Adhyaya 260
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 260

Adhyaya 260

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶାଳଗ୍ରାମ-କଥାନକ ପ୍ରସଙ୍ଗର ଧାର୍ମିକ-ତତ୍ତ୍ୱ ଆଲୋଚନା ଆଗକୁ ବଢ଼େ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ସ୍ମରଣ କରାଇ ଲିଙ୍ଗ-ସ୍ୱରୂପର ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଶାଳଗ୍ରାମ-ରୂପେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ହରି-ହର (ବିଷ୍ଣୁ-ଶିବ) ଯୁଗଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳରେ ଆରାଧନା କରିବାକୁ ମହିମା କରାଯାଇଛି; ଏହାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ସାଧନା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସହିତ ଧର୍ମାଚରଣର ଆଧାର ଭାବେ ବେଦୋକ୍ତ କର୍ମ, ଇଷ୍ଟ-ପୂର୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ପଞ୍ଚାୟତନ ପୂଜା, ସତ୍ୟବାଦିତା ଓ ଲୋଭମୁକ୍ତ ଜୀବନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ନୈତିକ ଗଠନରେ ବିବେକ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଧ୍ୟାନକୁ ମୁଖ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ମନ୍ତ୍ର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଷୋଡଶୋପଚାରରେ ପୂଜା କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ରହିଛି; ଶେଷରେ ରାତି କଟିଗଲାପରେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶ୍ରବଣ-ପାଠ-ଉପଦେଶରେ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି ଦିଆଯାଇଛି।

Shlokas

Verse 1

गालव उवाच । इति ते कथितं सर्वं शालग्रामकथानकम् । महेश्वरस्य चोत्पत्तिर्यथा लिंगत्वमाप सः

ଗାଲବ କହିଲେ—ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାଳଗ୍ରାମର ସମଗ୍ର କଥା ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେ କିପରି ଲିଙ୍ଗରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ସବୁ କହିଦେଲି।

Verse 2

तस्माद्वरं लिंगरूपं शालग्रामगतं हरिम् । येऽर्चयंति नरा भक्त्या न तेषां दुःखयातनाः

ଏହେତୁ ଶାଳଗ୍ରାମରେ ଲିଙ୍ଗସଦୃଶ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯେମାନେ ଏଭଳି ପୂଜା କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖଦ ଯାତନା ନାହିଁ।

Verse 3

चातुर्मास्ये समायाते विशेषात्पूजयेच्च तौ । अर्चितौ यावभेदेन स्वर्गमोक्षप्रदायकौ

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଆସିଲେ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯବଦାଣା ପରିମାଣ ଅଳ୍ପ ଭେଦରେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚିତ ହେଲେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତା ହୁଅନ୍ତି।

Verse 4

देवौ हरिहरौ भक्त्या विप्रवह्निगवां गतौ । येऽर्चयंति महाशूद्र तेषां मोक्षप्रदोहरिः

ହରି-ହର ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା ଭକ୍ତିରେ ବିପ୍ର, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଓ ଗୋମାତାଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ। ହେ ମହାଶୂଦ୍ର, ଯେମାନେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ହରି ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 5

वेदोक्तं कारयेत्कर्म पूर्तेष्टं वेदतत्परः । पंचायतनपूजा च सत्यवादो ह्यलोलता

ବେଦନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦୋକ୍ତ କର୍ମ—ଇଷ୍ଟ ଓ ପୂର୍ତ୍ତ—ଉଭୟ କରୁ; ସହିତ ପଞ୍ଚାୟତନ ପୂଜା, ସତ୍ୟବାଦ ଏବଂ ଅଚଞ୍ଚଳ ସ୍ଥିରତାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁ।

Verse 6

विवेकादिगुणैर्युक्तः स शूद्रो याति सद्गतिम् । ब्रह्मचर्यं तपो नान्यद्द्वादशाक्षरचिंतनात् १

ବିବେକ ଆଦି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସଦ୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ତାହା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଚିନ୍ତନ ହିଁ ପରମ ତପ; ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାହିଁ।

Verse 7

मन्त्रैर्विना षोडश सोपचारैः कार्या सुपूजा नरकादिहंतुः । यथा तथा वै गिरिजापतेश्च कार्या महा शूद्र महाघहंत्री

ମନ୍ତ୍ର ବିନା ମଧ୍ୟ ଷୋଡଶୋପଚାର ସହିତ ସୁପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ନରକାଦି ଦୁର୍ଗତିକୁ ନାଶ କରେ। ସେହିପରି, ହେ ମହାଶୂଦ୍ର, ଗିରିଜାପତି ଶିବଙ୍କ ମହାପୂଜା କର; ଏହା ମହାପାପନାଶିନୀ।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । एवं कथयतोरेषा रजनी क्षयमाययौ । सच्छूद्रो गालवश्चैव शिष्यैश्च परिवारितः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବାବେଳେ ସେଇ ରାତ୍ରି ଶେଷ ହେଲା। ଏବଂ ସତ୍ଶୂଦ୍ର ଓ ଗାଲବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ।

Verse 9

स तेन पूजितो विप्रो ययौ शीघ्रं निजाश्रमम्

ତାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେଇ ବିପ୍ର ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 10

य इमं श्रुणुयान्मर्त्यो वाचयेत्पाठयेच्च वा । श्लोकं वा सर्वमपि च तस्य पुण्यक्षयो न हि

ଯେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ଏହାକୁ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ନିଜେ ପାଠ କରେ, କିମ୍ବା ପାଠ କରାଏ—ଏକ ଶ୍ଲୋକ ହେଉ କି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ—ତାହାର ପୁଣ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 260

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये पैजवनोपाख्याने षष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମା-ନାରଦ ସମ୍ବାଦରେ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପୈଜବନ ଉପାଖ୍ୟାନ ସହିତ, ଦୁଇଶେ ଷାଠିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।