Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 10

Devanagari script

विश्वामित्रस्तपोनिष्ठस्तदा सानुरिवाऽचलः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तस्थौ स्थिरमतिस्तदा

Transliteration

viśvāmitrastaponiṣṭhastadā sānurivā'calaḥ | divyaṃ varṣasahasraṃ sa tasthau sthiramatistadā

Translation

ତେବେ ତପୋନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପର୍ବତଶିଖର ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ; ସ୍ଥିରମତିରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Word by Word

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ऋषिनाम

• तपो-निष्ठः: steadfast in austerity
• तपो-निष्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + निष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (तपसि निष्ठः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (विश्वामित्रः)

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• सानुः: a mountain-peak
• सानुः: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: सानु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (सानु), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपमान (like a peak)

• इव: like
• इव: Upama-dyotaka (Comparative particle/उपमाद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमार्थक (like/as)

• अचलः: immovable, firm
• अचलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अचल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (विश्वामित्रः)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वर्षसहस्रम्)

• वर्ष-सहस्रम्: a thousand years
• वर्ष-सहस्रम्: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वर्षाणां सहस्रम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कालपरिमाण (accusative of duration)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• तस्थौ: stood, remained
• तस्थौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• स्थिर-मतिḥ: steady-minded
• स्थिर-मतिḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक) + मति (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (स्थिरा मतिः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (सः/विश्वामित्रः)

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

Speaker

Narrator (Ayodhyāmāhātmya frame; Vaiṣṇavakhaṇḍa—traditionally Brahmā to Nārada)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra stands in unwavering posture, eyes half-closed, surrounded by a subtle radiance; seasons pass—sun, rain, and wind implied—yet he remains like a mountain ridge.

Characters & Entities

• Viśvāmitra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas supported by steadiness of mind is portrayed as a transformative spiritual force.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā provides the sacred narrative frame, though the verse emphasizes the ṛṣi’s austerity rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it describes prolonged tapas (austerity) and mental steadiness.