Adhyaya 49

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्ति महापुण्यो ह्रदतीरे व्यवस्थितः । कलशेश्वर इत्याख्यः सर्वपापप्रणाशनः

ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ହ୍ରଦତଟରେ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଶିବଧାମ ଅଛି; ‘କଳଶେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସର୍ବପାପନାଶକ।

Verse 2

दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापान्मनुष्यः कलशेश्वरम्

କଳଶେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

पुरासीत्कलशोनाम यदुवंशसमुद्भवः । यज्वा दानपतिर्दक्षः सर्वलोकहिते रतः

ପୁରାତନ କାଳରେ ଯଦୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ‘କଳଶ’ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଦାନରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ଦକ୍ଷ ଓ ସର୍ବଲୋକହିତରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 4

कस्यचित्त्वथ कालस्य दुर्वासा मुनि सत्तमः । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा तद्गृहं समुपस्थितः

ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ବାସା ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ କରି ସେହି (ରାଜାଙ୍କ) ଗୃହକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 5

अथोत्थाय नृपस्तूर्णं सम्मुखः प्रययौ मुदा । स्वागतं स्वागतं तेस्तु ब्रुवाण इति सादरम्

ତେବେ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସାଦରେ କହିଲେ—“ସ୍ୱାଗତଂ, ସ୍ୱାଗତଂ!”

Verse 6

ततः प्रणम्य तं भक्त्या प्रक्षाल्य चरणौ स्वयम् । दत्त्वार्घमिति होवाच हर्षबाष्पाकुलेक्षणः

ତାପରେ ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜେ ମୁନିଙ୍କ ଚରଣ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲା; ହର୍ଷାଶ୍ରୁରେ ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ସେ କହିଲା।

Verse 7

इदं राज्यममी पुत्रा इमा नार्य इदं धनम् । ब्रूहि सर्वं मुने त्वं च तव कार्यं ददाम्यहम्

ଏହା ମୋର ରାଜ୍ୟ, ଏମାନେ ମୋର ପୁତ୍ର, ଏମାନେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ, ଏହା ମୋର ଧନ। ହେ ମୁନେ, ସବୁ କୁହ; ତୁମର ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଥାଉ, ମୁଁ ଦେବି।

Verse 8

दुर्वासा उवाच । युक्तमेतन्महाराज वक्तुं ते कार्यमीदृशम् । गृहागताय विप्राय व्रतिनेऽस्मद्विधाय च

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ଏପରି ସଙ୍କଳ୍ପ କହିବା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ; ଘରକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ, ବ୍ରତଧାରୀ ତପସ୍ବୀ ପାଇଁ, ଏବଂ ମୋ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ।

Verse 9

न मे किञ्चिद्धनैः कार्यं न राज्येन नृपोत्तम । चातुर्मास्यव्रतोऽतोऽहं पारणं कर्तृमुत्सहे

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ମୋତେ ଧନର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ରାଜ୍ୟର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଅଛି; ତେଣୁ ପାରଣ (ବ୍ରତସମାପନ ଭୋଜନ) କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

Verse 10

तस्माद्यत्किञ्चिदन्नं ते सिद्धमस्ति गृहे नृप । तद्देहि भोजनार्थं मे बुभुक्षातीव वर्धते

ଏହେତୁ, ହେ ରାଜା, ତୁମ ଘରେ ଯେ କିଛି ସିଦ୍ଧ ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ସେହିଟି ମୋତେ ଭୋଜନାର୍ଥେ ଦିଅ; ମୋର ଭୁଖ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ୁଛି।

Verse 11

सूत उवाच । ततः स पृथिवीपालो यथासिद्धं सुसंस्कृम् । अन्नं भोज्यकृते तस्मै प्रददौ स्वयमेव हि

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ପୃଥିବୀପାଳ ରାଜା ଯଥାସିଦ୍ଧ ସୁସଂସ୍କୃତ ଅନ୍ନ, ଭୋଜନାର୍ଥେ ତାହାକୁ ସ୍ୱୟଂ ଦେଲେ।

Verse 12

व्यञ्जनानि विचित्राणि पक्वान्नानि बहूनि च । पेयं चोष्यं च खाद्यं च लेह्यमन्नमनेकधा । तथा मांसं विचित्रं च लवणाद्यैः सुसंस्कृतम्

ସେଠାରେ ବିଚିତ୍ର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଓ ଅନେକ ପକ୍ୱାନ୍ନ ଥିଲା—ପେୟ, ଚୋଷ୍ୟ, ଖାଦ୍ୟ, ଲେହ୍ୟ ଭାବେ ନାନା ପ୍ରକାର; ଏବଂ ଲବଣାଦି ସହ ସୁସଂସ୍କୃତ ବିଭିନ୍ନ ମାଂସ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 13

अथासौ बुभुजे विप्रः क्षुत्क्षामस्त्वरयान्वितः । अविन्दन्न रसास्वादं बृहद्ग्रासैर्मुदान्वितः

ତାପରେ ସେ ବିପ୍ର ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ତ୍ୱରାସହ ଭୋଜନ କଲେ। ଆନନ୍ଦରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗ୍ରାସ ନେଇଥିବାରୁ ରସର ସ୍ୱାଦଭେଦ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 14

अथ तृप्तेन मांसस्य ज्ञातस्तेन रसो द्विजाः । ततः कोपपरीतात्मा तं शशाप मुनीश्वरः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ତୃପ୍ତ ହେବା ପରେ ସେ ମାଂସର ରସ ଚିହ୍ନିଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧାବୃତ ମନ ଥିବା ସେ ମୁନୀଶ୍ୱର ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 15

यस्मान्मांसं त्वया दत्त्वा व्रतभंगः कृतो मम । तस्मात्त्वमामिषाहारो रौद्रो व्याघ्रो भविष्यसि

‘ତୁମେ ମୋତେ ମାଂସ ଦେଇ ମୋର ବ୍ରତଭଙ୍ଗ କରାଇଲ। ତେଣୁ ତୁମେ ଆମିଷାହାରୀ, ରୌଦ୍ର ବ୍ୟାଘ୍ର (ବାଘ) ହେବ।’

Verse 16

ततः स भूपतिर्भीतः प्रणम्य च मुनीश्वरम् । प्रोवाच दीनवदनो वेपमानः सुदुःखितः

ତେବେ ସେ ରାଜା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—ମୁହଁ ଦୀନ, ଶରୀର କମ୍ପିତ, ଏବଂ ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଥିଲା।

Verse 17

तव क्षुत्क्षामकण्ठस्य मया भक्तिः कृता मुने । यथासिद्धेन भोज्येन तत्कस्माच्छप्तुमुद्यतः

ହେ ମୁନେ! ଭୁଖରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା ଆପଣଙ୍କ କଣ୍ଠ ଦେଖି ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରି, ଯେପରି ମିଳିଲା ସେପରି ଭୋଜ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲି; ତେବେ ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ?

Verse 18

तस्मात्कुरु प्रसादं मे भक्तस्य विनतस्य च । शापस्यानुग्रहेणैव शीघ्रं ब्राह्मणसत्तम

ଏହେତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମ! ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ବିନତ ପ୍ରାର୍ଥୀ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଏହି ଶାପକୁ ଶୀଘ୍ର ଶମନ କରନ୍ତୁ।

Verse 19

दुर्वासा उवाच । मुक्त्वा श्राद्धं तथा यज्ञं न मांसं भक्षयेद्द्विजः । विशेषेण व्रतस्यांते चातुर्मास्योद्भवस्य च

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ—ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଯଜ୍ଞ ବ୍ୟତୀତ ଦ୍ୱିଜ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବିଶେଷତଃ ବ୍ରତର ଶେଷରେ, ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମୟରେ।

Verse 20

उपवासपरो भूत्वा मांसमश्नाति यो द्विजः । वृथामांसाद्वृथा तस्य तद्व्रतं जायते ध्रुवम्

ଉପବାସପରାୟଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ସେହି ବ୍ୟର୍ଥ ମାଂସାହାରରୁ ତାହାର ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ।

Verse 21

तस्माद्व्रतं प्रणष्टं मे चातुर्मास्यसमुद्भवम् । तेन शप्तोऽसि राजेंद्र मया कोपेन सांप्रतम्

ଏହିପରି ମୋର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟଜନିତ ବ୍ରତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ସେହି କାରଣରୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କ୍ରୋଧବଶେ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଲି।

Verse 22

राजोवाच । तथापि कुरु मे विप्र शापस्यांतं यथेप्सितम् । भक्तियुक्तस्य दीनस्य निर्दोषस्य विशेषतः

ରାଜା କହିଲେ— ତଥାପି, ହେ ବିପ୍ର, ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏହି ଶାପର ଅନ୍ତ କରିଦିଅ; ବିଶେଷତଃ ମୁଁ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ଦୀନ ଓ ନିର୍ଦୋଷ।

Verse 23

दुर्वासा उवाच । यदा ते नंदिनी धेनुर्लिंगं बाणार्चितं पुरा । दर्शयिष्यति ते मुक्तिस्तदा तूर्णं भविष्यति

ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ— ଯେତେବେଳେ ତୁମ ନନ୍ଦିନୀ ଧେନୁ ପୂର୍ବେ ବାଣ ଯେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିଥିଲେ, ସେହି ଲିଙ୍ଗ ତୁମକୁ ଦେଖାଇବ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ମୁକ୍ତି ଶୀଘ୍ର ହେବ।

Verse 24

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रो जगाम निजमाश्रमम् । बभूव सोऽपि भूपालो व्याघ्रो रौद्रतमाकृतिः

ଏହିପରି କହି ସେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଏବଂ ସେ ଭୂପାଳ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରୌଦ୍ରାକୃତିର ବ୍ୟାଘ୍ର ହୋଇଗଲା।

Verse 25

नष्टस्मृतिस्ततस्तूर्णं दृष्ट्वा जंतून्पुरःस्थितान् । जघानोच्चाटितोन्यैश्च प्रविवेश महावनम्

ତାପରେ ସ୍ମୃତି ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କରି ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା; ଅନ୍ୟମାନେ ତାକୁ ହଂକାଇଦେଲେ, ସେ ମହାବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 26

अथ ते मंत्रिणस्तस्य शापस्यातं महीपतेः । वांछतस्तस्य तद्राज्यं चक्रुरेव सुरक्षितम्

ତେବେ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଶାପ ଶମିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେହି ରାଜ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ।

Verse 49

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कलशेश्वराख्याने कलशनृपतेर्दुर्वाससः शापेन व्याघ्रत्वप्राप्तिवर्णनंनामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ‘କଲଶେଶ୍ୱର’ ଆଖ୍ୟାନରେ, ‘ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପରେ କଲଶ ନୃପତିଙ୍କ ବ୍ୟାଘ୍ରତ୍ୱ-ପ୍ରାପ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।