Adhyaya 84

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं देवदेवेन विष्णुना । माधवीं भगिनीं प्राप्य जन्मांतरमुपस्थिताम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ଆପଣ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନ କଲେ—ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଉପସ୍ଥିତ ଆପଣଙ୍କ ଭଗିନୀ ମାଧବୀଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ…

Verse 2

अश्ववक्त्रां करिष्यामि तपसा सुशुभाननाम् । सा कथं विहिता तेन तपस्तप्तं तथा कथम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

“ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେଇ ସୁଶୋଭନମୁଖୀକୁ ଅଶ୍ୱମୁଖୀ କରିଦେବି”—ସେ ତାକୁ ଏମିତି କିପରି ବିଧାନ କଲେ, ଏବଂ ସେପରି ତପ କିପରି ହେଲା? ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ; ଆମ କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟଧିକ।

Verse 3

सूत उवाच । नारदस्य समाकर्ण्य तं सन्देशं सुरोद्भवम् । गत्वा विष्णुः सुरैः सार्द्धं प्रचक्रे मंत्रनिश्चयम्

ସୂତ କହିଲେ—ନାରଦ ଆଣିଥିବା ସେଇ ଦିବ୍ୟ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯାଇ ନିଶ୍ଚୟାତ୍ମକ ମନ୍ତ୍ର-ପରାମର୍ଶ (ପବିତ୍ର ଯୋଜନା) କଲେ।

Verse 4

भारावतरणार्थाय दानवानां वधाय च । वसुदेवगृहे श्रीमान्द्वापरांते ततो हरिः

ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ, ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ଶେଷେ ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହରି ବସୁଦେବଙ୍କ ଗୃହରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 5

देवक्या जठरे देवः संजातो दैत्यदर्पहा । तथान्या रोहिणीनाम भार्या तस्य च याऽभवत्

ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଦୈତ୍ୟଦର୍ପହର। ତାଙ୍କର ରୋହିଣୀ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 6

तस्यां जज्ञे हलीनाम बलभद्रः प्रतापवान् । तृतीया सुप्रभानाम वसुदेवप्रिया च या

ରୋହିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ହଳଧାରୀ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବଳଭଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତୃତୀୟା ପତ୍ନୀ ସୁପ୍ରଭା ନାମକା; ସେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 7

तस्यां सा माधवी जज्ञे अश्ववक्त्रस्वरूपधृक् । तां दृष्ट्वा विकृताकारां सुतां जातां च सुप्रभा । वासुदेवसमायुक्ता विषादं परमं गता

ସୁପ୍ରଭାରୁ ମାଧବୀ ନାମକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲା, ଯେ ଅଶ୍ୱମୁଖୀ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା। ସେହି ବିକୃତାକାର କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ବାସୁଦେବସଂଯୁକ୍ତା ସୁପ୍ରଭା ପରମ ଶୋକରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 8

अथ ते यादवाः सर्वे कृतशान्तिकपौष्टिकाः । स्वस्तिस्वस्तीति संत्रस्ताः प्रोचुर्भूयात्कुलेऽत्र नः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ଶାନ୍ତିକ ଓ ପୌଷ୍ଟିକ କର୍ମ କରି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ‘ସ୍ୱସ୍ତି ସ୍ୱସ୍ତି’ ବୋଲି କହିଲେ—“ଆମ ଏହି କୁଳରେ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।”

Verse 9

एवं सा यौवनोपेता तथा दुःखसमन्विता । न कश्चिद्वरयामास वाजिवक्त्रां विलोक्य ताम्

ଏଭଳି ସେ ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଲା; ତାହାର ଅଶ୍ୱମୁଖୀ ରୂପ ଦେଖି କେହି ମଧ୍ୟ ବିବାହ ପାଇଁ ତାକୁ ବାଛିଲେ ନାହିଁ।

Verse 10

ततश्च भगवान्विष्णुर्ज्ञात्वा तां भगिनीं तथा । मातरं पितरं चैव तथा दुःखसमन्वितौ

ତାପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେ ଭଗିନୀର ଦୁରବସ୍ଥା ଜାଣି, ମାତା ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ଦେଖି, ତାହା ପାଇଁ ଉପାୟ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 11

तामादाय गतस्तूर्णं बलदेवसमन्वितः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तपस्तप्तुं ततः परम्

ତାହାପରେ ସେ ତାକୁ ସହିତ ନେଇ, ବଳଦେବ ସହ ତୁରନ୍ତ ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ; ପରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ।

Verse 12

ब्रह्माणं तोषयामास सम्यग्यज्ञपरायणः । व्रतैश्च विविधैर्दानैर्ब्राह्मणानां च तर्पणैः

ସମ୍ୟକ୍ ଯଜ୍ଞରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ, ନାନା ପ୍ରକାର ଦାନ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 13

ततस्तुष्टिं गतो ब्रह्मा वर्षांते तस्य शार्ङ्गिणः । उवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्वाभिवांछितम्

ତାପରେ ବର୍ଷାଋତୁର ଶେଷରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ (ବିଷ୍ଣୁ) ପ୍ରତି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା; ତୁମ ଅଭିବାଞ୍ଛିତ ଯାହା, ମାଗ।”

Verse 14

विष्णुरुवाच । एषा मे भगिनी देव जाताऽश्ववदना किल । तव प्रसादात्सद्वक्त्रा भूयादेतन्ममेप्सितम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ! ମୋର ଏହି ଭଗିନୀ ସତ୍ୟକୁ ଅଶ୍ୱବଦନା ହୋଇ ଜନ୍ମିଛି। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ସୁମୁଖୀ ହେଉ—ଏହି ମୋର ଅଭିଷ୍ଟ।”

Verse 15

श्रीब्रह्मोवाच । एषा शुभानना साध्वी मत्प्रसादाद्भविष्यति । सुभद्रा नाम विख्याता वीरसूः पतिवल्लभा

ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ଶୁଭମୁଖୀ ଓ ସାଧ୍ବୀ ହେବ। ‘ସୁଭଦ୍ରା’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ—ବୀରମାତା ଓ ପତିପ୍ରିୟା।”

Verse 16

एतद्रूपां पुमान्योऽत्र पूजयिष्यति भक्तितः । एतां विष्णो त्वया सार्धं तथानेन च सीरिणा

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ଯେ କେହି ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଏହି ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବ—ଆପଣଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଏହି ହଳଧାରୀ (ବଳରାମ) ସହିତ ମଧ୍ୟ—ସେ ଫଳ ପାଇବ।

Verse 17

द्वादश्यां माघमासस्य गंधपुष्पानुलेपनैः । सोऽप्यवाप्स्यति यच्चित्ते वर्तते नात्र संशयः

ମାଘମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନୁଲେପନ ସହିତ ଯେ ଭକ୍ତ ପୂଜା କରେ, ସେ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 18

या नारी पतिना त्यक्ता वंध्या वा भक्तिसंयुता । तृतीयादिवसे चैतां पूजयिष्यति केशव

ହେ କେଶବ! ଯେ ନାରୀ ପତିଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତା କିମ୍ବା ବନ୍ଧ୍ୟା ହେଉ, ଯଦି ଭକ୍ତିସଂଯୁକ୍ତା, ତେବେ ସେ ତୃତୀୟା ତିଥିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 19

भविष्यति सुपुत्राढ्या सुभगा सा सुखान्विता । ऐश्वर्यसहिता नित्यं सर्वैः समुदिता गुणैः

ସେ ସୁପୁତ୍ରରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେବ, ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ସୁଖସମ୍ପନ୍ନ ହେବ; ନିତ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟସହିତ ରହି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଭୂଷିତ ହେବ।

Verse 20

एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो विरराम ततः परम् । वासुदेवोऽपि हृष्टात्मा ययौ द्वारवतीं पुरीम्

ଏଭଳି କହି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ପରେ ମୌନ ହେଲେ। ଏବଂ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହୋଇ ଦ୍ୱାରବତୀ ପୁରୀକୁ ଗଲେ।

Verse 21

तामादाय विशालाक्षीं चंद्रबिंबसमाननाम् । बलदेवसमायुक्तो ह्यनुज्ञाप्य पिताम हम्

ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ସମାନ ମୁଖ ଓ ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା ସେ ନାରୀକୁ ସହ ନେଇ, ବଳଦେବ ସହିତ, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ (ସେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ)।

Verse 22

सूत उवाच । एवं सा माधवी विप्राः सुभगारूपमास्थिता । अवतीर्णा धरापृष्ठे लक्ष्मीशापप्रपीडिता

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଏହିପରି ସେଇ ମାଧବୀ ଅତି ଶୁଭ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ଅବତରିଲା।

Verse 23

उपयेमे सुतः पांडोर्यां पार्थश्चारुहासिनीम् । जज्ञे तस्याः सुतो वीरोऽभिमन्युरिति विश्रुतः

ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ) ସେଇ ମଧୁରହାସିନୀ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ବୀର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା, ଯିଏ ‘ଅଭିମନ୍ୟୁ’ ନାମରେ ଜଗତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 24

एतद्वः सर्वमाख्यातं माधबीजन्मसम्भवम् । सुपर्णाख्यस्य देवस्य कथासंगाद्द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ‘ସୁପର୍ଣ’ ନାମକ ଦେବଙ୍କ କଥାସଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ମାଧବୀଙ୍କ ଜନ୍ମବୃତ୍ତାନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି।

Verse 25

यश्चैतत्पठते मर्त्यो भक्त्या युक्तः शृणोति वा । मुच्यते स नरः पापात्तद्दिनैकसमुद्भवात्

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ନର ସେହି ଦିନରେ ଉଦ୍ଭବିତ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।