Adhyaya 5

Verse 1

। सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं विश्वामित्रो रुषान्वितः । पितामहमुवाचेदं पश्य मे तपसो बलम्

ସୂତ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି କ୍ରୋଧେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ତପସ୍ୟାର ବଳ ଦେଖ!”

Verse 2

याजयित्वा त्रिशंकुं तं विधिवद्दक्षिणावता । यज्ञेनात्रा नयिष्यामि पश्यतस्ते पितामह

ସେଇ ତ୍ରିଶଙ୍କୁକୁ ବିଧିବତ୍, ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣାସହ ଯଜ୍ଞ କରାଇ, ହେ ପିତାମହ! ତୁମେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଏହି ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତାକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବି।

Verse 3

एवमुक्त्वा द्रुतं गत्वा विश्वामित्रो धरातलम् । चकार याजने यत्नं त्रिशंकोः सुमहात्मनः

ଏଭଳି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଧରାତଳକୁ ଯାଇ, ସୁମହାତ୍ମା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞ-ୟାଜନ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ କଲେ।

Verse 4

ददौ दीक्षां समाहूय ब्राह्मणान्वेदपारगान् । यत्रकर्मोचिते काले तस्मिन्नेव वने शुभे

ସେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକି, କର୍ମୋଚିତ କାଳରେ, ସେହି ଶୁଭ ବନରେ ଦୀକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 5

बभूव स स्वयं धीमानध्वर्युर्यज्ञकर्मणि । तस्मिन्होता च शांडिल्यो ब्रह्मा गौतम एव च

ସେ ସ୍ୱୟଂ ଧୀମାନ୍ ହୋଇ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ହେଲେ; ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ହୋତା ଓ ଗୌତମ ବ୍ରହ୍ମା-ପୁରୋହିତ ହେଲେ।

Verse 6

आग्नीध्रश्च्यवनो नाम मैत्रावरुणः कार्मिकः । उद्गाता याज्ञवल्क्यश्च प्रतिहर्ता च जैमिनिः

ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଭାବେ ଚ୍ୟବନ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ମୈତ୍ରାବରୁଣ ଭାବେ କାର୍ମିକ; ଉଦ୍ଗାତା ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିହର୍ତା ଜୈମିନି ହେଲେ।

Verse 7

प्रस्तोता शंकुवर्णश्च तथोन्नेता च गालवः । पुलस्त्यो ब्राह्मणाच्छंसी होता गर्गो मुनीश्वरः

ପ୍ରସ୍ତୋତା ଭାବେ ଶଙ୍କୁବର୍ଣ୍ଣ, ଉନ୍ନେତା ଭାବେ ଗାଲବ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣାଚ୍ଛଂସୀ ହେଲେ ଓ ମୁନୀଶ୍ୱର ଗର୍ଗ ହୋତା ହେଲେ।

Verse 8

नेष्टा चैव तथात्रिस्तु अच्छावाको भृगुः स्वयम् । तान्सर्वानृत्विजश्चक्रे त्रिशंकुः श्रद्धयान्वितः

ନେଷ୍ଟା ଭାବେ ଅତ୍ରି ଓ ଅଚ୍ଛାବାକ ଭାବେ ସ୍ୱୟଂ ଭୃଗୁ ଥିଲେ; ଶ୍ରଦ୍ଧାୟୁକ୍ତ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଋତ୍ୱିଜ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 9

वासोभिर्मुकुटैश्चैव केयूरैः समलंकृतान् । कृत्वा केशपरित्यागं दधत्कृष्णाजिनं तथा

ସେ ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ମୁକୁଟ ଓ କେୟୂରଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ କଲେ; ଦୀକ୍ଷାବିଧିରେ କେଶପରିତ୍ୟାଗ କରାଇ କୃଷ୍ଣାଜିନ ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧାଇଲେ।

Verse 10

ऐणशृङ्गसमायुक्तः पयोव्रतपरायणः । दीर्घसत्राय तान्सर्वान्योजयामास वै ततः

ଐଣଶୃଙ୍ଗ ସହିତ ସଜ୍ଜିତ ଓ ପୟୋବ୍ରତରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସେ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦୀର୍ଘସତ୍ର (ଦୀର୍ଘ ସୋମଯଜ୍ଞ)ରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 11

एवं तस्मिन्प्रवृत्ते च दीर्घसत्रे यथोचिते । आजग्मुर्ब्राह्मणा दिव्या वेदवेदांगपारगाः

ଏଭଳି ଯଥୋଚିତ ଦୀର୍ଘସତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 12

तथान्ये तार्किकाश्चैव गृहस्थाः कौतुकान्विताः । दीनांधकृपणाश्चैव ये चान्ये नटनर्तकाः

ତଥା ଅନ୍ୟ ତାର୍କିକମାନେ ଓ କୌତୁହଳଯୁକ୍ତ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ; ଦୀନ, ଅନ୍ଧ, କୃପଣ ଓ ଅନ୍ୟ—ନଟ ଓ ନର୍ତ୍ତକ ଭଳି—ମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 13

दीयतां दीयतामाशु एतेषामेतदेव हि । भुज्यतांभुज्यतां लोकाः प्रसादः क्रियतामिति

“ଦିଅ, ଦିଅ ଶୀଘ୍ର—ଏମାନଙ୍କୁ ଏହିଟି ହିଁ ଯୋଗ୍ୟ! ଲୋକେ ଭୁଞ୍ଜୁନ୍ତୁ, ଭୁଞ୍ଜୁନ୍ତୁ; ପ୍ରସାଦ କର, ଅନୁଗ୍ରହ-ଦାନ କର!”—ଏହି ଡାକ ଗୁଞ୍ଜିଲା।

Verse 14

इत्येष निनदस्तत्र श्रूयते सततं महान् । यज्ञवाटे सदा तस्मिन्नान्यश्चैव कदाचन

ଏହିପରି ମହାନିନାଦ ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞବାଟରେ ସଦା ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଡାକ-ଶବ୍ଦ ହୋଇନଥିଲା।

Verse 15

तत्र सस्यमयाः शैला दृश्यंते परिकल्पिताः । सुवर्णस्य च रूप्यस्य रत्नानां च विशेषतः

ସେଠାରେ ଶସ୍ୟମୟ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ପରି, ଯେନ କଳ୍ପିତ, ଶୈଳଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରୂପ୍ୟର ଢେର, ବିଶେଷତଃ ରତ୍ନର ରାଶିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 16

दानार्थं ब्राह्मणेंद्राणामसंख्याश्चापि धेनवः । तथैव वाजिनो दांता मदोन्मत्ता महागजाः

ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଦାନାର୍ଥେ ଅସଂଖ୍ୟ ଧେନୁ ଥିଲେ; ସେପରି ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ଓ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ମହାଗଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 17

समंतात्कल्पितास्तत्र दृश्यंते पर्वतोपमाः । वर्तमाने महायज्ञे तस्मिन्नेव सुविस्तरे

ସେଇ ସୁବିସ୍ତୃତ ମହାଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେଠାରେ ପର୍ବତସଦୃଶ କଳ୍ପିତ ବ୍ୟବସ୍ଥାମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 18

आहूता यज्ञभागाय नाभिगच्छंति देवताः । केवलं वह्निवक्त्रेण तस्य गृह्णंति तद्धविः

ଯଜ୍ଞଭାଗ ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ କେବଳ ଅଗ୍ନିର ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେହି ହବି ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 19

एवं द्वादशवर्षाणि यजतस्तस्य भूपतेः । व्यतीतानि न संप्राप्तमभीष्टं मनसः फलम्

ଏଭଳି ସେ ରାଜା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସମୟ ବିତିଗଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ମନୋଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 20

ततश्चावभृथस्नानं कृत्वा सत्रसमाप्तिजम् । ऋत्विजस्तर्पयित्वा तान्दक्षिणाभिर्यथार्हतः

ତାପରେ ସତ୍ରସମାପ୍ତିର ଚିହ୍ନ ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନ କରି, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ଓ ଦାନଦ୍ୱାରା ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ।

Verse 21

विससर्ज समस्तांश्च तथान्यानपि संगतान् । संबंधिनो वयस्यांश्च त्रिशंकुर्मुनिसत्तमाः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମବେତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ—ବିଦାୟ କଲେ।

Verse 22

ततः प्रोवाच विनतो विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । स भूपो व्रीडया युक्तः प्रणिपातपुरः सरम्

ତେବେ ସେ ରାଜା ଲଜ୍ଜାୟୁକ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁନୀଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 23

त्वत्प्रसादान्मया प्राप्तं दीर्घसत्रसमुद्भवम् । परिपूर्णफलं ब्रह्मन्दुर्लभं सर्वमानवैः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଇଛି—ଯାହା ସମସ୍ତ ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 24

तथा जातिः पुनर्लब्धा भूयो नष्टापि सन्मुने । त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे चंडालत्वं प्रणाशितम्

ହେ ସନ୍ମୁନେ! ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ମୋର ଜାତି-ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପୁନର୍ବାର ଲଭ୍ୟ ହେଲା। ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ଚାଣ୍ଡାଳତ୍ୱ ନଶିଗଲା।

Verse 25

परं मे दुःखमेवैकं हृदि शल्यमिवार्पितम् । अनेनैव शरीरेण यन्न प्राप्तं त्रिविष्टपम्

କିନ୍ତୁ ଏକମାତ୍ର ଦୁଃଖ ମୋ ହୃଦୟରେ କଣ୍ଟକ ପରି ବିଧିଛି—ଏହି ଦେହ ସହିତ ମୁଁ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ପାଇଲି ନାହିଁ।

Verse 26

उपहासं करिष्यंति वसिष्ठस्य सुता मुने । अद्य व्यर्थ श्रमं श्रुत्वा मामप्राप्तं त्रिविष्टपम्

ହେ ମୁନେ! ଆଜି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ଉପହାସ କରିବେ—ମୋର ପରିଶ୍ରମ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, ମୁଁ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ପାଇଲି ନାହିଁ ବୋଲି ଶୁଣି।

Verse 27

तथा तद्वचनं सत्यं वसिष्ठस्य व्यवस्थितम् । यत्तेनोक्तं न यज्ञेन सदेहैर्गम्यते दिवि

ତଥା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସେହି ବଚନ ସତ୍ୟ ଓ ସ୍ଥିର ହେବ—ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଦେହସହିତ ସ୍ୱର୍ଗଗମନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 28

सोऽहं तपः करिष्यामि सांप्रतं वनमाश्रितः । न करिष्यामि भूयोऽपि राज्यं पुत्रनिवेदितम्

ଏହେତୁ ମୁଁ ଏବେ ବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତପସ୍ୟା କରିବି। ପୁତ୍ର ନିବେଦିତ ରାଜ୍ୟକୁ ମୁଁ ପୁନର୍ବାର କେବେ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ।