
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମ୍ବାଦରୂପେ ଏକ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସନ୍ଦେହର ନିରାକରଣ ହୁଏ। ଋଷିମାନେ ପଚାରନ୍ତି—ରୁଦ୍ର ତ ଏକମାତ୍ର, ଗୌରୀପତି ଓ ସ୍କନ୍ଦପିତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତେବେ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର କିପରି? ସୂତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏକତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରି କହନ୍ତି ଯେ ପରିସ୍ଥିତିବିଶେଷରେ ଶିବ ଏକାଦଶ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ। ବାରାଣସୀରେ ତପସ୍ବୀମାନେ ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବ୍ରତ ନେନ୍ତି। ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଜନ୍ମେ ଏବଂ ନିୟମ ହୁଏ—ଯେ ପ୍ରଥମେ ଦର୍ଶନ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରମଜନିତ ଦୋଷ ବହନ କରିବ। ଶିବ ଏହି ସ୍ପର୍ଧାଭାବ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କରି ନାଗଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ପାତାଳରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ତ୍ରିନେତ୍ର, କପର୍ଦାଭୂଷିତ ଏକାଦଶମୂର୍ତ୍ତି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତପସ୍ବୀମାନେ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ଦିଗ୍-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୁଦ୍ର ଓ ରକ୍ଷକ ସ୍ୱରୂପମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଶିବ କହନ୍ତି—‘ମୁଁ ହିଁ ଏକାଦଶରୂପ’—ଏବଂ ବର ଦିଅନ୍ତି। ତପସ୍ବୀମାନେ ସର୍ବତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଏକାଦଶ ରୂପରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିତି ଚାହାନ୍ତି। ଶିବ ସମ୍ମତି ଦେଇ କହନ୍ତି ଯେ ଗୋଟିଏ ରୂପ କୈଳାସରେ ରହିବ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର-ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ନାମୋଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ମୂର୍ତ୍ତିପୂଜା କରିବାର ବିଧି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ଏହାରେ ପୁଣ୍ୟ ବହୁଗୁଣା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି, ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି, ନିଃସନ୍ତାନଙ୍କ ସନ୍ତାନଲାଭ, ରୋଗୀଙ୍କ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁଜୟ କୁହାଯାଇଛି; ଭସ୍ମସ୍ନାନ-ନିୟମୀ ଦୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଳ୍ପ ଅର୍ପଣରେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଫଳ ମିଳେ। ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ବିଶେଷ ପୂଜାକାଳ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ମହାଦେବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ବୋଲି ଉପସଂହାର କରାଯାଏ।
Verse 1
सूत उवाच । तथान्येऽपि वसन्तीह रुद्रा एकादशैव तु । सञ्जाता ब्राह्मणश्रेष्ठा मुनीनां हितकाम्यया
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି; ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏଗାରଜଣ, ମୁନିମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଏଠାରେ ନିବାସ କରନ୍ତି।
Verse 2
यैर्दृष्टैः पूजितै र्वापि स्तुतैर्वाथ नमस्कृतैः । विपाप्मा जायते मर्त्यः सर्वदोषविवर्जितः
ଯାହାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ, ପୂଜା, ସ୍ତୁତି କିମ୍ବା ନମସ୍କାର କଲେ ମର୍ତ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସର୍ବଦୋଷବିବର୍ଜିତ ହୁଏ।
Verse 3
ऋषय ऊचुः । एक एव श्रुतो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन । गौरी भार्याप्रिया यस्य स्कन्दः पुत्रः प्रकीर्तितः
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ରୁଦ୍ର ଏକମାତ୍ର; କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ। ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ଗୌରୀ ଏବଂ ପୁତ୍ର ସ୍କନ୍ଦ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 4
तेनैकं विद्महे रुद्रं नान्यमीशं कथंचन । तस्माद्ब्रूहि महाभाग सर्वानेतान्सुविस्तरात्
ଏହିହେତୁ ଆମେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ଜାଣୁ; କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ଏ ସବୁକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।
Verse 5
सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । एक एव स्थितो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ଆପଣମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ସତ୍ୟ। ରୁଦ୍ର ଏକମାତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ; କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ।
Verse 6
परं यथा च सञ्जाता रुद्रा एकादशात्र भोः । तथाहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः
ଏବେ, ହେ ଭୋଃ, ଏଠାରେ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେହିପରି ମୁଁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି। ତୁମେ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ଶୁଣ।
Verse 7
वाराणस्यां पुरा संस्था मुनयः शंसितव्रताः । हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः
ପୂର୍ବକାଳେ ବାରାଣସୀରେ ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠିତ ମୁନିମାନେ ହାଟକେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
Verse 8
प्रस्थिताः समयं कृत्वा स्पर्धमानाः परस्परम् । अहंपूर्वमहं पूर्वं वीक्षयिष्यामि तं विभुम्
ସେମାନେ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଧା କରି—“ମୁଁ ପ୍ରଥମେ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ; ସେହି ବିଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଦେଖିବି” ବୋଲି କହିଲେ।
Verse 9
सर्वेषामग्रतो भूत्वा पाताले हाटकेश्वरम् । यश्चादौ तत्र गत्वा च नेक्षयिष्यति तं हरम् । सर्वेषां श्रमजं पापं तस्यैकस्य भविष्यति
“ଯେ କେହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ହୋଇ ପାତାଳରେ ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଯାଇ ମଧ୍ୟ ସେହି ହରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ କରିବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରମଜନ୍ୟ ପାପ ତାହାର ଏକାର ଉପରେ ପଡିବ।”
Verse 10
एवमुक्त्वा ततः सर्वे वाराणस्यां ततः परम् । प्रस्थिता धावमानाश्च वेगेन महता ततः
ଏପରି କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବାରାଣସୀରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, ମହା ବେଗରେ ଧାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
Verse 11
एतस्मिन्नन्तरे देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः । ज्ञात्वा तेषामभिप्रायं मिथः स्पर्द्धासमुद्भवम् । आत्मनो दर्शनार्थाय बहुभक्तिपुरस्कृतम्
ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମକ ଦେବତା ସେମାନଙ୍କ ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଧାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଭିପ୍ରାୟକୁ ଜାଣି, ବହୁ ଭକ୍ତିସହିତ ନିଜ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ଅବଗତ ହେଲେ।
Verse 12
लघुना रक्ष्यमाणेन सर्वेषां च महात्मनाम् । नागरंध्रेण निष्क्रम्य पातालाच्चैव तत्क्षणात्
ଶୀଘ୍ର ରକ୍ଷକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ, ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ସେ ‘ନାଗର-ରନ୍ଧ୍ର’ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରି ପାତାଳରୁ ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 13
एकादशप्रकारं स कृत्वा रूपं मनोहरम् । त्रिशूलभृत्त्रिनेत्रं च कपर्देन विभूषितम्
ସେ ଏକାଦଶ ପ୍ରକାର ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଏବଂ କପର୍ଦ (ଜଟାଜୂଟ) ଦ୍ୱାରା ବିଭୂଷିତ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 15
ततस्ते वै समालोक्य पुरस्थं वृषभध्वजम् । जानुभ्यां धरणीं गत्वा स्तुतिं चक्रुस्ततस्ततः
ତାପରେ ସେମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜାନୁ ଗୁଡ଼ିକରେ ଭୂମିକୁ ନମି ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 16
एको जानाति देवोऽयं मम संदर्शनं गतः । देवदेवो महादेवः प्रथमं भक्तवत्सलः
ଏହି ଦେବ ଏକା ଜାଣନ୍ତି—ସେ ମୋର ଦର୍ଶନକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ସର୍ବପ୍ରଥମ ଏବଂ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ।
Verse 17
अन्यो जानाति मे पूर्वं जातस्ते तापसोत्तमः । स्तुतिं चक्रुश्च विप्रेंद्रा जानुभ्यामवनिं गताः
ହେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅନ୍ୟ କେହି ମୋର ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମ ଜାଣେ; ଏବଂ ସେହି ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ ଜାନୁ ଗୁଡ଼ିକରେ ଭୂମିକୁ ନମି ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 18
तापसा ऊचुः । नमो देवाधिदेवाय सर्वदेवमयाय च । नमः शांताय सूक्ष्माय नमश्चांधकभेदिने
ତପସ୍ବୀମାନେ କହିଲେ— ଦେବାଧିଦେବ, ସର୍ବଦେବମୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶାନ୍ତ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଅନ୍ଧକ-ସଂହାରକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 19
नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये दिवं संश्रिताः सदा । जीवापयंति जगतीं वायुभिश्च पृथग्विधैः
ସଦା ଦିବ୍ୟଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣବାୟୁଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଜଗତକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖନ୍ତି।
Verse 20
नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये स्थिता वारुणीं दिशम् । रक्षंति सर्वलोकांश्च पिशाचानां दुरात्मनाम्
ବରୁଣ ଦିଗ (ପଶ୍ଚିମ)ରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦୁଷ୍ଟ ପିଶାଚମାନଙ୍କଠାରୁ ସେମାନେ ସର୍ବଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 21
नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो दिशमूर्ध्वं समाश्रिताः । रक्षंति सकलांल्लोकान्भूतार्नां जंभकाद्भयात्
ଊର୍ଧ୍ୱ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଭୂତଗଣ ଓ ଜଂଭକର ଭୟରୁ ସେମାନେ ସର୍ବଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 22
नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो येऽध ऊर्ध्वं समाश्रिताः । रक्षंति सकलांल्लोकान्कूष्मांडानां भयात्सदा
ଅଧଃ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; କୂଷ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କ ଭୟରୁ ସେମାନେ ସଦା ସର୍ବଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 23
असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा भूमिमाश्रिताः । नमस्तेभ्योऽपि सर्वेभ्यस्तेषां रक्षंति ये रुजः
ପୃଥିବୀରେ ଅସଂଖ୍ୟ ସହସ୍ର ରୁଦ୍ର ବସନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଯେମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରୋଗ, ପୀଡା ଓ କ୍ଲେଶରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 24
एवं स्तुतास्तु ते रुद्रा एकादशतपस्विभिः । एकादशापि तान्प्रोचुर्भक्तिनम्रांस्तु तापसान्
ଏଭଳି ଏକାଦଶ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେ ରୁଦ୍ରମାନେ, ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଏକାଦଶେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Verse 25
रुद्रा ऊचुः । एकादशप्रकारोऽहं तुष्टो वस्तापसोत्तमाः । बहुभक्त्यतिरेकेण व्रियतां च यथेप्सितम्
ରୁଦ୍ରମାନେ କହିଲେ—ମୁଁ ଏକାଦଶ ରୂପରେ ବିରାଜିତ; ହେ ତପସ୍ବୀଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମର ଅତିଶୟ ଭକ୍ତିରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ସେହି ବର ବାଛ।
Verse 26
तापसा ऊचुः । यदि तुष्टोसि नो देव यदि यच्छसि वांछितम् । एकादशप्रकारैस्तु सदा स्थेयमिहैव तु
ତପସ୍ବୀମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ଆମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଏକାଦଶ ରୂପରେ ସଦା ଏଠିଏ ରହନ୍ତୁ।
Verse 27
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वतीर्थमये शुभे । आराधनं प्रकुर्वाणा वसामो येन वै वयम्
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମୟ ଶୁଭ ହାଟକେଶ୍ୱରଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆମେ ନିରନ୍ତର ଆରାଧନା କରି ବସିବାକୁ ପାରୁ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଆମର ବାସ ସ୍ଥିର ହେଉ।
Verse 28
श्रीभगवानुवाच । एकादशप्रकारा या मूर्तयो निर्मिता मया । एताभिरेव सर्वाभिः स्थास्याम्यत्र सदैव हि
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ମୁଁ ଏକାଦଶ ପ୍ରକାରରେ ଯେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କରିଛି, ସେଇ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ସଦାକାଳ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥାନ କରିବି।
Verse 29
आद्या तु मम या मूर्तिः सा कैलासं समाश्रिता । संतिष्ठति सदैवात्र कैलासे पर्वतोत्तमे
ମୋର ଆଦ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି କୈଳାସକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି; ପର୍ବତୋତ୍ତମ କୈଳାସରେ ସେ ସଦା ସ୍ଥିର ରହେ।
Verse 30
एतास्तु मूर्तयोऽस्माकं स्थास्यंत्यत्रैव सर्वदा । सर्वेषामेव लोकानां हिताय द्विजसत्तमाः
ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ! ଆମର ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ଏଠାରେ ହିଁ ସର୍ବଦା ରହିବେ—ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ।
Verse 31
नामभिश्च क्रमेणैव युष्मदीयैः स्वयं द्विजाः । विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा एता मूर्तीर्ममात्र वै । पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते यास्यंति परां गतिम्
ଏବଂ ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ତୁମେ ନିଜେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନିଜ ନିଜ ନାମରେ ଏମାନଙ୍କୁ ନାମ ଦେବ। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର-ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ଏଠାରେ ମୋର ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
Verse 32
किं वाचा बहुनोक्तेन भूयोभूयो द्विजोत्तमाः । या तासां क्रियते पूजा एकादशगुणा भवेत्
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ପୁନଃପୁନଃ ବହୁ କଥା କହି କ’ଣ ଲାଭ? ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଯେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଏକାଦଶଗୁଣ ହୁଏ।
Verse 33
एवमुक्त्वा त्रिनेत्रस्तु तत्रैवादर्शनं गतः । तेऽपि तत्राश्रमं कृत्वा श्रद्धया परया युताः । मूर्तीश्च ताः समाराध्य संप्राप्ताः परमं पदम्
ଏଭଳି କହି ତ୍ରିନେତ୍ର ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ସେହି ତପସ୍ବୀମାନେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରି ସେଇ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 34
अन्योऽपि यः पुमांस्ताश्च आराधयति श्रद्धया । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ଭକ୍ତିରେ ସେଇ (ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ) ଆରାଧନା କରେ, ସେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଯେଉଁ ପରମ ସ୍ଥାନରେ ବସନ୍ତି ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 35
ततः प्रभृति ते जाता रुद्रा एकादशैव तु । संख्यया देवदेवस्य महेश्वरवपुर्धराः
ତାହା ପରେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 36
तेजोत्तमास्ते संयुक्तास्त्रिनेत्राः शूलपाणयः । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः
ସେମାନେ ପରମ ତେଜସ୍ବୀ, ଏକତ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ଶୂଳଧାରୀ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି।
Verse 37
एकादशप्रकारस्तु यथा जातो महेश्वरः । चैत्रे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यां दिने स्थिते
ମହେଶ୍ୱର ଏକାଦଶ ପ୍ରକାରରେ କିପରି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ଏହା ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିଦିନ ଘଟିଥିଲା।
Verse 38
यस्तान्पूजयते भक्त्या स याति परमां गतिम् । अधनो धनमाप्नोति ह्यपुत्रः पुत्रवान्भवेत्
ଯେ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ। ଦରିଦ୍ର ଧନ ପାଏ, ନିଃସନ୍ତାନ ପୁତ୍ରବାନ୍ ହୁଏ।
Verse 39
सरोगो रोगमुक्तस्तु पराभूतो रिपुक्षयम् । तत्समाराधनादेव कामानंत्यमवाप्नुयात्
ରୋଗୀ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୁଏ, ପରାଭୂତ ଲୋକ ଶତ୍ରୁକ୍ଷୟ ପାଏ। ସେହି ସମାରାଧନାରୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳର ଅନନ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
Verse 40
यः पुनः शिवदीक्षाढ्यो भस्मस्नानपरायणः । तत्समाराधनं कुर्याच्छृणु तस्यापि यत्फलम्
ଏହାପରେ ଯେ ଶିବଦୀକ୍ଷାଯୁକ୍ତ ଓ ଭସ୍ମସ୍ନାନରେ ପରାୟଣ—ସେ ଯଦି ସେହି ସମାରାଧନା କରେ, ତାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
Verse 41
यदन्यः प्राप्नुयान्मर्त्यस्तत्पूजासंभवं फलम् । षडक्षरेण मंत्रेण पुष्पेणैकेन तत्फलम्
ଅନ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟ ଯେ ଫଳ ସେହି ପୂଜାରୁ ପାଏ, ସେଇ ଫଳ (ଦୀକ୍ଷିତ ଭକ୍ତ) ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଜପ ଓ ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣରେ ପାଏ।
Verse 42
शिवदीक्षाधरो यस्तु शतघ्नं लभते फलम् । तस्माच्छतघ्नमाप्नोति शैवात्पाशुपतश्च यः । तस्मात्कालमुखो यश्च महाव्रतधरश्च यः
ଯେ ଶିବଦୀକ୍ଷା ଧାରଣ କରେ ସେ ଶତଗୁଣ ଫଳ ପାଏ। ଶୈବଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ପାଶୁପତ ପାଏ। ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳମୁଖ, ଏବଂ ମହାବ୍ରତଧାରୀ ମଧ୍ୟ।
Verse 43
मूर्तीर्यास्ताश्च ये भक्त्या विनताः पूजयंति च । सर्वेषामेव तेषां तु फलं शतगुणं भवेत्
ଯେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ବିନୟରେ ନମି ସେହି ପବିତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଶତଗୁଣ ହୁଏ।
Verse 183
शशिखंडधरं चैव रुण्डमालाप्रधारकम् । समं चैव स्थितस्तेषां दर्शने शंकरः प्रभुः
ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଏକ ରୂପ ଓ ମୁଣ୍ଡମାଳାଧାରୀ ଅନ୍ୟ ରୂପକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ସମଭାବରେ ଅଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
Verse 276
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रोत्पत्ति वर्णनं नाम षट्सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରୋତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୭୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।