Adhyaya 124: Ritual Observances Aligned with the Seasons (Seasonal Devotional Procedure)

Verse 1

अथ ऋतूपस्करम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ फाल्गुनस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥ गृहीत्वा वासन्तिकान् पुष्पान् सुगन्धा ये क्रमागताः ॥

ଏବେ ଋତୁ-ଉପସ୍କର। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ, କ୍ରମାନୁସାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ସୁଗନ୍ଧିତ ବସନ୍ତ ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି (ବିଧି କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 2

श्वेतं पाण्डुरकं चैव सुगन्धं शोभनं बहु ॥ विधिना मन्त्रयुक्तेन सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥

ଧଳା ଓ ପାଣ୍ଡୁର ବର୍ଣ୍ଣର, ସୁଗନ୍ଧିତ, ଶୋଭନ ଏବଂ ବହୁ ପୁଷ୍ପ—ବିଧିଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରସହିତ, ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ରଖି (ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 3

तत एवं विधिं कृत्वा सर्वं भागवतं शुचिः ॥ यस्तु जानाति कर्माणि सर्वं मन्त्रविनिश्चितः ॥

ତାପରେ ଏଭଳି ବିଧି କରି, ଶୁଚି ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗବତ ବ୍ରତ (ଅନୁଷ୍ଠାନ) ସମାପ୍ତ କରେ। ଯେ ଜଣେ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣେ—ଯାହା ସବୁ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ—ସେଇ ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 4

तदाहरति कर्माणि विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ विधिना मन्त्रपूतेन कुर्याच्छान्तमनोऽमलः ॥

ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟ ବିଧିଅନୁସାରେ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଆଗେ ବଢ଼ାଇ କରିବ। ମନ୍ତ୍ରପୂତ ବିଧିରେ, ନିର୍ମଳ ଓ ଶାନ୍ତମନା ଲୋକ ତାହା କରୁ।

Verse 5

सपुष्पितस्येह वसन्तकाले वनस्पतेर्गन्धरसप्रयुक्ताः ॥ पश्यंश्च मां पुष्पितपादपेन्द्रं वसन्तकाले समुपागते च ॥

ଏଠାରେ ବସନ୍ତକାଳରେ, ପୁଷ୍ପିତ ବନସ୍ପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ସୁଗନ୍ଧ ଓ ରସରେ ଯୁକ୍ତ—ବସନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆସିଲେ, ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ମୋତେ ଦେଖି (ବ୍ରତ କରାଯାଏ)।

Verse 6

यश्चैतेन विधानॆन कुर्यान्मासे तु फाल्गुने ॥ न स गच्छति संसारं मम लोकाय गच्छति ॥

ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ଯେ କେହି ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ସଂସାରକୁ ଯାଏ ନାହିଁ; ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 7

यत्तु पृच्छसि सुश्रोणि मासे वैशाख उत्तमे ॥ शुक्लपक्षे तु द्वादश्यां यत्फलं तच्छृणुष्व मे ॥

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ—ଉତ୍ତମ ବୈଶାଖ ମାସରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 8

नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ मन्त्रः— नमोऽस्तु देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर ॥ नमोऽस्तु ते लोकनाथ प्रवीराय नमोऽस्तु ते ॥

“ନମୋ ନାରାୟଣ” ବୋଲି କହି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ— “ନମୋଽସ୍ତୁ ଦେବଦେବେଶ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧର। ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଲୋକନାଥ ପ୍ରବୀରାୟ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ।”

Verse 9

पुष्पितेषु च शालेशु तथान्येषु द्रुमेषु च ॥ गृहीत्वा शालपुष्पाणि मम कर्मणि संस्थिताः ॥

ପୁଷ୍ପିତ ଶାଳବୃକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାଳପୁଷ୍ପ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେମାନେ ମୋର କର୍ମକାଣ୍ଡରେ ନିମଗ୍ନ ରହିଲେ।

Verse 10

ऋषयः स्तुवन्ति मन्त्रेण वेदोक्तेन च माधवि ॥ गन्धर्वाप्सरसश्चैव गीतनृत्यैः सवादितैः ॥

ହେ ମାଧବୀ! ଋଷିମାନେ ବେଦୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ବାଦ୍ୟସହିତ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 11

स्तुवन्ति देवलोकाश्च पुराणं पुरुषोत्तमम् ॥ सिद्धाविद्याधरा यक्षाः पिशाचोरगराक्षसाः ॥

ଦେବଲୋକବାସୀମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ-ବିଷୟକ ଏହି ପୁରାଣକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 12

स्तुवन्ति देवं भूतानां सर्वलोकस्य चेश्वरम् ॥ आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଓ ସର୍ବଲୋକର ଈଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନ ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ।

Verse 13

स्तुवन्ति देवदेवेशं युगानां सङ्क्षयेऽक्षयम् ॥ ततो वायुश्च विश्वे च अश्विनौ च समन्विताः ॥

ସେମାନେ ଦେବଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଯିଏ ଯୁଗମାନଙ୍କ ସଂକ୍ଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ। ତାପରେ ବାୟୁ, ବିଶ୍ୱେଦେବ ଓ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 14

स्तुवन्ति केशवं देवमादिकालमयं प्रभुम् ॥ ततो ब्रह्मा च सोमश्च शक्रश्चाग्निसमन्वितः ॥ स्तुवन्ति नाथं भूतानां सर्वलोकमहेश्वरम् ॥

ସେମାନେ ଆଦିକାଳମୟ ପ୍ରଭୁ ଦେବ କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସୋମ, ଶକ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନିସହିତ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମହେଶ୍ୱର, ଭୂତମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 15

नारदः पर्वतश्चैव असितो देवलस्तथा ॥ पुलहश्च पुलस्त्यश्च भृगुश्चाङ्गिर एव च ॥

ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ, ଏବଂ ଅସିତ ଓ ଦେବଲ; ପୁଲହ ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରା ମଧ୍ୟ (ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି)।

Verse 16

एते चान्ये च बहवो मित्रावसुपरावसू ॥ स्तुवन्ति नाथं भूतानां योगिनां योगमुत्तमम् ॥

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ—ମିତ୍ରାବସୁ ଓ ପରାବସୁ—ଭୂତମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୋଗସିଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 17

श्रुत्वा तु प्रतिनिर्घोषं देवानां तु महौजसाम् ॥ ततो नारायणो देवः प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

ମହାଓଜସ୍ୱୀ ଦେବମାନଙ୍କର ସେହି ପ୍ରତିନିର୍ଘୋଷ ଶୁଣି, ତାପରେ ଦେବ ନାରାୟଣ ବସୁନ୍ଧରା (ପୃଥିବୀ)ଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 18

किमयं श्रूयते शब्दो ब्रह्मघोषेण संयुतः ॥ देवानां च महाभागे महाशब्दोऽत्र श्रूयते ॥

“ବ୍ରହ୍ମଘୋଷ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଏହି ଶବ୍ଦ କ’ଣ ଶୁଣାଯାଉଛି? ହେ ମହାଭାଗେ, ଏଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଏକ ମହାଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି।”

Verse 19

देवाः काङ्क्षन्ति ते देव वाराहीं रूपसंस्थितिम् ॥ त्वन्नियोगनियुक्ताश्च तदर्थं लोकभावन ॥

ହେ ଦେବ! ଦେବଗଣ ଆପଣଙ୍କ ବାରାହୀ (ବରାହ) ରୂପସ୍ଥିତିକୁ କାମନା କରୁଛନ୍ତି। ହେ ଲୋକଭାବନ! ଆପଣଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 20

ततो नारायणो देवः पृथिवीं प्रत्युवाच ह ॥ अहं जानामि तान्देवि मार्गमाणानुपस्थितान् ॥

ତେବେ ଦେବ ନାରାୟଣ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ହେ ଦେବୀ! ଖୋଜୁଥିବା ଏବଂ ସମୀପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଜାଣେ।”

Verse 21

दिव्यं वर्षसहस्रं वै धारितासि वसुन्धरे ॥ मया लीलायमानैने एकदंष्ट्राग्रकेण वै ॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରେ! ଦିବ୍ୟ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା—ଲୀଳାରୂପେ—ଏକମାତ୍ର ଦଂଷ୍ଟ୍ରାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଧାରିତ ହୋଇଛ।

Verse 22

इहागच्छामि भद्रं ते द्रष्टुकामा दिवौकसः ॥ आदित्या वसवो रुद्राः स्कन्देन्द्रौ सपितामहाः ॥

ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସୁଛି—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଦିବୌକସମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସୁଛନ୍ତି—ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସହିତ।

Verse 23

एवं तस्य वचः श्रुत्वा माधवस्य वसुन्धरा ॥ शिरस्यञ्जलिमाधाय ततस्तु चरणेऽपतत् ॥

ଏଭଳି ମାଧବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବସୁନ୍ଧରା ମସ୍ତକରେ ଅଞ୍ଜଳି (ଯୋଡ଼ା ହାତ) ଧରିଲେ; ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 24

वाराहं पुरुषं देवं विज्ञापयति सा धरा ॥ उद्धृतासि त्वया देव रसातलगता ह्यहम् ॥

ସେଇ ଧରା ବରାହରୂପ ପରମପୁରୁଷ ଦେବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା— “ହେ ଦେବ! ମୁଁ ରସାତଳକୁ ଗତ ଥିଲି; ଆପଣ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରି ଉଠାଇଲେ।”

Verse 25

शरणं त्वां प्रपन्नाहं त्वद्भक्ता त्वं गतिः प्रभुः ॥ किं कर्म कर्मणा केन किं वा जन्मपरायणम् ॥

“ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛି; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତା। ଆପଣେ ମୋର ଗତି ଓ ପ୍ରଭୁ-ମାର୍ଗଦର୍ଶକ। କେଉଁ କର୍ମ, କେଉଁ ପ୍ରକାର କର୍ମଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ହୁଏ? ଏବଂ ଜୀବନ-ଜନ୍ମ ପ୍ରତି କେମିତି ପରାୟଣତା ରଖିବା ଉଚିତ?”

Verse 26

कथं वा तुष्यसे देव पूज्यसे केन कर्मणा ॥ तवाऽहं कर्तुमिच्छामि यच्च मुख्यं सुखावहम् ॥

“ହେ ଦେବ! ଆପଣ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? କେଉଁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ? ଯାହା ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ସୁଖ-ମଙ୍ଗଳଦାୟକ, ସେହିଟି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”

Verse 27

न च मेऽस्ति व्यथा काचित्तव कर्मणि नित्यशः ॥ न ग्लानिर्न जरा काचिन्न जन्ममरणे तथा ॥

“ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୋର କୌଣସି ବ୍ୟଥା କେବେ ନାହିଁ। ନ କ୍ଲାନ୍ତି, ନ ଜରା; ଏବଂ ତଦ୍ରୂପ ଜନ୍ମ-ମରଣର ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।”

Verse 28

कानि कर्माणि कुर्वन्ति ये त्वां पश्यन्ति माधव ।। किमाहाराः किमाचारास्त्वां पश्यन्तीह माधव ॥

“ହେ ମାଧବ! ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେଉଁ କେଉଁ କର୍ମ କରନ୍ତି? ହେ ମାଧବ! ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ଆହାର କ’ଣ ଏବଂ ଆଚାର କିପରି?”

Verse 29

ब्राह्मणस्य च किं कर्म क्षत्रियस्य च किं भवेत् ।। वैश्यः किं कुरुते कर्म शूद्रः किं कर्म कारयेत् ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ, ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର କ’ଣ ହେବା ଉଚିତ? ବୈଶ୍ୟ କେଉଁ କାମ କରେ, ଶୂଦ୍ର କେଉଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ?

Verse 30

योगो वै प्राप्यते केन तपो वा केन निश्चितम् ।। किं चात्र फलमाप्नोति तव कर्मपरायणः ॥

କେଉଁ ଉପାୟରେ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ କେଉଁ ଉପାୟରେ ତପ ଦୃଢ଼ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ? ଏଥିରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି କେଉଁ ଫଳ ପାଏ?

Verse 31

किं च दुःखनिवासं वा भोजनं पानकं तथा ।। किं च कर्म प्रयोक्‍तव्यं तव भक्तैश्च माधव ॥

ଏବଂ ‘ଦୁଃଖର ନିବାସ’ ବୋଲି କ’ଣ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ, ଯଥୋଚିତ ଭୋଜନ ଓ ପାନୀୟ କ’ଣ? ହେ ମାଧବ, ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ କେଉଁ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ?

Verse 32

प्रापणं कीदृशं चापि कासु दिक्षु तथा प्रभो ।। कथं योनिं न गच्छेत वियोनिं न च गच्छति ॥

ଏବଂ ହେ ପ୍ରଭୋ, ସେଇ ‘ପ୍ରାପ୍ତି’ କିପରି, ଏବଂ କେଉଁ ଦିଗମାନେ (କିମ୍ବା କେଉଁ ପ୍ରକାରେ) ଏହା କୁହାଯାଏ? ମଣିଷ କିପରି ଯୋନିରେ ନ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ଏବଂ କିପରି ଅନୁଚିତ/ବିକୃତ ଯୋନିକୁ ନ ଯିବ?

Verse 33

तिर्यग्योनिं न गच्छेत कर्मणा केन केशव ।। तन्ममाचक्ष्व सकलं येन चैव सुखं भवेत् ॥

ହେ କେଶବ, କେଉଁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନି (ପଶୁ-ଯୋନି)କୁ ଯାଏ ନାହିଁ? ସେ ସମସ୍ତ ମୋତେ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ସୁଖ ଓ କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ।

Verse 34

जरा वा केन गच्छेत जन्म वा केन गच्छति ।। गर्भवासं न गच्छेत कर्मणा केन वाऽच्युत ॥

ଜରା କେଉଁ ଉପାୟରେ ଦୂର ହୁଏ, ଜନ୍ମ କେଉଁ ଉପାୟରେ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ? ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, କେଉଁ କର୍ମରେ ଗର୍ଭବାସକୁ ଯିବା ହୁଏନା?

Verse 35

संसारस्य न गच्छेत केन कर्मप्रभावतः ।। इत्युक्तो भगवांस्तत्र प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ କେମିତି ସଂସାରକୁ ପ୍ରବେଶ ହୁଏନା? ଏପରି ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେଠାରେ ଭଗବାନ ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 36

शृण्वन्तु मे भागवता ये च मोक्षे व्यवस्थिताः ।। तान्मन्त्रान्कीर्त्तयिष्यामि यैस्तोषं याति नित्यशः ॥

ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ ଏବଂ ମୋକ୍ଷସାଧନାରେ ସ୍ଥିର, ସେମାନେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନତା ମିଳେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି।

Verse 37

एवं ग्रीष्मे विधिं चैव कुर्यात्सर्वं ममोक्तितः।। इममुच्चारयेन्मन्त्रं सर्वभागवतप्रियम् ॥

ଏହିପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ମଧ୍ୟ ମୋ କଥାଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ବିଧି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଭାଗବତଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର।

Verse 38

मासेषु सर्वेष्वपि मुख्यभूतो मासो भवान्ग्रीष्म एकः प्रपन्नः ॥ पश्येद्भवन्तं वर्तमानं च ग्रीष्मे तेनैव सर्वं दुःखमेतु प्रशान्तिम् ॥

ସମସ୍ତ ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଗ୍ରୀଷ୍ମ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ମାସ ସର୍ବପ୍ରଧାନ। ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଆପଣଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାବେ ଦର୍ଶନ କର; ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।

Verse 39

एवं ग्रीष्मे वरारोहे मम चैवार्चनं कुरु ॥ न जन्ममरणं येन मम लोके गतिर्भवेत् ॥

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ପୂଜା କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜନ୍ମ-ମରଣ ନ ହେବ ଏବଂ ମୋ ଲୋକର ଗତି ମିଳିବ।

Verse 40

यावन्तः पुष्पिताः शालाः पृथिव्यां यावत्सुगन्धकाः ॥ अर्च्चितः स भवेत्सर्वैः कृतो येन ह्ययं विधिः ॥

ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ପୁଷ୍ପିତ ଶାଳବୃକ୍ଷ ଅଛି ଓ ଯେତେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଅଛି, ସେତେଇ ପରିମାଣରେ ଏହି ବିଧି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 41

एवं वर्षास्वपि धरे मम कर्म च कारयेत् ॥ निष्कला भवतो बुद्धिः संसारे च न जायते ॥

ହେ ଧରାଧରୀ! ବର୍ଷା ଋତୁରେ ମଧ୍ୟ ମୋର କର୍ମ/ବିଧି କରାଅ; ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ନିର୍ବିକାର ହେବ ଏବଂ ସଂସାରାସକ୍ତି ଜନ୍ମିବ ନାହିଁ।

Verse 42

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि कर्म संसारमोक्षणम् ॥ कदम्बमुकुलाश्चैव सरलार्जुनपादपाः ॥

ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂସାରମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଆଉ ଗୋଟିଏ କର୍ମ କହିବି—କଦମ୍ବ ମୁକୁଳ ଏବଂ ସରଳା ଓ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା।

Verse 43

एतेषां सुमनोभिश्च पूजनीयो महादरात् ॥ मम संस्थापनं कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ नमो नारायणायेति इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ଏହି ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ମହା ଆଦରରେ ମୋର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବିଧିଅନୁସାରେ ମୋର ସଂସ୍ଥାପନ କରି ‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର।

Verse 44

पश्यन्ति ये ध्यानपरा घनाभं त्वामाश्रिताः पूज्यमानं महिम्ना ॥ निद्रां भवान् भजतां लोकनाथ वर्षास्विमं पश्यतु मेघवर्णम् ॥

ଯେମାନେ ଧ୍ୟାନପରାୟଣ, ମେଘବର୍ଣ୍ଣ ତୁମ ଶରଣ ନେଇ ମହିମାସହିତ ତୁମ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ହେ ଲୋକନାଥ, ନିଦ୍ରା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବାମାନେ ବର୍ଷାକାଳରେ ତୁମକୁ ମେଘବର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଦେଖୁନ୍ତୁ।

Verse 45

आषाढमासे द्वादश्यां सर्वशान्तिकरं शुभम् ॥ य एतेन विधानॆन मम कर्म तु कारयेत् ॥

ଆଷାଢ଼ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ—ଯାହା ଶୁଭ ଏବଂ ସର୍ବଶାନ୍ତିକର—ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଯେ କେହି ମୋର କର୍ମ (ଅନୁଷ୍ଠାନ) କରାଇବ…

Verse 46

तरन्ति येन संसारं नराः कर्मपरायणाः ॥ एतद्गुह्यं महाभागे देवाः केऽपि न जानते ॥

ଏହା ଦ୍ୱାରା କର୍ମପରାୟଣ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଂସାରକୁ ତରିଯାନ୍ତି। ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହି ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ କେତେକ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 47

मुक्त्वा नारायणं देवं वाराहं रूपमास्थितम् ॥ नादीक्षिताय दातव्यं मूर्खाय पिशुनाय च ॥

ଅନ୍ୟ ସବୁକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଉପଦେଶ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବ ନାରାୟଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ। ଏହା ଅଦୀକ୍ଷିତକୁ, ମୂର୍ଖକୁ, ଏବଂ ପିଶୁନ/ଦୁଷ୍ଟ ନିନ୍ଦକକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 48

कुशिष्याय न दातव्यं ये च शास्त्रार्थदूषकाः ॥ न पठेद्गोघ्नमध्ये वै न पठेच्छठमध्यतः ॥

କୁଶିଷ୍ୟକୁ ଏବଂ ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗୋହନ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶଠମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 49

धनधर्मक्षयस्तेषां पठनादाशु जायते ॥ पठेद्भागवतानां च ये च धर्मेण दीक्षिताः ॥

ଏପରି ପାଠରୁ ସେମାନଙ୍କର ଧନ ଓ ଧର୍ମ ଶୀଘ୍ର କ୍ଷୟ ହୁଏ। ତେଣୁ ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଏବଂ ଧର୍ମବିଧିରେ ଦୀକ୍ଷିତମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वं यत्पृष्टवत्यसि ॥ कार्त्स्न्येन कथितं ह्येतत्किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି—ଏବେ ଆଉ କଣ ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

Verse 51

कृत्वा तु मम कर्माणि शुभानि तरुणानि च ॥ पूज्य भागवतान्सर्वान् स्थापयित्वा ततोऽग्रतः ॥

ମୋର ଶୁଭ କର୍ମ ଓ ନୂତନ (ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ) କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରି, ସମସ୍ତ ଭାଗବତମାନଙ୍କୁ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରି, ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ (ଆଦରସ୍ଥାନରେ) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

ततः कमलपत्राक्षी सर्वरूपगुणान्विता ॥ वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

ତାପରେ କମଳପତ୍ରାକ୍ଷୀ, ସର୍ବରୂପ-ଗୁଣାନ୍ୱିତା ବସୁନ୍ଧରା, ବରାହରୂପୀ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 53

सर्वे सुरासुरा लोकाः सरुद्रेन्द्रपितामहाः ॥ क्वेष्टं निवासं कुर्वन्ति एकैकं च यशोधर ॥

ହେ ଯଶୋଧର, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ପିତାମହମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ସୁରାସୁର ଲୋକ—ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ କେଉଁଠି ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି?

Verse 54

मन्त्रः— मासेषु सर्वेषु च मुख्यभूतस्त्वं माधवो माधवमास एव ॥ पश्येद्देवं तं तु वसन्तकाले उपागतं गन्धरसप्रयुक्त्या ॥ नित्यं च यज्ञेषु तथेज्यते यो नारायणः सप्तलोकेषु वीरः ॥

ମନ୍ତ୍ର— ସମସ୍ତ ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ, ମାଧବ, ପ୍ରଧାନ; ବିଶେଷକରି ମାଧବମାସରେ। ବସନ୍ତକାଳେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ରସଯୁକ୍ତ ଉପହାର ସହ ନିକଟାଗତ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତଲୋକରେ ବୀର ନାରାୟଣ ଯଜ୍ଞରେ ନିତ୍ୟ ପୂଜିତ।

Verse 55

स मर्त्यो न प्रणश्येत संसारेऽस्मिन् युगेयुगे ॥ एतत्ते कथितं देवि ऋतूनां कर्म चोत्तमम् ॥

ସେ ମର୍ତ୍ୟ ଏହି ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ନଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ଦେବୀ, ଋତୁସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମର ଏହି ଉତ୍ତମ ବିଧାନ ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା।