
ଅଧ୍ୟାୟ ୨୬୫ ଦୁଇଟି ଅଂଶରେ ଉପଦେଶ ଦେଇଛି। ପ୍ରଥମେ ଋଷିମାନେ ପଚାରନ୍ତି—ଦୁର୍ବଳ କିମ୍ବା ସୁକୁମାର ଦେହଧାରୀ ଲୋକେ ଅନେକ ନିୟମ-ବ୍ରତ କିପରି ପାଳନ କରିବେ? ସୂତ କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପାଞ୍ଚଦିନିଆ ସହଜ “ଭୀଷ୍ମ-ପଞ୍ଚକ” ବ୍ରତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି। ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନ-ଶୌଚ, ବାସୁଦେବକେନ୍ଦ୍ରିତ ନିୟମ, ଉପବାସ କିମ୍ବା ଅସମର୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନରୂପ ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଅର୍ପଣ, ଜଳଶାୟୀ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଧୂପ-ଗନ୍ଧ-ନୈବେଦ୍ୟ ସହ ପୂଜା, ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ, ଏବଂ ଛଠ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍କାର ପରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟପୂର୍ବକ ନିଜେ ଭୋଜନ କରି ସମାପନ—ଏସବୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏକାଦଶୀରେ ଜାତୀ ପୁଷ୍ପ, ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଦିନଭିତ୍ତିକ ପତ୍ର-ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶରେ ଋଷିମାନେ “ଅଶୂନ୍ୟ-ଶୟନ ବ୍ରତ”ର ବିସ୍ତୃତ ବିଧି ଚାହାନ୍ତି; ଏହା ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ରପାଣିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରାବଣୀ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ, ବିଷ୍ଣୁସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଆରମ୍ଭ; ପାପୀ/ପତିତ/ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଆଦିଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ବର୍ଜନ ଭଳି ସାବଧାନୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଜଳଶାୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରି, ଗୃହସମୃଦ୍ଧି, ପିତୃ, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା ଓ ଦାମ୍ପତ୍ୟଧର୍ମ ନ ନଶୁକ—ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ବିଷ୍ଣୁ ଏକତ୍ୱ ଓ ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରେ ‘ଶୟନ ଅଶୂନ୍ୟ’ ରହିବାର ଭାବ ଏଠାରେ ଦୃଢ଼। ଭାଦ୍ରପଦ-ଆଶ୍ୱିନ-କାର୍ତ୍ତିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତେଲତ୍ୟାଗ ଆଦି ଆହାରନିୟମ ସହ ବ୍ରତ ଚାଲେ। ଶେଷରେ ଫଳ-ଚାଉଳ-ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଶୟ୍ୟାଦାନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯାଏ। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଉପବାସରେ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ, ଦେବତାପ୍ରୀତି, ପାପନାଶ; ନାରୀଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ମନଃସ୍ଥିରତା, କନ୍ୟାଙ୍କ ବିବାହସିଦ୍ଧି; ଏବଂ ନିଷ୍କାମ ସାଧକଙ୍କୁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ନିୟମଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
ऋषय ऊचुः । प्रभूतानि त्वयोक्तानि व्रतानि नियमास्तथा । प्रसुप्ते पुंडरीकाक्षे येषां संख्या न विद्यते
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ତୁମେ ଅନେକ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ କହିଛ; ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ସେହି ବ୍ରତମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଗଣନାତୀତ।
Verse 2
अशक्त्या हि शरीरस्य नियमानां कथं चरेत् । व्रतं हि सुकुमारांगो दानैर्वापि वदस्व नः
ଶରୀର ଅଶକ୍ତ ହେଲେ କଠୋର ନିୟମ କିପରି ଆଚରଣ କରିବ? ତେଣୁ ସୁକୁମାର ଦେହୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରତ—କିମ୍ବା ଦାନ-ଧର୍ମର ମାର୍ଗ—ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।
Verse 3
सूत उवाच । अशक्तो नियमं कर्तुं सुकुमारो भवेत्तु यः । तेन तत्र प्रकर्तव्यं विख्यातं भीष्मपंचकम्
ସୂତ କହିଲେ—ଯେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ କରିବାକୁ ଅଶକ୍ତ କିମ୍ବା ସୁକୁମାର ଦେହୀ, ସେ ତାହାଁରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ଭୀଷ୍ମ-ପଞ୍ଚକ’ ନାମକ ପାଞ୍ଚଦିନିଆ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 4
कार्त्तिकस्य सिते पक्ष एकादश्यां समाहितः । प्रातरुत्थाय विप्रेंद्र कर्तव्यं दंतधावनम्
କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀରେ ମନକୁ ସମାହିତ କରି—ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠି, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର—ଦନ୍ତଧାବନ (ଦାନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି) କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
ततस्तु नियमं कुर्याद्वासुदेवपरायणः । पूर्वोक्तानां च सर्वेषां नियमानां द्विजोत्तमाः
ତାପରେ ବାସୁଦେବରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ପୂର୍ବେ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ନିୟମ ସହିତ ସେହି ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 6
उपवासः प्रकर्तव्यस्तस्मिन्नहनि भक्तितः । अशक्त्या वा शरीरस्य हेमं दद्यात्स्वशक्तितः
ସେହି ଦିନ ଭକ୍ତିସହିତ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଶରୀର ଅଶକ୍ତ ହେଲେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
ब्राह्मणाय हविष्यान्नं दातव्यं वैष्णवैर्नरैः । एवं पञ्चदिनं यावत्कर्तव्यं व्रतमुत्तमम्
ବୈଷ୍ଣବ ପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପାଞ୍ଚ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 8
पूजनीयो हृषीकेशो जलशायिस्वरूपधृक् । गंधैर्धूपैश्च नैवेद्यै रात्रिजागरणैरपि
ଜଳଶାୟୀ ସ୍ୱରୂପଧାରୀ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଏବଂ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
Verse 9
षष्ठेऽहनि ततो जाते पूजयेद्ब्राह्मणोत्तमान् । तांश्च वस्त्रैर्हिरण्येन मिष्टान्नेन प्रभक्तितः
ତାପରେ ଷଷ୍ଠ ଦିନ ଆସିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଭକ୍ତିସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 10
ततः कृतांजलिर्भूत्वा याचयेद्ब्राह्मणोत्तमान् । सर्वे मे नियमाः प्राप्ता युष्माकं च प्रसादतः
ତାପରେ କରଯୋଡି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା—“ଆପଣମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ସମସ୍ତ ନିୟମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।”
Verse 11
ततस्तैरपि वक्तव्यं चतुर्मासीसमुद्भवम् । व्रतानां नियमानां च व्रतं भूयात्तवाखिलम्
ତେବେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କହିବେ—“ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମସହିତ ତୁମର ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।”
Verse 12
ततो विसर्ज्य तान्विप्रान्भोजनं स्वयमाचरेत् । सर्वाहारेण राजेंद्र पंचगव्यप्रपूर्वकम्
ତାପରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବିଦାୟ ଦେଇ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କରି, ପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆହାରରେ ନିୟମଭଙ୍ଗ କରିବା।
Verse 13
यः करोति व्रतं तस्य फलं स्याद्बहुपुण्यदम् । यः पुनर्व्रतमेतद्धि कुरुते दिनपंचकम् । उपवासपरस्तस्य फलं शतगुणं भवेत्
ଯେ କେହି ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ତାହାର ଫଳ ବହୁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହୁଏ। ଯେ ପୁନଃ ଉପବାସପରାୟଣ ହୋଇ ଏହି ଏକେ ବ୍ରତକୁ ପାଞ୍ଚ ଦିନ କରେ, ତାହାର ଫଳ ଶତଗୁଣ ହୁଏ।
Verse 14
एकादश्यां हरेः पूजां जातिपुष्पैः समाचरेत् । द्वादश्यां बिल्वपत्रेण शतपत्र्या ततः परम् । त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां सुरभ्या भक्तिपूर्वकम्
ଏକାଦଶୀରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା ଜାତି (ଜୁଇ) ପୁଷ୍ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା। ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ, ତାପରେ ଶତଦଳ ପଦ୍ମରେ। ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଓ ଚତୁର୍ଦଶୀରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା।
Verse 15
भृंगराजेन पुण्येन पौर्णमास्यां प्रपूजयेत् । प्रतिपद्दिवसे सर्वैः पूजनीयो जनार्दनः । गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्
ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଦ୍ୱାରା (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ପୂଜା କରିବା। ପ୍ରତିପଦ ଦିନ ସମସ୍ତେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। (ପ୍ରସ୍ତୁତ କର) ଗୋମୂତ୍ର, ଗୋମୟ, କ୍ଷୀର, ଦଧି, ସର୍ପିଷ ଓ କୁଶୋଦକ।
Verse 16
प्रतिपद्दिवसे सर्वान्प्राशयेत्कायशुद्धये । अगरं गुग्गुलं चैव कर्पूरं तगरं त्वचा
ପ୍ରତିପଦ ଦିନ କାୟଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ (ଶୁଦ୍ଧିକର ଦ୍ରବ୍ୟ) ପ୍ରାଶନ କରାଇବା। ତାହାରେ ଅଗରୁ, ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, କର୍ପୂର, ତଗର ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ତ୍ୱଚା (ଦାଲଚିନି ଆଦି) ବ୍ୟବହାର କରିବା।
Verse 17
एकैकं निर्वपेद्धूपं प्रतिपद्दिवसेऽखिलम् । जलशायी जगद्योनिः शेषपर्यंकमाश्रितः
ପ୍ରତିପଦା ଦିନେ ସମସ୍ତ ଧୂପଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଏକେକ କରି କ୍ରମେ ନିବେଦନ କରିବ। ଶେଷପର୍ଯ୍ୟଙ୍କରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଜଗଦ୍ୟୋନି ଜଳଶାୟୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।
Verse 18
अर्घं गृह्णातु मे देवो भीष्मपंचकसिद्धये । मंत्रेणानेन दातव्यो ह्यर्घो देवस्य भक्तितः
“ଭୀଷ୍ମପଞ୍ଚକ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୋର ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 19
शंखतोयं समादाय सपुष्पफलचंदनैः । नैवेद्यं परमान्नं च स्वशक्त्या निर्वपेद्द्विजाः
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶଙ୍ଖଜଳ ନେଇ ପୁଷ୍ପ-ଫଳ-ଚନ୍ଦନ ସହ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ନୈବେଦ୍ୟ—ବିଶେଷକରି ପରମାନ୍ନ—ନିବେଦନ କରିବ।
Verse 20
एतद्वः सर्वमाख्यातं व्रतं वै भीष्मपंचकम् । संप्राप्यते फलं चैव व्रतानां नियमैः सह
ଏହିପରି ଭୀଷ୍ମପଞ୍ଚକ ନାମକ ବ୍ରତର ସମସ୍ତ ବିଧି ତୁମମାନଙ୍କୁ କୁହାଗଲା। ବ୍ରତର ନିୟମ-ନିଗ୍ରହ ସହିତ ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 21
ऋषय ऊचुः यदेतद्भवता प्रोक्तमशून्यशायिनीव्रतम् । इन्द्रेण यत्कृतं पूर्वं तुष्ट्यर्थं चक्रपाणिनः । प्रसुप्तस्य महाभाग फलं चैव प्रकीर्तितम्
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ, ଆପଣ ଯେ ଅଶୂନ୍ୟଶାୟିନୀ ବ୍ରତ କହିଲେ, ତାହା ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ରପାଣି ଭଗବାନଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମୟରେ ତାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୀର୍ତିତ ହୋଇଛି।
Verse 22
कस्मिन्काले प्रकर्तव्यं केनैव विधिना तथा । तस्मात्सूत महाभाग विधानं विस्तराद्वद
ଏହା କେଉଁ କାଳରେ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କେଉଁ ବିଧିରେ? ତେଣୁ ହେ ମହାଭାଗ ସୂତ, ତାହାର ବିଧାନ ବିସ୍ତାରେ କହ।
Verse 23
सूत उवाच । श्रावण्यां समतीतायां द्वितीयादिवसे स्थिते । प्रातरुत्थाय विप्रेन्द्रा नक्षत्रे विष्णुदैवते । पापिष्ठैः पतितैर्म्लेच्छैः संभाषं नैव कारयेत्
ସୂତ କହିଲେ—ଶ୍ରାବଣ ମାସ ଅତୀତ ହୋଇ ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନ ଆସିଲେ, ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁ-ଦୈବତ ନକ୍ଷତ୍ର ଥିବା ଦିନ ଅତିପାପୀ, ପତିତ ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 24
ततो मध्याह्नसमये स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । जलशायिनमासाद्य मंत्रेणानेन पूजयेत्
ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶୁଚି ହୋଇ, ଜଳଶାୟୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମୀପ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବ।
Verse 25
श्रीवत्सधारिञ्छ्रीकांत श्रीधामञ्छ्रीपतेऽव्यय । गार्हस्थ्यं मा प्रणाशं मे यातु धर्मार्थकामदम्
ହେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀ, ହେ ଶ୍ରୀକାନ୍ତ, ହେ ଶ୍ରୀଧାମ, ହେ ଅବ୍ୟୟ ଶ୍ରୀପତି! ମୋର ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟ ନଶି ନଯାଉ; ତାହା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ପ୍ରଦାନକାରୀ ହୋଇ ରହୁ।
Verse 26
पितरो मा प्रणश्यंतु मा प्रणश्यंतु चाग्नयः । देवता मा प्रणश्यंतु मत्तो दांपत्यभेदतः
ମୋର ପିତୃମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ନ ହେଉନ୍ତୁ; ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିମାନେ ନ ନଶୁନ୍ତୁ; ଦାମ୍ପତ୍ୟଭେଦ ହେତୁ ଦେବତାମାନେ ମୋଠାରୁ ବିମୁଖ ନ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 27
लक्ष्म्या वियुज्यसे कृष्ण न कदाचिद्यथा भवान् । तथा कलत्रसम्बन्धो देव मा मे प्रणश्यतु
ହେ କୃଷ୍ଣ! ଯେପରି ଆପଣ କେବେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବିୟୋଗ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ହେ ଦେବ, ମୋର ଦାମ୍ପତ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧ କେବେ ନଷ୍ଟ ନ ହେଉ।
Verse 28
लक्ष्म्या ह्यशून्यं शयनं यथा ते देव सर्वदा । शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथा जन्मनि जन्मनि
ହେ ଦେବ! ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ଶୟନ ସଦା ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେପରି ମୋର ଶୟ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଶୂନ୍ୟ ନ ହେଉ।
Verse 29
एवमर्थं निवेद्याथ ततो विप्रं प्रपूजयेत् । यथाशक्त्या द्विजश्रेष्ठा वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्
ଏଭଳି ଅର୍ଥ ନିବେଦନ କରି ପରେ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା-ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯଥାଶକ୍ତି ଧନବିଷୟକ ଛଳ ତ୍ୟାଗ କର।
Verse 30
एवं भाद्रपदे मासि आश्विने कार्तिके तथा । पूजयेच्च जगन्नाथं जलशायिनमच्युतम्
ଏହିପରି ଭାଦ୍ରପଦ, ଆଶ୍ୱିନ ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଜଳଶାୟୀ ଅଚ୍ୟୁତ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 31
अक्षारभोजनं कार्यं विशेषात्तैलवर्जितम् । समाप्तौ च ततो दद्याद्ब्राह्मणेंद्राय भक्तितः
ଅକ୍ଷାର-ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷତଃ ତେଲ ବର୍ଜନ କରି। ଏବଂ ସମାପ୍ତିରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 32
फलव्रीहिसमोपेतां शय्यां वस्त्रसमन्विताम् । सुवर्णं दक्षिणायां च तथैव च फलं लभेत्
ଫଳ ଓ ବ୍ରୀହିସହିତ ଶୟ୍ୟାକୁ ବସ୍ତ୍ରସହ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ତଦନୁରୂପ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 33
एवं यः कुरुते सम्यग्व्रतमेतत्समाहितः । तस्य तुष्टिपथं याति जलशायी जगद्गुरुः
ଏହିପରି ଯେ କେହି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଏହି ବ୍ରତକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କରେ, ତାହା ପ୍ରତି ଜଳଶାୟୀ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ନାରାୟଣ ତୁଷ୍ଟିପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 34
यथा शक्रस्य संतुष्टः पूर्वमेव द्विजोत्तमाः । अशून्यं शयनं तस्य भवेज्जन्मनि जन्मनि
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଯେପରି ପୂର୍ବରୁହି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ତାହାର ଶୟନ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ କେବେ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 35
अष्टमासकृतं पापमज्ञानाज्ज्ञानतोऽपि वा । अशून्यशयनात्सर्वं व्रतान्नाशं नयेत्पुमान्
ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜାଣିଶୁଣି ଆଠ ମାସରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ‘ଅଶୂନ୍ୟଶୟନ’ ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏହି ବ୍ରତେ ମନୁଷ୍ୟ ତାହାକୁ ବିନାଶକୁ ନେଇଯାଏ।
Verse 36
पुत्रहीना च या नारी काकवन्ध्या च या भवेत् । विधवा या करोत्येतद्व्रतमेवं समाहिता । तस्यास्तुष्टो जगन्नाथः कायशुद्धिं प्रयच्छति
ପୁତ୍ରହୀନା ନାରୀ ହେଉ କି ‘କାକବନ୍ଧ୍ୟା’ ହେଉ, କିମ୍ବା ବିଧବା—ଯଦି ସେ ଏଭଳି ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ତେବେ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାକୁ କାୟଶୁଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 37
न तस्या जायते बुद्धिः कदाचित्पापसंभवा । न कामोपहता बुद्धिः कथंचिदपि जायते
ତାହାରେ ପାପଜନିତ ବୁଦ୍ଧି କେବେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ; ଏବଂ କାମନାରେ ଆହତ ଚିତ୍ତବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ତାହାରେ ଜନ୍ମେନାହିଁ।
Verse 38
कुमारिकापि या सम्यग्व्रतमेतत्समाचरेत् । सा पतिं लभते विप्राः कुलीनं रूपसंयुतम्
ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଯେ କୁମାରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତକୁ ଯଥାବିଧି ଆଚରେ, ସେ କୁଳୀନ ଓ ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ପତିକୁ ପାଏ।
Verse 39
निष्कामः कुरुते यस्तु व्रतमेतत्समाहितः । चातुर्मास्युद्भवानां च नियमानां फलं लभेत्
ଯେ ନିଷ୍କାମ ହୋଇ ସମାହିତଚିତ୍ତରେ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିୟମମାନଙ୍କର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଲଭେ।
Verse 265
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये जलशाय्युपाख्याने अशून्यशयनव्रतमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଜଲଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଅଶୂନ୍ୟଶୟନ-ବ୍ରତ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ପଞ୍ଚଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।