
ସୂତ କହନ୍ତି—ଦୁଃଶୀଳ ନାମକ ଜଣେ ପୁରୁଷ, ଆଚରଣରେ ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁରୁପାଦ ସ୍ମରଣ କରି ଗୁରୁଙ୍କ ନାମରେ ଶିବମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏବଂ “ନିମ୍ବେଶ୍ୱର” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ସେ ଭକ୍ତିରେ ଆଧାରକର୍ମ କରି ଗୁରୁଭକ୍ତିକୁ ମୁଖ୍ୟ ମାନେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶାକମ୍ଭରୀ ନିଜ ନାମରେ ଦୁର୍ଗାମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଶିବ–ଦେବୀର ଯୁଗଳ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଗଢ଼ିଉଠେ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଧନକୁ ପୂଜା ପାଇଁ ରଖି ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ପରେ ଦୁହେଁ ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। କାଳକ୍ରମେ ଦୁଃଶୀଳ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଶାକମ୍ଭରୀ ଦୃଢ଼ ମନରେ ପତିଦେହକୁ ଧରି ଚିତାଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି—ଏହା ଏଠାରେ ଧାର୍ମିକ ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ, ଆଇନଗତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନୁହେଁ। ପରେ ଉଭୟ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ, ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ କରନ୍ତି। ଶେଷ ଫଳଶ୍ରୁତି କହେ—ଏହି “ଉତ୍ତମ” କଥା ପଢ଼ିଲେ ଅଜ୍ଞାନରେ କୃତ ପାପ ନଶ୍ୟ; ଭକ୍ତି, ଦାନ ଓ ତୀର୍ଥସମ୍ବନ୍ଧର ମହିମା ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
Verse 1
सूत उवाच । दुःशीलोऽपि च तत्कृत्वा गुरोर्नाम्ना शिवालयम् । निम्बेश्वर इति ख्यातं दक्षिणां दिशमाश्रितम्
ସୂତ କହିଲେ—ଦୁଃଶୀଳ ମଧ୍ୟ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଗୁରୁଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ଶିବାଳୟ ସ୍ଥାପନ କଲା। ତାହା ‘ନିମ୍ବେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା।
Verse 2
चकार परया भक्त्या तत्पादाब्जमनुस्मरन् । तथा तस्य तु भार्या या नाम्ना शाकंभरी स्मृता
ପରମ ଭକ୍ତିରେ (ଭଗବାନଙ୍କ) ପଦ୍ମଚରଣ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ସେହି ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କଲା। ଏବଂ ‘ଶାକଂଭରୀ’ ନାମେ ପରିଚିତ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କଲେ।
Verse 3
स्वनामांका तत्र दुर्गा तथा संस्थापिता तया । ततस्तु तद्धनं ताभ्यां किचिच्छेषं व्यवस्थितम्
ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ନାମାଙ୍କିତ ଦୁର୍ଗାଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କ ଧନରୁ ଅତି ଅଳ୍ପ ଶେଷ ମାତ୍ର ଦୁଇଜଣେ ରଖିଲେ।
Verse 4
पूजार्थं देवताभ्यां च ब्राह्मणेभ्यः समर्पितम् । भिक्षाभुजौ ततो जातौ दम्पती तौ ततः परम्
ପୂଜାର୍ଥେ ସେହି ଧନ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଗଲା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦିଆଗଲା। ତାପରେ ସେ ଦମ୍ପତି ଭିକ୍ଷାଭୋଜୀ ହୋଇ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ।
Verse 5
कस्यचित्त्वथ कालस्य दुःशीलो निधनं गतः
କିଛି ସମୟ ପରେ ଦୁଃଶୀଳ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
Verse 6
शाकंभर्यपि तत्कायं गृहीत्वा हव्यवाहनम् । प्रविष्टा नृपशार्दूल निर्विकल्पेन चेतसा
ଶାକଂଭରୀ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଦେହ ଧାରଣ କରି ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ, ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଥିଲା।
Verse 7
ततो विमानमारुह्य वराप्सरःसुसेवितम् । गतौ तौ द्वावपि स्वर्गं संप्रहृष्टतनूरुहौ
ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସେବିତ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ଦୁଇଜଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲେ।
Verse 8
एतं दुःशीलजं यस्तु पठेदाख्यानमुत्तमम् । स सर्वैर्मुच्यते पापैरज्ञानविहितैर्नृप
ହେ ନୃପ! ଯେ ଏହି ଦୁଃଶୀଳଜନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନକୁ ପଢ଼େ, ସେ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ କୃତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 275
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये निम्बेश्वरशाकंभर्युत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चसप्तत्युत्तरद्विशततमोद्भयायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡର ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ନିମ୍ବେଶ୍ୱର-ଶାକଂଭରୀ-ଉତ୍ପତ୍ତି-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୭୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।