Adhyaya 92

Verse 1

सूत उवाच । अग्नितीर्थस्य माहात्म्यमेतद्वः परिकीर्तितम् । ब्रह्मकुंडसमुत्पत्तिरधुना श्रूयतां द्विजाः

ସୂତ କହିଲେ—ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏହିପରି ତୁମମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା। ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡର ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ।

Verse 2

यदा संस्थापितो ब्रह्मा मार्कंडेन महात्मना । तदा विनिर्मितं तत्र कुण्डं शुचिजलान्वितम्

ଯେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତାହାଁରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସଂସ୍ଥାପନ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଚି ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୁଣ୍ଡ ନିର୍ମିତ ହେଲା।

Verse 3

प्रोक्तं च कार्तिके मासि कृत्तिकास्थे निशाकरे । सम्यग्भीष्मव्रतं कृत्वा स्नात्वात्र सलिले शुभे

ଏହା ପ୍ରୋକ୍ତ ଯେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଚନ୍ଦ୍ର କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥିବାବେଳେ, ସମ୍ୟକ୍ ଭୀଷ୍ମବ୍ରତ କରି ଏଠାର ଶୁଭ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

पूजयिष्यति यो देवं पद्मयोनिं ततः परम् । स शूद्रोऽपि तनुं त्यक्त्वा ब्रह्मयोनौ प्रयास्यति

ତାହା ପରେ ଯେ କେହି ପଦ୍ମଯୋନି ଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ, ସେ ଶୂଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ରହ୍ମୟୋନି (ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥିତି) ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 5

ब्राह्मणोऽपि यदि स्नानं तत्र कुण्डे करिष्यति । कृत्वा भीष्मव्रतं सम्यग्ब्रह्मलोकं प्रयास्यति

ଏବଂ ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସେହି କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ସମ୍ୟକ୍ ଭୀଷ୍ମବ୍ରତ କରେ, ତେବେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 6

एवं प्रवदतस्तस्य मार्कंडेयस्य सन्मुनेः । श्रुतं तत्सकलं वाक्यं पशुपालेन केनचित्

ଏଭଳି କହୁଥିବା ସନ୍ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ବାକ୍ୟ କେହି ଜଣେ ପଶୁପାଳକ ଶୁଣିଲା।

Verse 7

ततः श्रद्धाप्रयुक्तेन तेन तद्भीष्मपंचकम् । यथावद्विहितं सम्यक्कार्तिके मासि संस्थिते

ତାପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ, ସେ ଭୀଷ୍ମପଞ୍ଚକ ବ୍ରତକୁ ଯଥାବିଧି ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲା।

Verse 8

ततश्च कृत्तिकायोगे पूर्णिमायां यथाविधि । संपूज्य पद्मजं पश्चात्पूजितः पुरुषोत्तमः

ତାପରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗଯୁକ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାଦିନେ ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରଥମେ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ପରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆରାଧନା କଲା।

Verse 9

ततः कालविपाकेन स पंचत्वमुपागतः । ब्राह्मणस्य गृहे जातः पुरेऽत्रैव द्विजोत्तमाः । जातिस्मरः प्रभायुक्तः पितृमातृप्रतुष्टिदः

ତାପରେ କାଳର ପରିଣାମରେ ସେ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏହି ନଗରରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୃହେ ତାହାର ଜନ୍ମ ହେଲା; ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମରଣଶୀଳ, ତେଜୋମୟ, ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପରମ ତୃପ୍ତି ଦେବାଳି ହେଲା।

Verse 10

एवं प्रगच्छतस्तस्य वृद्धिं तत्र पुरोत्तमे । पितृमातृसमुद्भूतो यादृक्स्नेहो व्यवस्थितः

ଏଭଳି ସେହି ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ସେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବାବେଳେ, ପିତାମାତାଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସ୍ୱାଭାବିକ ସ୍ନେହ ତାହାର ମନରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ରହିଲା।

Verse 11

अन्यदेहोद्भवे वापि तस्य शूद्रेपरिस्थितः । स तस्य धनसंपन्नः सदैव कुरुते द्विजः

ଏବଂ ଯଦିଓ ସେ (ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ) ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଜନ୍ମ ହେତୁ ଶୂଦ୍ର-ପରିସ୍ଥିତିରେ ଥିଲା, ତଥାପି ଧନସମ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦ୍ୱିଜ ସଦା ତାକୁ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଥିଲା।

Verse 12

उपकारप्रदानं च यत्किंचित्तस्य संमतम् । अन्यस्मिन्दिवसे शूद्रः स पिता पूर्वजन्मनः । तस्य पञ्चत्वमापन्नः संप्राप्ते चायुषः क्षये

ଏବଂ ଯାହା କିଛି ତାହାର ହିତକର ଓ ତାହାକୁ ସମ୍ମତ ଥିଲା, ସେପରି ଉପକାର ସେ କରୁଥିଲା। ପରେ ଅନ୍ୟ ଦିନ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତାହାର ପିତା ଥିବା ସେହି ଶୂଦ୍ର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 13

अथ तस्य महाशोकं स कृत्वा तदनंतरम् । चकार प्रेतकार्याणि निःशेषाणि प्रभक्तितः

ତାପରେ ତାହାଙ୍କ ପାଇଁ ମହାଶୋକରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନିଃଶେଷ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 14

अथ तस्य समालोक्य तादृशं तद्विचेष्टितम् । पृष्टः स कौतुकाविष्टैः पितृमातृसुतादिभिः

ତାପରେ ତାହାର ସେହିପରି ଆଚରଣ ଦେଖି, କୌତୁହଳରେ ଭରିଥିବା ପିତା, ମାତା, ପୁତ୍ର ଆଦିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 15

कस्मात्त्वमस्य नीचस्य पशुपालस्य सर्वदा । अतिस्नेहसमायुक्तो निःस्पृहस्यापि शंस नः

‘ଏହି ନୀଚ ପଶୁପାଳ ପ୍ରତି ତୁମେ ସଦା ଏତେ ଅତିସ୍ନେହ କାହିଁକି? ତୁମେ ତ ନିଃସ୍ପୃହ; କାରଣଟି ଆମକୁ କୁହ।’

Verse 16

तस्यापि प्रेतकार्याणि मृतस्यापि करोषि किम् । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व न चेद्गुह्यं व्यवस्थितम्

‘ସେ ମରିଗଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ତାହା ପାଇଁ ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି କରୁଛ? ଯଦି ଏହା ଗୁହ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ସବୁ ଆମକୁ କୁହ।’

Verse 17

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा किंचिल्लज्जासमन्वितः । तानब्रवीच्छृणुध्वं च कथयिष्याम्यसंशयम्

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ କିଛି ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ କହିଲେ—‘ଶୁଣ, ମୁଁ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ସବୁ କଥା କହିବି।’

Verse 18

अहमस्यान्यदेहत्वे पुत्र आसं सुसंमतः । पशुपालनकर्मज्ञः प्राणेभ्यो वल्लभः सदा

ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଦେହରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲି—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ। ପଶୁପାଳନ କର୍ମରେ ନିପୁଣ ଥିଲି ଏବଂ ସଦା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟ ଥିଲି।

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य मार्कंडस्य महामुनेः । श्रुतं प्रवदतो वाक्यं ब्रह्मकुण्डसमुद्भवम्

ଏକ ସମୟରେ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣାଗଲା—ଯାହା ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ ସମ୍ବନ୍ଧରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଥିଲା।

Verse 20

कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे भीष्मपञ्चककृन्नरः । सम्यक्छ्रद्धासमुत्पन्नो योऽत्र स्नानं करिष्यति

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ସମୟରେ, ଭୀଷ୍ମ-ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ସୁଜାଗୃତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଯେ କେହି ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବ—

Verse 21

दृष्ट्वा पितामहं देवं पूजयित्वा जनार्दनम् । स भविष्यति शूद्रोऽपि ब्राह्मणश्चान्यजन्मनि

ଦେବ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଏବଂ ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ।

Verse 22

तन्मया विहितं सम्यक्स्नात्वा तत्र शुभावहे । सुकुण्डे कार्तिके मासि तेन जातोऽस्मि सद्द्विजः

ତାହା ମୁଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ୟକ୍ କରିଥିଲି: କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସେଇ ଶୁଭ ଓ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ସୁ-କୁଣ୍ଡରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରି; ସେଇ ପୁଣ୍ୟରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।

Verse 23

चन्द्रोदयस्य विप्रर्षेरन्वये भुवि विश्रुते । संस्मरन्पूर्विकां जाति तेन स्नेहो मम स्थितः । तस्योपरि महान्नित्यं शूद्रस्यापि निरर्गलः

ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟଙ୍କ ବଂଶପରମ୍ପରାରେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ମୋ ସ୍ନେହ ସ୍ଥିର ରହିଲା। ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସେଇ ମହାନ୍ ନିତ୍ୟ ପ୍ରେମ—ଶୂଦ୍ର ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ—ନିରୋଧ ବିନା ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।

Verse 24

अतोऽहं कृत्तिकायोगे कार्तिक्यां भक्तिसंयुतः । ज्ञात्वा करोमि भीष्मस्य पंचकं व्रतमुत्तमम्

ଏହିହେତୁ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ସମୟରେ, ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତାହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ମୁଁ ଭୀଷ୍ମ-ପଞ୍ଚକ ନାମକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ।

Verse 25

सूत उवाच । एवं तस्य वचः श्रुत्वा ते चान्ये च द्विजोत्तमाः । भीष्मस्य पञ्चकं चक्रुः सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ୟକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମ-ପଞ୍ଚକ ପାଳନ କଲେ।

Verse 26

ततःप्रभृति तत्कुण्डं विख्यातं धरणीतले । स्थितमुत्तरदिग्भागे ब्रह्मकुण्डमिति स्मृतम्

ସେହି ସମୟରୁ ସେଇ କୁଣ୍ଡ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଉତ୍ତର ଦିଗଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ଏହା ‘ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 27

यः स्नानं सर्वदा तत्र ब्राह्मणः प्रकरोति वै । स संभवति विप्रेंद्रो जायमानः पुनः पुनः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଠାରେ ସଦା ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ‘ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର’—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ହୁଏ।

Verse 92

इतिश्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवतितमोध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ଭାଗ ନାଗରଖଣ୍ଡର ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ବିରାନବ୍ବେତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।