Adhyaya 26

Verse 1

। सूत उवाच । यत्पूर्वापरसीमान्तं तन्मया संप्रकीर्तितम् । दक्षिणोत्तरसंभूतं तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମର ସୀମାନ୍ତକୁ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗର ବିସ୍ତାର ଓ ସୀମାରେଖା ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିବି।

Verse 2

अस्ति भूभितले ख्याता मधुराख्या महापुरी । नानाविप्रसमाकीर्णा यमुनातटसंश्रया

ପୃଥିବୀରେ ‘ମଧୁରା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ମହାପୁରୀ ଅଛି; ସେଠାରେ ନାନା ବିପ୍ରମାନେ ଭିଡ଼ିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଯମୁନା ତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 3

तस्यामासीद्द्विजश्रेष्ठो गोकर्ण इति विश्रुतः । वेदाध्ययनसंपन्नः सर्वशास्त्रविचक्षणः

ସେହି ନଗରୀରେ ‘ଗୋକର୍ଣ୍ଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ସେ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଚକ୍ଷଣ ଥିଲେ।

Verse 4

अथापरोऽस्ति तन्नामा तत्र विप्रो वयोऽन्वितः । सोऽपि च ब्राह्मणः श्रेष्ठः सर्वविद्यासु पारगः

ତାପରେ ସେଠାରେ ସେହି ନାମଧାରୀ ଆଉ ଜଣେ ବିପ୍ର ଥିଲେ, ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ; ସେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 5

कस्यचित्त्वथकालस्य यमः प्राह स्वकिंकरम् । ऊर्ध्वकेशं सुरक्ताक्षं कृष्णदन्तं भयानकम्

ଏକ ସମୟରେ ଯମରାଜ ନିଜ କିଙ୍କରକୁ କହିଲେ—ଯାହାର କେଶ ଉପରକୁ ଉଠିଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଦାନ୍ତ କଳା, ଏବଂ ରୂପ ଭୟାନକ ଥିଲା।

Verse 6

अद्य गच्छ द्रुतं दूत मथुराख्यां महापुरीम् । आनयस्व द्विजश्रेष्ठं तस्यां गोकर्णसंज्ञकम्

ଆଜି ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ହେ ଦୂତ, ମଥୁରା ନାମକ ମହାପୁରୀକୁ। ସେଠାର ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ‘ଗୋକର୍ଣ୍ଣ’ଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।

Verse 7

तस्यायुषः क्षयो जातो मध्याह्नेऽद्यतने दिने । त्याज्योऽन्योऽस्ति च तत्रैव चिरायुस्तादृशो द्विजः

ଆଜିର ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ତାହାର ଆୟୁଷ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୋଇ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଚିରାୟୁ ଦ୍ୱିଜ ଅଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

Verse 8

सूत उवाच । अथ दूतो द्रुतं गत्वा तां पुरीं यमशासनात् । विभ्रमादानयामास गोकर्णं च चिरायुषम्

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ଦୂତ ଯମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶୀଘ୍ର ସେହି ପୁରୀକୁ ଯାଇ, ଭ୍ରମବଶତଃ ଚିରାୟୁ ଗୋକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଣିଲା।

Verse 9

ततः कोपपरीतात्मा यमः प्रोवाच किंकरम् । दीर्घायुरेष आनीतो धिक्पाप किमिदं कृतम्

ତାପରେ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ଯମ ସେବକଙ୍କୁ କହିଲେ—ଏହିଜଣ ତ ଦୀର୍ଘାୟୁ; ଧିକ୍ ପାପୀ! ଏ କଣ କରିଲୁ?

Verse 10

तस्मात्प्रापय तत्रैव यावदस्य च बन्धुभिः । नो गात्रं दह्यते शोकात्सुसमिद्धेन वह्निना

ଏହେତୁ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ପଠାଇଦେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୋକେ ଦଗ୍ଧ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ ସୁସମିદ્ધ ଅଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଦହନ କରିନଦିଅନ୍ତି।

Verse 11

ब्राह्मण उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि दिष्ट्या प्राप्तोस्मि तेंऽतिकम् । वांछमानः सदा मृत्युं दारिद्र्येण कदर्थितः

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ମୁଁ ଆଉ ସେଠାକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମୁଁ ସଦା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଛି।

Verse 12

यम उवाच । निमिषेणापि नो मर्त्यमानयामि महीतलात् । आयुःशेषेण विप्रेन्द्र पूर्णेनाथ त्यजामि न

ଯମ କହିଲେ—ଏକ ନିମିଷ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟକୁ ପୃଥିବୀତଳରୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁଷ୍ୟର ଶେଷ ଭାଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଅବଧି ମୁଁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେହତ୍ୟାଗ କରାଏ ନାହିଁ।

Verse 13

तत एव हि मे नाम धर्मराज इति स्मृतम् । समत्वात्सर्वजंतूनां पक्षपातविवर्जनात्

ସେହି କାରଣରୁ ମୋ ନାମ ‘ଧର୍ମରାଜ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବୀ ଓ ପକ୍ଷପାତରହିତ।

Verse 14

तस्माद्गच्छ गृहं विप्र यावद्गात्रं न दह्यते । बंधुभिस्तव शोकार्तैर्नाधुना तत्र ते स्थितिः

ଏହେତୁ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୋର ଦେହ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦହିତ ହୋଇନାହିଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଘରକୁ ଯାଅ। ତୋର ବନ୍ଧୁମାନେ ଶୋକାକୁଳ; ଏବେ ସେଠାରେ ତୋର ରହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 15

प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं वरं ब्राह्मणसत्तम । न वृथा दर्शनं मे स्यात्कथंचिदपि देहिनाम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମ, ତୋର ମନୋଭିଷ୍ଟ ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କର। କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ଦର୍ଶନ ନିଷ୍ଫଳ ନ ହେଉ।

Verse 16

ब्राह्मण उवाच । अवश्यं यदि गंतव्यं मया देव गृहं पुनः । तन्ममाचक्ष्व पृच्छामि वरश्चैष भवेन्मम

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଯଦି ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ, ତେବେ ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କହ; ମୁଁ ଏହିଟି ହିଁ ପଚାରୁଛି—ଏହିଟି ମୋର ବର ହେଉ।

Verse 17

एते ये नरका रौद्राः सेविताः पापकर्मभिः । दृश्यंते वद कः केन कर्मणा सेव्यते जनैः

ଏହି ଭୟଙ୍କର ନରକଗୁଡ଼ିକ ପାପକର୍ମର ଫଳ—ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛି। କହନ୍ତୁ: କେଉଁ କର୍ମରେ କିଏ କେଉଁ ନରକ ଭୋଗ କରେ?

Verse 18

यम उवाच । असंख्या नरका विप्र यथा प्राणिगणाः क्षितौ । कृत्स्नशः कथितुं शक्या नैववर्षशतैरपि

ଯମ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର! ନରକ ଅସଂଖ୍ୟ, ଯେପରି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀଗଣ ଅସଂଖ୍ୟ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବା ଶତବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 19

कीर्तयिष्यामि तेषां ते प्राधान्येन द्विजोत्तम । एकविंशतिसंख्या ये पापिलोककृते कृताः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ପାପୀଲୋକ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ, ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକୋଇଶି।

Verse 20

आद्योऽयं रौरवो नाम नरको द्विजसत्तम । प्रतप्ततैलकुंभेषु पच्यंते यत्र जंतवः

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ପ୍ରଥମ ନରକ ‘ରୌରବ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତପ୍ତ ତେଲରେ ଭରା କୁମ୍ଭ/କଡାହିରେ ପକାଯାନ୍ତି।

Verse 21

हा मातस्तात पुत्रेति प्रकुर्वंति सुदारुणम् । परपाकरताः क्षुद्राः परद्रव्या पहारकाः

“ହା ମା! ହା ବାପା! ହା ପୁଅ!” ବୋଲି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରନ୍ତି—ଯେମାନେ କ୍ଷୁଦ୍ରଚିତ୍ତ, ପରପୀଡାରେ ରତ ଓ ପରଧନ ଅପହରଣକାରୀ।

Verse 22

द्वितीय एष विप्रेंद्र महारौरवसंज्ञितः । कृतघ्नैः सेव्यते नित्यं तथा च गुरुतल्पगैः

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ନରକ ‘ମହାରୌରବ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କୃତଘ୍ନମାନେ ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ ବସନ୍ତି, ଏବଂ ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 23

रोरूयमाणैर्दाहार्तैः पच्यमानै र्हविर्भुजा । खंडशः क्रियमाणैश्च तीक्ष्णशस्त्रैरनेकधा

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ରୋଦନ କରନ୍ତି, ଦାହଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ; ହବିଭୁଜ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ‘ପକାଯାନ୍ତି’ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରରେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଖଣ୍ଡ-ଖଣ୍ଡ କରାଯାନ୍ତି।

Verse 24

तृतीयोंऽधतमोनाम नरकः सुभयावहः । अत्र ये पुरुषा यांति तांश्च वक्ष्यामि सुद्विज

ତୃତୀୟ ନରକ ‘ଅନ୍ଧତମସ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାବହ। ହେ ସୁଦ୍ୱିଜ! ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କହିବି।

Verse 26

चतुर्थोऽयं प्रतप्ताख्यो नरकः संप्रकीर्तितः । अत्र ते यातनां भुक्त्वा तथा शुद्धा भवंति च

ଏହି ଚତୁର୍ଥ ନରକ ‘ପ୍ରତାପ୍ତ’ (ଦଗ୍ଧ) ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ସେଠାରେ ଯାତନା ଭୋଗି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କର୍ମକ୍ଷୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 27

यैः कृता सततं निंदा गुरुदेवतपस्वि नाम् । तेषामुत्पाट्यते जिह्वा जाताजाताऽत्र भूरिशः

ଯେମାନେ ସଦା ଗୁରୁ, ଦେବତା ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଜିଭ ଏଠାରେ ବାରମ୍ବାର, ଅନେକଥର ଉପାଡ଼ି ନିଆଯାଏ।

Verse 28

एषोऽन्यः पंचमो नाम सुप्रसिद्धो विदारकः । मित्रद्रोहरताश्चात्र च्छिद्यंते करपत्रकैः

ଏହା ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚମ ନରକ, ‘ବିଦାରକ’ ନାମେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏଠାରେ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହରେ ରତ ଲୋକେ କରପତ୍ରକ-ସଦୃଶ ଧାରାଳ ପତ୍ର-ଖଡ଼୍ଗରେ କାଟାଯାନ୍ତି।

Verse 29

दुष्टेन चक्षुषा दृष्टाः परदारा नराधमैः । सुलोहास्याः खगास्तेषां हरंत्यत्र विलोचने

ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା ନରାଧମମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଏଠାରେ ଲୋହ ଠୁଣ୍ଟ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଛିଣ୍ଡି ନେଇଯାନ୍ତି।

Verse 30

प्राणांतिकं पुरा दत्तं यैर्दुःखं प्राणिनां नरैः । अपराधं विना तेऽत्र पच्यंते वालुकोत्करैः

ଯେମାନେ ପୂର୍ବେ ନିରପରାଧ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଣାନ୍ତକ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ତପ୍ତ ବାଲୁକାର ଢେର ଉପରେ ‘ପକାଯାନ୍ତି’।

Verse 31

बीभत्सुरिति विख्यातः सप्तमो नरकाधमः । मूत्रामेध्य समाकीर्णः समंतादतिगर्हितः

ସପ୍ତମ, ନରକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧମ, ‘ବୀଭତ୍ସୁ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ; ଏହା ମୂତ୍ର ଓ ଅଶୁଚିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘୋର ଘୃଣିତ।

Verse 32

राजगामि च पैशुन्यं यैः कृतं सुदुरात्मभिः । अमेध्यपूर्णवक्त्रास्ते धार्यंतेऽत्र नराधमाः

ଯେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ରାଜା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ଚୁଗୁଲି‑ନିନ୍ଦା କରିଛନ୍ତି, ସେ ନରାଧମମାନେ ଏଠାରେ ଅପବିତ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ ସହ ବନ୍ଧିତ ରହନ୍ତି।

Verse 33

कुत्सितोनाम विख्यातो द्विजायं चाष्टमोऽधमः । श्लेष्ममूत्राभिसंपूर्णैस्तथा गन्धैश्च कुत्सितैः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅଷ୍ଟମ ଅଧମ ନରକ ‘କୁତ୍ସିତ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାହା କଫ‑ମୂତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଘୃଣିତ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥାଏ।

Verse 34

गुरुदेवातिथिभ्यश्च स्वभृत्येभ्यो विशेषतः । अदत्त्वा भोजनं यैस्तु कृतं तेऽत्र व्यवस्थिताः

ଯେମାନେ ଗୁରୁ, ଦେବତା, ଅତିଥି ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ନିଜ ଆଶ୍ରିତ‑ସେବକମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ନ ଦେଇ ସ୍ୱୟଂ ଭୋଜନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡଭୋଗ ପାଇଁ ରହନ୍ତି।

Verse 35

एष दुर्गमनामा च नवमो द्विजसत्तम । तीक्ष्णकंटकसंकीर्णः सर्पवृश्चिकसंकुलः

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ଏହି ନବମ ନରକ ‘ଦୁର୍ଗମ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଣ୍ଟକରେ ଭରିଥାଏ ଏବଂ ସର୍ପ‑ବିଛୁରେ ସଙ୍କୁଳ।

Verse 36

एकसार्थप्रयाताय क्षुत्क्षामायावसीदते । अदत्त्वा भोजनं यैश्च कृतं तेऽत्र व्यवस्थिताः

ଏକ ସାର୍ଥ ସହ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା, ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଢଳିପଡୁଥିବା ପଥିକକୁ ଭୋଜନ ନ ଦେଇ ଯେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଭୋଜନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 37

दशमोऽयं सुविख्यातो नरको नामदुः सहः । तप्तलोहमयैः स्तंभैः समंतात्परिवारितः

ଏହି ଦଶମ ନରକ ‘ଦୁଃସହ’ ନାମରେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଚାରିଦିଗରୁ ତପ୍ତ ଲୋହାର ସ୍ତମ୍ଭମାନେ ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।

Verse 38

ये पापाः परदारेषु रक्ता मिष्टामिषेषु वा । तप्तलोहमयान्स्तंभांस्तेऽत्रालिंगंति मानवाः

ଯେ ପାପୀ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ, କିମ୍ବା ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଓ ମାଂସରେ ଲିପ୍ତ—ସେମାନେ ଏଠାରେ ତପ୍ତ ଲୋହାର ସ୍ତମ୍ଭକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 39

एकादशोऽपरश्चायमाकर्षाख्यः प्रकीर्तितः । नरको विप्रशार्दूल तप्तसंदंशसंकुलः

ହେ ବିପ୍ରଶାର୍ଦୂଳ! ଏହି ଅନ୍ୟ—ଏକାଦଶ—ନରକ ‘ଆକର୍ଷ’ ନାମରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଏହା ତପ୍ତ ସଣ୍ଡଶ ଓ ଚିମ୍ଟାରେ ସଂକୁଳ।

Verse 40

स्त्रीविप्रगुरुदेवानां वित्तं चाश्नंति ये नराः । संदंशैरपि कृष्यंते तत्र तप्तैः समंततः

ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ଧନକୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଅଥବା ଅପହରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତପ୍ତ ସଣ୍ଡଶରେ ଟାଣି ନିଆଯାନ୍ତି।

Verse 41

संदंशो द्वादशश्चायं तथाऽभक्ष्यप्रभक्षकाः । लोहदंतमुखैर्गृधैर्भक्ष्यंतेऽत्र नराधमाः

ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ନରକ ‘ସଣ୍ଡଶ’। ଏଠାରେ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ନରାଧମମାନେ ଲୋହାଦନ୍ତ ଓ ଲୋହାମୁଖ ଥିବା ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 42

एष त्रयोदशोनाम सुविख्यातो नियंत्रकः । समंतात्कृमिभिर्व्याप्तस्तथा च दृढबन्धनैः

ଏହି ତ୍ରୟୋଦଶ ନରକ ‘ନିୟନ୍ତ୍ରକ’ ନାମରେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ସମସ୍ତଦିଗରେ କୃମିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ଦୃଢ଼, ଅଚଳ ବନ୍ଧନରେ ଘେରା।

Verse 43

न्यासापहारकाः पापास्तत्र बद्धाश्च बंधनैः । कृमिवृश्चिक कीटाद्यैर्भक्ष्यते द्विजसत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନ୍ୟାସ (ଅମାନତ) ଅପହରଣ କରୁଥିବା ପାପୀମାନେ ସେଠାରେ ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧା ରହନ୍ତି; କୃମି, ବିଛା ଓ ଅନ୍ୟ ଦଂଶକ କୀଟ ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି।

Verse 44

तथा चतुर्दशोनाम नरकोऽधोमुखः स्थितः । नरकाणां समस्तानामेष रौद्रतमाकृतिः

ଏହିପରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ନରକ ‘ଅଧୋମୁଖ’ ନାମରେ ଅଛି; ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମୁହଁ ତଳକୁ କରି ଉଲଟା ରଖାଯାଏ। ସମସ୍ତ ନରକମଧ୍ୟରେ ଏହାର ଆକୃତି ସର୍ବାଧିକ ଭୟଙ୍କର।

Verse 45

अत्र चाधोमुखा बद्धा वृक्षशाखावलंबिताः । पच्यंते वह्निनाऽधस्ताद्ब्रह्मघ्ना ये च मानवाः

ଏଠାରେ ମୁହଁ ତଳକୁ କରି ବାନ୍ଧି, ଗଛର ଶାଖାରେ ଝୁଲାଇ ରଖାଯାଏ; ଯେ ମାନବ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ସେମାନେ ତଳଦିଗରୁ ଅଗ୍ନିରେ ପଚାଯାନ୍ତି।

Verse 46

यूकामत्कुणदंशाद्यैः संकीर्णोऽयं द्विजोत्तम । नरको भीषणो नाम ख्यातः पञ्चदशो महान्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହି ପ୍ରଦେଶ ଉକୁଣି, ଖଟମଲ, ମଶା ଆଦିରେ ଠସାଠସି। ଏହି ମହା ପଞ୍ଚଦଶ ନରକ ‘ଭୀଷଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 47

कूटसाक्ष्यरतानां च तथैवानृतवादिनाम् । अत्राश्रयो मया दत्तस्तथान्येषां कुकर्मिणाम्

କୂଟସାକ୍ଷ୍ୟରେ ରତ ଓ ସଦା ଅନୃତ କହୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ତଥା ଅନ୍ୟ କୁକର୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ଏଠାରେ ମୁଁ ବନ୍ଧନସ୍ଥାନର ଆଶ୍ରୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛି।

Verse 49

एष षोडश उद्दिष्टो नरको नाम क्षुद्रदः । युधार्तैर्मानवैर्व्याप्तः समंताद्द्विजसत्तम

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ଏହା ଷୋଡଶମ ନରକ ବୋଲି ‘କ୍ଷୁଦ୍ରଦ’ ନାମରେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଯୁଦ୍ଧପୀଡିତ ମାନବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏହାକୁ ଭରି ରହିଛନ୍ତି।

Verse 50

तथा सप्तदशश्चायं क्षाराख्यो नरकः स्मृतः । सुक्षारेण समाकीर्णः सर्वप्राणिभयावहः

ତଥା ଏହା ସପ୍ତଦଶମ ନରକ ‘କ୍ଷାର’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦହନଶୀଳ କ୍ଷାରରେ ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ।

Verse 51

व्रतभंगकरा ये च ये च पाषण्डिनो नराः । तेऽत्रागत्य शितैः शस्त्रैः पिष्यंते पापकृत्तमाः

ଯେମାନେ ବ୍ରତଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ପାଷଣ୍ଡୀ ହୋଇ ଧର୍ମବିରୋଧୀ ପଥ ଧରନ୍ତି—ସେହି ପାପକୃତ୍ତମମାନେ ଏଠାକୁ ଆସି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପିଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 52

एष चाष्टादशो नाम कथितश्च निदाघकः । ज्वलितांगारसंकीर्णो दुःसेव्यः सर्वदेहिनाम्

ଏହା ଅଷ୍ଟାଦଶମ ‘ନିଦାଘକ’ ନାମକ ନରକ ବୋଲି କଥିତ; ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ।

Verse 53

दूषयंति च ये शास्त्रं काव्यं विप्रं च कन्यकाम् । अंगारांतः स्थितातेऽत्र ध्रियंते मानवा द्विज

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର, କାବ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କନ୍ୟାକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟରେ ଧରାଯାନ୍ତି।

Verse 54

एकोनविंशतिश्चायं प्रख्यातः कूटशाल्मलिः । सुतीक्ष्णकंटकाकीर्णः समंताद्द्विजसत्तम ।ा

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ଏହା ଉଣେଇଶତମ ନରକ, ‘କୂଟଶାଲ୍ମଲି’ ନାମେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣ କଣ୍ଟକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 56

एष विंशतिमो नाम नरको द्विजसत्तम । असिपत्रवनाख्यश्च कष्टसेव्यो दुरात्मभिः

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ଏହା ବିଶତମ ନରକ, ‘ଅସିପତ୍ରବନ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସହ, ଦୁରାତ୍ମମାନେ ମାତ୍ର ଭୋଗନ୍ତି।

Verse 57

अत्र यांति नरा विप्र पररंध्रनिरीक्षकाः । कूटकर्मरता ये च शास्त्रविक्रयकारकाः

ହେ ବିପ୍ର! ଏଠାକୁ ସେମାନେ ଯାଆନ୍ତି ଯେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଗୁପ୍ତରେ ଖୋଜନ୍ତି, କୂଟକର୍ମରେ ରତ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ବିକ୍ରୟ କରି ବ୍ୟବସାୟ କରନ୍ତି।

Verse 58

एकविंशतिमा चैषा नाम्ना वैतरणी नदी । सर्वैरेव नरैर्गम्या धर्मपापानुयायिभिः

ଏହା ଏକବିଂଶତମ—‘ବୈତରଣୀ’ ନାମକ ନଦୀ; ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବେ କି ପାପକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବେ, ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଏହାକୁ ଗମନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 59

मृत्युकाले समुत्पन्ने धेनुं यच्छंति ये नराः । तस्या लांगूलमाश्रित्य तारयंति सुखेन च

ମୃତ୍ୟୁକାଳ ଆସିଲେ ଯେ ନରମାନେ ଧେନୁଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ଗାଈର ପୁଛକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସହଜରେ ପାର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 60

अदत्त्वा गां च ये मर्त्या म्रियंते द्विजसत्तम । तीर्त्वा हस्तादिभिर्दुर्गा त इमां संतरंति च

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଗୋଦାନ ନକରି ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ହାତପା ଆଦିରେ ନିଜେ କଷ୍ଟେ ସେଇ ଦୁର୍ଗମ ଧାରାକୁ ପାର କରନ୍ତି।

Verse 61

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तम । विस्तरेण तव प्रीत्या स्वरूपं नरकोद्भवम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ତାହା ସବୁ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତିରେ ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି—ନରକଜନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ସ୍ୱରୂପ ସହିତ।

Verse 62

तस्माद्गच्छ गृहं शीघ्रं यावद्गात्रं न दह्यते । बन्धुभिस्तव शोकार्तैर्गृहीत्वा वांछितं धनम्

ଏହିହେତୁ ଦେହ ଦହନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ଯାଅ; ଶୋକାକୁଳ ବନ୍ଧୁମାନେ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ ଉଠାଇନେବେ।

Verse 63

ब्राह्मण उवाच । यदि देव मया सम्यग्गंतव्यं निजमंदिरम् । तद्ब्रूहि कर्मणा येन नरकं याति नो नरः

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ଯଦି ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ କହନ୍ତୁ; କେଉଁ ଆଚରଣରେ ମନୁଷ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ?

Verse 64

यम उवाच । तीर्थयात्रापरो नित्यं देवतातिथिपूजकः । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च न याति नरकं नरः

ଯମ କହିଲେ—ଯେ ନିତ୍ୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରେ ଓ ଅତିଥି-ସତ୍କାର କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ ଓ ଶରଣଦାତା—ସେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 65

परोपकारसंयुक्तो नित्यं जपपरायणः । स्वाध्यायनिरतश्चैव न याति नरकं द्विज

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେ ପରୋପକାରରେ ଯୁକ୍ତ, ନିତ୍ୟ ଜପରେ ପରାୟଣ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ—ସେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 66

वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च । यः करोति नरो नित्यं नरकं न स पश्यति

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ବାପି, କୂପ, ତଡାଗ ଆଦି କରାଏ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରେ—ସେ ନରକକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 67

हेमंते वह्निदो यः स्यात्तथा ग्रीष्मे जलप्रदः । वर्षास्वाश्रयदो यश्च नरकं न स पश्यति

ଯେ ହେମନ୍ତରେ ଅଗ୍ନି/ଉଷ୍ଣତା ଦାନ କରେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜଳ ଦେଏ, ଓ ବର୍ଷାକାଳରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଏ—ସେ ନରକକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 68

व्रतोपवाससंयुक्तः शांतात्मा विजितेंद्रियः । ब्रह्मचारी सदा ध्यानी नरकं याति नो नरः

ଯେ ବ୍ରତ-ଉପବାସରେ ଯୁକ୍ତ, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଓ ସଦା ଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠ—ସେ ମନୁଷ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 69

अन्नप्रदो नरो यः स्याद्विशेषेण तिलप्रदः । अहिंसानिरतश्चैव नरकं न स पश्यति

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ନଦାନ କରେ—ବିଶେଷତଃ ତିଳଦାନ କରେ—ଏବଂ ଅହିଂସାରେ ନିରତ ରହେ, ସେ ନରକ ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 70

वेदाध्ययनसंपन्नः शास्त्रासक्तः सुमृष्टवाक् । धर्माख्यानपरो नित्यं नरकं न स पश्यति

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆସକ୍ତ, ସୁସଂସ୍କୃତ ବାଣୀଧାରୀ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମକଥା-ପ୍ରବଚନରେ ତତ୍ପର—ସେ ନରକ ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 71

ब्राह्मण उवाच । एतन्मूर्खोऽपि जानाति शुभकर्मकरः पुमान् । न याति नरकं स्वर्गे तथा पापक्रियारतः

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ଏହା ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ—ଯେ ପୁରୁଷ ଶୁଭକର୍ମ କରେ ସେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଯେ ପାପକ୍ରିୟାରେ ରତ, ତାହାର ଫଳ ବିପରୀତ।

Verse 72

तस्मादशुभकर्मापि कर्मणा येन पातकम् । स्वल्पेनापि निहन्त्याशु याति स्वर्गं नरस्ततः

ଏହେତୁ ଅଶୁଭ କର୍ମରେ କଲୁଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସେ ପାତକକୁ ଶୀଘ୍ର—ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ—ନାଶ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।

Verse 73

तन्मेब्रूहि सुरश्रेष्ठ व्रतं नियममेव वा । तीर्थं वा जपहोमं वा सर्वलोकसुखावहम्

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋତେ କୁହ—ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ଦେଇଥିବା କୌଣସି ବ୍ରତ କିମ୍ବା ନିୟମ, ଅଥବା ତୀର୍ଥ, କିମ୍ବା ଜପ-ହୋମ।

Verse 74

यम उवाच । अत्र ते सुमहद्गुह्यं कीर्तयिष्ये द्विजोत्तध । गोपनीयं प्रयत्नेन वचनान्मम सर्वदा

ଯମ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟ କହିବି। ମୋର ଏହି ବଚନକୁ ସଦା ଯତ୍ନରେ ଗୋପନ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।

Verse 75

महापातकयुक्तोऽपि पुरुषो येन कर्मणा । अनुष्ठितेन नो याति नरकं क्लेशकारकम्

ମହାପାତକରେ ଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଯେ କର୍ମକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ କ୍ଲେଶକାରକ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 76

आनर्तविषये रम्यं सर्वतीर्थमयं शुभम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं महापातकनाशनम्

ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶରେ ଏକ ରମ୍ୟ ଓ ଶୁଭ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି—ହାଟକେଶ୍ୱରଜ—ଯାହା ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ ଏବଂ ମହାପାତକନାଶକ।

Verse 77

तत्रैकमपि मासार्धं यो भक्त्या पूजयेद्धरम् । स सर्वपापयुक्तोऽपि शिवलोके महीयते

ସେଠାରେ ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ଅର୍ଧମାସ ମଧ୍ୟ ହର (ପ୍ରଭୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସର୍ବପାପଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 78

तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा त्वमाराधय शंकरम् । येन गच्छसि निर्वाणं दशभिः पुरुषैः सह

ଏହେତୁ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଇ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦଶଜଣ ପୁରୁଷ ସହିତ ନିର୍ବାଣ (ମୋକ୍ଷ) ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 79

सूत उवाच । उपदेशं समाकर्ण्य स यदा प्रस्थितो गृहम् । धर्मराजस्य संहष्टो मधुरां नगरीं प्रति

ସୂତ କହିଲେ—ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସେ ଯେତେବେଳେ ଘରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାକୁ ମଧୁରା ନଗରୀ ପ୍ରତି ପଠାଗଲା।

Verse 80

तावद्द्वितीयं गो कर्णं दूत आदाय संगतः । दर्शयामास धृत्वाग्रे धर्मराजस्य सत्वरम्

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ନେଇ ଆସି, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୀଘ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 81

ततः प्रोवाच तं दूतं धर्मराजः प्रहर्षितः । गोकर्णं पुरतो दृष्ट्वा द्वितीयं प्रस्थितं गृहम्

ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୋକର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଖି, ପ୍ରସ୍ଥିତ ସେଇ ଦୂତକୁ କହିଲେ।

Verse 82

यस्मात्कालात्ययं कृत्वाऽनीतोऽयं ब्राह्मणस्त्वया । तस्मादेनमपि क्षिप्रं द्वितीयेन समं त्यज

ତୁମେ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଆଣିଛ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟଜନଙ୍କ ସମାନ ଭାବେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର।

Verse 83

ततस्तौ तत्क्षणान्मुक्तौ गोकर्णौ ब्राह्मणौ समम् । स्वंस्वं कलेवरं प्राप्य सहसाथ समन्वितौ

ତାପରେ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ଉଭୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନଭାବେ ଏକାସାଥି ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ନିଜ ନିଜ ଦେହ ପାଇ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 84

ततः स कथयामास गोकर्णः प्रथमो द्विजः । यमोपदेशसंजुष्टो द्वितीयाय सविस्तरम्

ତାପରେ ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱିଜ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଯମଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।

Verse 85

ततो गृहं परित्यज्य गोकर्णौ द्वावपि स्थितौ । देवतायतनैर्व्याप्तं क्षेत्रं दृष्ट्वाऽखिलं ततः

ତାପରେ ଘର ତ୍ୟାଗ କରି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମର ସେଇ ଦୁଇଜଣ ସେଠାରେ ରହିଲେ। ଦେବାଳୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ସେ ସମଗ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖି ତାହାର ପବିତ୍ରତା ବୁଝିଲେ।

Verse 86

लिंगे संस्थापिते ताभ्यां सीमांते दक्षिणोत्तरे । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं संप्राप्य तपसि द्रुतम्

ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଦକ୍ଷିଣ-ଉତ୍ତର ସୀମାନ୍ତରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ପରେ ହାଟକେଶ୍ୱର-ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ଶୀଘ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଲେ।

Verse 87

ततः शिवं समाराध्य तपः कृत्वा यथोचितम् । सशरीरौ दिवं प्राप्तौ तत्प्रभावाद्विजोत्तमाः

ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କରି ଓ ନିୟମାନୁସାରେ ତପ କରି, ସେହି ପ୍ରଭାବରୁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେହସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 88

ताभ्यां मार्गचतुर्दश्यां कृष्णायां जागरः कृतः । यः करोति नरो भक्त्या स गच्छति शिवालयम्

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେମାନେ ଜାଗର କଲେ। ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ଏପରି ଜାଗର କରେ, ସେ ଶିବଧାମକୁ ଯାଏ।

Verse 89

अपुत्रो लभते पुत्रान्धनार्थी धनमाप्नुयात् । निष्कामस्तु पुनर्मोक्षं नरो याति न संशयः

ଅପୁତ୍ର ଲୋକ ପୁତ୍ର ପାଏ, ଧନାର୍ଥୀ ଧନ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। କିନ୍ତୁ ନିଷ୍କାମ ନର ମୋକ୍ଷ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 90

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं सीमांतं द्विजसत्तमाः । क्षेत्रस्यास्य प्रमाणं च विस्तरेण चतुर्दिशम्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ସୀମା ଏବଂ ଚାରି ଦିଗରେ ତାହାର ବିସ୍ତାରକୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି।

Verse 91

अत्रांतरे नरा ये च निवसंति द्विजोत्तमाः । कृषिकर्मोद्यताश्चापि यांति ते परमां गतिम् । किं पुनर्नियतात्मानः शांता दांता जितेंद्रियाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଭିତରେ ଯେ ଲୋକେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ କୃଷିକର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି; ତେବେ ନିୟତାତ୍ମା, ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କ’ଣ କହିବା!

Verse 92

अपि कीटपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । तस्मिन्क्षेत्रे मृता यांति स्वर्गलोकं न संशयः

କୀଟପତଙ୍ଗ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ—ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ—ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 93

किं पुनर्ये नरास्तत्र कृत्वा प्रायोपवेशनम् । संन्यस्ताः श्रद्धयोपेता हृदयस्थे जनार्दने

ତେବେ ସେଠାରେ ଯେ ନରମାନେ ପ୍ରାୟୋପବେଶନ (ଉପବାସପୂର୍ବକ ଦେହତ୍ୟାଗ) କରନ୍ତି—ସନ୍ନ୍ୟସ୍ତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସମ୍ପନ୍ନ, ହୃଦୟସ୍ଥ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି—ସେମାନେ କେତେ ଧନ୍ୟ!

Verse 94

तस्मात्सर्व प्रयत्नेन तत्क्षेत्रं सेव्यमेव हि । विशेषेण कलौ प्राप्ते युगे पापसमावृते

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନିଶ୍ଚୟ ସେବନ ଓ ସେବା କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ ପାପାବୃତ କଳିଯୁଗ ଆସିଥିବା ଏହି ସମୟରେ।

Verse 95

नास्तिका भिन्नमर्यादा ये च विप्रस्य घातकाः । ते सर्वेऽत्र नरा नित्यमारुहंति पतंति च

ନାସ୍ତିକ, ଧର୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗକାରୀ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହାନି କରୁଥିବା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ ଉଠନ୍ତି ଓ ପଡ଼ନ୍ତି; ପୁନଃପୁନଃ ପତନ ଭୋଗନ୍ତି।

Verse 96

वापीकूपतडागेषु यत्रयत्र जलं द्विजाः । तत्रतत्र नरः स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ବାପୀ, କୂପ କିମ୍ବା ତଡ଼ାଗରେ ଜଳ ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 97

किं य्रज्ञैः किं वृथा दानैः क व्रतैः किं जपैरपि । वरं तत्र कृतो वासः क्षेत्रे स्वर्गमभीप्सुभिः

ଯଜ୍ଞରେ କ’ଣ? ବ୍ୟର୍ଥ ଦାନରେ କ’ଣ? ବ୍ରତରେ କ’ଣ, ଜପରେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ? ସ୍ୱର୍ଗକାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାସ କରିବାହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 98

एतत्पवित्रमायुष्यं मांगल्यं पापनाशनम् । हाटकेश्वरजक्षेत्रमाहात्म्यं शृण्वतां सदा

ହାଟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ସଦା ଶୁଣୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ପବିତ୍ରକର, ଆୟୁଷ୍ୟବର୍ଧକ, ମଙ୍ଗଳକର ଓ ପାପନାଶକ ଅଟେ।