Adhyaya 107: The Glorification of Donating a Butter-Cow (Navanīta-Dhenu)
Navanīta-dhenu-dāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi) with Soteriological Phalaśruti
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବରାହ ଭଗବାନ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ନବନୀତ (ତାଜା ମଖନ) ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ‘ଧେନୁ’ ତିଆରି କରି ଦାନ କରିବାର ବିଧି ଉପଦେଶ କରନ୍ତି। ଗୋମୟ ଲେପିତ ମଣ୍ଡପରେ ଚର୍ମ ଓ ପାତ୍ରାଦି ସ୍ଥାପନ, ଧାତୁ‑ରତ୍ନ, ଶର୍କରା, ପୁଷ୍ପ‑ଫଳ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦର୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଗୋର ଅଙ୍ଗରଚନା, ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ ଇତ୍ୟାଦି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପରେ ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ‘ଗୋ‑ମନ୍ତ୍ର’ ପାଠ ସହ ଦାନ ସମର୍ପଣ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରମନ୍ଥନଜନିତ ଅମୃତସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ନବନୀତର ଦିବ୍ୟତା ଦର୍ଶାଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଦାତା‑ଦର୍ଶକ‑ପାଠକଙ୍କ ପାପଶୁଦ୍ଧି, ବିଷ୍ଣୁଲୋକପ୍ରାପ୍ତି ଓ ଶିବ‑ସାୟୁଜ୍ୟ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 107
Verse 1
अथ नवनीतधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ नवनीतमयीं धेनुं शृणु राजन् प्रयत्नतः ॥ यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
ଏବେ ନବନୀତ-ଧେନୁଦାନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୁହାଯାଉଛି। ହୋତୃ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ନବନୀତମୟୀ ଧେନୁ ବିଷୟ ଶୁଣ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 2
गोमयेनानुलिप्तायां भूमौ गोचर्ममाणतः ॥ चर्म कृष्णमृगस्येव तस्योपरि च धारयेत्
ଗୋମୟ ଲେପିତ ଭୂମିରେ ଗୋଚର୍ମ ପରିମାଣରେ ଏକ ଚର୍ମ ପତାଇବ; ତାହାର ଉପରେ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ସଦୃଶ ଆଉ ଏକ ଚର୍ମ ମଧ୍ୟ ରଖିବ।
Verse 3
कुम्भं तु नवनीतस्य प्रस्थमात्रस्य धारयेत् ॥ वत्सं चतुर्थभागस्य तस्यामुत्तरतो न्यसेत्
ନବନୀତର ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ପରିମାଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା କୁମ୍ଭ ରଖିବ; ଏବଂ ତାହାର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପରିମାଣର ବତ୍ସ (ବଛଡ଼ା) ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 4
कृत्वा विधाननेन च राजसिंह सुवर्णशृङ्गी सुमुखा च कार्या ॥ नेत्रे च तस्या मणिमौक्तिकैस्तु कृत्वा तथान्यच्च गुडेन जिह्वाम्
ହେ ରାଜସିଂହ, ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ତାହାକୁ ଗଢ଼ି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ ଓ ସୁମୁଖ ଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ନେତ୍ର ମଣି ଓ ମୌକ୍ତିକରେ କରିବା, ଏବଂ ତାହାର ଜିହ୍ୱା ଗୁଡ଼ରେ ତିଆରି କରିବା।
Verse 5
ओष्ठौ च पुष्पैश्च फलैश्च दन्ताः प्रकल्प्य सास्नां च सितैश्च सूत्रैः ।। जिह्वां तथा शर्करया प्रकल्प्य फलानि दन्ताः कम्बलं पट्टसूत्रम् ॥
ଓଷ୍ଠକୁ ପୁଷ୍ପରେ ଗଢ଼ି, ଦନ୍ତକୁ ଫଳରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବ; ଏବଂ ସାସ୍ନା (ଗଳା ତଳର ଲଟକଣ)କୁ ଧଳା ସୂତ୍ରରେ ସଜାଇବ। ଜିହ୍ୱାକୁ ଶର୍କରାରେ ତିଆରି କରିବ; ଦନ୍ତରୂପେ ଫଳ, ଏବଂ ସହିତ କମ୍ବଳ ଓ ପଟ୍ଟସୂତ୍ର (ବୁଣା ବସ୍ତ୍ର/ସୂତା) ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ।
Verse 6
नवनीतस्तनीं राजन् इक्षुपादां प्रकल्पयेत् ।। ताम्रपृष्ठां रौप्यखुरां दर्भरोमकृतच्छविम् ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଧେନୁକୁ ନବନୀତ-ସ୍ତନଯୁକ୍ତ ଓ ଇକ୍ଷୁ-ପାଦଯୁକ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରକଳ୍ପ କରାଯାଉ। ତାହାର ପୃଷ୍ଠ ତାମ୍ରମୟ, ଖୁର ରୌପ୍ୟମୟ, ଦର୍ଭ-ରୋମକୃତ ଛବିଯୁକ୍ତ ହେଉ।
Verse 7
स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम् ।। चतुर्भिस्तिलपात्रैश्च संवृतां सर्वतो दिशि ॥
ତାହାର ଶୃଙ୍ଗ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଓ ଖୁର ରୌପ୍ୟମୟ ହେଉ; ପଞ୍ଚରତ୍ନସମନ୍ୱିତ ହେଉ। ଚାରିଟି ତିଳପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆବୃତ ହେଉ।
Verse 8
आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन गन्धपुष्पैरलङ्कृताम् ।। दीपांश्च दिक्षु प्रज्वाल्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥
ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ରରେ ତାହାକୁ ଆଛାଦିତ କରି, ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପରେ ଅଲଙ୍କୃତ କର। ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କର।
Verse 9
मन्त्रास्त एव जप्तव्याः सर्वधेनुषु ये स्मृताः ।। पुरा देवासुरैः सर्वैः सागरस्य तु मन्थने ॥
ସମସ୍ତ ଧେନୁଦାନରେ ସ୍ମୃତ ଯେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ସେହିମାନେ ହିଁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ—ପୂର୍ବେ ସାଗରମନ୍ଥନ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଯେପରି କରିଥିଲେ।
Verse 10
एवमुच्चार्य तां दद्याद्ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ।। धेनुं च दत्त्वा सुदुघां सोपधानां नयेद्गृहम् ॥
ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେହି ଧେନୁକୁ କୁଟୁମ୍ବୀ (ଗୃହସ୍ଥ) ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କର। ଏବଂ ସୁଦୁଘା, ଉପଧାନ/ଆସନ ସହିତ ଧେନୁ ଦାନ କରି, ତାହାକୁ (ଗ୍ରହୀତାଙ୍କ) ଘରକୁ ନେଇଯାଉ।
Verse 11
हविर् एवं रसं चैव विप्रवर्यस्य भूपते ।। भुक्त्वा तिष्ठेद्दिनं राजन् धेनुदस्त्रीणि वै द्विजः ॥
ହେ ଭୂପତେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହବିର୍ଭୋଜନ ଓ ରସ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜନ୍, ଭୋଜନ କରି ସେ ଦ୍ୱିଜ ଏକ ଦିନ ଗୋଦାନ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବ୍ରତାଚାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହୁ।
Verse 12
यः प्रपश्यति तां धेनुं दीयमानां नरोत्तम ।। सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवसायुज्यतां व्रजेत् ॥
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ଯେ ଲୋକ ଦାନ ହେଉଥିବା ସେଇ ଧେନୁକୁ ଦେଖେ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବ-ସାୟୁଜ୍ୟ (ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ) ପାଏ।
Verse 13
पितृभिः पूर्वजैः सार्द्धं भविष्यद्भिश्च मानवः ।। विष्णुलोकं व्रजत्याशु यावदाभूतसम्प्लवम् ॥
ପିତୃମାନେ ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବାମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ—ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ମହାପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
Verse 14
य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ।। सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते ॥
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 15
उत्पन्नं दिव्यममृतं नवनीतमिदं शुभम् ॥ आप्यायनं तु भूतानां नवनीत नमोऽस्तु ते ॥
ଏହି ଶୁଭ ନବନୀତ ଦିବ୍ୟ ଅମୃତରୂପେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହା ଜୀବମାନଙ୍କର ପୋଷଣ ଓ ବଳବର୍ଧନ। ହେ ନବନୀତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
Frequently Asked Questions
The text foregrounds dāna (ritualized generosity) as a discipline of social reciprocity and moral purification: it prescribes a carefully constructed gift to a brāhmaṇa householder and frames the act of giving (and even witnessing or transmitting the instruction) as a means of pāpa-śuddhi and ordered social conduct.
No explicit tithi, nakṣatra, month, or seasonal timing is stated in the transmitted passage for Adhyāya 107; the instructions focus on materials, spatial arrangement, mantra-recitation, and the recipient protocol rather than calendrical scheduling.
Direct ecological regulation is not articulated, but the chapter’s earth-oriented ethic can be read through its terrestrial ritual grammar: preparation of the ground with gomaya and darbha, and the cow-as-abundance symbol, positions agricultural substrates and bovine-derived materials as mediators of purity, continuity, and responsible stewardship of household resources within a terrestrial (Pṛthivī-centered) worldview.
No royal genealogies or named historical lineages appear here; the passage references social roles (rājan as addressee, brāhmaṇa gṛhastha as recipient, hotṛ as ritual voice) and invokes a pan-mythic collective (deva–asura) in connection with sāgara-manthana and the emergence of amṛta/navanīta.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.