Adhyaya 126: The Greatness of Kubjāmraka: Raibhya’s Boon and the Teaching on the Sacred Tīrthas

Verse 1

अथ कुब्जाम्रकमाहात्म्यारम्भः ॥ तत्र रैभ्यानुग्रहः ॥ श्रुत्वा मायाबलं ह्येतद्धरणी संशितव्रता ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

ଏବେ କୁବ୍ଜାମ୍ରକ-ମାହାତ୍ମ୍ୟର ଆରମ୍ଭ; ତାହାରେ ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହର ପ୍ରସଙ୍ଗ। ଏହି ମାୟାବଳ ଶୁଣି, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଧରଣୀ—ବସୁନ୍ଧରା—ବରାହରୂପୀ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 2

पुनश्च पीतवर्णाभा पुनरक्तः कदा भवेत् ॥ पुनर्मरकताभासं पुनर्मुक्तासमप्रभम् ॥

ପୁନଶ୍ଚ—ଏହା କେବେ ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଏବଂ କେବେ ପୁନର୍ବାର ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ? କେବେ ପୁନର୍ବାର ମରକତ ସଦୃଶ ଆଭା ଦେଖାଏ, ଏବଂ କେବେ ପୁନର୍ବାର ମୁକ୍ତା ସମ ପ୍ରଭା ଧାରଣ କରେ?

Verse 3

ततो बहुतिथे काले व्यतीते सति धीमताम् ॥ ततः कदाचिद्भूपालो राजपुत्रमुपस्थितम् ॥

ତାପରେ ଧୀମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ସମୟ ବିତିଗଲାପରେ, କେବେ ଏକ ଭୂପାଳ (ରାଜା) ରାଜପୁତ୍ର ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 4

धरण्युवाच ॥ यत्तत्कुब्जाम्रके देव भाषसे तदनन्तकम् ॥ न तत्राहं विजानामि पूर्वमुक्तं च यत्त्वया ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ବିଷୟରେ ଆପଣ ଯାହା କହୁଛନ୍ତି ତାହା ଅନନ୍ତ ଓ ବିସ୍ତୃତ। ସେଥିରେ ଏବଂ ଆପଣ ପୂର୍ବେ କହିଥିବା କଥାରେ ମୁଁ ସମ୍ୟକ୍ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।

Verse 5

एतैश्चिह्नैस्तु विज्ञेयं तत्तीर्थं विदितात्मभिः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तीर्थं कुब्जाम्रके महत् ॥

ଏହି ଚିହ୍ନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ସେ ତୀର୍ଥକୁ ଚିହ୍ନିବେ। ଏବଂ କୁବ୍ଜାମ୍ରକର ମହାତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆହୁରି କହିବି।

Verse 6

दम्पत्योः प्रीतिविच्छेदं गुह्यं तत्समपृच्छत ॥ स्थानं पावनकं वत्स विष्णोः पादसमाश्रयम् ॥

ସେମାନେ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ପ୍ରୀତି-ବିଚ୍ଛେଦର ସେ ଗୁହ୍ୟ କଥା ପଚାରିଲେ। ହେ ବତ୍ସ! ସେ ସ୍ଥାନ ପାବନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦର ଆଶ୍ରୟଭୂମି।

Verse 7

यच्च कुब्जाम्रके पुण्यं पुष्टिस्तस्य सनातनी ॥ एतन्मे परमं गुह्यं भगवन् वक्तुमर्हसि

କୁବ୍ଜାମ୍ରକରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି ଏବଂ ତାହାର ସନାତନ ପୁଷ୍ଟି (ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି) ଅଛି—ଏହା ମୋ ପାଇଁ ପରମ ଗୁହ୍ୟ। ହେ ଭଗବନ୍! ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।

Verse 8

तीर्थं मानसरो नाम सर्वभागवतप्रियम् ॥ तस्मिन् स्नातो वरारोहे गच्छते मानसं सरः

ମାନସାର ନାମକ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ବିନୀ, ଯେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ ସେ ‘ମାନସ-ସରୋବର’ ନାମକ ସରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 9

दत्तानि धनरत्नानि जातस्तस्य विधिः परः ॥ इदानीं ब्रूहि सत्यं तद्यत्कृते सुन्दरी स्नुषा

ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଦାନ ହେଲା, ଏବଂ ତାହାର ପରେ ଆଉ ଏକ ବିଧି/ପରିଣତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏବେ ସତ୍ୟ କୁହ—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କେଉଁ କାରଣରୁ ସେ ପୁତ୍ରବଧୂ (ସ୍ନୁଷା) [ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ] ଜଡିତ ହେଲା?

Verse 10

वराह उवाच ॥ सर्वं तत्कथयिष्यामि सर्वलोकसुखावहम् ॥ यच्च कुब्जाम्रके पुष्टिर्यच्च तीर्थमनिन्दिते

ବରାହ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟକ ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ କହିବି। ହେ ଅନିନ୍ଦିତେ, କୁବ୍ଜାମ୍ରକର ପୁଷ୍ଟି/ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସେଇ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ [ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି]।

Verse 11

देवान्पश्यति वै सर्वान्रुद्रेन्द्रसमरुद्गणान् ॥ अथ तत्र मृतो भूमे त्रिंशद्रात्रोषितो नरः

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମରୁଦ୍‌ଗଣ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖେ। ହେ ଭୂମି, ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସେଠାରେ ମରେ, ସେ [ସେଠାରେ] ତିରିଶ ରାତି ରହିଥିବା ପରି କୁହାଯାଏ।

Verse 12

अदुष्टकारिणी युक्ता कुलशीलगुणान्विता ॥ त्वया मिथ्यैव किं त्यक्ता तद्गुह्यं वद पुत्रक

ସେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ନୁହେଁ; ସେ ଯୋଗ୍ୟା ଏବଂ କୁଳ, ଶୀଳ, ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ତେବେ ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କାରଣରେ ତାକୁ କାହିଁକି ତ୍ୟାଗ କଲ? ହେ ପୁତ୍ର, ସେ ଗୁହ୍ୟ କଥା କୁହ।

Verse 13

तच्च कार्त्स्न्येन मे देवि शृणु तत्त्वेन सुन्दरी ॥ यथा कुब्जाम्रको जातस्ततस्तीर्थं यथाक्रमम्

ହେ ଦେବୀ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ମୋ ପାଖରୁ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣ—କୁବ୍ଜାମ୍ରକ କିପରି ଜନ୍ମିଲା ଏବଂ ପରେ ସେଇ ତୀର୍ଥ କ୍ରମକ୍ରମେ କିପରି ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 14

सर्वसङ्गविनिर्मुक्तो मम लोकं स गच्छति ॥ तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि येन तज्ज्ञायते नरैः

ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଯାହାଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ତାହା ଚିହ୍ନିପାରିବେ, ସେହି ଚିହ୍ନ ମୁଁ କହିବି।

Verse 15

ततः स पितरं प्राह रात्रिगर्च्छतु सुप्यताम् ॥ श्वः प्रभाते ततः सर्वं कथयिष्यामि तत्पुनः

ତାପରେ ସେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲା—‘ରାତି କଟିଯାଉ, ଆମେ ଶୁଅ। କାଲି ପ୍ରଭାତେ ମୁଁ ସବୁ କଥା ପୁଣି କହିବି।’

Verse 16

यच्च कर्म यतो भूमे स्नातो याति मृतोऽपि च ॥ युगे सप्तदशे भूमे कृत्वा चैकाṃ वसुन्धराम्

ହେ ଭୂମେ! କେଉଁ କର୍ମ କେଉଁ କାରଣରୁ କେଉଁ ଫଳ ଦେଉଛି—ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ କେଉଁ ଗତି ପାଏ। ହେ ଭୂମେ! ସପ୍ତଦଶ ଯୁଗରେ, ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ଵସୁନ୍ଧରା କରି…

Verse 17

पञ्चाशत्क्रोशविततं मानुषाणां दुरासदम् ॥ एतत्तु भूमे विज्ञेयं यथैतन्मानसं सरः ॥

ପଞ୍ଚାଶ କ୍ରୋଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଗମ—ହେ ଭୂମେ! ଏହିଟିକୁ ‘ମାନସ ସର’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 18

ततो रात्र्यां व्यतीतायामुदिते च दिवाकरे ॥ कृतोदकस्तु गङ्गायां क्षौमवस्त्रविभूषितः ॥

ତତଃ ରାତ୍ରି ବ୍ୟତୀତ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେବା ପରେ, ସେ ଗଙ୍ଗାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉଦକକର୍ମ (ଆଚମନ-ସ୍ନାନାଦି) କରି, କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ରରେ ବିଭୂଷିତ ହେଲା।

Verse 19

मधुकैटभौ तथा हत्वा ब्रह्मणो वचनात्तदा ॥ जलसंहरणं कृत्वा ममाधारमुपागतः ॥

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ବଧ କରି, ଜଳସଂହରଣ (ଜଳର ଉପସଂହାର) କରି, ସେ ମୋର ଆଧାରସ୍ଥାନକୁ ଉପଗତ ହେଲା।

Verse 20

शुद्धैर्भागवतैर्ज्ञेयं मम कर्मसु निष्ठितैः ॥ एतत्तीर्थं महाभागे तस्मिन्कुब्जाम्रकं स्मृतम् ॥

ମମ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ ଶୁଦ୍ଧ ଭାଗବତମାନେ ଏହା ଜାଣିବା ଉଚିତ; ହେ ମହାଭାଗେ, ସେହି ତୀର୍ଥଟି ସେଠାରେ ‘କୁବ୍ଜାମ୍ରକ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 21

अर्चयित्वा यथान्यायं मां चैव गुरुवत्सलः ॥ पितुः प्रदक्षिणं कृत्वा वाक्यमेतदुदाहरत् ॥

ତାପରେ ଗୁରୁଭକ୍ତ ହୋଇ ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା; ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ଏହି ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା।

Verse 22

पश्यामि तं नतं भूमे रैभ्यं नाममहामुनिम् ॥ ममैवाराधने युक्तं सर्वकर्मसु निष्ठितम् ॥

ହେ ଭୂମେ, ମୁଁ ନତ ହୋଇଥିବା ‘ରୈଭ୍ୟ’ ନାମକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି—ସେ ମୋର ଆରାଧନାରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ।

Verse 23

सिद्धिकामस्य विप्रस्य रैभ्यस्य परिकीर्तितम् ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुंधरे ॥

ସିଦ୍ଧିକାମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୈଭ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହା କଥିତ ହୋଇଛି। ଆଉ ଏକ କଥା ମୁଁ କହିବି—ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ଶୁଣ।

Verse 24

एह्येहि तात गच्छामः यस्त्वं गुह्यानि पृच्छसि ॥ शृणु तत्त्वेन मे राजन् यत्तवया पूर्वपृच्छितम् ॥

ଆସ ଆସ ତାତ, ଚଳ ଯାଉ; କାରଣ ତୁମେ ଗୁହ୍ୟ କଥା ପଚାରୁଛ। ହେ ରାଜନ, ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ତାହା ମୋଠାରୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୁଣ।

Verse 25

युक्तिमन्तं गुणज्ञं च शुचिं दक्षं जितेन्द्रियम् ॥ दशवर्षसहस्राणि ऊर्ध्वबाहुः स तिष्ठति ॥

ସେ ଯୁକ୍ତିମାନ, ଗୁଣଜ୍ଞ, ଶୁଚି, ଦକ୍ଷ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ; ସେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବାହୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହେ।

Verse 26

तत्र कुब्जाम्रके वृत्तं पुराश्चर्यं महाद्भुतम् ॥ मम निर्माल्यपार्श्वे वै व्याली तिष्ठति निर्भया ॥

ସେଠାରେ କୁବ୍ଜାମ୍ରକରେ ପୁରାତନକାଳେ ଏକ ମହା ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା। ମୋ ନିର୍ମାଲ୍ୟର ପାଖରେ ଏକ ନାଗିଣୀ ନିର୍ଭୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 27

राजपुत्रश्च वै राजा सा च पङ्कजलोचना ॥ गत्वा निर्माल्यकूटं ते यत्त्वृत्तं पुरातनम्

ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ର, ଏବଂ ସେ ପଦ୍ମଲୋଚନା, ନିର୍ମାଲ୍ୟକୂଟକୁ ଗଲେ—ସେଠାରେ ଘଟିଥିବା ପୁରାତନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣିବା ପାଇଁ।

Verse 28

इतः प्रीतोऽस्म्यहं देवि रैभ्यस्य च महात्मनः ॥ भक्त्या च परया चैव तेन चाराधितो ह्यहम्

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ମହାତ୍ମା ରୈଭ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ସେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ମୋତେ ଆରାଧନା କରି ସତ୍ୟେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି।

Verse 29

नकुलोऽहं महाराज वसामि कदलीतले ॥ ततोऽहं कालसंयुक्तः प्राप्तो निर्माल्यकूटकम्

ହେ ମହାରାଜ, ମୁଁ ନକୁଳ (ମୁଙ୍ଗୁସ) ଅଟେ; ମୁଁ କଦଳୀଗଛ ତଳେ ବସେ। ପରେ କାଳକ୍ରମେ ମୁଁ ନିର୍ମାଲ୍ୟକୂଟକକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 30

ततो वै तप्यमानं तं गङ्गाद्वारमुपागतम् ॥ आम्रवृक्षं समासाद्य दृष्टः स मुनिपुङ्गवः

ତାପରେ ସେ ପୀଡିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆମ୍ବଗଛକୁ ନିକଟେ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ସେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 31

पश्यते च ततस्तत्र रममाणं यदृच्छया ॥ नकुलेन सह व्याल्या तदा युद्धमभूच्च तत् ॥११॥ सम्पन्ने ते तु मध्याह्ने माघमासे तु द्वादशीम् ॥ तया स दष्टो नकुलो नाशाय मम मन्दिरे

ତାପରେ ସେ ସେଠାରେ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ଜଣେକୁ ଦେଖିଲା; ସେତେବେଳେ ନକୁଳ ସହ ଏକ ସର୍ପିଣୀର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ମାଘମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବାବେଳେ, ସେ ସର୍ପିଣୀ ମୋ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ସେଇ ନକୁଳକୁ ନାଶ ପାଇଁ ଦଂଶ କଲା।

Verse 32

ततस्त्वाशीविषा सर्पी सर्पतेऽत्र जनाधिप ॥ भक्षयन्ती सुगन्धानि पुष्पाणि विविधानि च

ତାପରେ, ହେ ଜନାଧିପ, ଏଠାରେ ଏକ ବିଷଧର ସର୍ପିଣୀ ସର୍ପିତ ହୋଇ ଚାଲେ; ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ନାନାପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପ ଭକ୍ଷଣ କରେ।

Verse 33

दर्शितोऽयं मया चात्मा हेतुमात्रेण केनचित् ॥ मया यदाश्रितश्चाम्रस्तेन कुब्जत्वमागतः

ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ମୁଁ କେବଳ କୌଣସି କାରଣମାତ୍ରରେ ପ୍ରକାଶ କରିଛି; ଏବଂ ଯେ ଆମ୍ବଗଛ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ନେଲା, ସେ ତାହାଦ୍ୱାରା କୁବ୍ଜତା (ବାଙ୍କାପଣ) ପାଇଲା।

Verse 34

तेनापि विषदिग्धेन व्याली शीघ्रं निपातिता ॥ उभौ चान्योन्य युद्धेन तदा पञ्चत्वमागतौ

ବିଷଲିପ୍ତ (ବିଷେ ଦଗ୍ଧ) ସେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଳୀକୁ ଶୀଘ୍ର ନିପାତ କଲା; ଏବଂ ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଭୟେ ତେବେ ପଞ୍ଚତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 35

दृष्ट्वा तु तां महाव्यालीं क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ अचिरेणैव कालेन तस्याङ्कं सहसा गतः

କିନ୍ତୁ ସେ ମହାବ୍ୟାଳୀକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଚକ୍ଷୁବାନ ସେ, ଅଚିରେଇ ସହସା ତାହାର ଅଙ୍କକୁ (ଅତିନିକଟ) ଗଲା।

Verse 36

एवं कुब्जाम्रकं ख्यातं स्थानमेतन्मनस्विनि ॥ मृतापि तत्र गच्छन्ति मम लोकाय केवलम्

ହେ ମନସ୍ୱିନି, ଏହିପରି ଏହି ସ୍ଥାନ ‘କୁବ୍ଜାମ୍ରକ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ; ସେଠାରେ ମରୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 37

व्याली प्राग्ज्योतिषे जाता राजपुत्री यशस्विनी ॥ नकुलोऽजायत तदा कोसलेषु जनाधिपः ॥

ବ୍ୟାଳୀ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷରେ ଜନ୍ମିଲା, ଯଶସ୍ୱିନୀ ରାଜପୁତ୍ରୀ; ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ କୋସଲ ଦେଶରେ ନକୁଳ ନାମକ ଜନାଧିପ (ନୃପତି) ଜନ୍ମିଲା।

Verse 38

तया सह महाराज घोरं युद्धमवर्त्तत ॥ माघमासस्य द्वादश्यां तत्र कश्चिन्न पश्यति ॥

ତାଙ୍କ ସହ, ହେ ମହାରାଜ, ଘୋର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ମାଘମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ସେଠାରେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 39

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ दृष्ट्वा स मामृषिश्चैव यानि वाक्यानि भाषते ॥

ଆଉ ଏକ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ। ମୋତେ ଦେଖି ସେ ଋଷି ମଧ୍ୟ ଯେଯେ ବାକ୍ୟ କହିଥିଲେ, ସେହି ସବୁ କହିଲେ।

Verse 40

रूपवान्गुणवान्देवि सर्वशास्त्रकलान्वितः ॥ तौ तु दीर्घेण कालेन सौख्येन परिरञ्जितौ ॥

ହେ ଦେବୀ, ସେ ରୂପବାନ, ଗୁଣବାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର-କଳାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 41

युध्यमानस्य मे तत्र गात्रं चैव निगूहतः ॥ नासावंशे तया दष्टो भुजङ्ग्या च तदन्तरे ॥

ସେଠାରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ଓ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ନାଗିନୀ ମୋ ନାକର ସେତୁଭାଗରେ ଦଂଶନ କଲା।

Verse 42

एवं तत्र मया दृष्टः कुब्जरूपं समास्थितः ॥ जानुभ्यामवनीङ्गत्वा किञ्चिदेव प्रभाषते ॥

ଏଭଳି ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କୁବ୍ଜ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖିଲି; ଘୁଁଡି ଭରି ଭୂମିରେ ଗତି କରି ସେ ଅଳ୍ପମାତ୍ର କଥା କହିଲେ।

Verse 43

अवर्द्धतां यथाकालं शुक्लपक्षे यथा शशी ॥ सा कन्या नकुलं दृष्ट्वा सद्यो हन्तुं तथेच्छति ॥

ଯଥାକାଳେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ, ଯେପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ର ବଢ଼େ। ସେ କନ୍ୟା ନକୁଳକୁ ଦେଖି ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ତାକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହେ।

Verse 44

मयापि विषदिग्धेन निहता च भुजंगमा ॥ उभौ प्राणान्परित्यज्य उभौ पञ्चत्वमागतौ ॥

ମୋ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବିଷଲେପିତ ଉପାୟରେ ସେ ସର୍ପ ହତ ହେଲା। ଉଭୟେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଉଭୟେ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ (ମୃତ୍ୟୁକୁ) ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 45

नमस्कृत्य स्थितं तं तु मुनिं वै संशितव्रतम् ॥ वरेण छन्दयामास अहं प्रीतमना धरे ॥

ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ ସେହି ସଂଯତବ୍ରତ ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲି। ହେ ଧରେ, ପ୍ରୀତମନା ହୋଇ ବର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଲି।

Verse 46

व्यालीं दृष्ट्वा राजपुत्रः सहसा हन्तुमिच्छति ॥ अथ तस्यास्तु कालेन कोसलाधिपतिस्तथा ॥

ବ୍ୟାଳୀକୁ ଦେଖି ରାଜପୁତ୍ର ହଠାତ୍ ତାକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହେ। ପରେ କାଳକ୍ରମେ ସେ ମଧ୍ୟ କୋସଲର ଅଧିପତି ହେଲା।

Verse 47

मृतौ स्वकाले राजेन्द्र क्रोधमोहपरिच्युतौ ।। जातोऽहं तव पुत्रस्तु कोसलाधिपतेः प्रियः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ନିଜ ନିୟତ କାଳରେ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲି—କୋସଲାଧିପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 48

ममैव वचनं श्रुत्वा स मुनिस्तपसान्वितः ।। उवाच मधुरं वाक्यं प्रसादार्थी महायशाः

ମୋର ନିଜ ବଚନ ଶୁଣି ତପସ୍ୟାସମ୍ପନ୍ନ ସେ ମୁନି, ମହାଯଶସ୍ବୀ, ପ୍ରସାଦ ଆଶାରେ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 49

पाणिं जग्राह विधिवन्मत्प्रसादाद्वसुन्धरे ।। कोसलाधिपतेश्चापि राज्ञः प्राग्ज्योतिषस्य च

ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ମୋର ପ୍ରସାଦରେ ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପାଣିଗ୍ରହଣ କଲା; କୋସଲାଧିପତି ଓ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ରାଜା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।

Verse 50

एवं मे घातितः सर्पस्तत्क्रोधवश निश्चयात् ।। एतद्गुह्यं मया राजन्यत्तवया पूर्वपृच्छितम्

ଏଭଳି ସେଇ କ୍ରୋଧଜନିତ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପଟି ହତ ହେଲା। ହେ ରାଜନ୍! ତୁମେ ପୂର୍ବେ ପଚାରିଥିବା ଗୁହ୍ୟ କଥା ଏହିଏ।

Verse 51

यदि प्रसन्नो भगवान् लोकनाथो जनार्दनः ।। तव चात्र निवासं वै देव इच्छामि नित्यशः

ଯଦି ଲୋକନାଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ହେ ଦେବ! ଆପଣଙ୍କ ନିବାସ ଏଠାରେ ସଦା ରହୁ—ଏହି ମୋର ଇଚ୍ଛା।

Verse 52

महोत्सवेन संवृत्तः सम्बन्धो मत्प्रसादतः ।। दृढप्रीतिस्तयोर् जाता यथा च जटुकाष्ठयोः

ମହୋତ୍ସବ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା; ଜଟୁ ଓ କାଠ ପରି ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୀତି ଜନ୍ମିଲା।

Verse 53

राजपुत्रवचः श्रुत्वा वधूर्वचनमब्रवीत् ।। अहं सर्पी महाराज पुरा निर्माल्यकूटके

ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବଧୂ କହିଲା— “ମହାରାଜ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ନିର୍ମାଲ୍ୟକୂଟକରେ ସର୍ପିଣୀ ଥିଲି।”

Verse 54

त्वयि भक्तिः सदा भूयाद् यावत्स्थानं जनार्दन ।। अन्यभक्तिर्मम विभो रोचते न कदाचन

ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବି ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସଦା ବଢ଼ୁ; ହେ ବିଭୋ, ଅନ୍ୟତ୍ର ଭକ୍ତି ମୋତେ କେବେ ରୁଚେ ନାହିଁ।

Verse 55

एवं च दीर्घकालं हि तयोः प्रीतिर्न हीयते ।। एवं तौ विहरन्तौ तु तस्मिन्नुपवने ततः

ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ତାଙ୍କ ଦୁହଙ୍କର ପ୍ରୀତି କମିଲା ନାହିଁ। ଏହିପରି ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ସେହି ଉପବନରେ ବିହାର କରି ପରେ ମଧ୍ୟ ରହିଲେ।

Verse 56

तेन क्रोधेन नृपते मूर्च्छिता मरणं प्रति ।। घातितो नकुलश्चैतद्गुह्यं प्रोक्तं तव प्रभो

ସେହି କ୍ରୋଧରେ, ହେ ନୃପତି, ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ଦିଗକୁ ଗଲା; ଏବଂ ନକୁଳ ମଧ୍ୟ ହତ ହେଲା। ହେ ପ୍ରଭୋ, ଏହି ଗୁହ୍ୟ କଥା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।

Verse 57

एतदेव परं चित्ते मया चैव विधार्यते ॥ उपेन्द्र यदि तुष्टोऽसि ममायं दीयतां वरः ॥

ଏହି ଏକଥାକୁ ମୁଁ ମନରେ ପରମ ସଙ୍କଳ୍ପ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛି। ହେ ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ଏହି ବର ଦିଅ।

Verse 58

वसते च यथान्यायं वेलामिव महोदधिः ॥ एवं तयोर्गतः कालो वर्षाणां सप्तसप्ततिः ॥

ସେ ଦୁଇଜଣ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଭାବେ ବସିଲେ—ଯେପରି ମହାସମୁଦ୍ର ତାହାର ତଟରେଖା ମଧ୍ୟରେ ରହେ। ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦୁହଙ୍କର ସତସତି ବର୍ଷ କଟିଗଲା।

Verse 59

वधूपुत्रवचः श्रुत्वा स राजा संशितव्रतः ॥ मायातीर्थं समासाद्य ततः पञ्चत्वमागतः ॥

ବଧୂପୁତ୍ରର ବଚନ ଶୁଣି, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ ଥିବା ସେ ରାଜା ମାୟାତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାପରେ ସେ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 60

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा रैभ्यस्यर्षेरहं पुनः ॥ बाढमित्येव ब्रह्मर्षे एवमेतद्भविष्यति ॥

ତାପରେ ରୈଭ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ ପୁନର୍ବାର କହିଲି—‘ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ, ଏହିପରି ହେବ।’

Verse 61

न बुध्यतोस्तथात्मानं मम मायाविमोहितौ ॥ एवं तौ विहरन्तौ तु तस्मिन्नुपवने ततः ॥

ମୋର ମାୟାରେ ବିମୋହିତ ହୋଇ ସେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ପରେ ସେମାନେ ସେହି ଉପବନରେ ବିହାର କଲେ।

Verse 62

राजपुत्रो विशालाक्षी राजपुत्री यशस्विनी ॥

ସେଠାରେ ଜଣେ ରାଜପୁତ୍ର ଓ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ଯଶସ୍ୱିନୀ ରାଜକନ୍ୟା ଥିଲେ—ଦୁହେଁ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଭୂଷିତ।

Verse 63

ममैवं वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः स वसुन्धरे ॥ मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय मामुवाच मुदान्वितः ॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ମୋର ଏପରି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲେ।

Verse 64

दृष्ट्वा व्यालीं राजपुत्रस्ततो हन्तुं व्यवस्थितः ॥ स तया वार्यमाणोऽपि व्याली हन्तुमिहोद्यताḥ ॥

ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟାଳୀକୁ ଦେଖି ରାଜପୁତ୍ର ତାହାକୁ ହନନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲା। ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ବ୍ୟାଳୀକୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ରହିଲା।

Verse 65

पौण्डरीके ततस्तीर्थे तेऽपि पञ्चत्वमागताः ॥

ତାପରେ ପୌଣ୍ଡରୀକ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 66

एतस्य तीर्थवर्यस्य महिमानं त्वया प्रभो ॥ शृणु वै कथ्यमानं तु वद लोकोपकारक ॥

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଆପଣ ଯେପରି କହୁଛନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ହେ ଲୋକୋପକାରକ, ଦୟାକରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 67

गरुडो हन्ति नागान्वै दृष्ट्वैव विनतात्मजः ॥ एवं स वार्यमाणोऽपि व्यालीं हन्ति स्म दारुणम् ॥

ବିନତାପୁତ୍ର ଗରୁଡ ନାଗମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ରେ ହନନ କରେ। ସେହିପରି ରୋକାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟାଳୀକୁ ହତ୍ୟା କଲା।

Verse 68

गतास्ते परमं स्थानं यत्र देवो जनार्द्दनः ॥ राजा वा राजपुत्रश्च राजपुत्री यशस्विनी ॥

ସେମାନେ ପରମ ଧାମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବିରାଜମାନ—ରାଜା ହେଉ କି ରାଜପୁତ୍ର, କିମ୍ବା ଯଶସ୍ୱିନୀ ରାଜକନ୍ୟା।

Verse 69

अन्यानि यानि तीर्थानि एतत्क्षेत्राश्रितानि तु ॥ तान्यपि श्रोतुमिच्छामि कथ्यमानानि च त्वया ॥

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ଆପଣ ଯାହା କହିବେ।

Verse 70

तदा सा रुषिता देवी न किञ्चिदपि भाषते ॥ ततस्तस्यां तु वेलायां राजपुत्र्यग्रतो बिलात् ॥

ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ଦେବୀ କିଛିମଧ୍ୟ କହିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ସେହି ସମୟରେ, ରାଜକନ୍ୟାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଗୋଟିଏ ବିଲରୁ…

Verse 71

मम चैव प्रसादेन तपसश्च बलेन च ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म श्वेतद्वीपमुपागताः ॥

ମୋର ପ୍ରସାଦରେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ମଧ୍ୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରି ସେମାନେ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 72

शृणु तत्त्वेन मे ब्रह्मन् यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ तीर्थे कुब्जाम्रके पुण्ये मम लोके सुखावहे ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୁଣ—ମୋର ଲୋକରେ ଥିବା, ସୁଖଦାୟକ, ‘କୁବ୍ଜାମ୍ରକ’ ନାମକ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ।

Verse 73

नकुलस्तु विनिर्गत्य आहारार्थं समुद्यतः ॥ दृष्ट्वा तु राजपुत्री सा नकुलं सर्पकाङ्क्षिणम् ॥

ନକୁଳଟି ବାହାରି ଆହାର ଖୋଜିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲା। ତାହାକୁ ଦେଖି ସେଇ ରାଜକୁମାରୀ ସର୍ପସମ୍ବନ୍ଧ ଭାବି ତାହାର ବଧ କାମନା କଲା।

Verse 74

योऽसौ परिजनो देवि कृत्वा तु सुकृतं महत् ॥ सोऽपि सिद्धिं परां प्राप्तः श्वेतद्द्वीपमुपागतः ॥

ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ପରିଜନ ମହାନ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରି ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 75

तीर्थं तु कुमुदाकारं तस्मिन् कुब्जाम्रके स्थितम् ॥ स्नानमात्रेण सुश्रोणि स्वर्गं प्राप्नोति मानवः ॥

କୁବ୍ଜାମ୍ରକରେ କୁମୁଦ (ପଦ୍ମ) ଆକାର ତୀର୍ଥ ଅଛି। ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।

Verse 76

हृष्टं चङ्क्रममाणं सा नकुलं शुभदर्शनम् ॥ क्रोधात्तं नकुलं चापि विनिहन्तुं प्रचक्रमे ॥

ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଘୁରୁଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ଶୁଭ ଥିବା ସେଇ ନକୁଳକୁ ଦେଖି ସେ କ୍ରୋଧରେ ତାହାକୁ ମାରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 77

एषा ते कथिता देवि पुष्टिः कुब्जाम्रकस्य च ॥ तस्य ब्राह्मणमुख्यस्य रैभ्यस्य कथिता मया

ହେ ଦେବୀ, କୁବ୍ଜାମ୍ରକର ପୁଷ୍ଟି (ସମୃଦ୍ଧି) ସହିତ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏବଂ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖ୍ୟ ରୈଭ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।

Verse 78

कौमुदस्य तु मासस्य तथा मार्गशीर्षस्य च ॥ वैशाखस्यैव मासस्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम्

କୌମୁଦ ମାସରେ ଏବଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ମଧ୍ୟ, ତଥା ବୈଶାଖ ମାସରେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରି—

Verse 79

वारिता राजपुत्रेण सुता प्राज्योतिषस्य वै ॥ नकुलं घातितं दृष्ट्वा माङ्गल्यं शुभदर्शनम्

ପ୍ରାଜ୍ୟୋତିଷର କନ୍ୟାକୁ ରାଜପୁତ୍ର ରୋକିଲେ; ଏବଂ ନକୁଳ ହତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି—ତାହା ମାଙ୍ଗଳ୍ୟକର, ଶୁଭଦର୍ଶନ (ଘଟଣା) ଥିଲା—

Verse 80

एतत्पुण्यं परं जप्यं चातुर्वर्ण्येन सर्वदा ॥ सर्वकर्मसु मुख्यं च एतदेव विशिष्यते

ଏହି ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଜପ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଜପିତ ହେବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ କର୍ମମଧ୍ୟରେ ଏହିଟି ମୁଖ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 81

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुंधरे ॥ तीर्थं मानसमित्येव विख्यातं मम सुन्दरि

ଆଉ ଏକ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ; ‘ମାନସ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 82

दर्शनीयः प्रियो राज्ञां माङ्गल्यः शुभदर्शनः ॥ घातितो नकुलः कस्मान्मया वै वार्यमाणया

ସେ ଦର୍ଶନୀୟ, ରାଜମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମାଙ୍ଗଳ୍ୟକର, ଶୁଭଦର୍ଶନ; ତେବେ ମୁଁ ରୋକୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ନକୁଳ କାହିଁକି ହତ ହେଲା?

Verse 83

न पठेद्गोघ्नमध्ये तु वेदवेदाङ्गनिन्दके ॥ न पठेद्गुरुविद्विष्टे न पठेच्छास्त्रदूषके

ଗୋହନ୍ତାର ମଧ୍ୟରେ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୁରୁବିଦ୍ୱେଷୀ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଦୂଷକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 84

यस्मिन् स्नात्वा विशालाक्षि गच्छते नन्दनं वनम् ॥ दिव्यं वर्षसहस्रं वै मोदते चाप्सरैः सह

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନନ୍ଦନବନକୁ ଯାଏ; ନିଶ୍ଚୟ ଦିବ୍ୟ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 85

इति भर्तृवचः श्रुत्वा प्राग्ज्योतिषसुता तदा ॥ प्रत्युवाच ततः क्रोधात्कोसलाधिपतेः सुतम्

ଏପରି ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର କନ୍ୟା ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧରେ କୋଶଳାଧିପତିଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 86

पठेद्भागवतानां च मध्ये दीक्षावतां तथा ॥ य एतत्पठते भूमे कल्यमुत्थाय मानवः

ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ଦୀକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍। ହେ ଭୂମି! ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହା ପଢ଼େ—

Verse 87

पूर्णे वर्षसहस्रे तु जायते विपुले कुले ॥ द्रव्यवान् गुणवांश्चैव जायते तत्र मानवः ॥

ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଏ; ସେ ଧନବାନ ଓ ଗୁଣବାନ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 88

असकृद्वार्यमाणोऽपि व्याली घातितवान्यतः ॥ तस्मान्मयापि नकुलो घातितः सर्पघातकः ॥

ବାରମ୍ବାର ରୋକାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏକ ନାଗିନୀକୁ ହତ୍ୟା କଲା; ତେଣୁ ସର୍ପଘାତକ ନକୁଳକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲି।

Verse 89

तारयेच्च स्वकुलजान् दशपूर्वान्दशापरान् ॥ एतत्तु पठमानो वै यस्तु प्राणान्विमुञ्चति ॥

ସେ ନିଜ କୁଳଜନଙ୍କୁ—ପୂର୍ବର ଦଶ ପିଢ଼ି ଓ ପରର ଦଶ ପିଢ଼ି—ତାରିଦେଇଥାଏ। ଯେ ଏହା ପଢ଼ିପଢ଼ି ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼େ…

Verse 90

तत्राथ मुञ्चते प्राणान् कौमुदस्य तु द्वादशी ॥ पुष्कलां लभते सिद्धिं मम लोकं च गच्छति ॥

ସେଠାରେ କୌମୁଦ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଯେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼େ, ସେ ପ୍ରଚୁର ସିଦ୍ଧି ଲଭେ ଓ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 91

राजपुत्र्या वचः श्रुत्वा राजपुत्रस्ततोऽब्रवीत् ॥ वाग्भिः स कटुकाभिश्च तर्जयन्निव तां धरे ॥

ରାଜକନ୍ୟାର କଥା ଶୁଣି ରାଜପୁତ୍ର ତେବେ କହିଲା—ମନେ ହେଲା ଧରାକୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରୁଛି—କଟୁ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାକ୍ୟରେ।

Verse 92

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ मायातीर्थमिदं ख्यातं येन मायां विजानते ॥

ଆଉ ଏକ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା। ଏହା ‘ମାୟାତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମାୟାକୁ ବୁଝାଯାଏ।

Verse 93

सर्पस्तीव्रविषो भद्रे तीक्ष्णदंष्ट्रो दुरासदः ॥ दंशते मानुषं दुष्टो येनासौ म्रियते जनः ॥

ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହି ସର୍ପ ତୀବ୍ରବିଷଧର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁକ୍ତ ଓ ନିକଟେ ଯିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ; ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଦଂଶେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଲୋକ ମରେ।

Verse 94

तस्मिन् कृतोदको ब्रह्मन्मायातीर्थे महायशाः ॥ दशवर्षसहस्राणि मद्भक्तो जायते नरः ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେହି ମାୟାତୀର୍ଥରେ ଯେ ଉଦକାର୍ପଣ କରେ, ସେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ନର ହୁଏ; ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୋର ଭକ୍ତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 95

तस्मान्मया हतो भद्रेऽहितकारी विषोद्धतः ॥ प्रजापाला वयं भद्रे येऽपि चैवापथे स्थिताः ॥

ଏହିହେତୁ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ବିଷରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ସେ ଅହିତକାରୀକୁ ମୁଁ ବଧ କଲି। ହେ ଭଦ୍ରେ, ଆମେ ପ୍ରଜାପାଳକ; ଅପଥରେ ଥିବାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ।

Verse 96

लभते परमां पुष्टिं कुबेरभवनं यथा ॥ एकं सहस्रं वर्षाणां स्वच्छन्दगमनात्त्रयम् ॥

ସେ ପରମ ପୁଷ୍ଟି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲଭେ, ଯେପରି କୁବେରଙ୍କ ଭବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ; ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଗମନର ଫଳରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପାଇଁ ତ୍ରିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଲଭେ।

Verse 97

सर्वांस्तान्दण्डयामो हि तीव्रदण्डैर्यथोचितम् ॥ साधून्ये चापि हिंसन्ति ह्यपराधविवर्जितान्

ଅପରାଧବିହୀନ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯେ ହିଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆମେ ଯଥୋଚିତ ତୀବ୍ର ଦଣ୍ଡରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରୁ।

Verse 98

अथवा म्रियते तत्र मायातीर्थे यशस्विनि ॥ मायायोगी ततो भूत्वा मम लोकाय गच्छति

ଅଥବା ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ଯେ ସେଠାରେ ମାୟା-ତୀର୍ଥରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମାୟାଯୋଗୀ ହୋଇ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 99

स्त्रियं चैवापि हिंसन्ति कामकाराश्च ये नराः ॥ ते दण्ड्याश्चैव वध्याश्च राजधर्माद्यथार्हतः

କାମବଶ କିମ୍ବା ମନମାନିରେ ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ହିଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜଧର୍ମାନୁସାରେ ଯଥାର୍ହ ଦଣ୍ଡ୍ୟ, ଆବଶ୍ୟକେ ବଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ।

Verse 100

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तीर्थं सर्वात्मकं नाम सर्वतीर्थगुणान्वितम्

ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି; ଶୁଣ—‘ସର୍ବାତ୍ମକମ୍’ ନାମର ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 101

मयापि राजधर्मो वै कर्त्तव्यो राजकर्मणि ॥ नकुलेनापराद्धं किं तद्वद त्वं ममापि हि

ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ରାଜଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ କରାଯିବା ଉଚିତ। ନକୁଳ କେଉଁ ଅପରାଧ କରିଛି? ସେଥି ମଧ୍ୟ ମୋତେ କୁହ।

Verse 102

अथात्र मुंचते प्राणांस्तीर्थे सार्षपके तथा ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं च गच्छति

ଏବେ ଯେ ଏଠାରେ ସାର୍ଷପକ-ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଏ।

Verse 103

वार्यमाणोऽपि हि मया घातितो नकुलस्ततः ॥ ततो मम न भार्यासि न चाहं ते पतिः स्थितः

ମୋର ରୋକିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେଇ ନକୁଳ ସେଠାରେ ହତ ହେଲା। ତେଣୁ ତୁମେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ନୁହଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପତି ଭାବେ ସ୍ଥିତ ନୁହେଁ।

Verse 104

पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि शृणुष्व शुभलोचने ॥ तीर्थं पूर्णमुखं नाम तन्न जानाति कश्चन

ପୁନର୍ବାର ଆଉ ଏକ କଥା କହୁଛି; ହେ ଶୁଭଲୋଚନେ, ଶୁଣ। ‘ପୂର୍ଣ୍ଣମୁଖ’ ନାମରେ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି—ତାହାକୁ କେହି (ଭଲଭାବେ) ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 105

किञ्च तेन न हन्मि त्वां स्त्रियोऽवध्याः तदैव यत् ॥ इत्युक्त्वा राजपुत्रस्तां निवृत्य नगरं प्रति

ଅଧିକ, ସେହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରୁନି; କାରଣ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି। ଏହିପରି କହି ରାଜପୁତ୍ର ନଗର ପ୍ରତି ଫେରିଗଲା।

Verse 106

तत्र सर्वा भवेद्गङ्गा शीतलं जायते जलम् ॥ यत्र चोष्णं भवत्यम्बु ज्ञेयं पूर्णमुखं तथा

ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ଗଙ୍ଗାସଦୃଶ ହୁଏ ଏବଂ ଜଳ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ଉଷ୍ଣ ଥାଏ, ସେହିଠାକୁ ‘ପୂର୍ଣ୍ଣମୁଖ’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 107

एवं क्रोधं समादाय नष्टस्नेहैः परस्परम् ॥ एवं गच्छति काले वै कोसलायां जनाधिपः

ଏହିପରି କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କରି, ପରସ୍ପର ସ୍ନେହ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲାପରେ, ସେଇ ଜନାଧିପ ସମୟକ୍ରମେ କୋସଲାକୁ ଗଲା।

Verse 108

स्नातो गच्छति सुश्रोणी सोमलोके महीयते ॥ तदा सोमं पश्यति तु सहस्रं दश पञ्च च

ସ୍ନାନ କରି, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ସେ ସୋମଲୋକକୁ ଯାଇ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ତାପରେ ସେ ସୋମଙ୍କୁ—ଏକ ହଜାର, ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ (୧୦୧୫)—ଦେଖେ।

Verse 109

शृणोति तां कथां सर्वां वधं नकुलसर्पयोः ॥ एवं श्रुत्वा यथान्यायं सक्रोधौ तावुभावपि

ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାଟି ଶୁଣେ—ନକୁଳ ଓ ସର୍ପର ବଧବୃତ୍ତାନ୍ତ। ଏଭଳି ଶୁଣି, ଯଥାନ୍ୟାୟ, ସେ ଦୁହେଁ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 110

ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो ब्राह्मणश्चैव जायते ॥ मद्भक्तः शुचिमान्दक्षः सर्वकर्मगुणान्वितः

ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ମୋର ଭକ୍ତ, ଶୁଚି, ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 111

ततः कञ्चुकिनश्चैव स्वामात्यानग्रतः स्थितान् ॥ पुत्रं मम वधूं चैव समानयत सत्वरम्

ତାପରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କଞ୍ଚୁକୀ (ଅନ୍ତଃପୁର ସେବକ) ଓ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସେ କହିଲା: “ମୋ ପୁଅ ଓ ମୋ ପୁଅବୋହୁକୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ।”

Verse 112

अथवा म्रियते तत्र मासि मार्गशिरे तथा ॥ शुक्लपक्षे च द्वादश्यां मम लोकं च गच्छति

ଅଥବା ସେ ତାହାଁରେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ, ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 113

ततो वै राजभृत्यास्तु राज्ञो वै प्रियकारिणः ॥ राजाज्ञां तां पुरस्कृत्य वधूं पुत्रं च सादरम्

ତେବେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟକାରୀ ରାଜଭୃତ୍ୟମାନେ ସେଇ ରାଜାଜ୍ଞାକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ବଧୂ ଓ ପୁତ୍ରକୁ ସାଦରରେ ଆଣିଲେ।

Verse 114

तत्र पश्यति मां नित्यं दीप्तिमन्तं चतुर्भुजम् ॥ न जन्म विद्यते तस्य मरणं च कदाचन

ସେଠାରେ ସେ ମୋତେ ନିତ୍ୟ ଦେଖେ—ଦୀପ୍ତିମାନ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପେ। ତାହାର ଜନ୍ମ ନାହିଁ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 115

आनीय दर्शयामासुर्यत्र राजा स्वयं स्थितः ॥ वधूपुत्रौ ततो दृष्ट्वा राजा वचनमब्रवीत्

ସେମାନଙ୍କୁ ଆଣି ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ସେଠାରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ତାପରେ ବଧୂ ଓ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ରାଜା ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 116

पुनरन्यत्प्रवक्ष्याभि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ अनन्यमानसो भूत्वा भक्तो भागवतो मम

ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ୟ ଏକ କଥା କହିବି—ତାହା ଶୁଣ। ଅନନ୍ୟମନ ହୋଇ ମୋର ଭାଗବତ ଭକ୍ତ ହେଅ।

Verse 117

पुत्र कुत्र गतं प्रेम युवयोस्तत्समाहितम् ॥ स्नेहश्च क्व गतः पूर्वो विरुद्धाचरणौ कथम् ॥

“ପୁତ୍ର, ତୁମ ଦୁହଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ସେଇ ପ୍ରେମ କେଉଁଠି ଗଲା? ପୂର୍ବର ସ୍ନେହ କେଉଁଠି ଗଲା? ତୁମେ ପରସ୍ପର ବିରୋଧରେ କିପରି ଆଚରଣ କରୁଛ?”

Verse 118

तस्मिंस्तीर्थे तु यः स्नाति कदाचिदपि मानवः ॥ दशवर्षसहस्राणि मोदते ह्यमरालये ॥

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକଥର ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଅମରମାନଙ୍କ ଧାମରେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 119

आसीद्याऽ युवयोः प्रीतिरन्योन्यं जटुकाष्ठवत् ॥ दर्पणे प्रतिबिम्बं च दृश्यते यद्वदात्मनः ॥

ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବେ ଯେ ପ୍ରୀତି ଥିଲା, ସେ ଲାକ୍ଷା ଓ କାଠ ପରି ପରସ୍ପର ଗାଢ଼ ଭାବେ ଲଗିଥିଲା; ଦର୍ପଣରେ ଯେପରି ନିଜ ଆତ୍ମାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି।

Verse 120

वैशाखस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥ यदि मुञ्चेत्स्वकं देहं कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରି ଯଦି କେହି ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ…

Verse 121

अप्रियं नोक्तपूर्वं तु यया परिजनेऽपि च ॥ मिष्टान्नसाधने दक्षाः त्वया त्यक्तं न युज्यते ॥

ଯିଏ ପୂର୍ବେ କେବେ ମଧ୍ୟ—ପରିଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିନଥିଲେ, ଏବଂ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 122

न जन्म मरणं तस्य न ग्लानिर्न च वै भयम् ॥ सर्वसङ्गविनिर्मुक्तो मम लोकाय गच्छति ॥

ତାହା ପାଇଁ ନ ଜନ୍ମ ଅଛି, ନ ମୃତ୍ୟୁ; ନ ଗ୍ଲାନି, ନ ଭୟ; ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 123

धनपूर्वस्तु ते धर्मः स च योषित्कृतः खलु ॥ अहो सत्यं जनानां च स तु स्त्रीभ्यः सुतः कुलम् ॥

ତୋର ‘ଧର୍ମ’ ଧନପୂର୍ବକ ଅଟେ, ଏବଂ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନାରୀକୃତ। ଅହୋ, ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସତ୍ୟ—କୁଳ ଓ ପୁତ୍ର ଶେଷେ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।

Verse 124

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुंधरे ॥ करवीरं नाम तीर्थं सर्वलोकसुखावहम् ॥

ଆଉ ଏକ କଥା ମୁଁ କହିବି—ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ: ‘କରବୀର’ ନାମରେ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ-ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 125

ततः पितुर्वचः श्रुत्वा राजपुत्रो यशस्विनि ॥ उभौ तच्छरणौ गृह्य पितरं प्रत्यभाषत ॥

ତାପରେ, ହେ ଯଶସ୍ୱିନି, ପିତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଉଭୟ ଚରଣ ଧରି ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 126

तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि येन ज्ञापयते शुभे ॥ पुरुषो ज्ञानवांस्तावन्मम भक्तिविनिश्चितः ॥

ହେ ଶୁଭେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହା ପରିଚିତ ହୁଏ ସେହି ଚିହ୍ନ ମୁଁ କହିବି। ମଣିଷ ତେତେଇ ଜ୍ଞାନବାନ, ଯେତେ ମୋ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 127

दोषो न विद्यते तात स्नुषायां कोऽपि कुत्रचित् ॥ किं मे तु वार्यमाणापि नकुलं मेऽग्रतोऽहनत् ॥

ହେ ତାତ, ମୋର ସ୍ନୁଷାରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ତଥାପି, ବାରଣ କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ମୋର ନକୁଳକୁ କାହିଁକି ମାରିଦେଲା?

Verse 128

ततोऽभवन् मम क्रोधो दृष्ट्वा पातितमग्रतः ॥ क्रोधासक्तेन तु मया यथेयं परिभाषिता ॥

ତେବେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ତାହା ପତିତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି ମୋର କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲି।

Verse 129

तस्मिन् कृतोदकस्तीर्थे स्वच्छन्दगमनालयः ॥ भ्रमे द्विमानमारूढो सहस्रान्तरणर्तितः ॥

ଯେ ତୀର୍ଥରେ ଉଦକକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଯାହା ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦ ଗମନର ଆଶ୍ରୟ, ସେଠାରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲା; ସହସ୍ର ପରିକ୍ରମାରେ ଘୁରାଯାଉଥିଲା।

Verse 130

मम भार्या न भवती न चाहं तव वै पतिः ॥ एतच्च कारणं नान्यत्किञ्चिद्राजन्न संशयः ॥

ତୁମେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ନୁହଁ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ତୁମର ପତି ନୁହଁ। ହେ ରାଜନ୍, ଏହିଏ କାରଣ; ଏହାଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ—ନିଃସନ୍ଦେହ।

Verse 131

तत्राथ म्रियते भूमे माघमासस्य द्वादशीम् ॥ ब्रह्माणं मां च पश्येत पश्यते च वृषध्वजम् ॥

ହେ ଭୂମେ, ସେଠାରେ ମାଘମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ଯେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଓ ମୋତେ ଦେଖେ; ଏବଂ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 132

ततः पतिवचः श्रुत्वा प्राग्ज्योतिषकुलोद्भवा ॥ शिरसा प्रणतिं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥

ତାପରେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ କୁଳରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ସେଇ ନାରୀ ପତିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 133

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुंधरे ॥ तस्य ब्राह्मणमुख्यस्य पूर्वं यत्कथितं मया ॥

ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଆଉ କିଛି କହିବି; ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଶୁଣ। ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯାହା କହିଥିଲି।

Verse 134

तस्मिन्कुब्जाम्रके भद्रे स्थानं तु मम रोचते ॥ पुण्डरीक इति ख्यातं तीर्थं चैव महत्फलम् ॥

ହେ ଭଦ୍ରେ, କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ନାମକ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ସ୍ଥଳ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ସେଠାର ତୀର୍ଥ ‘ପୁଣ୍ଡରୀକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାଫଳଦାୟକ।

Verse 135

ततः सर्पवधं दृष्ट्वा कोधसंतप्तमानसा ॥ नाभाषितः किमपि नो मयैतदवधेहि वै ॥

ତାପରେ ସର୍ପବଧ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ ମନ ନେଇ ମୁଁ କିଛିମାତ୍ର କହିଲି ନାହିଁ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣ।

Verse 136

रथचक्रप्रमाणो वै चरते तत्र कच्छपः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुंधरे ॥

ସେଠାରେ ରଥଚକ୍ର ପରିମାଣର ଏକ କଚ୍ଛପ ଚଳାଚଳ କରେ। ଆଉ ଏକ କଥା ମୁଁ କହିବି; ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଶୁଣ।

Verse 137

अनेन निहतः सर्पस्त्वया च नकुलो हतः ॥ कथं वा क्रियते क्रोधस्तन्मे वक्तुमिहार्हथ ॥

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସର୍ପ ନିହତ ହେଲା, ଏବଂ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ନକୁଳ ମଧ୍ୟ ହତ ହେଲା। ତେବେ କ୍ରୋଧ କିପରି ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ? ଏହା ଏଠାରେ ମୋତେ କହ।

Verse 138

स्नात्वा प्राप्नोति सुश्रोणि फलं तत्र महागुणम् ॥ पुण्डरीकस्य यज्ञस्य यजमानस्य यत्फलम् ॥

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମହାପୁଣ୍ୟଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ପୁଣ୍ଡରୀକ ଯଜ୍ଞର ଯଜମାନ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ସେଇ ଫଳ।

Verse 139

हते तु नकुले पुत्र किं ते क्रोधस्य कारणम् ॥ राजपुत्रि हते सर्पे किं वा ते मन्युकारणम् ॥

କିନ୍ତୁ, ହେ ପୁତ୍ର! ନକୁଳ ହତ ହେଲେ ତୋ କ୍ରୋଧର କାରଣ କ’ଣ? ହେ ରାଜକନ୍ୟା! ସର୍ପ ହତ ହେଲେ ତୋ ରୋଷର କାରଣ କ’ଣ?

Verse 140

प्राप्नोति वसुधे तत्र एवमेव न संशयः ॥ अथवा म्रियते तत्र लब्धसंज्ञो महायशाः ॥

ହେ ବସୁଧେ! ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହିପରି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିମ୍ବା ସେଠାରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଲାଭ କରି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାଯଶୀ ହୁଏ।

Verse 141

ततः पितुर्वचः श्रुत्वा कोसलेश्वरनन्दनः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं राजपुत्रो महायशाः ॥

ତାପରେ ପିତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କୋସଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୁତ୍ର—ମହାଯଶୀ ରାଜପୁତ୍ର—ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 142

दशानां पुण्डरीकाणां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ भुक्त्वा यज्ञफलं तत्र जातिशुद्धो महातपाः ॥

ମନୁଷ୍ୟ ଦଶଟି ପୁଣ୍ଡରୀକ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞଫଳ ଭୋଗ କରି ସେ ଜାତିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମହାତପସ୍ବୀ ହୁଏ।

Verse 143

एतेन किं वा प्रश्नेन नैतत्प्रष्टुं त्वमर्हसि ॥ एनां पृच्छ महराज ज्ञास्यते कायचेष्टितम् ॥

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର କି ଉପକାର? ତୁମେ ଏହା ପଚାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ମହାରାଜ, ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପଚାର; ତାଙ୍କର ଦେହଚେଷ୍ଟା ଓ ଅଭିପ୍ରାୟ ଜଣା ପଡିବ।

Verse 144

सिद्धस्य लभते नित्यं मम लोकाय गच्छति ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि प्रिये तद्वै शृणुष्व मे ॥

ସେ ସଦା ସିଦ୍ଧଭାବ ପାଏ ଏବଂ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଆଉ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ କଥା କହିବି—ମୋ କଥା ଶୁଣ।

Verse 145

पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा कोसलानां जनेश्वरः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं धर्मसंयोगसाधनम् ॥

ପୁତ୍ରର ବଚନ ଶୁଣି କୋସଳ ଜନଙ୍କ ଅଧିପତି ଧର୍ମସହ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ସାଧନକାରୀ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।

Verse 146

अग्नितीर्थमिति ख्यातं सिद्धं कुब्जाम्रके स्थितम् ॥ यद्वै प्रज्ञायते देवि द्वादश्यां पापवर्जितैः ॥

‘ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଏକ ସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ କୁବ୍ଜାମ୍ରକରେ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ଦେବୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ପାପବର୍ଜିତମାନେ ସେଠାରେ ଯାହା ବୁଝନ୍ତି, ତାହା ଏହି।

Verse 147

ब्रूहि पुत्र यथान्यायं यत्ते मनसि वर्तते ॥ प्रीतिविच्छेदकरणमुभयोर्हि कathyatām

ପୁତ୍ର, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ କହ। ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରୀତି-ବିଚ୍ଛେଦର କାରଣ ଏଠାରେ କୁହାଯାଉ।

Verse 148

कौमुदस्य तु मासस्य मासो मार्गशिरस्य च ॥ आषाढस्य च मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम्

କୌମୁଦ ନାମକ ମାସରେ, ଏବଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ; ତଥା ଆଷାଢ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ—ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ରତ/ଆଚରଣର ସମୟ ସୂଚିତ।

Verse 149

जाताः संवर्धिताः पुत्राः सर्वकामेषु निष्ठिताः ॥ पितृपृष्टं तु यद्गुह्यं गोपयन्ति सुताधमाः

ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମି ଲାଳିତ-ପାଳିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ; ପିତା ପଚାରିଲେ ଯେ ଗୁହ୍ୟ କଥା, ତାହା ଅଧମ ପୁତ୍ରମାନେ ଗୋପନ କରନ୍ତି।

Verse 150

यश्चैव माधवे मासि समये यदि वर्तते ॥ तस्यां तु शुक्लद्वादश्यां तीर्थे तिष्ठति यत्रतः

ମାଧବ (ଚୈତ୍ର) ମାସରେ ଯଥାସମୟରେ ଯେ କେହି ଉପସ୍ଥିତ ରହେ, ସେ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଯେଉଁଠି ତୀର୍ଥ ଅଛି ସେଉଁଠି ହିଁ ରହେ।

Verse 151

सत्यं वा यदि वा असत्यं न ब्रुवन्ति कदाचन ॥ पतन्ति नरके घोरे रौरवे तप्तवालुके

ସତ୍ୟ ହେଉ କି ଅସତ୍ୟ, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ତପ୍ତ ବାଳୁକାଯୁକ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 152

तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि शृणुष्व हि वसुन्धरे ॥ येन चिह्नेन विज्ञेयं तीर्थं तत्रैव मामकम्

ମୁଁ ତାହାର ଚିହ୍ନ କହିବି—ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ଶୁଣ—ଯେ ଚିହ୍ନଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ହିଁ ମୋର ତୀର୍ଥ ଚିହ୍ନଟ ହେବ।

Verse 153

पित्रा पृष्टं तु ये ब्रूयुः शुभं वाशुभमेव वा ॥ दिव्यां च ते गतिं यान्ति या गतिः सत्यवादिनाम्

ପିତା ପଚାରିଲେ ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ—ଯେମାନେ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସେଇ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କ ପରମ ଗତି।

Verse 154

न हि कश्चिद्विजानाति शास्त्रं मम न यश्च वै ॥ फलं तस्य प्रवक्ष्यामि मृतोऽपि स्नातकोऽपि वा

ପ୍ରକୃତରେ କେହି ମୋ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣେ ନାହିଁ; ଯେ ଜାଣେ ନାହିଁ, ତାହାର ଫଳ ମୁଁ କହିବି—ସେ ମୃତ ହେଉ କି ସ୍ନାତକ ହେଉ।

Verse 155

ततः पितुर्वचः श्रुत्वा कोसलानन्दिवर्धनः ॥ उवाच श्लक्ष्णया वाचा तत्रैव जनसंसदि

ତାପରେ ପିତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କୋସଲାନନ୍ଦିବର୍ଧନ ସେଠାରେ ଜନସଭାରେ ମୃଦୁ ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 156

एकचित्तं समाधाय तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ अग्नितीर्थेषु स्नातो वै तस्मिन्कुब्जाम्रकेषु च

ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଏହା ଶୁଣ। ସେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥରେ ଏବଂ ସେହି କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିଛି।

Verse 157

गच्छत्वेष जनः सर्वो यथान्यायं गृहानि वै ॥ प्रातस्त्वां कथयिष्यामि यद्वक्तव्यमवश्यकम्

ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ନିୟମାନୁସାରେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ପ୍ରଭାତେ ଯାହା ଅବଶ୍ୟ କହିବାକୁ ହେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।

Verse 158

अग्नितीर्थं महाभागे दीप्तमन्तं सवैष्णवम् ॥ सप्त कृत्वाग्निमेधानां यत्फलं भवति प्रिय

ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହି ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମହାପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାସଂଯୁକ୍ତ। ପ୍ରିୟେ, ସାତଥର ଅଗ୍ନିମେଧ ଯାଗର ଯେ ଫଳ, ତାହା ଏଠାରେ ମିଳେ।

Verse 159

प्रभातायां तु शर्वर्यां दुन्दुभीनां विनादनैः ॥ निबुद्धः कोसलश्रेष्ठः सूतमागधबन्दिभिः

ରାତି ପ୍ରଭାତ ହେବାବେଳେ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନିନାଦ ଓ ସୂତ, ମାଗଧ, ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତିଗାନରେ କୋସଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ।

Verse 160

प्राप्नोति तन्महाभागे स्नानमात्रान्न संशयः ॥ अथवा म्रियते तत्र एकैकान्द्वादशीकृतान्

ହେ ମହାଭାଗେ, କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରରେ ସେହି ଫଳ ମିଳେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିମ୍ବା ଯେ ଏଠାରେ ମରେ, ତାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶଗୁଣ ହୁଏ।

Verse 161

तदा कमलपत्राक्षो राजपुत्रो महायशाः ॥ स्नात्वा च मङ्गलैर्युक्तो राजद्वारमुपागतः

ତେବେ କମଳପତ୍ରନୟନ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଜପୁତ୍ର ସ୍ନାନ କରି ମଙ୍ଗଳକ୍ରିୟାସହିତ ରାଜଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।

Verse 162

स्थित्वा विंशत्यहोरात्रान्मम लोकाय गच्छति ॥ तीर्थस्य तस्य वक्ष्यामि चिह्नानि शृणु सुन्दरी

ବିଶ ଦିନ-ରାତି ସେଠାରେ ରହିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ସେହି ତୀର୍ଥର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କହିବି—ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଶୁଣ।

Verse 163

येन विज्ञायते प्राज्ञैर्मम भक्तं सुखावहम् ॥ उष्णं भवति हेमन्ते वसुधे तज्जलं तथा

ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ଏହାକୁ ମୋର ଭକ୍ତିସ୍ଥାନ, ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣଦାୟକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ହେ ବସୁଧେ, ହେମନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଜଳ ଉଷ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 164

कञ्चुकेस्तु वचः श्रुत्वा कोसलानां जनेश्वरः ॥ शीघ्रं प्रवेशय सुतं कञ्चुके साधुवादिनम्

କଞ୍ଚୁକୀର ବଚନ ଶୁଣି କୋସଲମାନଙ୍କ ଜନେଶ୍ୱର କହିଲେ—“ହେ କଞ୍ଚୁକୀ, ସଦ୍ବାଦୀ ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରା।”

Verse 165

उष्णकाले भवेच्छीतमेवं चिह्नं तु तद्भवेत् ॥ एष वह्निर्महाभागे तीर्थमाग्नेयमुत्तरे

ଉଷ୍ଣକାଳରେ ଏହା ଶୀତଳ ହୁଏ—ଏହି ହେଉଛି ତାହାର ଚିହ୍ନ। ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହା ‘ବହ୍ନି’; ଉତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆଗ୍ନେୟ ତୀର୍ଥ।

Verse 166

इत्युक्तो राजपुत्रं तु प्रावेशयदनुज्ञया ॥ राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविश्य नियतः शुचिः

ଏପରି କୁହାଯାଇ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲା। ରାଜପୁତ୍ର ନିୟତ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ ପିତାଙ୍କ ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 167

तरन्ति मानवाः येन घोरं संसारसागरम् ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि देवि कुब्जाम्रके महत् ॥

ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଘୋର ସଂସାର-ସାଗରକୁ ତରିଯାଆନ୍ତି। ଏବଂ ହେ ଦେବୀ, କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମହତ୍ ବିବରଣୀ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।

Verse 168

ववन्दे चरणौ मूर्ध्ना निषीदेतिसुतं ततः ॥ तमब्रवीत्पिता जीव जयेत्युक्ता मुदान्वितः ॥

ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ବନ୍ଦନ କଲା; ପରେ କୁହାଗଲା—“ବସ, ପୁତ୍ର।” ତାପରେ ପିତା କହିଲେ—“ଜୀବ, ଜୟୀ ହେ”—ଏମିତି କହି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 169

वायव्यमिति विख्यातं तीर्थं धर्माद्विनिःसृतम् । तस्मिंस्तीर्थे तु यः स्नातः कृतनित्योदकक्रियः ॥

ଧର୍ମରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ‘ବାୟବ୍ୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଯେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ନିତ୍ୟ ଜଳକ୍ରିୟା (ଅର୍ଘ୍ୟ-ଆଚମନ ଆଦି) କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 170

ततस्तु कञ्चुकी गत्वा राज्ञे चैव न्यवेदयत् ॥ द्वारि तिष्ठति पुत्रस्ते तव दर्शनलालसः ॥

ତାପରେ କଞ୍ଚୁକୀ (ଅନ୍ତଃପୁର ସେବକ) ଯାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା—“ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆତୁର।”

Verse 171

पितृपुत्रौ तु विज्ञेयौ जनैस्त्वेकत्र संस्थितौ ॥ हर्षितस्त्वान्तरो बाह्यः कृतकौतुकमङ्गलः ॥

ଲୋକମାନେ ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତାଙ୍କୁ ପିତା–ପୁତ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ। ସେ ଅନ୍ତରେ ଓ ବାହାରେ ହର୍ଷିତ ଥିଲା, ଉତ୍ସବମୟ ମଙ୍ଗଳାଚାର ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲା।

Verse 172

दिनानि दश पञ्चैतत्कृतमेव हि मामकम् ॥ जन्म वा मरणं वापि भूमौ नैव पुनर्भवेत् ॥

ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପାଇଁ କରାଯାଇଛି। ଏବେ ପୃଥିବୀରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ (ଅର୍ଥାତ୍ ପୁନରାବୃତ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତି)।

Verse 173

युवयोः प्रीतिविच्छेदे कारणं गोपितं हि यत् ॥ ततो राजकुमारस्तं पितरं प्रत्यभाषत ॥

ତୁମ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କ ପ୍ରୀତି-ବିଚ୍ଛେଦର କାରଣ ଯେ ଗୋପନ ରଖାଯାଇଥିଲା; ତେଣୁ ସେ ରାଜକୁମାର ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 174

जायते च चतुर्बाहुर्मम लोके प्रतिष्ठितः ॥ तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि वायुतीर्थस्य सुन्दरि ॥

ମୋ ଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ଚତୁର୍ବାହୁ (ଦେବସ୍ୱରୂପ) ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ବାୟୁ-ତୀର୍ଥର ଲକ୍ଷଣ କହିବି।

Verse 175

अवश्यमेव वक्तव्यं त्वया पृष्टेन निष्फलम् ॥ तद्गुह्यं हि महाराज प्रीतिविच्छेदकारकम् ॥

ତୁମକୁ ପଚାରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ କହିବା ଉଚିତ; ଲୁଚାଇ ରଖିବା ନିଷ୍ଫଳ। ହେ ମହାରାଜ, ସେଇ ଗୁହ୍ୟ କଥା ହିଁ ପ୍ରୀତି-ବିଚ୍ଛେଦର କାରଣ।

Verse 176

येन चिह्नेन विज्ञेयं तीर्थं तच्च महत्तरम् ॥ अश्वत्थवृक्षपत्राणि चलन्ति नित्यशो वने ॥

ଯେ ଚିହ୍ନରେ ସେ ଅତି ମହତ୍ତର ତୀର୍ଥ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ—ବନରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛର ପତ୍ର ସଦା ଚଳିତ ରହେ।

Verse 177

यदीच्छसि महाराज श्रोतुं गुह्यमिदं महत् ॥ आगच्छ तात कुब्जाम्रे मया सह महीपते

ହେ ମହାରାଜ, ଯଦି ଏହି ମହା ଗୁହ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ହେ ତାତ, ମୋ ସହ କୁବ୍ଜାମ୍ରକୁ ଆସ, ହେ ମହୀପତି।

Verse 178

चतुर्विंशतिर्द्वादश्यां येन विज्ञायते खलु ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तीर्थं कुब्जाम्रके धरे

ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଚତୁର୍ବିଂଶତି ଜଣାଯାଏ—ପୁନର୍ବାର ଧରାରେ କୁବ୍ଜାମ୍ରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ମୁଁ କହିବି।

Verse 179

तत्र ते कथयिष्यामि कोसलाधिपते त्वरन् ॥ यत्त्वया पृच्छितं ह्येतद्गुह्यं पूर्वमनिन्दितम्

ସେଠାରେ, ହେ କୋସଲାଧିପତି, ତୁମେ ପଚାରିଥିବା, ପୂର୍ବରୁ ନିନ୍ଦାରହିତ ଥିବା ସେଇ ଗୁହ୍ୟ ବିଷୟ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର କହିବି।

Verse 180

शक्रतीर्थमिति ख्यातं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ तस्मिंस्तीर्थे वरारोहे शक्रतीर्थे वसुंधरे

ଏହା ‘ଶକ୍ରତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ସମଗ୍ର ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୋକ୍ଷଦାୟକ। ହେ ବରାରୋହେ, ଧରାରେ ଥିବା ସେଇ ଶକ୍ରତୀର୍ଥରେ—

Verse 181

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा राजपुत्रस्य वै नृपः ॥ बाढमित्येव तत्राह पुत्रप्रेम्णा समन्वितः

ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ସେଠାରେ ‘ବାଢମ୍’—ଅର୍ଥାତ ‘ତଥାସ୍ତୁ’—ବୋଲି କହିଲେ, ପୁତ୍ରପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ।

Verse 182

शक्रस्तु वसते लोके वज्रहस्तो न संशयः ॥ अथवा म्रियते तत्र शक्रतीर्थे महातपे

ବଜ୍ରହସ୍ତ ଶକ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକରେ ବସନ୍ତି; କିମ୍ବା, ହେ ମହାତପେ, ସେ ସେଠାରେ ଶକ୍ରତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 183

राजपुत्रे गते सुभ्रु अमात्यानां च सन्निधौ ॥ उवाच मधुरं वाक्य ये वै तत्र समागताः

ହେ ସୁଭ୍ରୁ! ରାଜପୁତ୍ର ଗତ ହେଲାପରେ ଏବଂ ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ, ସେଠାରେ ସମାଗତ ଲୋକମାନେ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 184

उपोष्य दशरात्राणि मम लोकाय गच्छति ॥ तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि येन विज्ञायते ततः

ଦଶ ରାତ୍ରି ଉପବାସ କରି ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ। ପରେ ଯେନ ଚିହ୍ନରେ ସେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ, ସେହି ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ କହିବି।

Verse 185

अमात्याः शृणुतेमं मे वचनं कृतनिश्चयम् ॥ कुब्जाम्रकं प्रति वयं गच्छामस्तस्य साधनम्

ହେ ଅମାତ୍ୟମାନେ! ମୋର ଦୃଢନିଶ୍ଚୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବଚନ ଶୁଣ—ଆମେ କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ପ୍ରତି ଯାଇ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ସାଧନ କରିବା।

Verse 186

एकचित्तं समाधाय शृणु सुन्दरि तत्त्वतः ॥ पञ्च वृक्षास्तु तिष्ठन्ति तद्दक्षिणदिशे क्षिते

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣ—ସେହି ଭୂମିର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପାଞ୍ଚଟି ବୃକ୍ଷ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 187

शीघ्रं सम्पाद्यतां चैव युज्यन्तां गजवाजिनः ॥ राज्ञो वचस्ते संश्रुत्य तमूचुः कृतमेव तत् ॥

“ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମ୍ପାଦନ କର; ଗଜ ଓ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ କର।” ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେମାନେ କହିଲେ, “ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।”

Verse 188

शक्रतीर्थस्य चिह्नं ते वसुधे परिकीर्तितम् ॥ अन्यच्च तीर्थं वक्ष्यामि तस्मिन् कुब्जाम्रके परम् ॥

ହେ ବସୁଧେ! ଶକ୍ରତୀର୍ଥର ଚିହ୍ନ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଏବେ ସେହି କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଆଉ ଗୋଟିଏ ପରମ ତୀର୍ଥ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 189

इत्युक्त्वा सप्तरात्रेण सर्वं सम्पाद्य साधनम् ॥ गजाश्वपशुयानादिकार्षापणकधेनुकम् ॥

ଏପରି କହି ସେମାନେ ସାତ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ସାଧନ ସମ୍ପାଦନ କଲେ—ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଭାରବାହୀ ପଶୁ ଓ ଯାନ, ଏବଂ କାର୍ଷାପଣ ମୁଦ୍ରା ଓ ଦୁହାଣୀ ଗାଈ।

Verse 190

यत्प्राप्नोति मृतो वापि पुरुषः संहितव्रतः ॥ अष्टवर्षसहस्राणि गत्वा वै वरुणालयम् ॥

ଯେ ପୁରୁଷ ନିୟମପୂର୍ବକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ—ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଆଠ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବରୁଣଙ୍କ ଆଲୟକୁ ଯାଇ ସେହି ଫଳ ପାଏ।

Verse 191

ततः स राजशार्दूलः पुत्रमाह वसुन्धरे ॥ राज्यं शून्यं कथं त्यक्त्वा गमिष्यामो वयं सुत ॥

ତାପରେ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ରାଜଶାର୍ଦୂଳ ସେ ରାଜା ପୁଅକୁ କହିଲେ—“ପୁତ୍ର! ରାଜ୍ୟକୁ ଶୂନ୍ୟ ରଖି ଆମେ କିପରି ଯିବୁ?”

Verse 192

स्वच्छन्दगमनो भूत्वा एवमेव न संशयः ॥ अथ वै म्रियते तत्र विंशवर्षोषितो नरः ॥

ଇଚ୍ଛାମତେ ଯିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ ସେଠାରେ କୁଡ଼ି ବର୍ଷ ରହିଥିବା ନର ସେଠାରେ ହିଁ ମରେ।

Verse 193

ततः पितुर्वचः श्रुत्वा राजपुत्रो महायशाः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं गृहीत्वा चरणौ पितुः ॥

ତେବେ ପିତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଜପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କ ଚରଣ ଧରି ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 194

सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ तस्य चिह्नं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ତାହାର ଚିହ୍ନ ମୁଁ କହିବି; ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ଶୁଣ।

Verse 195

कनीयानेष मे भ्राता एकोदरसमुद्भवः ॥ एतस्य दीयतां राज्यं यथान्यायेन चागतम् ॥

ଏହେ ମୋର କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା, ଏକେ ଉଦରରୁ ଜନ୍ମିତ। ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ଯେ ରାଜ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ଏହାକୁ ଦିଆଯାଉ।

Verse 196

तत्र धारा पतत्येका एकरूपा सदा भवेत् ॥ न वर्धते च वर्षासु घर्मे न ह्रसते पुनः ॥

ସେଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଧାରା ପଡ଼େ, ସେ ସଦା ଏକରୂପ ରହେ। ବର୍ଷାରେ ବଢ଼େ ନାହିଁ, ଘର୍ମରେ ପୁଣି କମେ ନାହିଁ।

Verse 197

पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा कोसलानां कुलोद्वहः ॥ वर्तमानॆऽपि च ज्येष्ठे कनीयान् कथमर्हति

ପୁତ୍ରର ବଚନ ଶୁଣି କୋସଲ କୁଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିବାବେଳେ କନିଷ୍ଠ କିପରି ଅର୍ହ ହେବ?”

Verse 198

सप्तसामुद्रकं नाम तस्मिन्कुब्जाम्रके परम् ॥ तस्मिन्कृतोदको भूमे नरो धर्मपरायणः

ସେହି ପରମପୂଜ୍ୟ କୁବ୍ଜାମ୍ରକ ତୀର୍ଥରେ ‘ସପ୍ତସାମୁଦ୍ରକ’ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ହେ ଭୂମେ, ଯେ ଧର୍ମପରାୟଣ ନର ସେଠାରେ ଉଦକକ୍ରିୟା କରେ…

Verse 199

ततः पितुर्वचः श्रुत्वा कोसलायाः कुलोद्भवः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं पितरं धर्मकारणात्

ତାପରେ ପିତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କୋସଲା କୁଳୋଦ୍ଭବ ପୁତ୍ର ଧର୍ମହେତୁରୁ ପିତାଙ୍କୁ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 200

त्रयाणामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ शीघ्रं गच्छति वै स्वर्गं सहस्रं दश पञ्च च

ମାନବ ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ—ହଜାର, ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ (କାଳପରିମାଣରେ)।