Adhyaya 42

Verse 1

। सूत उवाच । विश्वामित्रसमुद्भूतं कुण्डं तत्रापरं शुभम् । संतिष्ठते द्विजश्रेष्ठाः सर्वकामप्रदायकम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଉଦ୍ଭବିତ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଶୁଭ କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ।

Verse 2

तत्र चैत्रतृतीयायां कृते स्नाने भवेन्नरः । दिव्यरूपधरः साक्षात्कामोऽन्यो द्विजसत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ! ସେଠାରେ ଚୈତ୍ର ତୃତୀୟାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରେ—ମନେ ହୁଏ ସାକ୍ଷାତ୍ ଆଉ ଜଣେ କାମଦେବ।

Verse 3

नारी वा श्रद्धयोपेता तत्र स्नात्वा प्रजावती । भवेत्सौभाग्यसंयुक्ता स्पृहणीयतमा क्षितौ

କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ନାରୀ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ ସନ୍ତାନବତୀ ହୁଏ; ସୌଭାଗ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବାଧିକ ସ୍ପୃହଣୀୟା ହୁଏ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । तीर्थं तस्य मुनेस्तत्र कस्मिन्काले व्यवस्थितम् । निर्मलं केन निःशेषं वद त्वं सूतनंदन

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସେଇ ମୁନିଙ୍କ ତୀର୍ଥ ସେଠାରେ କେଉଁ କାଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା? କେଉଁ କାରଣରୁ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମଳ ହେଲା? ହେ ସୂତନନ୍ଦନ, ଆମକୁ କୁହ।

Verse 5

सूत उवाच । तत्रास्ति निर्झरः पूर्वं सामान्यो द्विजसत्तमाः । अवधूतो धरापृष्ठे माहात्म्येन व्यवस्थितः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାରେ ପୂର୍ବେ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ଝରଣା ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ସେ ମହିମାସହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 6

यत्र देवनदी गंगा स्वयमेव व्यवस्थिता । यस्यां स्नातः पुमान्सद्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते

କାରଣ ସେଠାରେ ଦେବନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତାହାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 7

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य भावितः । तदक्षयं भवेच्छ्राद्धं पितॄणां तृप्तिकारकम्

ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତାହାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

Verse 8

यत्किंचिद्दीयत दानं तस्मिंस्तीर्थवरे द्विजाः । हुतजप्यादिकं चैव तदनंतफलं भवेत्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ଯେ କିଛି ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ହୋମ, ଜପ ଆଦି କର୍ମ ଯାହା କରାଯାଏ—ସେ ସବୁ ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 9

कस्यचित्त्वथ कालस्य मृगी व्याधशराहता । प्रविष्टा सलिले तस्मिंस्तत्र पञ्चत्वमागता

ଏକ ସମୟରେ ଶିକାରୀର ବାଣରେ ଆହତ ମୃଗୀ ସେହି ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠାରେଇ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲା।

Verse 10

चैत्रशुक्लतृतीयायां मध्याह्ने द्विजसत्तमाः । नक्षत्रे यमदैवत्ये मार्तंडस्य च वासरे

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତୃତୀୟାର ମଧ୍ୟାହ୍ନେ—ଯମଦୈବତ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ—ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ବାରରେ ଏହା ଘଟିଲା।

Verse 11

अथ तत्तोयमाहात्म्यान्मेनकानाम साऽभवत् । अप्सरास्त्रिदशेंद्रस्य समंताच्चारुहासिनी

ତାପରେ ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳର ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ସେ ‘ମେନକା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା—ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପ୍ସରା—ମନୋହର ହାସ୍ୟରେ ଶୋଭିତ।

Verse 12

स्मरमाणाऽथ सा तस्य प्रभावं वरवर्णिनी । तीर्थमागत्य सद्भक्त्या स्नानं तत्र समाचरत् । चैत्रशुक्लतृतीयायां यामर्क्षे सूर्यवासरे

ସେହି ପ୍ରଭାବକୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତୀର୍ଥକୁ ଆସି ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲା—ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟାରେ, ଯମ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ରବିବାରେ।

Verse 13

एकदा दिवसे तस्मिन्भ्रममाणो मुनीश्वरः । विश्वामित्र इति ख्यातस्तत्रायातस्तपोऽन्वितः

ଏକଦିନ ସେହି ସମୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ତପୋବଳସମ୍ପନ୍ନ ‘ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ମୁନୀଶ୍ୱର ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 14

साऽपि स्वर्गात्समायाता देवतादर्शनार्थतः । पूजयित्वाथ तं देवं प्रस्थिता त्रिदिवं प्रति

ଦେବଦର୍ଶନ ହେତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବତରିଲା। ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପୁନର୍ବାର ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ) ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 15

सा दृष्ट्वा तं मुनिं तत्र भ्रममाणमितस्ततः । यौवनस्थं सुरूपाढ्यं पंचबाणमिवापरम्

ସେଠାରେ ଏଦିକ-ସେଦିକ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଜାଣିଲା—ସେ ଯୌବନସ୍ଥ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁରୂପ, ଯେନ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପଞ୍ଚବାଣ (କାମଦେବ) ହେଉ।

Verse 16

व्रतप्रभावजैर्व्याप्तं तेजोभिर्भास्करं यथा । बाल्यात्प्रभृति चीर्णेन तपसा दग्धकिल्बिषम्

ବ୍ରତପ୍ରଭାବଜନିତ ତେଜରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ; ଏବଂ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ କୃତ ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

Verse 17

सा तस्य दर्शनादेव कामबाणप्रपीडिता । सानंदाः सुरतार्थाय समीपं समुपाद्रवत्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ସେ କାମବାଣରେ ପୀଡିତ ହେଲା; ଆନନ୍ଦରେ ସଙ୍ଗମ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଧାଇଁଗଲା।

Verse 18

स दृष्ट्वाऽदृष्टपूर्वां तां मार्गपृच्छाकृते ततः । सम्मुखः प्रययौ तूर्णं प्रहृष्टेनांतरात्मना

ପୂର୍ବେ କେବେ ନଦେଖା ସେଇ ନାରୀକୁ ଦେଖି, ମାର୍ଗ ପଚାରିବାର ନିମିତ୍ତରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ; ଅନ୍ତରେ ହର୍ଷିତ ଥିଲେ।

Verse 19

उवाच देशं तां पृच्छन्स्त्रीधर्मांश्च विशेषतः । शुभलाभोऽस्तु ते भद्रे मनसा कर्मणा गिरा

ସେ ଦେଶ ବିଷୟରେ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରି କହିଲେ— “ହେ ଭଦ୍ରେ! ମନ, କର୍ମ ଓ ବାଣୀରେ ତୋର ଶୁଭଲାଭ ହେଉ।”

Verse 20

सदैव वासुदेवस्य भक्तिश्चाव्यभिचारिणी । कच्चित्त्वं वर्तसे पुत्रि पतिपादपरायणा । चारित्रविनयोपेता सर्वदा प्रियवादिनी

“ତୁମେ କି ସଦା ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଅବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅଛ? ହେ କନ୍ୟେ, ପତିଙ୍କ ପାଦସେବାରେ ପରାୟଣ—ଶୀଳ ଓ ବିନୟଯୁକ୍ତ, ସଦା ପ୍ରିୟବାଦିନୀ ଅଛ କି?”

Verse 21

कच्चित्त्वं सर्वदाभीष्टा पत्युर्दानैस्तथार्च्चनैः । बंधून्स्वमित्रवर्गं च तत्पुरः पृष्ठतोपि वा

“ଦାନ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନାଦ୍ୱାରା ତୁମେ କି ସଦା ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ରହୁଛ? ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ମିତ୍ରବର୍ଗକୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଓ ପଛରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରୁଛ କି?”

Verse 22

कच्चिद्भर्तरि संसुप्ते त्वं निशवशमेष्यसि । उत्थानमप्रबुद्धे च करोषि वरवर्णिनि

“ପତି ଶୋଇପଡ଼ିଲେ ତୁମେ କି ତେବେ ରାତ୍ରିବିଶ୍ରାମକୁ ଯାଉଛ? ଏବଂ ସେ ଜାଗିବା ପୂର୍ବରୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ତୁମେ କି ଉଠି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରୁଛ?”

Verse 23

कच्चित्प्रातः समुत्थाय करोषि गृहमार्जनम् । स्वयमेव वरारोहे मण्डनं चोपमण्डनम्

“ତୁମେ କି ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠି ଘର ମାର୍ଜନ କରୁଛ? ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠାରୋହେ, ତୁମେ କି ନିଜେ ଯଥୋଚିତ ଅଳଙ୍କାର ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ ବେଶଭୂଷା ରଖୁଛ?”

Verse 24

कच्चिदेवान्नमस्कृत्य गुरुं च तदनंतरम् । करोषि त्वं प्राणयात्रां दत्त्वान्नं शक्तितो जलम्

ତୁମେ କି ଦେବମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଥମେ ଅନ୍ନଦାନ ଦେଇ ଏବଂ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଜଳଦାନ ଦେଇ ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ଚାଲାଉଛ?

Verse 25

कच्चिदस्तंगते सूर्ये नान्नमश्नासि भाभिनि । अदत्त्वा वा स्वभृत्येभ्यः साधुभ्यश्च विशेषतः

ହେ ଦୀପ୍ତିମତୀ! ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲାପରେ ତୁମେ କି ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁନାହ—ବିଶେଷକରି ନିଜ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ଓ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ନ ଦେଇ?

Verse 26

कच्चित्पिबसि पानीयं सप्तवारविशोधितम् । निबिडेन स्ववस्त्रेण पालयंती जलोद्भवान्

ତୁମେ କି ସାତଥର ଛାଣି ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିବା ପାଣି ପିଉଛ—ଘନ ବସ୍ତ୍ରରେ ସାବଧାନରେ ଛାଣି, ଜଳଜ ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି?

Verse 27

कच्चिद्दयासमोपेता गात्रक्लेशकरानपि । यूकामत्कुणदंशादीन्पुत्रवत्परिरक्षसि

ଦୟାସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ତୁମେ କି ଶରୀରକୁ କ୍ଲେଶ ଦେଉଥିବା ଉକୁଣି, ଖଟମଲ, ମଶା ଆଦିକୁ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରବତ୍ ରକ୍ଷା କରୁଛ?

Verse 28

कच्चित्साधुमुखान्नित्यं शिवधर्मं सुभक्तितः । शृणोषि भक्तितो भद्रे प्रकरोषि च सादरम्

ହେ ଭଦ୍ରେ! ତୁମେ କି ନିତ୍ୟ ସାଧୁମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶିବଧର୍ମକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣୁଛ, ଏବଂ ଭକ୍ତିସହ ତାହାକୁ ସାଦରରେ ଆଚରଣ କରୁଛ?

Verse 29

क्वचिच्छ्रुत्वाऽगमं पुण्यं प्रकरोषि च पूजनम् । शास्त्रस्य वाचकस्यापि व्याख्यातुश्च विशेषतः

ତୁମେ କେବେ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଆଗମ-ଉପଦେଶ ଶୁଣି ପୂଜା କରୁଛ କି—ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାର ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛ କି?

Verse 30

कच्चित्पुराणशास्त्राणि प्रणीतानि जनेश्वरैः । संलेख्याक्षररम्याणि साधुभ्यः संप्रयच्छसि

ହେ ସୁଶୀଳେ, ମହାରାଜମାନେ ପ୍ରଣୀତ କରିଥିବା ପୁରାଣ-ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁନ୍ଦର ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରୁଛ କି?

Verse 31

यः श्रुत्वा सर्व शास्त्राणि निष्क्रयं न प्रयच्छति । शास्त्रचौरः स विज्ञेयो न चैवाप्नोति तत्फलम्

ଯେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା/ନିଷ୍କ୍ରୟ ଦିଏ ନାହିଁ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ରଚୋର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେ ସେହି ଶିକ୍ଷାର ଫଳ ପାଉନାହିଁ।

Verse 32

कच्चिच्छिवालये नृत्यगीतवाद्यादिकाः क्रियाः । बलिपूजोपहारांश्च त्वं करोषि च शक्तितः

ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଶିବାଳୟରେ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଆଦି ସେବା ଏବଂ ବଳି, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାରମାନେ ସମର୍ପଣ କରୁଛ କି?

Verse 33

कच्चित्प्रावरणं वस्त्रं सुभगे सर्वमेव च । संप्रयच्छसि साधुभ्यः प्रणिपातपुरःसरम्

ହେ ସୁଭଗେ, ତୁମେ ପ୍ରଣାମ ପୂର୍ବକ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆବରଣ ଆଦି ଦାନ କରୁଛ କି?

Verse 34

वृथा पर्यटनं नित्यं कच्चिन्न परमंदिरे । त्वं करोषि विशालाक्षि विशेषेण निशागमे

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ତୁମେ କି ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ୟର୍ଥ ଭ୍ରମଣରୁ—ବିଶେଷକରି ରାତିରେ—ମହାମନ୍ଦିରର ପବିତ୍ର ପରିଧି ବାହାରେ—ବିରତ ରହୁଛ?

Verse 35

कच्चिन्नाश्नासि भद्रे त्वं स्वभर्तरि बुभुक्षिते । आज्ञाभंगं प्रयत्नेन कच्चित्तत्र प्ररक्षसि

ହେ ଭଦ୍ରେ! ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଭୁଖା ଥିଲେ ତୁମେ କି ଭୋଜନ କରୁନାହ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାଭଙ୍ଗ ହେବାରୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ?

Verse 36

कच्चित्प्रकुपिते कांते नोत्तराणि प्रयच्छसि । तस्यकोपप्रणाशार्षं प्रियं कच्चिच्च जल्पसि

ପ୍ରିୟତମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ତୁମେ କି କଠୋର ଉତ୍ତର ଦେଉନାହ; ଏବଂ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ମଧୁର ବଚନ ହିଁ କହୁଛ?

Verse 37

कच्चित्त्वं प्रोषिते कांते मलिनांबरधारिणी । जायसे च तथा दीना विवर्णवदना कृशा

ପ୍ରିୟତମ ପ୍ରବାସରେ ଥିଲେ ତୁମେ କି ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦୀନ ହୋଇ, ବିବର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ କୃଶ ହୋଇଯାଉଛ?

Verse 39

कच्चिन्मंदिरपृष्ठे त्वं न धत्से भिन्नभाजनम् । उच्छिष्टं वा जनैस्त्यक्तमपि कार्योपकारकम्

ତୁମେ କି ମନ୍ଦିରର ପଛେ ଭଙ୍ଗା ପାତ୍ର, କିମ୍ବା ଲୋକେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ—କାମରେ ଲାଗିପାରେ ବୋଲି ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ—ରଖିବାକୁ ଟାଳୁଛ?

Verse 40

कच्चिन्न कुरुषे मैत्रीं बंधकीभिः समं शुभे । धात्रीभिर्मालिकस्त्रीभी रजकीभिश्च भामिनि

ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ବେଶ୍ୟା, ଧାତ୍ରୀ, ମାଳିକର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ରଜକୀମାନଙ୍କ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ମୈତ୍ରୀ କରୁନାହଁ କି, ହେ କାମିନୀ?

Verse 41

कञ्चिद्दधासि नित्यं त्वं मुखं कुंकुमरंजितम् । शिरः पुष्पसमाकीर्णं नेत्रे कज्जलरंजिते

ତୁମେ ସଦା କୁଙ୍କୁମରେ ରଞ୍ଜିତ ମୁଖ ଧାରଣ କର; ତୁମ ଶିର ପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ନେତ୍ର କାଜଳରେ ରଞ୍ଜିତ।