Adhyaya 39: Shukra’s Curse on King Danda and Andhaka’s Challenge to Shiva

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे अष्टात्रिंशो ऽध्यायः दण्डक उवाच एतस्मिन्नन्तरे बाले यक्षासुरसुते शुभे समागते हरं द्रष्टुं श्रीकण्ठं योगिनां वरम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବାମନପୁରାଣର ଅଷ୍ଟତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଦଣ୍ଡକ କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଯକ୍ଷ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଶୁଭ କନ୍ୟାଦ୍ୱୟ ଆସି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହର ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଗଲେ।

Verse 2

ददृशाते परिम्लानसंशुष्ककुसुमं विभुम् बहुनिरमालल्यसंयुक्तं गते तस्मिन् ऋतध्वजे

ଋତଧ୍ୱଜ ଚାଲିଯାଇବା ପରେ ସେମାନେ ସେହି ବିଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ପୁଷ୍ପ ମ୍ଲାନ ଓ ଶୁଷ୍କ ଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ପୁରୁଣା ମାଳା ଓ ପୁଷ୍ପାବଶେଷରେ ଆବୃତ ଥିଲେ।

Verse 3

ततस्तं वीक्ष्य देवेशं ते उभे अपि कन्यके स्नापयेतां विधानेन पूजयेतामहर्निशम्

ତାପରେ ସେହି ଦେବେଶଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଦୁଇ କନ୍ୟା ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଦିନରାତି ପୂଜା କଲେ।

Verse 4

ताभ्यां स्थिताभ्यां तत्रैव ऋषिपभ्यागमद् वनम् द्रष्टुं श्रिकण्ठमव्यक्तं गालवो नाम नामतः

ସେ ଦୁଇଜଣ ସେଠାରେ ରହିଥିବାବେଳେ, ଗାଲବ ନାମକ ଋଷି ଅବ୍ୟକ୍ତ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସେହି ବନକୁ ଆସିଲେ।

Verse 5

स दृष्ट्वा कन्यकायुग्मं कस्येदमिति चिन्तयन् प्रविवेश शुचिः स्नात्वा कालिन्द्या विमले जले

ସେ କନ୍ୟାଦ୍ୱୟକୁ ଦେଖି ‘ଏମାନେ କାହାର?’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, କାଲିନ୍ଦୀର ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ ପବିତ୍ର ପରିସରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 6

ततो ऽनुपूजयामास श्रीकण्ठं गालवो मुनिः गायेते सुस्वरं गीतं यक्षासुरसुते ततः

ତାପରେ ମୁନି ଗାଲବ ବିଧିମତେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁପୂଜା କଲେ। ତାହାପରେ ଯକ୍ଷ ଓ ଅସୁରଙ୍କ କନ୍ୟା—ସେ ଦୁଇଜଣ—ସୁମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ।

Verse 7

ततः स्वरं समाकर्ण्य गालवस्ते अजानत गन्धर्वकन्येक चैते संदेहो नात्र विद्यते

ତାପରେ ସେ ସ୍ୱର ଶୁଣି ଗାଲବ ପ୍ରଥମେ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ପରେ ବୁଝିଲେ—‘ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’

Verse 8

संपूज्य देवमीशानं गालवस्तु विधानतः कृतजप्यः समध्यास्ते कन्याभ्यामबिवादितः

ଦେବ ଈଶାନଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ସମ୍ପୂଜା କରି, ଗାଲବ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଜପ କରି ଧ୍ୟାନାସୀନ ହେଲେ; ତେବେ ସେ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଆଦରରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ।

Verse 9

ततः पप्रच्छ स मुनिः कन्यके कस्य कथ्यताम् कुलालङ्कारणे भक्तियुक्ते भवस्य हि

ତାପରେ ସେ ମୁନି କନ୍ୟାଦ୍ୱୟକୁ ପଚାରିଲେ—‘ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କାହାର? କହ। ତୁମେ କୁଳର ଅଳଙ୍କାର ସଦୃଶ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଭବ (ଶିବ) ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ।’

Verse 10

तमूचतुर्मुनिश्रेष्ठं याथातथ्यं शुभानने जातो विदितवृत्तान्तो गालवस्तपतां वरः

ତେବେ ଶୁଭମୁଖୀ ସେଇ ଦୁଇ କନ୍ୟା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ଯଥାତଥ୍ୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ। ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାଲବ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି ତାହା ଶୁଣି ବୁଝିଲେ।

Verse 11

समुष्य तत्र रजनीं ताभ्यां संपूजितो मुनिः प्रातरुत्थाय गौरीसं संपूज्य च विधानतः

ସେଠାରେ ରାତି କାଟି, ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିତ ମୁନି ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠି, ବିଧିମତେ ଗୌରୀଶ—ଗୌରୀଙ୍କ ପତି—ଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 12

ते उपेत्याब्रवीद्यास्ये पुष्करारण्यमुत्तमम् आमन्त्रयामि वां कन्ये समनुज्ञातुमर्हथः

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି। ହେ କନ୍ୟେମାନେ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଉଛି; ମୋତେ ପ୍ରସ୍ଥାନର ଅନୁମତି ଦିଅ।”

Verse 13

ततस्ते ऊचतुर्ब्रहन् दुर्लभं दर्शनं तव किमर्थं पुष्करारण्यं भवान् यास्यत्यथादरात्

ତାପରେ ସେମାନେ କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ। ଆପଣ ଏତେ ଆଦରସହ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?”

Verse 14

ते उवाच महातेजा महत्कार्यसमन्वितः कार्तिकी पुण्यदा भाविमासान्ते पुष्करेषु हि

ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ, କହିଲେ—“ମାସାନ୍ତେ ପୁଷ୍କରରେ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ କାର୍ତ୍ତିକୀ (ବ୍ରତ/କାଳ) ଆସୁଛି।”

Verse 15

ते ऊचतुर्वयं यामो भवान् यत्र गमिष्यति न त्वया स्म विना ब्रह्मन्निह चस्थातुं हि शक्नुवः

ସେମାନେ କହିଲେ—“ଭବାନ୍ ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବେ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠାକୁ ଯିବୁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ବିନା ଏଠାରେ ରହିପାରୁନାହୁଁ।”

Verse 16

बाढमाह ऋषिश्रेष्ठस्ततो नत्वा महेश्वरम् गते ते ऋषिणा सार्द्धू पुष्करारण्यमादरात्

ତେବେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ—“ବାଢମ୍, ତଥାସ୍ତୁ।” ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ ସେଇ ଋଷି ସହିତ ଏକାତ୍ରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ଆଦରରେ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।

Verse 17

तथान्ये ऋषयस्तत्र समायाताः सहस्रशः पार्थिवा जानपद्याश्च मुक्त्वैकं तमृतध्वजम्

ସେହିପରି ସେଠାକୁ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସହସ୍ରଶଃ ଆସିଲେ। ରାଜାମାନେ ଓ ଜନପଦାଧିପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ—କେବଳ ସେଇ ଏକ ଋତଧ୍ୱଜକୁ ଛାଡ଼ି।

Verse 18

ततः स्नाताश्च कार्तिक्यामृषयः पुष्करेष्वथ राजानश्च महाभागा नाभागेक्ष्वाकुसंयुताः

ତାପରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଋଷିମାନେ ପୁଷ୍କରଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ—ନାଭାଗ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ସହିତ—ସେଠାରେ ସ୍ନାନବିଧି କଲେ।

Verse 19

गालवो ऽपि समं ताभ्यां कन्यकाभ्यामवातरत् स्नातुं स पुष्करे तीर्थे मध्यमे धनुषाकृतौ

ଗାଲବ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦୁଇ କନ୍ୟା ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ଅବତରିଲେ—ଧନୁଷାକୃତି ମଧ୍ୟମ ପୁଷ୍କରରେ।

Verse 20

निमग्नश् चापि ददृशे महामत्स्यं जलेशयम्ष बह्वीभिर्मत्स्यकन्याभिः प्रीयमाणं पुनः पुनः

ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ ସେ ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଏକ ମହାମତ୍ସ୍ୟକୁ ଦେଖିଲା; ଅନେକ ମତ୍ସ୍ୟକନ୍ୟା ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ସେବା କରୁଥିଲେ।

Verse 21

स ताश्चाह तिमिर्मुग्धाः यूयं धर्मं न जानथ जनापवादं घोरं हि न शक्तः सोढुमुल्बणम्

ସେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲା— ‘ତିମିରରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣ ନାହ; ଲୋକଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଓ ଅତିଭାରୀ ଅପବାଦ କେହି ସହି ପାରେ ନାହିଁ।’

Verse 22

तास्तमूचुर्महामत्स्यं किं न पस्यसि गालवम् तापसं कन्यकाभ्यां वै विचरन्तं यथेच्छया

ସେମାନେ ସେଇ ମହାମତ୍ସ୍ୟକୁ କହିଲେ— ‘ହେ ମହାମତ୍ସ୍ୟ! ଗାଲବ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖୁନାହ କି? ସେ ଦୁଇ କନ୍ୟା ସହ ଯଥେଚ୍ଛା ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।’

Verse 23

यद्यसावपि धर्मात्मा न बिभेति तपोधनः जनापवादात् तत्किं त्वं बिभेषु जलमध्यगः

‘ଯଦି ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ତପୋଧନ ଲୋକାପବାଦକୁ ଭୟ କରୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତୁମେ କାହିଁକି ଭୟ କରୁଛ?’

Verse 24

ततस्ताश्चाह स तिमिर्नैष वेत्ति तपोधनः रागान्धो नापि च भयं विजानाति सुबालिशः

ତାପରେ ତିମି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲା— ‘ଏହି ତପୋଧନ ଅଜ୍ଞାନର ତିମିରରୁ ବୁଝେ ନାହିଁ; ରାଗରେ ଅନ୍ଧ ଏହି ମହାମୂର୍ଖ ଭୟକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ।’

Verse 25

तच्छ्रुत्वा मत्स्यवचनं गालवो व्रीडया युतः नोत्तत्तार निमग्नो ऽपि तस्थौ स विजितेन्द्रियः

ମାଛର ବଚନ ଶୁଣି ଗାଲବ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଗଲା। ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଉଠିଲା ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ସେଠାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲା।

Verse 27

स्नात्वा ते अपि रम्भोरु समुत्तीर्य तटे स्थिते प्रतीक्षन्त्यौ मुनिवरं तद्दर्शनसमुत्सुके / 39.26 वृत्ता च पुष्करे यात्रा गता लोका यथागतम् ऋषयः पार्थिवाश्चान्ये नाना जानपदस्तदा

ସ୍ନାନ କରି ସେଇ ଦୁଇ ରମ୍ଭୋରୁ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଉଠି ତଟରେ ଦାଁଡ଼ିଲେ; ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ପୁଷ୍କରର ଯାତ୍ରା ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ ଲୋକେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ—ଋଷି, ରାଜା ଓ ନାନା ଜନପଦର ଅନ୍ୟମାନେ।

Verse 28

तत्र स्थितैका सुदती विश्वकर्मतनुरुहा चित्राङ्गदा सुचार्वङ्गी वीक्षन्ती तनुमध्यमे

ସେଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାଙ୍କ ନାମ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା; ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଓ ସୁକୁମାର କଟିଯୁକ୍ତା ସେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 29

ते स्थिते चापि वीक्षन्त्यौ प्रतीक्षन्त्यौ च गालवम् संस्थिते निर्जने तीर्थे गालवो ऽन्तर्जले तथा

ସେଇ ଦୁଇଜଣୀ ସେଠାରେ ରହି ଗାଲବଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ—ସେଇ ନିର୍ଜନ ତୀର୍ଥରେ; ଗାଲବ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଜଳଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 30

ततो ऽभ्यागाद् वेदवती नाम्ना गन्धर्वकन्यका पर्जन्यतनया साध्वी घृताचीर्गर्भसंभवा

ତାପରେ ବେଦବତୀ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବକନ୍ୟା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ—ସାଧ୍ବୀ—ସେ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଘୃତାଚୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତା।

Verse 31

सा चाभ्येत्य जले पुण्ये स्नात्वा मध्यमपुष्करे ददर्श कन्यात्रितयमुभयोस्तटयोः स्थितम्

ସେ ପୁଣ୍ୟଜଳ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମଧ୍ୟମପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରି, ଉଭୟ ତଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତିନି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 32

चित्राङ्गदामथाभ्येत्य पर्यपृच्छदनिष्ठुरम् कासि केन च कार्येण निर्जने स्थितवत्यसि

ତାପରେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମୃଦୁଭାବେ ପଚାରିଲା—“ତୁମେ କିଏ? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛ?”

Verse 33

सा तामुवाच पुत्रीं मां विन्दस्व सुरव्रधकेः चित्राङ्गदेति सुश्रेणि विख्यातां विश्वकर्मणः

ସେ କହିଲା—“ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ମୋତେ ତୁମ କନ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣ; ମୋର ନାମ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା। ଦେବବର୍ଧକ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ମୁଁ।”

Verse 34

साहम्भयागाता भद्रे स्नातुं पुण्यां सरस्वतीम् नैमिषे काञ्चनाक्षीं तु विख्यातां धर्ममातरम्

ସେ କହିଲା—“ହେ ଭଦ୍ରେ, ଭୟରୁ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି—ନୈମିଷରେ ପୁଣ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଏବଂ ଧର୍ମମାତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାଞ୍ଚନାକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ।”

Verse 35

तत्रागताथ राज्ञाहं दृष्टा वैदर्भकेण हि सुरथेन स कामार्तो मामेव शरणं गतः

“ସେଠାକୁ ଆସିବା ପରେ ମୋତେ ବିଦର୍ଭଦେଶର ରାଜା ସୁରଥ ଦେଖିଲେ; କାମପୀଡିତ ହୋଇ ସେ କେବଳ ମୋର ଶରଣକୁ ଆସିଲେ।”

Verse 36

मयात्मा तस्य दत्तश्व सखीभिवार्यमाणया ततः शप्तास्मि तातेन वियुक्तास्मि च भूभुजा

ସଖୀମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଜକୁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲି। ତାପରେ ପିତା ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ ଏବଂ ସେହି ରାଜାଠାରୁ ମୁଁ ବିୟୋଗିନୀ ହେଲି।

Verse 37

मर्तुं कृतमतिर्भद्रे वारिता गुह्यकेन च श्रीकण्ठमगमं द्रष्टुं ततो गोदावरं जलम्

ହେ ଭଦ୍ରେ, ମରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ମୋତେ ଗୋଟିଏ ଗୁହ୍ୟକ ରୋକିଲା। ତାପରେ ମୁଁ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଗଲି, ଏବଂ ପରେ ଗୋଦାବରୀର ଜଳକୁ ଗଲି।

Verse 38

तस्मादिमं समायाता तीर्थप्रवरमुत्तम् न चापि दृष्टः सुरथः स मनोह्लादनः पतिः

ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ, ପ୍ରଧାନ ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ପତି ସୁରଥ ଏଠାରେ ଦେଖା ଯାଇନାହିଁ।

Verse 39

भवती चात्र का बाले वृत्ते यात्राफले ऽधुना समागता हि तच्छंस मम सत्येन भामिनि

ହେ ବାଲେ, ଏବେ ‘ଯାତ୍ରାଫଳ’ ଘଟିଥିବାବେଳେ ତୁମେ ଏଠାରେ କିଏ? ତୁମେ ଆସିଛ, ତେଣୁ ହେ ଭାମିନି, ସତ୍ୟରେ ମୋତେ ସେ କଥା କୁହ।

Verse 40

साब्रवीच्छ्रुयतां यास्मि मन्दभाग्या कृशोदरी यता यात्राफले वृत्ते समायातास्मि पुष्करम्

ସେ କହିଲା—ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟା, କୃଶୋଦରୀ। ଯେତେବେଳେ ଯାତ୍ରାଫଳ ଘଟିଲା, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ପୁଷ୍କରକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 41

पर्जन्यस्य घृताच्यां तु जाता वेदवतीति हि रममाणा वनेद्देशे दृष्टास्मि कपना सखि

ପର୍ଜନ୍ୟ ଓ ଘୃତାଚୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ‘ବେଦବତୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ବନପ୍ରଦେଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ହେ ସଖି, ଗୋଟିଏ ବାନର ମୋତେ ଦେଖିଲା।

Verse 42

स चाभ्येत्याब्रवीत् का त्वं यासि देववतीति हि आनीतास्यश्रमात् केन भूपृष्ठान्मेरुपर्वतम्

ସେ ବାନର ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲା—‘ଦେବୀ ପରି ବିଚରଣ କରୁଥିବା ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଆଶ୍ରମରୁ ତୁମକୁ ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ଏଠାକୁ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଆଣାଗଲା?’

Verse 43

ततो मयोक्तो नैवास्मि कपे देववतीत्यहम् नाम्ना वेदवतीत्येवं मेरोरपि कृताश्रया

ତେବେ ମୁଁ କହିଲି—‘ହେ କପେ, ମୁଁ “ଦେବବତୀ” ନୁହେଁ। ନାମରେ ମୁଁ ବେଦବତୀ; ଏହିପରି ମୁଁ ମେରୁ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।’

Verse 44

ततस्तेनातिदुष्टेन वानरेण ह्यभिद्रुता समारूढास्मि सहसा बन्दुजीवं नगोत्तमम्

ତାପରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ବାନର ମୋତେ ଧାଉଁଥିଲା। ତାହାର ଧାଡ଼ାରେ ମୁଁ ହଠାତ୍ ଶୀଘ୍ର ‘ବନ୍ଦୁଜୀବ’ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ଚଢ଼ିଗଲି।

Verse 45

तेनापि वृक्षस्तरसा पादाक्रान्तस्त्वभज्यत ततोस्य विपुलां वृक्षं प्राक्षिपत् सागराम्भसि सह तेनैव वृक्षेण पतितास्म्यहमाकुला

ସେ ବଳପୂର୍ବକ ପାଦରେ ଦଳିଦେବାରୁ ସେଇ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ପରେ ସେ ଏହି ବିଶାଳ ଗଛକୁ ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ଏବଂ ସେଇ ଗଛ ସହିତ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆକୁଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲି।

Verse 46

ततः प्लवङ्गमो वक्षं प्राक्षिपत् सागराम्भसि सह तेनैव वृक्षेण पतितास्म्यहमाकुला

ତାପରେ ପ୍ଲବଙ୍ଗମ ଏହି ବୃକ୍ଷ-କାଣ୍ଡକୁ ସାଗରଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ଏବଂ ସେହି ବୃକ୍ଷ ସହିତ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆକୁଳ ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲି।

Verse 47

ततोम्बरतलाद् वृक्षं निपतन्तं यदृच्छया ददृशुः सर्वभूतानि स्तावराणि चराणि च

ତାପରେ ଆକାଶତଳରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ ଯଦୃଚ୍ଛାବଶତଃ ସମସ୍ତ ଭୂତ—ସ୍ଥାବର ଓ ଚର—ଦେଖିଲେ।

Verse 48

ततो हाहाकृतं लोकैर्मा पतन्तीं निरीक्ष्य हि ऊचुश्च सिद्धगन्धर्वाः कष्टं सेयं महात्मनः

ତାପରେ ତାକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ‘ହାହା!’ କରି କାନ୍ଦିଲେ—‘ସେ ପଡ଼ୁ ନାହିଁ!’ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କହିଲେ: ‘ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି।’

Verse 49

इन्द्रद्युम्नस्य महिषी गदिता ब्रह्मणा स्वयम् मनोः पुत्रस्य वीरस्य सहस्रक्रतुयाजिनः

ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ମହିଷୀ—ମନୁଙ୍କ ସେହି ବୀର ପୁତ୍ରଙ୍କ, ଯିଏ ସହସ୍ର କ୍ରତୁ (ଯଜ୍ଞ) କରିଥିଲେ।

Verse 50

तां वाणीं मधुरां श्रुत्वा मोहमस्म्यागता ततः न च जाने स केनापि वृक्षश्छिन्नः सहस्रधा

ସେହି ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି ମୁଁ ତାପରେ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଗଲି; ଏବଂ ସେହି ବୃକ୍ଷକୁ କିଏ ସହସ୍ରଧା କାଟିଦେଲା ମୁଁ ଜାଣେନି।

Verse 51

ततो ऽस्मि वेगाद् बलिना हृतानलसखेन हि समानीतास्मयहमिमं त्वं दृष्टा चाद्य सुन्दरि

ତାପରେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ରତାରେ ବଳବାନ—ଅଗ୍ନିର ସଖା—ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେଲି। ମୋତେ ଏଠାକୁ ଆଣାଗଲା, ଏବଂ ଆଜି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମକୁ ଦେଖିଲି।

Verse 52

तदुत्तष्ठस्व गच्छावः पुच्छावः क इमे स्थिते कन्यके अनुपश्ये हि पुण्करस्योत्तरे तटे

ଏହେତୁ ଉଠ; ଚଳ, ଯାଇ ପଚାରିବା—ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏମାନେ କିଏ? ହେ କନ୍ୟେ, କାରଣ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍କରର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଦେଖୁଛି।

Verse 53

एवमुक्त्वा वराङ्गी सा तया सुतनुकन्यया जगाम कन्यके द्रष्टुं प्रष्टुं कार्यसमुत्सुका

ଏପରି କହି ସେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ନାରୀ, ସୁକୁମାର ଦେହବତୀ କନ୍ୟା ସହ, ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିବା ଓ ପଚାରିବାକୁ—କଣ କରିବା ଉଚିତ ଜାଣିବାରେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ—ଗଲା।

Verse 54

ततो गत्वा पर्यपुच्छत् ते ऊचतुरुभे अपि याथातथ्यं तयोस्ताभ्यां स्वमात्मानं निवेदितम्

ତାପରେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ପଚାରିଲା। ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ; ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ପରିଚୟ ଜଣାଇଲା।

Verse 55

ततस्ताश्तुरोपीह सप्तगोदावरं जलम् संप्राप्य तीर्थे पिष्ठन्ति अर्चन्त्यो हाटकेश्वरम्

ତାପରେ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ‘ସପ୍ତ-ଗୋଦାବରୀ’ ଜଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ନିୟତ ବିଧି (ପିଷ୍ଠନ୍ତି) କରି, ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 56

ततो बहून् वर्षगणान् बभ्रमुस्ते जनास्त्रयः तासामर्थाय शकुनिर्जाबालिः सऋतध्वजः

ତତଃ ସେଇ ତିନିଜଣ ଅନେକ ବର୍ଷଗଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ। ଜୀବିକା ଓ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେମାନେ ଶକୁନି, ଜାବାଲି ଓ ସଋତଧ୍ୱଜଙ୍କ ସହ ଗଲେ।

Verse 57

भारवाही ततः खिन्नो दशब्दशतिके गते काले जगाम निर्वेदात् समं पित्रा तु शाकलम्

ତାପରେ ଭାରବାହୀ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲା; ଏକ ହଜାର ବର୍ଷର କାଳ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ନିର୍ବେଦରେ ପିତାଙ୍କ ସହ ଶାକଳକୁ ଗଲା।

Verse 58

तस्मिन्नरपतिः श्रीमानिन्द्रद्युम्नो मनोः सुतः समध्यास्ते स विज्ञाय सार्घपात्रो विनिर्ययौ

ସେଠାରେ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ ନରପତି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଜାଣି ସେ ସହଚର-ପରିବାର ସହ ବାହାରିଲେ।

Verse 59

सम्यक् संपूजितस्तेन सजाबालिरृतध्वजः स चेक्ष्वाकुसुतो धीमान् शकुनिर्भ्रातृजोर्चितः

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିତ ହୋଇ ଜାବାଲି ସହିତ ସଋତଧ୍ୱଜ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁପୁତ୍ର ଧୀମାନ୍ ଶକୁନି, ଭାଇମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଥିଲେ।

Verse 60

ततो वाक्यं मुनिः प्राह इन्द्रद्युम्नं ऋतध्वजः राजन् नष्टऽबलास्माकं नन्दयन्तीति विश्रुता

ତାପରେ ମୁନି ସଋତଧ୍ୱଜ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ‘ନନ୍ଦୟନ୍ତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ (ତୀର୍ଥ/ଶକ୍ତି) ନଷ୍ଟବଳମାନଙ୍କୁ ବଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।”

Verse 61

तस्यार्थे चैव वसुधा स्माभिरटिता नृप तस्मादुत्तिष्ठ मार्गस्व साहाय्यं कर्तुमर्हसि

ହେ ରାଜନ୍, ତାହାର ନିମିତ୍ତେ ଆମେ ପୃଥିବୀ ସାରା ଭ୍ରମଣ କରିଛୁ। ତେଣୁ ଆପଣ ଉଠନ୍ତୁ, ତାହାକୁ ଖୋଜନ୍ତୁ ଏବଂ ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଆପଣଙ୍କର ଉଚିତ।

Verse 62

अथोवाच नृपो ब्रह्मन् ममापि ललनोत्तमा नष्टा कृतश्रमस्यापि कस्याहं कथयामि ताम्

ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ହରାଇଗଲା। ମୁଁ ଶ୍ରମାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କଥା କାହାକୁ କହିବି?

Verse 63

आकाशात् पर्पताकारः पतमानो नजोत्तमः सिद्धानां वाक्यमाकर्ण्य बाणैश्छिन्नः सहस्रधा

ଆକାଶରୁ ପକ୍ଷୀସଦୃଶ ଆକାର ଧାରଣ କରି ଜଣେ ନରୋତ୍ତମ ପତିତ ହେଲେ। ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ବାଣରେ ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୋଇଗଲେ।

Verse 64

न चैव सा वरारोहा विभिन्ना लाघावान्मया न च जानामि सा कुत्र तस्माद् गच्छामि मार्गितुम्

ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀକୁ ମୁଁ ତ୍ୱରାରେ ଆଘାତ କରିନାହିଁ; ସେ କେଉଁଠି ଅଛି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି। ତେଣୁ ମୁଁ ତାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଯାଉଛି।

Verse 65

इत्येमुक्त्वा स नृपः समुत्थाय त्वरान्वितः स्यन्दनानि द्विजाभ्यां स भ्रातृपुत्राय चार्पयत्

ଏହିପରି କହି ସେ ରାଜା ତ୍ୱରାସହିତ ଉଠିଲେ। ସେ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 66

ते ऽधिरुह्य रथांस्तूर्णं मार्गन्ते वसुधां क्रमात् बदर्याश्रममासाद्य ददृशुस्तपसां निधिम्

ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ପୃଥିବୀର ପଥେ କ୍ରମେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ବଦର୍ୟାଶ୍ରମ ପହଞ୍ଚି ତପସ୍ୟାର ନିଧି ସଦୃଶ ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 67

तपसा कर्शितं दीनं मलपङ्कजटाधरम् निःश्वासायासपरमं प्रथमे वयसि स्थितम्

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୀନଦର୍ଶନ, ମଳ ଓ କାଦୁଆରେ ଲେପିତ ଜଟାଧାରୀ, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ; ତଥାପି ପ୍ରଥମ ବୟସ୍ ଅର୍ଥାତ୍ ଯୌବନରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 68

तमुपेत्याब्रवीद् राजा इन्द्रद्युम्नो महाभुजः तपस्विन् यौवने घोरमास्थितो ऽसि सुदुश्चरम्

ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ମହାବାହୁ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—“ହେ ତପସ୍ବୀ, ଯୌବନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଶ୍ଚର ଘୋର ତପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ।”

Verse 69

तपः किमर्थं तच्छंस किमभिप्रेतमुच्यताम् सो ऽब्रवीत् को भवान् ब्रूहि ममात्मानं सुहृत्तया

“ଏହି ତପ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ? ତାହା କହ; ତୁମ ଅଭିପ୍ରାୟ ପ୍ରକାଶ କର।” ସେ କହିଲା—“ଆପଣ କିଏ? ସୁହୃଦ୍ଭାବରେ, ସଦ୍ଭାବପୂର୍ବକ ନିଜ ପରିଚୟ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 70

परिपृच्छसि शोकार्तं परिखिन्नं तपोन्वितम् स प्राह राजास्मि विभो तपस्विन् शाकले पुरे

“ଶୋକରେ ଆର୍ତ୍ତ, କ୍ଲାନ୍ତ, ତଥାପି ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ମୋତେ ତୁମେ ପଚାରୁଛ।” ସେ କହିଲା—“ହେ ବିଭୋ ତପସ୍ବୀ, ମୁଁ ଶାକଲ ପୁରର ରାଜା।”

Verse 71

मनोः पुत्रः प्रियो भ्राता इक्ष्वाकोः कथितं तव स चास्मै पूर्वचरितं सर्वं कथितवान् नृपः

ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭ୍ରାତା—ତୁମକୁ କୁହାଗଲା; ଏବଂ ସେ ରାଜା ତାହାକୁ ନିଜ ପୂର୍ବଚରିତ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ।

Verse 72

श्रुत्वा प्रोवाच राजर्षिर्मा मुञ्चस्व कलेवरम् आगच्छ यामि तन्वङ्गीं विचेतुं भ्रातृजो ऽसि मे

ଏହା ଶୁଣି ରାଜର୍ଷି କହିଲେ—“ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନି। ଆ, ଚଳ; ମୁଁ ସେ ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀକୁ ଦେଖିବା/ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯାଉଛି। ତୁମେ ମୋ ଭାଇର ପୁତ୍ର।”

Verse 73

इत्युक्त्वा संपरिष्वज्य नृपं धमनिसंततम् समारोप्य रथं तूर्णं तापसाभ्यां न्यवेदयत्

ଏପରି କହି, ଶିରା ଟାଣି ହୋଇଥିବା ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ, ଦୁଇ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ହସ୍ତେ ସମର୍ପଣ କଲେ।

Verse 74

ऋतध्वजः सपुत्रस्तु तं दृष्ट्वा पृथिवीपतिम् प्रोवाच राजन्नेह्योहि करिष्यामि तव प्रियम्

ତାପରେ ଋତଧ୍ୱଜ ପୁତ୍ରସହିତ ସେ ପୃଥିବୀପତିଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ଏଠାକୁ ଆସ, ଆସ; ତୁମ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କରିବି।”

Verse 75

यासौ चित्राङ्गदा नाम त्वया दृष्टा हि नैमिषे सप्तगोदावरं तीर्थं सा मयैव विसर्जिता

ନୈମିଷରେ ତୁମେ ଯେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା ନାମକ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଥିଲ—ସପ୍ତଗୋଦାବର ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ତାକୁ ମୁଁ ନିଜେ ହିଁ ବିସର୍ଜନ କରିଥିଲି।

Verse 76

तदागच्छथ गच्छमः सौदेवस्यैव कारणात् तत्रास्माकं समेष्यन्ति कन्यास्तिस्रस्तथापराः

ଏହେତୁ ଆସ—ଆମେ ଯାଉ; ଏହା ସୌଦେବଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ହିଁ। ସେଠାରେ ତିନି କନ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଭେଟିବାକୁ ଏକତ୍ର ହେବେ।

Verse 77

इत्येवमुक्त्वा स ऋषिः समाश्वास्य सुदेवजम् शकुनिं पुरतझ कृत्वा सेन्द्रद्युम्नः सपुत्रकः

ଏପରି କହି ସେ ଋଷି ସୁଦେବଜଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ; ପରେ ଶକୁନିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୁତ୍ରସହ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 78

स्यन्दनेनाश्वयुक्तेन गन्तुं समुपचक्रमे सप्तगोदावरं तीर्थं यत्र ताः कन्यका गताः

ସେ ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଯେଉଁଠାକୁ ସେ କନ୍ୟାମାନେ ଯାଇଥିଲେ, ସେ ‘ସପ୍ତଗୋଦାବର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଦିଗକୁ।

Verse 79

एतस्मिन्नन्तरे तन्वी घृताची शोकसंयुता विचचारोदयगिरिं विचिन्वन्ती सुतां निजाम्

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ଶୋକାକୁଳ ସୁକୁମାରୀ ଘୃତାଚୀ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ ଉଦୟଗିରି ପର୍ବତରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 80

तमाससाद च कपिं पर्यपृच्छत् तथाप्सराः किं बाला न त्वया दृष्टा कपे सत्यं वदस्व मां

ତାପରେ ସେ ଅପ୍ସରା ସେ କପିଙ୍କୁ ନିକଟେ ପହଞ୍ଚି ପଚାରିଲେ—“ହେ କପି, ସେ ବାଳିକାକୁ ତୁମେ ଦେଖିନାହ କି? ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ।”

Verse 81

तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा सकपिः प्राह बालिकाम् दृष्टा देववती नाम्ना मया न्यस्ता महाश्रमे

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ବାନର କହିଲା— “ଦେବବତୀ ନାମକ କନ୍ୟାକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି; ମହାଆଶ୍ରମରେ ମୁଁ ତାକୁ ରଖିଆସିଛି।”

Verse 82

कालिन्द्या विमले तीर्थे मृगपक्षिसमन्विते श्रकण्ठायतनस्याग्रे मया सत्यं तवोदितम्

କାଲିନ୍ଦୀର ନିର୍ମଳ ତୀର୍ଥରେ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି, ଶ୍ରକଣ୍ଠଙ୍କ ଆୟତନ ସମ୍ମୁଖରେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ସତ୍ୟ ହିଁ କହିଛି।

Verse 83

सा प्राह वानरपते नाम्ना वेदवतीति सा न हि देववती ख्याता तदाच्छ व्रजावहे

ସେ ବାନରପତିଙ୍କୁ କହିଲା— “ମୋ ନାମ ବେଦବତୀ; ମୁଁ ଦେବବତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଆସ, ଆମେ ସତ୍ୱର ଯାଉ।”

Verse 84

घृताच्यास्तद्वचः श्रुत्वा वानरस्त्वरितक्रमः पृष्ठतो ऽस्याः समागच्छन्नदीमन्वेव कौशिकीम्

ଘୃତାଚୀର ସେହି କଥା ଶୁଣି ବାନର ତ୍ୱରିତ ପଦକ୍ଷେପରେ ତାହାର ପଛେ ପଛେ ଆସି କୌଶିକୀ ନଦୀକୁ ଅନୁସରଣ କଲା।

Verse 85

ते चापि कौशिकीं प्राप्ता राजर्षिप्रवरास्त्रयः द्वितये तापसाभ्यां च रथैः परमवेगिभिः

ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଶିକୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ତିନିଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜର୍ଷି, ଏବଂ ଦୁଇ ତାପସ ସହିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଗବାନ ରଥରେ।

Verse 86

अवतीर्य रथेभ्यस्ते स्नातुमभ्यागमन् नदीम् घृताच्यपि नदीं स्नातं सुपण्यमाजगाम ह

ସେମାନେ ରଥରୁ ଅବତରି ସ୍ନାନ ପାଇଁ ନଦୀକୁ ଆସିଲେ। ଘୃତାଚୀ ମଧ୍ୟ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ‘ସୁପୁଣ୍ୟ’ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲା।

Verse 87

तामन्वेव कपिः प्रायाद् दृष्टो जाबालिना तथा दृष्ट्वैव पितरं पार्थिवं च महाबलम्

ସେଇ ବାନରଟି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲା; ଏବଂ ଜାବାଳି ତାକୁ ଦେଖିଲେ। ପରେ ପିତାଙ୍କୁ ଓ ମହାବଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ତଦନୁରୂପ ଆଚରଣ କଲା।

Verse 88

स येव पुनरायाति वानरस्तात वेगवान् पूर्वं जटास्वेव बलाद्योन बद्धो ऽस्मि पादपे

ତାତ, ସେଇ ବାନରଟି ଦ୍ରୁତଗତିରେ ପୁଣି ଫେରିଆସୁଛି। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ବଳପୂର୍ବକ—ଜଟାମଧ୍ୟରେ ହିଁ—ଏକ ଗଛରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲି।

Verse 89

तज्जाबालिवचः श्रुत्वा शकुनिः क्रोधसंयुतः सशरं धनुरादाय इदं वचनमब्रवीत्

ଜାବାଳିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଶକୁନି କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା। ସେ ବାଣସହ ଧନୁଷ ଧରି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 90

ब्रह्मन् प्रदीयतां मह्यमाज्ञा तात वदस्व माम यावदेनं निहन्म्यद्य शरेणैकेन वानरम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ। ତାତ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ—ଯେପରି ଆଜି ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ ଏହି ବାନରକୁ ନିହତ କରିପାରିବି।

Verse 91

इत्येवमुक्ते वचने सर्वभूतहिते रतः महर्षिः शकुनिं प्राह देतुयुक्तं वचो महत्

ଏପରି ସର୍ବଭୂତହିତରେ ରତ ମହର୍ଷି ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ମହାନ୍ ବଚନ କହି ଶକୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 92

न कश्चित्तात केनापि बध्यते हन्यते ऽपि वा वधबन्धौ पूर्वकर्मवश्यौ नृपतिनन्दन

ହେ ତାତ, କେହି କାହାଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧାଯାଏ ନାହିଁ, ହତ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ନୃପତିନନ୍ଦନ, ବଧ ଓ ବନ୍ଧ—ଦୁହେଁ ପୂର୍ବକର୍ମବଶ।

Verse 93

इत्येवमुक्त्वा शकुनिमृषिर्वानरमब्रवीत् एह्येहि वानरास्माकं साहाय्यं कर्तुमर्हसि

ଏପରି କହି ଋଷି ଶକୁନି ବାନରକୁ କହିଲେ—“ଆସ, ଆସ ହେ ବାନର; ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।”

Verse 94

इत्येवमुक्तो मुनिना बाले स कपिकुञ्जरः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणिपत्येदमब्रवीत्/ ममाज्ञा दीयतां ब्रह्मन् शाधि किं करवाण्यहम्

ମୁନି ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ବାଳ କପିକୁଞ୍ଜର ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ; ଶିଖାନ୍ତୁ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 95

इत्यक्ते प्राह स मुनिस्तं वानरपतिं वचः मम पुत्रस्त्वयोद्बद्धो जटासु वटपादपे

ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ମୁନି ବାନରପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ତୁମେ ବଟବୃକ୍ଷର ଜଟାମଧ୍ୟରେ ବାନ୍ଧିଛ।”

Verse 96

न चोन्मोचयितुं वृक्षाच्छक्नुयामो ऽपि यत्नतः तदनेन नरेन्द्रेण त्रिधा कृत्वा तु शाखिनः

ଆମେ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଗଛରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରୁନାହୁଁ। ତେଣୁ ଏହି ନରେନ୍ଦ୍ର ଗଛର ଶାଖାକୁ ତିନି ଭାଗ କରି କାଟିଦେଲେ…

Verse 97

शाखां वहति मत्सूनुः शिरसा तां विमोचय दशवर्षशतान्यस्य शाखां वै वहतो ऽगमन्

ମୋ ପୁଅ ସେଇ ଶାଖାକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବହନ କରୁଛି—ତାକୁ ତାହାରୁ ମୁକ୍ତ କର। ସେଇ ଶାଖା ବହନ କରୁଥିବାବେଳେ ତାହାର ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲା।

Verse 98

न च सो ऽस्ति पुमान् कश्चिद् यचो ह्युन्मोचयितुं क्षमः स ऋषेर्वाक्यमाकर्ण्य कपिर्जाबालिनो जटाः

ଏମିତି କୌଣସି ପୁରୁଷ ନାହିଁ ଯେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଢିଲା କରିପାରିବ; କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକ ଢିଲା କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଋଷିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି କପି ଜାବାଲିଙ୍କ ଜଟା ଖୋଲିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 99

शनैरुन्मोचयामास क्षणादुन्मोचिताश्च ताः ततः प्रीतो मुनिश्रेष्ठो वरदोभूदृतध्जः

ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଖୋଲିବାକୁ ଲାଗିଲା; କିନ୍ତୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଖୋଲିଗଲା। ତାପରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋତଧ୍ୱଜ ବରଦାତା ହେଲେ।

Verse 100

कपिं प्राह वृणिष्व त्वं वरं यन्मनसोप्सितम् ऋतध्वजवचः श्रुत्वा इमं वरमयाचत

ସେ କପିକୁ କହିଲେ—“ତୋ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛିତ, ସେଇ ବର ବାଛ।” ଋତଧ୍ୱଜଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଏହି ବର ଯାଚନା କଲା।

Verse 101

विश्वकर्मा महातेजाः कपित्वे प्रतिसंस्थितः ब्रह्मन् भवान्वरं मह्यं यदि दातुमिहेच्छति

ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା କପିତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଯଦି ଆପଣ ଏଠାରେ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 102

तत्स्वदत्तो महाघोरो मम शापो निवर्त्यताम् चित्राङ्गदायाः पितरं मां त्वष्टारं तपोधन

“ତେବେ ଆପଣ ଦିଆ ସେହି ବର ଦ୍ୱାରା ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଶାପ ନିବୃତ୍ତ ହେଉ। ହେ ତପୋଧନ! ମୋତେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ— ମୁଁ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦାର ପିତା।”

Verse 104

कपिचापल्यदोषेण तानि मे यान्तु संक्ष्यम् ततो ऋथध्वजः प्राह शापस्यान्तो भविष्यति

“କପିସ୍ୱଭାବ ଚାପଲ୍ୟଦୋଷରୁ ମୋର ସେହି (ପରିଣାମ) କ୍ଷୟକୁ ଯାଉ।” ତାପରେ ଋତଧ୍ୱଜ କହିଲେ— “ଶାପର ଅନ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।”

Verse 105

यदा घृताच्यां तनयं जनिष्यसि महाबलम् इत्येवमुक्ताः संहृष्टः स तदा कपिकुञ्जरः

ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କୁହାଗଲା— “ତୁମେ ଘୃତାଚୀଠାରେ ମହାବଳବାନ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ”— ସେହି ଗଜସମ କପି ସେତେବେଳେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।

Verse 106

स्नातुं तूर्णं महानद्यामवतीर्णः कृशोदरि ततस्तु सर्वे क्रमाशः स्नात्वार्ऽच्य पितृदेवताः

ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ହେ କୃଶୋଦରି, ସେ ମହାନଦୀରେ ଅବତରିଲା। ପରେ ସମସ୍ତେ କ୍ରମଶଃ ସ୍ନାନ କରି, ପୂଜା କରି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 107

जग्मुर्हृष्टा रथेभ्यस्ते घृताची दिवमुत्पतत् तामन्वेव महावेगः स कपिः प्लवतां वरः

ସେମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ରଥରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଘୃତାଚୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଡ଼ିଗଲା। ତାଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅନୁସରି ମହାବେଗୀ, ଲମ୍ଫକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ କପି ଗଲା।

Verse 109

ज्ञात्वाथत विश्वकर्माणं कामयामास कामिनी ततो ऽनु पर्वतश्रेष्ठे ख्याते कोलाहले कपिः

ତାପରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଜାଣି ସେ କାମିନୀ ତାଙ୍କୁ କାମନା କଲା। ତଦନନ୍ତରେ ‘କୋଲାହଲ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ସେ କପି (ସେଠାରେ) ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 110

रमयामास तां तन्वीं सा च तं वानरोत्तमम् एवं रमन्तौ सुचिरं संप्राप्तौ विन्ध्यपर्वतम्

ସେ ସେଇ ତନ୍ୱୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କଲା, ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ଵାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାହା ସହ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘକାଳ ରମଣ କରି କରି ସେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 111

रथैः पञ्चापि तत्तीर्थं संप्राप्तास्ते नरोत्तमाः मघ्याह्नमये प्रीताः सप्तगोदावरं जलम्

ସେଇ ପାଞ୍ଚଜଣ ନରୋତ୍ତମ ରଥରେ ଯାଇ ସେ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ସେମାନେ ସପ୍ତଗୋଦାବରୀର ଜଳ ପାନ/ଉପଯୋଗ କଲେ।

Verse 112

प्राप्य विश्रामहेत्वर्थमवतेरुस्त्वरान्विताः तेषां सारथयश्चाश्वान् स्नात्वा पीतोदकाप्लुतान्

ବିଶ୍ରାମ ନିମିତ୍ତ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଅବତରିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସାରଥିମାନେ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ଜଳ ପିଆଇଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ତୃପ୍ତ ଓ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲେ।

Verse 113

रमणीये वनोद्देशे प्रचारार्थे समुत्सृजन् शाढ्वलाढ्येषु देशेषु मुहुर्त्तादेव वाजिनः

ରମଣୀୟ ବନପ୍ରଦେଶରେ ଚରଣ ଓ ବିହାର ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଗଲା; ତାଜା ଘାସରେ ସମୃଦ୍ଧ ସେହି ଦେଶରେ ସେମାନେ ଅଳ୍ପକ୍ଷଣରେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 114

तृप्ताः समाद्रवन् सर्वे देवायतनमुत्तमम् तुरङ्गखुरनिर्घोषं श्रुत्वा ता योषितां वराः

ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ଦେବାଳୟକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଅଶ୍ୱଖୁରର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ସେଠାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ସେଦିଗକୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଲେ।

Verse 115

किमेतदिति चोक्त्वैव प्रजग्मुर्हाटकेश्वरम् आरुह्य बलभीं तास्तु समुदैक्षन्त सर्वशः

“ଏହା କ’ଣ?” ବୋଲି କହି ସେମାନେ ସତ୍ୱର ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ବଲଭୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସେହି ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ।

Verse 116

अपश्यंस्तीर्थसलिले स्नायमानान् नरोत्तमान् ततश्चित्राङ्गदा दृष्ट्वा जटामण्डलधारिणम्/ सुरथं हसती प्राह संरोहत्पुलका सखीम्

ସେମାନେ ତୀର୍ଥଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନରୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଜଟାମଣ୍ଡଳଧାରୀ ସୁରଥଙ୍କୁ ଦେଖି ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା ହସିହସି, ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ସଖୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 117

यो ऽसौ युवा नीलघनप्रकाशः संदृश्यते दीर्घभुजः सूरूपः स एव नूनं नरदेवसूनुर्वृतो मया पूर्वतरं पतिर्यः

ସେଠାରେ ଯେ ଯୁବକ ଦେଖାଯାଉଛି—ନୀଳ ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ, ଦୀର୍ଘଭୁଜ ଓ ସୁରୂପ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜପୁତ୍ର; ପୂର୍ବେ ଯାହାକୁ ମୁଁ ପତି ଭାବେ ବରିଥିଲି, ସେଇ ଅଟେ।

Verse 118

यश्चैव जाम्बूवनदतुल्यवर्णः श्वेतं जटाभारमधारयिष्यत् स एष नूनं तपतां वरिष्ठो ऋतध्वजो नात्र विचारमस्ति

ଯାହାର ବର୍ଣ୍ଣ ଜାମ୍ବୁଫଳ ସଦୃଶ ଏବଂ ଯିଏ ଶ୍ୱେତ ଜଟାଭାର ଧାରଣ କରିବ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋତଧ୍ୱଜ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 119

ततो ऽब्रवीदथो हृष्टा नन्दयन्ती सखीजनम् एषो ऽपरो ऽस्यैव सुतो जावालिर्नात्र संशयः

ତାପରେ ହର୍ଷିତା ନନ୍ଦୟନ୍ତୀ ସଖୀମଣ୍ଡଳୀକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି କହିଲା—‘ଏହି ଅନ୍ୟଜନ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ପୁତ୍ର, ଜାବାଳି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’

Verse 120

इत्येवमुक्त्वा वचनं बलभ्या अवतीर्य च समासताग्रतः शंभोर्गायन्त्यो गीतिकां शुभाम्

ଏପରି କଥା କହି ବଲଭ୍ୟା ଅବତରି ଆଗରେ ବସିଲା; ଏବଂ ସେମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ଶୁଭ ଗୀତିକା ଗାଇଲେ।

