Adhyaya 34

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तं मुनिं प्रति सूतज । त्वया पुरा सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ସେଇ ମୁନିଙ୍କ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ତାହା କହ। ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ପୁରାକାଳରେ କ୍ଷୀରସାଗର କିପରି ପାନ କରାଗଲା?

Verse 2

तत्त्वं सूतज नो ब्रूहि विस्तरेण महामते । यथा तेन पुरा पीतो मुनिना पयसांनिधिः

ହେ ମହାମତି ସୂତପୁତ୍ର! ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ—ପୁରାକାଳରେ ସେ ମୁନି କିପରି କ୍ଷୀରସାଗର ପାନ କଲେ।

Verse 3

सूत उवाच । कालेया इति विख्याताः पुरा दानवसत्तमाः । संभूताः सर्वदेवानां वीर्योत्साहप्रणाशकाः

ସୂତ କହିଲେ—ପୁରାକାଳରେ ‘କାଲେୟ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଓ ଉତ୍ସାହ ନାଶକ ଥିଲେ।

Verse 4

ततस्तैः पीडितं दृष्ट्वा विष्णुना प्रभविष्णुना । त्रैलोक्यं शक्तियोगेन प्रोक्तो देवो महेश्वरः

ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି-ଯୋଗରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 5

एतदीशान दैतेयैस्त्रैलोक्यं परिपीडितम् । कालिकेयैर्महावीर्येस्तस्मात्कार्यो महाहवः । अद्यैव तैः समं देव समासाद्य धरातलम्

ହେ ଈଶାନ! ମହାବୀର୍ଯ୍ୟବାନ କାଲିକେୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ପୀଡ଼ିତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏକ ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆବଶ୍ୟକ। ହେ ଦେବ! ଆଜି ହିଁ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ସେମାନଙ୍କର ସାମନା କରନ୍ତୁ।

Verse 6

ततो विष्णुश्च रुद्रश्च सहस्राक्षः सुरैः सह । शितशस्त्रधराः सर्वे संप्राप्ता धरणीतलम्

ତତ୍ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 7

अथ ते दानवाः सर्वे श्रुत्वा देवान्समागतान् । युद्धार्थं सहसा जग्मुः संमुखाः कोपसंयुताः

ତା’ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସେହି ଦାନବମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ହଠାତ୍ ସେମାନଙ୍କ ସାମନାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 8

ततोऽभवन्महायुद्धं देवानां दानवैः सह । त्रैलोक्यं कंपितं येन समस्तं भय विह्वलम्

ତେବେ ଦେବତା ଏବଂ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମହାଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଲୋକ କମ୍ପି ଉଠିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ।

Verse 9

अथ कालप्रभोनाम दानवो बलगर्वितः । स शक्रं पुरतो दृष्ट्वा वज्रोच्छ्रितकरं स्थितम् । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं मेघगम्भीरनिःस्वनः

ସେତେବେଳେ ନିଜ ବଳ ଗର୍ବରେ ଗର୍ବିତ କାଲପ୍ରଭ ନାମକ ଦାନବ, ହାତରେ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ମେଘ ପରି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ହସି ହସି କହିଲା।

Verse 10

मुंच वज्र सहस्राक्ष पश्यामि तव पौरुषम् । चिरात्प्राप्तोऽसि मे दृष्टिं दिष्ट्या त्वं त्रिदिवेश्वरः

ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! ବଜ୍ର ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୋର ପୌରୁଷ ଦେଖିବି। ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ତୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲୁ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁ ତ୍ରିଦିବର ଈଶ୍ୱର।

Verse 11

ततश्चिक्षेप संक्रुद्धस्तस्य वज्रं शतक्रतुः । सोऽपि तल्लीलया धृत्वा जगृहे सव्यपाणिना

ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାହାର ଉପରେ ବଜ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଖେଳ ଭଳି ସହଜରେ ଧରି ଡାହାଣ ନୁହେଁ, ବାମ ହାତରେ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 12

ततः शक्रं समुद्दिश्य गदां गुर्वीं मुमोच सः । सर्वायसमयीं रौद्रां यमजिह्वामिवापराम्

ତାପରେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ ଏକ ଭାରୀ ଗଦା ଛାଡ଼ିଲା—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋହାର, ରୌଦ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର, ଯେନେ ଯମଜିହ୍ୱାର ଆଉ ଗୋଟିଏ ରୂପ।

Verse 13

तया हतः सहस्राक्षो विसंज्ञो रुधिरप्लुतः । ध्वजयष्टिं समाश्रित्य संनिविष्टो रथोपरि

ସେହି ଆଘାତରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ରକ୍ତରେ ପ୍ଲୁତ ହୋଇ ଅଚେତନ ହେଲା; ଧ୍ୱଜଦଣ୍ଡକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରଥ ଉପରେ ଢଳି ପଡ଼ି ରହିଲା।

Verse 14

अथ तं मातलिर्दृष्ट्वा विसंज्ञं वलघातिनम् । प्राङ्मुखं च रथं चक्रे संस्मरन्सारथेर्नयम्

ତେବେ ମାତଳି, ଅଚେତନ ହୋଇଥିବା ବଲଘାତିନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସାରଥିର ନୀତି ସ୍ମରଣ କରି ରଥକୁ ପୂର୍ବମୁଖ କଲା।

Verse 15

ततः पराङ्मुखीभूते रथे शक्रस्य संगरे । दुद्रुवुर्भयसंत्रस्ताः सर्वे देवाः समंततः

ତେବେ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ରଥ ପରାଙ୍ମୁଖ ହେଲାପରେ, ଭୟରେ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 16

आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । व्रीडां विहाय विध्वस्ताः पृष्ठदेशे शितैः शरैः

ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱେଦେବ ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ—ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି—ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ ପୃଷ୍ଠଦେଶ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 17

अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा दानवैर्मधुसूदनः । आरुह्य गरुडं तूर्णं कालप्रभमुपाद्रवत्

ତାପରେ ଦାନବମାନେ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଦେଖି ମଧୁସୂଦନ ଶୀଘ୍ର ଗରୁଡ଼ରେ ଆରୁଢ଼ ହୋଇ କାଳପ୍ରଭ ଉପରେ ଧାଇଲେ।

Verse 19

स तैराच्छादितो विष्णुः शुशुभे च समंततः । सम्यक्पुलकितांगश्च रक्ताचल इवापरः

ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ ବିଷ୍ଣୁ ସବୁଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଶୋଭିଲେ; ଅଙ୍ଗେ ରୋମାଞ୍ଚ ଉଠି, ସେ ଯେନ ଆଉ ଗୋଟିଏ ରକ୍ତାଚଳ ପରି ଦିଶିଲେ।

Verse 20

ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैः कंकपतत्रिभिः । छेदयित्वेषुजालानि दैतेयान्निजघान सः

ତାପରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁରୁ ନିର୍ମୁକ୍ତ, ବକପତ୍ରଯୁକ୍ତ ଶରଦ୍ୱାରା ସେ ଇଷୁଜାଳକୁ ଛେଦି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 21

ततो दैत्यगणाः सर्वे हन्यमाना सुरारिणा । त्रातारं नाभ्यगच्छंत मृगाः सिंहार्दिता इव

ତେବେ ଦେବଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ହନ୍ୟମାନ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଗଣ କୌଣସି ତ୍ରାତାକୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ—ସିଂହପୀଡିତ ମୃଗମାନଙ୍କ ପରି।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे दैत्यः कालखंज इति स्मृतः । स कोपवशमापन्नो वासुदेवमुपाद्रवत्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ‘କାଲଖଞ୍ଜ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୈତ୍ୟ କ୍ରୋଧବଶ ହୋଇ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।

Verse 23

स हत्वा पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवं शिला शितैः । जघान गरुडं क्रुद्धो दशभिर्नतपर्वभिः

ସେ ଶିଳାପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଞ୍ଚ ବାଣରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା; ପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନତପର୍ବ (କଣ୍ଟକିତ) ଦଶ ବାଣରେ ଗରୁଡଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ଧ କଲା।

Verse 24

ततः सुदर्शनं चक्रं तस्य दैत्यस्य माधवः । प्रमुमोच वधार्थाय ज्वालामालासमावृतम्

ତାପରେ ମାଧବ ସେହି ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ବଧାର୍ଥେ ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଆବୃତ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 25

सोऽपि तच्चक्रमालोक्य वासुदेवकराच्च्युतम् । आगच्छंतं प्रसार्यास्यं ग्रस्तुं तत्संमुखो ययौ

ବାସୁଦେବଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟିଥିବା ସେହି ଚକ୍ର ନିଜ ଦିଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ମଧ୍ୟ ମୁଖ ପ୍ରସାରି ତାହାକୁ ଗ୍ରସିବାକୁ ସମ୍ମୁଖେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 26

अग्रसच्च महादैत्यस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । वासुदेवं समुद्दिश्य ततश्चिक्षेप सायकान्

ମହାଦୈତ୍ୟ ଆଗେଇ ଆସି “ଠିଆ ହେ, ଠିଆ ହେ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲା। ପରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଶର ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 27

ततश्चक्री स दैत्येन ग्रस्तचक्रेण ताडितः । सुपर्णेन समायुक्तो जगाम विषमां व्यथाम्

ତାପରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଶକ୍ର, ଯେ ଦୈତ୍ୟ ତାହାର ଚକ୍ରକୁ ଗ୍ରସିଥିଲା, ସେହି ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଲା; ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ଼) ସହାୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟଥାରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे क्रुद्धो भगवांस्त्रिपुरांतकः । दृष्ट्वा हरिं तथाभूतं शक्रं चापि पराङ्मुखम्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କ୍ରୋଧିତ ଭଗବାନ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ଶିବ) ହରିଙ୍କୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏବଂ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରାଙ୍ମୁଖ ହୋଇ ପଛୁଆଉଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 29

ततः शूलप्रहारेण तं निहत्य दनोः सुतम् । शरैः पिनाकनिर्मुक्तैर्जघानोच्चैस्तथा परान्

ତାପରେ ଶୂଳପ୍ରହାରରେ ଦନୁର ପୁତ୍ରକୁ ନିହତ କରି, ପିନାକରୁ ମୁକ୍ତ ଶରଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ବେଗରେ ପତିତ କଲେ।

Verse 30

कालप्रभं प्रकालं च कालास्यं कालविग्रहम् । जघान भगवाञ्छंभुस्तथान्यानपि नायकान्

ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ କାଳପ୍ରଭ, ପ୍ରକାଳ, କାଳାସ୍ୟ, କାଳବିଗ୍ରହ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନାୟକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିହତ କଲେ।

Verse 31

ततः प्रधानास्ते सर्वे दानवा अपिदारुणाः । पलायनपरा जाता निरुत्साहा द्विषज्जये

ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ଦାନବ, ଯଦିଓ ଭୟଙ୍କର, ଶତ୍ରୁର ବିଜୟ ଦେଖି ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇ କେବଳ ପଳାୟନରେ ଲାଗିଲେ।

Verse 32

ततः शक्रश्च विष्णुश्च लब्धसंज्ञौ धृतायुधौ । श्लाघयंतौ महादेवं संस्थितौ रणमूर्धनि

ତେବେ ଶକ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଫେରାଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ରଣମୁଖରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे भग्नान्समुद्वीक्ष्य दनोः सुतान् । जघ्नुः शरशतैः शस्त्रैः सर्वे देवाः सवासवाः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦନୁର ପୁତ୍ରମାନେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଳାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ବାସବ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶତଶର ଓ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 34

अथ ते हतभूयिष्ठा दानवा बलवत्तराः । हन्यमानाः शितैर्बाणैस्त्रिदशैर्जितकाशिभिः

ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାଂଶ ହତ ହେଲେ; ବିଜୟକାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଆଘାତ ପାଇଲେ।

Verse 35

अगम्यं मनसा तेषां प्रविष्टा वरुणालयम् । शस्त्रैश्च क्षतसर्वांगा हतनाथाः सुदुःखिताः

ସେମାନଙ୍କ ମନସାଗୋଚର ନୁହେଁ ଭାବରେ ସେମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ଆଲୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶସ୍ତ୍ରାଘାତରେ ସର୍ବାଙ୍ଗ କ୍ଷତ, ନାୟକମାନେ ହତ, ଏବଂ ସେମାନେ ମହାଦୁଃଖରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ।