତର ସାତ ଦିନ ସେହିପରି ରହିବା ଉଚିତ। ପରେ ସାତ ଦିନ କ୍ଷାର ଓ ଲବଣ ବିନା, ଏବଂ ସେହିପରି ତିନି ଦିନ ସକ୍ତୁ (ଭୁନା ଚୁଣା) ଆହାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 46
क्षान्तं दान्तं तथा कृत्वा अहङ्कारविवर्जितः ॥ दिनान्येकोनपञ्चाशच्चरेत्कृतविनिश्चयः ॥
ନିଜକୁ କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ଦାନ୍ତ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ) କରି, ଅହଂକାର ବିନା, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଉଣପଞ୍ଚାଶ ଦିନ ଏହି ନିୟମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 47
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः ससंज्ञो विगतज्वरः ॥ कृत्वा मम च कर्माणि मम लोकं स गच्छति ॥
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ସଚେତନ ଓ ଜ୍ୱରରହିତ ହୋଇ, ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ କରି ମୋର ଲୋକକୁ ଗମନ କରେ।
Verse 48
जालपादं भक्षयित्वा यस्तु मामुपसर्पति ॥ जालपादस्ततो भूत्वा वर्षाणि दश पञ्च च ॥
ଯେ ଜାଲପାଦକୁ ଭକ୍ଷଣ କରି ପରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ, ସେ ତାହାର ଫଳରେ ଜାଲପାଦ ହୋଇ ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ—ଅର୍ଥାତ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହିପରି ରହେ।
Verse 49
कुम्भीरो दश वर्षाणि पञ्च वर्षाणि सूकरः ॥ तावद्भ्रमति संसारे मम चैवापराधतः ॥
ଦଶ ବର୍ଷ ସେ କୁମ୍ଭୀର (ମକର) ହୁଏ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ସୂକର; ମୋ ପ୍ରତି ଅପରାଧ ହେତୁ ସେ ତତ୍କାଳ ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରେ।
Verse 50
कृत्वा तु दुष्करं कर्म जायते विपुले कुले ॥ शुद्धो भागवतश्रेष्ठो ह्यपराधविवर्जितः ॥
କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍କର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତକର୍ମ କରି ସେ ବିପୁଳ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ) କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଏ—ଶୁଦ୍ଧ, ଭାଗବତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଅପରାଧବିହୀନ।
Verse 51
सर्वकर्माण्यतिक्रम्य मम लोकं स गच्छति ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि जालपादस्य भक्षणे ॥
ସମସ୍ତ କର୍ମବନ୍ଧନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏବେ ଜାଲପାଦ ଭକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କହିବି।
Verse 52
तरन्ति मनुजा येन घोरसंसारसागरात् ॥ यावकान्नं दिनत्र्यां वायुभक्षो दिनत्रयम् ॥
ଯେ ନିୟମରେ ମନୁଷ୍ୟ ଘୋର ସଂସାରସାଗରକୁ ତରନ୍ତି: ତିନି ଦିନ ଯାବକାନ୍ନ, ଏବଂ ତିନି ଦିନ ବାୟୁଭକ୍ଷ (ଅର୍ଥାତ୍ ଉପବାସ)।
Verse 53
फलभक्षो दिनत्र्यां तिलभक्षो दिनत्रयम् ॥ अक्षारलवणान्नाशी पुनस्तत्र दिनत्रयम् ॥
ତିନି ଦିନ ଫଳଭକ୍ଷୀ ହେଉ; ତିନି ଦିନ ତିଳଭକ୍ଷୀ ହେଉ; ପୁଣି ତିନି ଦିନ କ୍ଷାର ଓ ଲବଣ ବିହୀନ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁ।
Verse 54
दशपञ्च दिनान्येवं प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ जालपादापराधस्य एवं कुर्वीत शोधनम्॥ विनीतात्मा शुचिर्भूत्वा य इच्छेत्सुशुभां गतिम् ॥
ଏହିପରି ପନ୍ଦର ଦିନ ଯଥାବିଧି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଜାଲପାଦ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅପରାଧର ଶୋଧନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କରିବା ଉଚିତ। ବିନୀତ ମନରେ, ଶୁଚି ହୋଇ, ଯେ ଶୁଭ ଗତି ଇଚ୍ଛା କରେ ସେ ଏହା କରୁ।
Verse 55
अन्धो भूत्वा महाभागे एकं जन्म तमोमयः ॥ सर्वाशी सर्वभक्षश्च मानवः सोऽभिजायते ॥
ହେ ମହାଭାଗେ! ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଗୋଟିଏ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତମୋମୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ; ସେ ଏମିତି ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ଯେ ସବୁକିଛି ଅନିର୍ବାଚିତ ଭାବେ ଖାଏ—ସର୍ବଭକ୍ଷ।
Verse 56
येनासौ लभते सिद्धिं कृष्णवस्त्रापराधतः ॥ सप्ताहं यावकं भुक्त्वा त्रिरात्रं सक्तुपिण्डिकाम् ॥
କୃଷ୍ଣବସ୍ତ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅପରାଧରୁ ସେ ଯେପରି ସିଦ୍ଧି (ଶୁଦ୍ଧି) ଲଭେ—ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ଯାବକ ଭୋଜନ କରି, ତିନି ରାତି ସକ୍ତୁର ପିଣ୍ଡିକା (ଗୋଳ) ଗ୍ରହଣ କରିବା।
Verse 57
किल्बिषाद्येन मुच्यन्ते तव कर्मपरायणाः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥
“କେଉଁ ଉପାୟରେ ତୁମ କର୍ମପରାୟଣ ଲୋକେ ପାପ ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି?” ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—“ହେ ଦେବି, ହେ ଅନଘେ! ମୋ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଉଥିବା କଥାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣ।”
Verse 58
एवं दिनान्येकविंशत्कृत्वा वै शुभलक्षणम् ॥ अपराधं न विन्देत मम लोकं स गच्छति
ଏହିପରି ଏକୋଇଶ ଦିନ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ନିୟମ ପାଳନ କଲେ ସେ ଅପରାଧରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ; ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 59
तिलभक्षो दिनान्सप्त पाषाणस्य च भक्षकः ॥ पयो भुक्त्वा दिनं सप्त कारयेद्बुद्धिमान्मनः
ସାତ ଦିନ ତିଳ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ, ତପସ୍ୟାରୂପେ ‘ପାଷାଣସଦୃଶ’ କଠିନ ଆହାର ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରିବା; ପରେ ସାତ ଦିନ କେବଳ ଦୁଧ ଗ୍ରହଣ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନକୁ ସ୍ଥିର ଓ ସଂୟମିତ କରିବ।
The text frames ethical self-restraint (śauca, controlled diet, and rule-governed action) as a corrective technology for social harm: transgressions in ritual approach, impurity, and careless conduct are said to destabilize one’s karmic trajectory, while prāyaścitta restores disciplined participation in communal and terrestrial order (with Pṛthivī as the dialogic witness).
A specific lunar marker appears: observance on a dvādaśī (12th lunar day), described as choosing a dvādaśī within any month (yasya kasyāpi māsasya ekāmeva ca dvādaśīm). Most other prescriptions are counted by day-units (e.g., 3, 7, 15, 20, 21 days; saptāha; trirātra) rather than seasons.
Although the instructions are ritual-ethical, the dialogue’s framing with Pṛthivī positions human discipline as a component of terrestrial stability: purity rules, restraint, and regulated consumption function as norms that reduce harmful excess and disorder on Earth, presenting an early model of “ecology through conduct” rather than a geography-based environmental program.
No royal dynasties, named sages, or administrative lineages are referenced. The only explicit figures are Varāha (as instructor) and Pṛthivī (as questioner), with social categories implied through terms like bhāgavata and generic rebirth exempla (animals and humans) used for moral illustration.