Verse 121

नमो ऽस्तु शर्व शंबो त्रिनेत्र चारुगात्र त्रैलोक्यनाथ उमापते दक्षयज्ञविध्वंसकर कामाह्गनासन घोर पापप्रणाशन महापुरुष महोग्रमूर्ते सर्वसत्त्वक्षयङ्कर शुभङ्कर महेश्वर त्रिशूलधारिन् स्मरारे गुहावासिन् दिग्वासः महाशङ्कशेखर (5) जटाधर कपालमालाविभूषिकशरीर वामचक्षुः बामदेव प्रजाध्यक्ष भगाक्ष्णोः क्षयङ्कर भीमसेन महासेननाथ पशुपते कामाङ्गदहन चत्वरवासिन् शिव महादेव ईशान संकर भीम भव वषभध्वज जटिल प्रौढ महानाट्येश्वर भूरिरत्न (10) अविमुक्तक रुद्रश्वर स्थाणो एकलिङ्ग कालिन्दीप्रिय श्रीकण्ठ नीलकण्ठ अपराजित रिपुभयङ्कर संतोषपते वामदेव अघोर तत्पुरुष महाघोर अघोरमूर्त्त शान्त सरस्वतीकान्त कीनाट सहस्रमूर्त्ते महोद्भव (15) विबो कालाग्निरुद्र हर महीधरप्रिय सर्वतीर्थाधिवास हंस कामेश्वर केदाराधिपते परिपूर्ण मुचुकुन्द मधुनिवासिन् कृपाणपाणे भयङ्कर विद्याराज सोमराज कामराज उञ्जक अञ्जनराजकन्याहृदचलवसते समुद्रशायिन् (20) गजमुख घण्टेश्वर गोकर्ण ब्रह्मयोने सहस्रवक्त्राक्षिचरण हाटकेश्वर नमो ऽस्तु ते एतस्मिन्नन्तरे प्राप्ताः सर्व एवर्षिपार्थिवाः द्रष्टुं त्रैलोक्यकर्तारं त्र्यम्बकं हाटकेश्वरम्

ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ, ହେ ଶର୍ବ, ହେ ଶମ୍ଭୁ—ତ୍ରିନେତ୍ର, ସୁନ୍ଦର ଗାତ୍ରଧାରୀ, ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟନାଥ, ଉମାପତି; ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞବିଧ୍ୱଂସକ; କାମଦେହଦାହକ; ଘୋର ପାପପ୍ରଣାଶକ; ମହାପୁରୁଷ, ମହୋଗ୍ରମୂର୍ତ୍ତି; ସର୍ବସତ୍ତ୍ୱଲୟକର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଶୁଭଙ୍କର; ମହେଶ୍ୱର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ; ସ୍ମରାରି; ଗୁହାବାସୀ; ଦିଗ୍ବାସ; ଚନ୍ଦ୍ରଚିହ୍ନଶେଖର; ଜଟାଧର, କପାଳମାଳାଭୂଷିତ; ବାମଦେବ; ପ୍ରଜାଧ୍ୟକ୍ଷ; ପଶୁପତି; ଶିବ, ମହାଦେବ, ଈଶାନ, ଶଙ୍କର, ଭୀମ, ଭବ; ବୃଷଭଧ୍ୱଜ; ମହାନାଟ୍ୟେଶ୍ୱର; ଅବିମୁକ୍ତ; ରୁଦ୍ରେଶ୍ୱର; ସ୍ଥାଣୁ; ଏକଲିଙ୍ଗ; କାଲିନ୍ଦୀପ୍ରିୟ; ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ, ନୀଳକଣ୍ଠ; ଅପରାଜିତ; ରିପୁଭୟଙ୍କର; ସନ୍ତୋଷପତି; ଅଘୋର, ତତ୍ପୁରୁଷ, ମହାଘୋର; ଶାନ୍ତ; ସରସ୍ୱତୀକାନ୍ତ; ସହସ୍ରମୂର୍ତ୍ତି; ମହୋଦ୍ଭବ; ବିଭୁ; କାଲାଗ୍ନିରୁଦ୍ର; ହର; ମହୀଧରପ୍ରିୟ; ସର୍ବତୀର୍ଥାଧିବାସୀ; ହଂସ; କାମେଶ୍ୱର; କେଦାରାଧିପତି; ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ମୁଚୁକୁନ୍ଦରକ୍ଷକ; ମଧୁନିବାସୀ; କୃପାଣପାଣି; ଭୟଙ୍କର; ବିଦ୍ୟାରାଜ; ସୋମରାଜ; କାମରାଜ; ସମୁଦ୍ରଶାୟୀ; ଗଜମୁଖ; ଘଣ୍ଟେଶ୍ୱର; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ; ବ୍ରହ୍ମଯୋନି; ସହସ୍ରମୁଖ-ନେତ୍ର-ଚରଣଯୁକ୍ତ ହାଟକେଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ରାଜା ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକର୍ତ୍ତା ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 122

समारूढाश्च सुस्नाता ददृशुर्योषितश्च ताः स्थितास्तु पुरतस्तस्य गायन्त्यो गेयमुत्तमम्

ସେହି ନାରୀମାନେ ଯାନରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ ଏବଂ ସୁସ୍ନାତା ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତିଗୀତ ଗାଇଲେ।

Verse 123

ततः सुदेवतनयो विश्वकर्मसुतां प्रियाम् दृष्ट्वा हृषितचित्तस्तु संरोहत्पुलको बभौ

ତାପରେ ସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖି ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ଏବଂ ହର୍ଷରେ ତାହାର ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା।

Verse 124

ऋतध्वजो ऽपि तन्वङ्गीं दृष्ट्वा चित्राङ्गदां स्थिताम् प्रत्यभिज्ञाय योगात्मा बभौ मुदितमानसः

ତାପରେ ଋତଧ୍ୱଜ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦାକୁ ଦେଖି ପରିଚୟ କଲେ; ସେ ଯୋଗାତ୍ମା ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 125

ततस्तु सहसाभ्येत्य देवेशं हाटकेश्वरम् संपूजयन्तस्त्र्यक्षं ते स्तुवन्तः संस्थिताः क्रमात्

ତାପରେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦେବେଶ ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଏବଂ ସ୍ତୁତି କରି କ୍ରମେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 126

चित्राङ्गदापि तान् दृष्ट्वा ऋतध्वजपुरोगमान् समं ताभिः कृसाङ्गीभिरभ्युत्थायाभ्यवादयत्

ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା ମଧ୍ୟ ଋତଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଆସିଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଇ କୃଶାଙ୍ଗୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଏକାସାଥି ଉଠି ସମ୍ମାନରେ ଅଭିବାଦନ କଲା।

Verse 127

स च ताः प्रतिनन्द्यैव समं पुत्रेण तापसः समं नृपतिभिर्हृष्टः संविवेश यथासुखम्

ସେ ତାପସ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ୱାଗତ କରି, ପୁତ୍ର ସହ ଓ ନୃପମାନଙ୍କ ସହ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଯଥାସୁଖ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।

Verse 128

ततः कपिवरः प्राप्तो घृताच्या सह सुन्दरि स्नात्वा गोदावरीतीर्थे दिदृक्षुर्हाटकेश्वरम्

ତାପରେ କପିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ, ସୁନ୍ଦରୀ ଘୃତାଚୀ ସହ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗୋଦାବରୀ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛା କଲା।

Verse 129

ततो ऽपश्यत् सुतां तन्वीं घृताची शुभदर्शनाम् सापि तां मातरं दृष्ट्वा हृष्टाभूद्वरवर्णिनी

ତାପରେ ଘୃତାଚୀ ଶୁଭଦର୍ଶନା ତନ୍ୱୀ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲା; ସେଇ ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣର କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମାତାକୁ ଦେଖି ହର୍ଷିତ ହେଲା।

Verse 130

ततो घृताची स्वां पुत्रीं परिष्वज्य न्यपीडयत् स्नेहात् सवाष्पनयनां मुहुस्तां परिजिघ्रवीत्

ତାପରେ ଘୃତାଚୀ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସ୍ନେହରେ ନିକଟକୁ ଚାପି ଧରିଲା; ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ତାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଘ୍ରାଣ କରି ମାତୃସ୍ନେହ ପ୍ରକାଶ କଲା।

Verse 131

ततो ऋतध्वजः श्रीमान् कपिं वचनमब्रवीत् गच्छनेतुं गुह्यकं त्वमञ्जनाद्रौ महाञ्जनम्

ତେବେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଋତଧ୍ୱଜ କପିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମେ ଯାଅ; ଅଞ୍ଜନାଦ୍ରି ପର୍ବତରୁ ମହାଞ୍ଜନ ନାମକ ଗୁହ୍ୟକକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।”

Verse 132

पातालादपि दैत्येशं वीरं कन्दरमालिनम् स्वर्गाद् गन्धर्वराजानं पर्जन्यं शीघ्रमानय

ପାତାଳରୁ ମଧ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ବୀର ଅଧିପତି କନ୍ଦରମାଲିନ୍‌କୁ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ପର୍ଜନ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।

Verse 133

इत्येवमुक्ते मुनिना प्राह देववती कपिम् गालवं वानरश्रेष्ठ इहानेतुं त्वमर्हसि

ମୁନି ଏପରି କହିବା ପରେ ଦେବବତୀ କପିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗାଲବଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।”

Verse 134

इत्येवमुक्ते वचने कपिर्मरुतविक्रमः गत्वाञ्जनं समामन्त्र्य जगामामरपर्वतम्

ଏପରି କଥା କୁହାଯାଇବା ପରେ, ପବନସମ ବିକ୍ରମଶାଳୀ କପି ଗଲା, ଅଞ୍ଜନାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଦେବପର୍ବତକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 135

पर्जन्यं तत्र चामन्त्र्य प्रेषयित्वा महाश्रमे सप्तगोदावरे तीर्थे पातालमगमत् कपिः

ସେଠାରେ ସେ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ମହାଶ୍ରମକୁ ପଠାଇଲା; ତାପରେ କପି ‘ସପ୍ତ-ଗୋଦାବରୀ’ ନାମକ ତୀର୍ଥରୁ ପାତାଳକୁ ଗଲା।

Verse 136

तत्रामन्त्र्य महावीर्यं कपिः कन्दरमालिनम् पातालादभिनिष्क्रम्य महीं पर्यचरज्जवी

ସେଠାରେ ମହାବୀର୍ୟ କନ୍ଦରମାଲିନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ସେ କପି ପାତାଳରୁ ବାହାରି ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ପରିଭ୍ରମଣ କଲା।

Verse 137

गालं तपसो योनिं दृष्ट्वा माहिष्मतीमनु समुत्पत्यानयच्छीघ्रं सप्तगोदावरं जलम्

ତପସ୍ୟାର ମୂଳ ଗାଲବଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଲାଫିଉଠି, ମାହିଷ୍ମତୀ ଦିଗର ପଥ ଅନୁସରି ଶୀଘ୍ର ସପ୍ତ-ଗୋଦାବରୀର ଜଳ ଆଣିଲା।

Verse 138

तत्र स्नात्वा विधानेन संप्राप्तो हाटकेश्वरम् ददृशे नन्दयन्ती च स्थितां देववतीमपि

ସେଠାରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ହାଟକେଶ୍ୱରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ନନ୍ଦୟନ୍ତୀ ଓ ଦେବବତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 139

तं दृष्ट्वा गालवं चैव समुत्थायाभ्यवादयत् स चार्चिष्यन्महादेवं महर्षीनभ्यवादयत् ते चापि नृपतिश्रेष्ठस्तं संपूज्य तपोधनम्

ତାଙ୍କୁ ଓ ଗାଲବଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଉଠି ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଅଭିବାଦନ କଲା। ପରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ମହର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ତପୋଧନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 140

प्रहर्षमतुलं गत्वा उपविष्टा यथासुखम् तेषूपविष्टेषु तदा वानरोपनिमन्त्रिताः

ଅତୁଳ ହର୍ଷ ପାଇ ସେମାନେ ସୁଖରେ ବସିଲେ। ସେମାନେ ବସିବା ସହିତେ, ତେବେ ବାନର ଦ୍ୱାରା ନିମନ୍ତ୍ରିତମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଆସି ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 141

समायाता महात्मानो यक्षगन्धर्वदानवाः तानागतान् समीक्ष्यैव पुत्र्यस्ताः पृथुलोचनाः

ମହାତ୍ମା ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ବିଶାଳ-ନୟନା କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 142

स्नेहार्द्रनयनाः सर्वास्तदा सस्वजिरे पितॄन् नन्दयन्त्यादिका दृष्ट्वा सपितृका वरानना

ତେବେ ସ୍ନେହରେ ଆର୍ଦ୍ର ନୟନ ନେଇ ସମସ୍ତେ ନିଜ-ନିଜ ପିତାମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ନନ୍ଦୟନ୍ତୀ ଆଦିଙ୍କୁ ପିତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେଖି ସେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।

Verse 143

सवाष्पनयना जाता विश्वकर्मसुता तदा अथ तामाह स मुनिः सत्यं सत्यध्वजो वचः

ତେବେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟାର ନୟନ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତାପରେ ସତ୍ୟଧ୍ୱଜ ସେ ମୁନି ତାକୁ ସତ୍ୟବଚନ କହିଲେ।

Verse camels

मा विषादं कृताः पुत्रि पितायं तव वानरः सा तद्वचनमाकर्ण्य व्रीडोपहतचेतना

{"syncretic_content": false, "primary_deity": null, "secondary_deities": [], "hari_hara_unity": null, "shakti_presence": null, "theological_tradition": null}

Verse 151

भविष्यति पुतुस्तुभ्यं मत्सकाशान्न संशयः इत्येवमुक्ता संहृष्टा बभौ चित्राङ्गदा तदा

“ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ତୁମକୁ ପୁତ୍ର ହେବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା ସେତେବେଳେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତ ହେଲା।

Verse 156

सुराणामधिपं शक्रं सहैव सुरकिन्नरैः त्वष्ट्राथ संस्मृतः शक्रो मरुद्गणवृतस्तदा

ତେବେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ମରଣ କରି ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ସେହି ସମୟରେ ମରୁଦ୍ଗଣରେ ପରିବୃତ ଶକ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 157

सुरैः सरुद्रैः संप्राप्तस्तत्तीर्थ हाटकाह्वयम् समायातेषु देवेषु गन्धर्वेष्वप्सरस्सु च

ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବଗଣ ‘ହାଟକ’ ନାମକ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ ପରେ ଆଗାମୀ ଘଟଣା ଘଟିଲା।

Verse 158

इन्द्रद्युम्नो मुनिश्रेष्ठमृतध्वजमुवाच ह जाबालेर्दीयतां ब्रह्मन् सुताकन्दरमालिनः

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୃତଧ୍ୱଜଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜାବାଲିଙ୍କ କନ୍ୟା କନ୍ଦରମାଲିନୀକୁ (ବିବାହାର୍ଥେ) ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 159

गृह्णातु विधिवत् पाणिं दैतेय्यास्तनयस्तव नन्दयन्तीं च शकुनिः परिणेतुं स्वरूपवान्

“ଦୈତେୟୀରୁ ଜନ୍ମିତ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଧିମତେ ତାହାର ପାଣିଗ୍ରହଣ କରୁ; ଏବଂ ସୁରୂପବାନ ଶକୁନି ନନ୍ଦୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରୁ।”

Verse 160

ममेयं वेदवत्यस्तु त्वाष्ट्रोयी सुरथस्य च बाढमित्यब्रवीद्धृष्टो मुनिर्मनुसुतं नृपम्

“ଏହି ବେଦବତୀ—ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀ—ମୋର ହେଉ; ଏବଂ (ଅନ୍ୟ କନ୍ୟା) ସୁରଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଉ।” ଏମିତି କହି ହୃଷ୍ଟ ମୁନି ମନୁପୁତ୍ର ରାଜା ସୁରଥଙ୍କୁ— “ବାଢ଼ମ୍, ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 161

ततो ऽनुचक्रुः संहृष्टा विवाहविधिमुत्तमम् ऋत्विजो ऽभूद् गालवस्तु हुत्वा हव्यं विधनतः

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋତ୍ୱିଜ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ବିବାହବିଧି ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଗାଲବ ଋତ୍ୱିକ ହେଲେ; ବିଧିମତେ ହବ୍ୟ ହୋମ କରି ନିୟତ ହୋମକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse observing silence

गायन्ते तत्र गन्धर्वा नृत्यन्ते ऽप्सरसस्तथा आदौ जाबालिनः पाणिर्गृहीतो दैत्यकन्यया

“There the Gandharvas sang, and likewise the Apsarases danced. At the outset, the hand of Jābāli was taken (in marriage) by the daughter of the Daitya.”

Verse 165

वृत्ते मुनिर्विवाहे तु शक्रादीन् प्राह दैवतान् अस्मिस्तीर्थे भवद्भिस्तु सप्तगोदावरे सदा

{"avatara_relevance": false, "avatara_stage": null, "dwarf_form_active": false, "trivikrama_form_active": false, "bali_interaction": null, "divine_purpose": null, "aditi_kashyapa_context": null}