Adhyaya 22: Kurukshetra, Pṛthūdaka Tīrtha, and the Marriage of Saṃvaraṇa with Tapatī

Verse 1

इती श्रीवामनपुराणे एकविंशो ऽध्यायः नारद उवाच पुलस्त्य कथ्यतां तावद् देव्या भूयः समुद्भवः महत्कौतूहलं मे ऽद्य विस्तराद् ब्रह्मवित्तम

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବାମନପୁରାଣର ଏକବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଦେବୀଙ୍କ ପୁନଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ କଥା କହନ୍ତୁ। ଆଜି ମୋର ମହା କୌତୁହଳ; ହେ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ତମ, ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 2

पुलस्त्य उवाच श्रूयतां कथयिष्यामि भूयो ऽस्याः संभवं मुने शुम्भासुरवधार्थाय लोकानां हितकाम्यया

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ପୁନଃ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ କଥା କହିବି। ଲୋକମଙ୍ଗଳ କାମନାରେ ସେ ଶୁମ୍ଭ ଅସୁରଙ୍କ ବଧ ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 3

या सा हिमवतः पुत्री भवेनोढा तपोधना उमा नाम्ना च तस्याः सा कोशाञ्जाता तुकौशिकी

ଯେ ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା, ତପୋଧନା, ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ସହ ବିବାହିତା ଏବଂ ‘ଉମା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧା—ସେଇ ନିଜ କୋଶ (ଆବରଣ) ଠାରୁ ‘କୌଶିକୀ’ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 4

संभीय विन्ध्यं गत्वा च भृयो भूतगणैर्वृता शुम्भं चैव निशुम्भं च वधिष्यति वरायुधैः

ସେ (ଦେବୀ) ସେନାକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ବିନ୍ଧ୍ୟକୁ ଯାଇ, ପୁନଃ ଭୂତଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ଆୟୁଧରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ—ଦୁହେଁଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।

Verse 5

नारद उवाच ब्रह्मंस्त्वया समाख्याता मृता दक्षत्मजा सती सा जाता हिमवत्पुत्रीत्येवं मे वक्तुमर्हसि

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ସତୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ସେଇ ସତୀ କିପରି ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେ କଥା ମୋତେ ସେହିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।

Verse 6

यथा च पार्वतीकोशात् समुद्धभूता हि कौशिकी यथा हतवती शुम्भं निसुम्भं च महासुरम्

ଏବଂ କହ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ କୋଶରୁ କୌଶିକୀ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାସୁର ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ କିପରି ବଧ କଲେ।

Verse 7

कस्य चेमौ सुतौ वीरौ ख्यातौ शुम्भनिशुम्भकौ एतद् विस्तरतः सर्वं यथावद् वक्तुमर्हसि

ଏବଂ ଏହି ଦୁଇ ବୀର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭ—ଏମାନେ କାହାର ପୁତ୍ର? ଏ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାବତ୍ ବିସ୍ତାରରେ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 8

पुलस्त्य उवाच एतत्ते कथयिष्यामि पार्वत्याः संभवं मुने शृणुष्वावहितो भूत्वा स्कन्दोत्पत्तिं च शाश्वतीम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସମ୍ଭବ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ; ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଶାଶ୍ୱତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମଧ୍ୟ (ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି)।

Verse 9

रुद्रः सत्यां प्रणष्टायां ब्रह्मचारिव्रते स्तितः निराश्रयत्वमापन्नस्तपस्तप्तुं व्यवस्थितः

ସତ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ ରୁଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ-ବ୍ରତରେ ସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ଆଶ୍ରୟହୀନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ତପ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 10

स चासीद् देवसेनानीर्दैत्यदर्फविनाशनः

ଏବଂ ସେ ଦେବସେନାର ସେନାପତି ହେଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦର୍ପକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ହେଲେ।

Verse 11

ततो निराकृता देवाः सेनानाथेन शंभुना दानवेन्द्रेण विक्रम्य महिषेण पराजिताः

ତେବେ ଦେବମାନେ ପଛେ ହଟାଯାଇ ପରାଜିତ ହେଲେ; ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ପରାକ୍ରମୀ ମହିଷ ସେନାନାଥ ଶମ୍ଭୁ ପରି ବିକ୍ରମ କରି ଆଗେଇ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କଲା।

Verse 12

ततो जग्मुः मुरेशानं द्रष्टुं चक्रगदाधरम् श्वेत्दवीपे महाहंसं प्रपन्नाः शरणं हरिम्

ତେବେ ସେମାନେ ମୁରନିଧନ ପ୍ରଭୁ—ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ—ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ, ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ମହାହଂସ ରୂପେ ବିରାଜିତ ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଶରଣାଗତ ହୋଇ ଗଲେ।

Verse 13

तानागतान् सुरान् दृष्ट्वा ततः शक्रपुरोगमान् विहस्य मेघगम्भीरं प्रोवाच पुरुषोत्तमः

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପୁରୋଗାମୀ ହୋଇ ଆସିଥିବା ସେଇ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ହସି ମେଘଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।

Verse 14

किं जितास्त्वसुरेन्द्रेण महिषेण दुरात्मना येन सर्वे समेत्यैवं मम पार्श्वमुपागताः

ଦୁରାତ୍ମା ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହିଷ ଦ୍ୱାରା କି ତୁମେ ଜିତାଯାଇଛ? ସେହିକାରଣେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଏଭଳି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ?

Verse 15

तद् युष्माकं हितार्थाय यद् वदामि सुरोत्तमाः तत्कुरुध्वं जयो येन समाश्रित्य भवेद्धि वः

ଏହେତୁ, ହେ ସୁରୋତ୍ତମମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା କର; ଯାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନଙ୍କର ଜୟ ହେବ।

Verse 16

य एते पितरो दिव्यास्त्वग्निष्वात्तेति विश्रुताः अमीषां मानसी कन्या मेना नाम्नास्ति देवताः

ଯେ ଦିବ୍ୟ ପିତୃଗଣ ‘ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କର ମାନସୀ କନ୍ୟା ମେନା ନାମକ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି।

Verse 17

तामाराध्य महातिथ्यां श्रद्धया परयामराः प्रार्थयध्वं सतीं मेनां प्रालेयाद्रेरिहार्थतः

ହେ ଅମରମାନେ! ମହାତିଥିରେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ହିମାଳୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ସତୀ ମେନାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର।

Verse 18

तस्यां सा रूपसंयुक्ता भविष्यति तपस्विनी दक्षकोपाद् यया मुक्तं मलवज्जीवितं प्रियम्

ତାହାରେ (ମେନାରେ) ସେ ରୂପସଂଯୁକ୍ତା ତପସ୍ୱିନୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେବ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟ ଜୀବନ ଦକ୍ଷଙ୍କ କ୍ରୋଧରୂପ ମଳରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରି ମୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 19

सा शङ्करात् स्वतेजोंऽशं जनयिष्यति यं सुतम् स हनिष्यति दैत्येन्द्रं महिषं सपदानुगम्

ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସ୍ୱତେଜର ଅଂଶରୂପ ଯେ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ, ସେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ମହିଷକୁ ତାହାର ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ବଧ କରିବ।

Verse 20

तस्माद् गच्छत पुण्यं तत् कुरुक्षेत्रं महाफलम् तत्र पृथूदके तीर्थे पूज्यन्तां पितरो ऽव्ययः

ଏହେତୁ ମହାଫଳଦାୟକ ସେହି ପୁଣ୍ୟ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ‘ପୃଥୂଦକ’ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ଅକ୍ଷୟଫଳଦାୟକ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଉ।

Verse 21

महातिथ्यां महापुण्ये यदि शत्रुपराभवम् जिहासतात्मनः सर्वे इत्थं वै क्रियतामिति

ମହାତିଥି ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ ସମୟରେ ଯଦି ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ-ବିଘ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରି ଶତ୍ରୁପରାଭବ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପ୍ରକାରେ ହିଁ କରାଯାଉ।

Verse 22

पुलस्त्य उवाच इत्युक्त्वा वासुदेवेन देवाः शक्रपुरोगमाः कृताञ्जलिपुटा भूत्वा पप्रच्छुः परम्श्वरम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ବାସୁଦେବ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅଗ୍ରଗାମୀ ଦେବମାନେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 23

देवा ऊचुः को ऽयं कुरुक्षेत्र इति यत्र पुण्यं पृथूदकम् उद्भवं तस्य तीर्थस्य भगवान् प्रब्रवीतु नः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—‘କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର’ ନାମକ ଏହା କ’ଣ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟମୟ ପୃଥୂଦକ ଅଛି? ସେହି ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି ଭଗବାନ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 24

केयं प्रोक्ता महापुण्या तिथीनामुत्तमा तिथिः यस्यां हि पितरो दिव्याः पूज्यास्माभिः प्रयन्ततः

ଏବଂ ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା ସେହି ମହାପୁଣ୍ୟ ତିଥି କେଉଁଟି—ଯେଉଁ ଦିନ ଗମନଶୀଳ ଦିବ୍ୟ ପିତୃମାନେ ଆମଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ?

Verse 25

ततः सुराणां वचनान्मुरारिः कैटभार्दनः कुरुक्षेत्रोद्भवं पुण्यं प्रोक्तवांस्तां तिथीमपि

ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ବଚନର ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ମୁରାରି, କୈଟଭାର୍ଦନ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ସେହି ତିଥିକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।

Verse 26

श्रीभगवानुवाच सोमवंशोद्भवो राजा ऋक्षो नाम महाबलः कृस्यादौ समभवदृक्षात् संवरणो ऽवत्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ସୋମବଂଶରେ ଋକ୍ଷ ନାମକ ଏକ ମହାବଳୀ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ। କୃଶ୍ୟାଦି ବଂଶପରମ୍ପରାରେ ଋକ୍ଷରୁ ସଂବରଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 27

स च पित्रा निजे राज्ये बाल एवाभिषेचितः बाल्ये ऽपि धर्मनिरतो मद्भक्तश्च सदाभवत्

ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଶିଶୁବୟସରେ ହିଁ ଅଭିଷେକ କରି ରାଜସିଂହାସନେ ବସାଇଲେ। ବାଳ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଧର୍ମନିରତ ଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ମୋର ଭକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 28

पुरोहितस्तु तस्यासीद् वसिष्ठो वरुणात्मजः स चास्याध्यापयामास साङ्गान् वेदानुदारधीः

ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଥିଲେ ବରୁଣପୁତ୍ର ବଶିଷ୍ଠ। ସେ ଉଦାରଧୀ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ବେଦାଙ୍ଗ ସହିତ ଅଧ୍ୟାପନ କରାଇଲେ।

Verse 29

ततो जगाम चारण्यं त्वनध्याये नृपात्मजः सर्वकर्मसु निक्षिप्य वसिष्ठं तपसां निधिम्

ତାପରେ ଅନଧ୍ୟାୟ ସମୟରେ ରାଜପୁତ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ନିଧି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଭାର ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 30

ततो मृगयाव्याक्षेपाद् एकाकी विजनं वनम् वैभ्राजं स जगामाथ अथोन्मादनमभ्ययात्

ତାପରେ ମୃଗୟାର ବ୍ୟାକୁଳତାରୁ ସେ ଏକାକୀ ‘ବୈଭ୍ରାଜ’ ନାମକ ନିର୍ଜନ ବନକୁ ଗଲେ; ତାହାପରେ ସେ ଉନ୍ମାଦ/ମୋହାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 31

ततस्तु कौतुकाविष्टः सर्वतुकुसुमे वने अवितृपतः सुगन्धस्य समन्ताद् व्यचरद् वनम्

ତାପରେ କୌତୁହଳରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ସର୍ବତ୍ର ପୁଷ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ବନରେ ସୁଗନ୍ଧରେ ଅତୃପ୍ତ ରହି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭ୍ରମଣ କଲା।

Verse 32

स वनन्तं च ददृशे फुल्लकोकनदावृतम् कह्लारपद्मकुमुदैः कमलेन्दीवरैरपि

ସେ ବନର ଅନ୍ତର୍ଭାଗକୁ ଦେଖିଲା; ତାହା ଫୁଲିଥିବା ରକ୍ତପଦ୍ମରେ ଆବୃତ ଥିଲା ଏବଂ କହ୍ଲାର, ପଦ୍ମ, କୁମୁଦ, କମଳ ଓ ନୀଳୋତ୍ପଳରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 33

तत्र क्रीडन्ति सततमप्सरो ऽमरकन्यकाः तासां मध्ये ददर्शाथ कन्यां संवरणो ऽधिकाम्

ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ—ଅମରକନ୍ୟାମାନେ—ନିତ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବରଣ ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 34

दर्शनादेव स नृपः काममार्गणपीडितः जातः सा च तमीक्ष्यैव कामबाणातुराभवत्

କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ସେ ରାଜା କାମର ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ କାମବାଣରେ ଆତୁର ହେଲା।

Verse 35

उभौ तौ पीडितौ मोहं जग्मतुः काममार्गणैः राजा चलासनो भूम्यां निपपात तुरङ्गमात्

ଉଭୟେ କାମର ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମୋହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆସନ ଡୋଳିଗଲା ଏବଂ ସେ ଘୋଡ଼ାରୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 36

तमभ्येत्य महात्मानो गन्धर्वाः कामरूपिणः सिषिचुर्वारिणाभ्येत्य लब्धसंज्ञो ऽभवत् क्षणात्

ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜଳ ଛିଟାଇଲେ; ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଚେତନା ଫେରାଇଲେ।

Verse 37

सा चाप्सरोभिरुत्पात्य नीता पितृकुलं निजम् ताभिराश्वासिता चापि मधुरैर्वचनाम्बुभिः

ଏବଂ ସେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନିଆଯାଇ, ନିଜ ପିତୃକୁଳର ଗୃହକୁ ନିଆଗଲା; ସେମାନେ ମଧୁର, ଜଳସଦୃଶ ଶୀତଳ ବଚନରେ ତାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।

Verse 38

स चाप्यरुह्य तुरगं प्रतिष्ठानं पुरोत्तमम् गतस्तु मेरुशिखरं कामचारी यथामरः

ସେ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଉତ୍ତମ ନଗର ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, ଦେବତା ପରି ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳି ମେରୁଶିଖରକୁ ଗଲେ।

Verse 39

यदाप्रभृति सा दृष्टा आर्क्षिणा तपती गिरौ तदाप्रभृति नाश्नाति दिवा स्वपिति नो निशि

ଆର୍କ୍ଷି ଯେତେବେଳେ ପର୍ବତରେ ତପତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ସେ ଭୋଜନ କରୁନାହାନ୍ତି; ଦିନେ ଶୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ନୁହେଁ।

Verse 40

ततः सर्वविदव्यग्रोविदित्वा वरुणात्मजः तपतीतापितं वीरं पार्थिवं तपसां निधिः

ତାପରେ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର—ସର୍ବଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ତପସ୍ୟାର ନିଧି—ତପତୀ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଥିବା ସେ ବୀର ପାର୍ଥିବ ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ।

Verse 41

समुत्पत्य महायोगी गगनं रविमण्डलम् विवेश देवं तिग्मांशु ददर्श स्यन्दने स्थितम्

ଉଠି ମହାଯୋଗୀ ଆକାଶକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ରଥସ୍ଥ ତିଗ୍ମାଂଶୁ ଦେବ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 42

तं दृष्ट्वा भास्करं देवं प्रणमद् द्विजसत्तमः प्रतिप्रणमितश्चासौ भास्करेणाविशद् रथे

ସେ ଭାସ୍କର ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଭାସ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିପ୍ରଣାମ ପାଇ ସେ ରଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 43

ज्वलज्जटाकलापो ऽसौ दिवाकरसमीपगः शोभते वारुणिः श्रीमान् द्वितीय इव भास्करः

ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜଟାକଲାପ ସହ ଦିବାକରଙ୍କ ସମୀପେ ଗତି କରୁଥିବା ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାରୁଣି ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାସ୍କର ପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 44

ततः संपूजितोर्ऽघार्भास्करेण तपोधनः पृष्टश्चागमने हेतुं प्रत्युवाच दिवाकरम्

ତାପରେ ତପୋଧନଙ୍କୁ ଭାସ୍କର ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ବିଧିମତ୍ ସମ୍ପୂଜନ କଲେ। ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ଦିବାକରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 45

समायातो ऽस्मि देवेश याचितुं त्वां महाद्युते सुतां संवरणस्यार्थे तस्य त्वं दातुमर्हसि

ହେ ଦେବେଶ, ହେ ମହାଦ୍ୟୁତେ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାଚନା କରିବାକୁ ଆସିଛି—ସଂବରଣଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ତୁମ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କର; ତାଙ୍କୁ ଦେବା ତୁମ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ।

Verse 46

ततो वसिष्ठाय दिवाकरेण निवेदिता सा तपती तनूजा गृहागताय द्विजपुङ्गवाय राज्ञोर्ऽथतः संवरणस्य देवाः

ତାପରେ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ରାଜା ସଂବରଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟା ତପତୀଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରାଇଲେ।

Verse 47

सावित्रिमादाय ततो वसिष्ठः स्वमाश्रमं पुण्यमुपाजगाम सा चापि संस्मृत्य नृपात्मजं तं कृताञ्जलिर्वारुणिमाह देवी

ତାପରେ ବଶିଷ୍ଠ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ରାଜପୁତ୍ରକୁ ସ୍ମରି, କରଯୋଡ଼ି ଦେବୀ ବାରୁଣୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 48

तपत्युवाच ब्रह्मन् मया खेदमुपेत्य यो हि सहाप्सरोभिः परिचारिकाभिः दृष्टो ह्यरण्ये ऽमरगर्भतुल्यो नृपात्मजो लक्षणतो ऽभिजाने

ତପତୀ କହିଲା— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅପ୍ସରା ଓ ପରିଚାରିକାମାନଙ୍କ ସହ ଯାହାକୁ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ଦେବସନ୍ତାନ-ସଦୃଶ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ମୁଁ ଲକ୍ଷଣରୁ ଚିହ୍ନିପାରେ।

Verse 49

पादौ शुभौ चक्रगदासिचिह्नौ जङ्घे तथोरू करिहस्ततुल्यौ कटिस्तथा सिंहकटिर्यथैव क्षामं च मध्यं त्रिबलीनिबद्धम्

ତାଙ୍କ ପାଦ ଶୁଭ ଥିଲା; ସେଥିରେ ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଖଡ୍ଗର ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଜଂଘା ଓ ଊରୁ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ/ବାହୁ ସଦୃଶ ଥିଲା। ତାଙ୍କ କଟି ସିଂହକଟି ପରି; ମଧ୍ୟଭାଗ କ୍ଷୀଣ, ତିନି ବଳିରେ ବନ୍ଧା ଥିଲା।

Verse 50

ग्रीवास्य शङ्खाकृतिमादधाति भुजौ च पीनौ कठनौसुदीर्घौ हस्तौ तथा पद्मदलोद्भवाङ्कौ छत्राकृतिस्तस्य शिरो विभाति

ତାଙ୍କ ଗ୍ରୀବା ଶଙ୍ଖାକୃତି ଥିଲା; ଭୁଜା ଗୁଡ଼ିକ ପୀନ, କଠିନ ଓ ଅତିଦୀର୍ଘ ଥିଲା। ହସ୍ତରେ ପଦ୍ମଦଳ ସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ଶିର ଛତ୍ରାକୃତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 52

नीलाश्च केशाः कुटिलाश्च तस्य कर्णौ समांसौ सुसमा च नासा दीर्घाश्च तस्याङ्गुलयः सुपर्वाः पद्भ्यां कराभ्यां दशनाश्च सुभ्राः // वम्प्_22.51 समुन्नतः षड्भिरुदारवीर्यस्त्रिभिर्गभीरस्त्रिपु च प्रलम्बः रक्तस्तथा पञ्चसु राजपुत्रः कृष्णश्चतुर्भिस्त्रिभिरानतो ऽपि

ତାଙ୍କର କେଶ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ଓ କୁଟିଳ; କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟ ସମମାଂସଳ ଏବଂ ନାସା ସୁସମ। ଅଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକ ଦୀର୍ଘ ଓ ସୁପର୍ବ; ପାଦ, କର ଓ ଦନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୁଭ୍ର।

Verse 54

द्वाभ्यां च शुक्लः सुराभिश्चतुर्भिः दृश्यन्ति पद्मानि दशैव चास्य वृतः स भर्ता भगवान् हि पूर्वं तं राजपुत्रं भुवि संविचिन्त्य // वम्प्_22.53 ददस्व मां नाथ तपस्विने ऽस्मै गुणोपपन्नाय समीहिताय नेहान्यकामां प्रवदन्ति सन्तो दातुं तथान्यस्य विभो क्षमस्व

ହେ ନାଥ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଏହି ତପସ୍ବୀ—ଯେ ମୋତେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ। ସଜ୍ଜନମାନେ ଏଠାରେ କାହାକୁ ‘ଅନିଚ୍ଛିତ’ ବୋଲି କହନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ହେ ବିଭୋ, ମୋତେ ଅନ୍ୟକୁ ଦେବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 55

देवदेव उवाच इत्येवमुक्तः सवितुश्च पुत्र्या ऋषिस्तदा ध्यानपरो बभूव ज्ञात्वा च तत्रार्कसुतां सकामां मुदा युतो वाक्यमिदं जगाद

ଦେବଦେବ କହିଲେ—ସବିତୃଙ୍କ କନ୍ୟା ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେ ଋଷି ଧ୍ୟାନପର ହେଲେ। ତାହାଁ ଅର୍କକନ୍ୟା କାମନାୟୁକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 56

स एव पुत्रि नृपतेस्तनूजो दृष्टः पुरा कामयसे यमद्य स एव चायाति ममाश्रमं वै ऋक्षात्मजः संवरणो हि नाम्ना

ହେ କନ୍ୟେ, ଯେ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ଆଜି ତୁମେ କାମନା କରୁଛ, ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସୁଛି। ସେ ଋକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ର; ନାମ ସଂବରଣ।

Verse 58

अथाजगाम स नृपस्य पुत्रस्तमाश्रमं ब्राह्मणपुङ्कवस्य दृष्ट्वा वसिष्ठं प्रणिपत्य मूर्ध्ना स्थितस्त्वपश्यत् तपतीं नरेन्द्रः // वम्प्_22.57 दृष्ट्वा च तां पद्मविशालनेत्रां तां पूर्वदृष्टामिति चिन्तयित्वा पप्रच्छ केयं ललना द्विजेन्द्र स वारुणिः प्राह नराधिपेन्द्रम्

ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲା। ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି ଦାଁଡ଼ିଲା; ନରେନ୍ଦ୍ର ତପତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ପଦ୍ମସଦୃଶ ବିଶାଳ ନେତ୍ରବତୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ‘ଏହି ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲି’ ବୋଲି ଭାବି, “ହେ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଯୁବତୀ କିଏ?” ବୋଲି ପଚାରିଲା। ତାପରେ ବାରୁଣି ନରାଧିପଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 59

इयं विवस्वद्दुहिता नरेन्द्र नाम्ना प्रसिद्धा तपती पृथिव्याम् मया तवार्थाय दिवाकरो ऽर्थितः प्रादान्मया त्वाश्रममानिनिन्ये

ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଜଣେ ବିବସ୍ୱାନ୍ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ କନ୍ୟା; ପୃଥିବୀରେ ‘ତପତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଦିବାକରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲି; ସେ ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦାନ କଲେ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଣିଛି।

Verse 60

तस्मात् मसुत्तिष्छ नरेन्द्र देव्याः पाणिं तपत्या विधिवद् गृहाण इत्येवमुक्तो नृपतिः प्रहृष्टो जग्राह पाणिं विधिवत् तपत्याः

ଏହେତୁ, ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ଉଠି ଦେବୀ ତପତୀଙ୍କ ପାଣିକୁ ବିଧିମତ୍ ଗ୍ରହଣ କର। ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାରୁ ଆନନ୍ଦିତ ରାଜା ବିଧିଅନୁସାରେ ତପତୀଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ।

Verse 61

सा तं पतिं प्राप्य मनो ऽभिरामं सूर्यामजा शक्रसमाप्रभावम् रराम तन्वी भवनोत्तमेषु यता महैन्द्रं दिवि दैत्यकन्या

ମନୋହର, ସୂର୍ଯ୍ୟଜ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରସମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେହି ପତିଙ୍କୁ ପାଇ, ସୁକୁମାରୀ ତପତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭବନମାନଙ୍କରେ ରମଣ କଲେ—ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୈତ୍ୟକନ୍ୟା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ରମେ।