Adhyaya 259

Verse 1

गालव उवाच । तस्मिंस्तु पतिते लिंगे योजनायामविस्तृते । विषादार्त्ता ऋषिगणास्तत्राजग्मुः सहस्रशः

ଗାଲବ କହିଲେ—ସେ ଲିଙ୍ଗ ପତିତ ହୋଇ ଏକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ହେଲାବେଳେ, ବିଷାଦାର୍ତ୍ତ ଋଷିଗଣ ସହସ୍ରଶଃ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 2

व्यलोकयन्त सर्वत्र दृष्ट्वा तत्र महेश्वरम् । नासौ दृष्टिपथे तेषां बभूव भयविह्वलः

ସେମାନେ ସର୍ବତ୍ର ଦେଖି ତାହାଁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ପଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।

Verse 3

वीर्यं वर्षसहस्राणि बहून्यपि सुसंचितम् । पृथिवीं सकलां व्याप्य स्थितं ददृशिरे द्विजाः

ବହୁ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଧରି ସୁସଞ୍ଚିତ ମହାବୀର୍ୟକୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 4

तद्दृष्ट्वा सुमहल्लिंगं रुधिराक्तं जलैः प्लुतम् । ब्राह्मणाः संशयगता दह्यमाना वसुन्धरा

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଲିଙ୍ଗକୁ ରକ୍ତଲିପ୍ତ ଓ ଜଳରେ ପ୍ଲୁତ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ଦେହଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ବସୁନ୍ଧରା ଯେନ ଦହିଯାଉଥିଲା।

Verse 5

तल्लिंगं तत्र संस्थाप्य चक्रुस्तां नर्मदां नदीम् । तज्जलं नर्मदारूपं ल्लिंगं चामरकण्टकम्

ସେଠାରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ସେମାନେ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ପ୍ରକଟ କଲେ। ସେହି ଜଳ ନର୍ମଦା-ସ୍ୱରୂପ ହେଲା, ଏବଂ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ‘ଅମରକଣ୍ଟକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 6

नरकं वारयत्येतत्सेवितं नरकापहम् । भूतग्रहाश्च सर्वेऽपि यास्यंति विलयं ध्रुवम्

ଏହି ତୀର୍ଥସେବା କରିଲେ ନରକକୁ ରୋକେ ଏବଂ ନରକଫଳକୁ ନାଶ କରେ। ତଥା ସମସ୍ତ ଭୂତ-ଗ୍ରହାଦି ବାଧା ନିଶ୍ଚୟ ଲୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 7

तत्र स्नात्वा जलं पीत्वा संतर्प्य च पितॄंस्तथा । सर्वान्कामानवाप्नोति मनुष्यो भुवि दुर्लभान्

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଜଳ ପାନ କରି, ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଭୁବନରେ ଦୁର୍ଲଭ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 9

लिंगानि नार्मदेयानि पूजयिष्यंति ये नराः । तेषां रुद्रमयो देहो भविष्यति न संशयः । चातुर्मास्ये विशेषेण लिंगपूजा महाफला । चातुर्मास्ये रुद्रजपं हरपूजा शिवे रतिः

ଯେ ନରମାନେ ନର୍ମଦା-ପ୍ରଦେଶର ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ରୁଦ୍ରମୟ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ମହାଫଳଦାୟି; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରଜପ, ହରପୂଜା ଓ ଶିବଭକ୍ତି ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 10

पंचामृतेन स्नपनं न तेषांगर्भवेदना । ये करिष्यंति मधुना सेचनं लिंगमस्तके

ଯେମାନେ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାପନ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଗର୍ଭବେଦନା (ଗର୍ଭସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୀଡା) ହେବ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେମାନେ ଲିଙ୍ଗର ମସ୍ତକରେ ମଧୁ ସେଚନ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳିବ।

Verse 11

तेषां दुःखसहस्राणि यास्यंति विलयं ध्रुवम् । दीपदानं कृतं येन चातु र्मास्ये शिवाग्रतः

ଯିଏ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପଦାନ କରେ, ତାହାର ସହସ୍ର ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚୟ ଲୟ ପାଏ।

Verse 12

कुलकोटिं समुद्धृत्य स्वेच्छया शिवलोकभाक् । चन्दनागुरुधूपैश्च सुश्वेतकुसुमैरपि

ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗରୁ ଧୂପ, ଶୁଭ୍ର କୁସୁମଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାବଳରେ ଶିବଲୋକ ପାଇ ଏକ କୋଟି କୁଳର ଉଦ୍ଧାର କରେ।

Verse 13

नर्मदाजललिंगं ये ह्यर्च यिष्यंति ते शिवाः । शिला हरत्वमापन्नाः प्राणिनामपि का कथा

ଯେମାନେ ନର୍ମଦାଜଳ-ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବତୁଲ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଶିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିତ୍ୱ (ମୁକ୍ତି/ଦିବ୍ୟାବସ୍ଥା) ପାଉଥିଲେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ!?

Verse 14

तत्संभूतं महालिंगं जलधारणसंयुतम् । पूजयित्वा विधानेन चातुर्मास्ये शिवो भवेत्

ଏପରି ଉତ୍ପନ୍ନ, ଜଳଧାରଣ/ଜଳଧାରାଯୁକ୍ତ ସେଇ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିଲେ ଶିବଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 15

चातुर्मास्ये ये मनुजा नर्मदाऽमरकण्टके । तीर्थे स्नास्यंति नियतास्तेषां वासस्त्रिविष्टपे

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ନିୟମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ନର୍ମଦାର ଅମରକଣ୍ଟକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ବାସ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)ରେ ହୁଏ।

Verse 16

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ते द्विजास्तत्र स्थाप्य लिंगं यथाविधि । अमरकण्टकतीर्थे नर्मदां च महानदीम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ଏବଂ ଅମରକଣ୍ଟକ ତୀର୍ଥରେ ମହାନଦୀ ନର୍ମଦାର ତଟେ ରଖିଲେ।

Verse 17

पुनश्चिन्तापरा जाता विश्वस्य क्षोभकारणे । पद्मासनगता भूत्वा प्राणायामपरायणाः

ପୁନର୍ବାର ସେମାନେ ବିଶ୍ୱର କ୍ଷୋଭର କାରଣ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ; ପଦ୍ମାସନରେ ବସି ପ୍ରାଣାୟାମରେ ପରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 18

चिन्तयामासुरव्यग्रं हृदयस्थं महे श्वरम् । ततो देवा महेंद्राद्याः संप्राप्यामरकण्टकम्

ଅବ୍ୟଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସେମାନେ ହୃଦୟସ୍ଥ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ତାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ଅମରକଣ୍ଟକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 19

ब्राह्मणानां स्तुतिं चक्रुर्विनयानतकन्धराः । नमोऽस्तु वो द्विजातिभ्यो ब्रह्मविद्भ्यो महेश्वराः

ବିନୟରେ ଗଳା ନମାଇ ଦେବମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ମାନେ, ମହେଶ୍ୱରସମ ମହାତ୍ମାମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 20

भूसुरेभ्यो गुरुभ्यश्च विमुक्तेभ्यश्च वंधनात् । यूयं गुणत्रयातीता गुणरूपा गुणाकराः

ଭୂସୁରମାନଙ୍କୁ, ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣମାନେ ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ; ତଥାପି ଗୁଣସ୍ୱରୂପ ଓ ଗୁଣାକର।

Verse 21

गुणत्रयमयैर्भावैः सततं प्राणबुद्बुदाः । येषां वाक्यजलेनैव पापिष्ठा अपि शुद्धताम् । प्रयांति पापपुंजाश्च भस्मसाद्यांति पापिनाम्

ତ୍ରିଗୁଣଜନ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରେରିତ ଜୀବମାନେ ସଦା ପ୍ରାଣ-ବୁଦ୍ବୁଦ ସମାନ; ଯାହାଙ୍କ ବାକ୍ୟଜଳ ମାତ୍ରେ ଅତି ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପାପୀଙ୍କ ପାପପୁଞ୍ଜ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୁଏ।

Verse 22

शस्त्रं लोहमयं येषां वागेव तत्समन्विताः । पापैः पराभिभूतानां तेषां लोकोत्तरं बलम्

ଯାହାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ଲୋହମୟ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ବାଣୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଆୟୁଧସମନ୍ୱିତ—ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଓ ପରାଭୂତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଲୋକୋତ୍ତର ବଳ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 23

क्षमया पृथिवीतुल्याः कोपे वैश्वानरप्रभाः । पातनेऽनेकशक्तीनां समर्था यूयमेव हि

କ୍ଷମାରେ ଆପଣମାନେ ପୃଥିବୀସମ; କ୍ରୋଧରେ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତ; ନାନା ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିକୁ ପତନ କରାଇବାରେ ସମର୍ଥ ଆପଣମାନେ ହିଁ।

Verse 24

स्वर्गादीनां तथा याने भवन्तो गतयो ध्रुवम्

ସ୍ୱର୍ଗ ଆଦି ଉଚ୍ଚ ଲୋକଙ୍କ ଯାତ୍ରାରେ ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ରୁବ ଗତିର ପଥ।

Verse 25

सत्कर्मकारकाश्चैव सत्कर्मनिरताः सदा । सत्कर्मफलदातारः सत्कर्मेभ्यो मुमुक्षवः

ଆପଣମାନେ ସତ୍କର୍ମ କରୁଥିବା ଏବଂ ସଦା ସତ୍କର୍ମରେ ନିରତ; ସତ୍କର୍ମର ଫଳ ଦେଉଥିବା, ଏବଂ ସତ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷକାମୀ।

Verse 26

सावित्रीमंत्रनिरता ये भवंतोऽघनाशनाः । आत्मानं यजमानं च तारयंति न संशयः

ସାବିତ୍ରୀମନ୍ତ୍ରରେ ନିରତ, ପାପନାଶକ ଆପଣମାନେ ନିଜକୁ ଓ ଯଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତାରନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 27

वह्नयश्च तथा विप्रास्तर्पिताः कार्यसाधकाः । चातुर्मास्ये विशेषेण तेषां पूजा महाफला

ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଥାବିଧି ତର୍ପିତ ହେଲେ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି କରନ୍ତି। ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ପୂଜା ମହାଫଳଦାୟି।

Verse 28

तावन्न वज्रमिंद्रस्य शूलं नैव पिनाकिनः

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ଶକ୍ତି ଅବସ୍ଥିତ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ମଧ୍ୟ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ନୁହେଁ, ପିନାକୀ (ଶିବ)ଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 29

दण्डो यमस्य तावन्नो यावच्छापो द्विजोद्भवः । अग्निना ज्वाल्यते दृश्यं शापोद्दिष्टानपि स्वयम्

ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ତତ୍ତିକି (ତତ୍କ୍ଷଣ) ନୁହେଁ, ଯେତିକି ଦ୍ୱିଜଜନିତ ଶାପ। ଏହା ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠି, ଶାପରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଦହନ କରେ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।

Verse 30

हंति जातानजातांश्च तस्माद्विप्रं न कोपयेत् । विप्रकोपाग्निना दग्धो नरकान्नैव मुच्यते

ଏହା ଜାତ ଓ ଅଜାତ—ଦୁହେଁକୁ ନାଶ କରେ; ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ-କୋପାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 31

शस्त्रक्षतोऽपि नरकान्मुच्यते नात्र संशयः । देवानां मधुधान्यानां सामर्थ्यं भेदनेन हि

ଶସ୍ତ୍ରାଘାତରେ ଆହତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କାରଣ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧୁ ଓ ଧାନ୍ୟାଦି ଅର୍ପଣର ସାମର୍ଥ୍ୟ ବିଧିମତେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବଣ୍ଟନ କରି ଦେବାରେ ହିଁ ଅଛି।

Verse 32

वाङ्मात्रेण हि विप्रस्य भिद्यते सकलं जगत् । ते यूयं गुरवोऽस्माकं विश्वकारणकारकाः । प्रसादपरमा नित्यं भवंतु भुवनेश्वराः

ବିପ୍ରଙ୍କ ବାକ୍ୟମାତ୍ରରେ ହିଁ ସମଗ୍ର ଜଗତ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ଆମ ଗୁରୁ—ବିଶ୍ୱକାରଣର କର୍ତ୍ତା। ହେ ଭୁବନେଶ୍ୱରମାନେ, ସଦା ପ୍ରସାଦପରାୟଣ ରୁହନ୍ତୁ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।

Verse 33

ईश्वरेण विना सर्वे वयं लोकाश्च दुःखिताः । तत्कथ्यतां स भगवान्कुत्रास्ते परमेश्वरः

ଈଶ୍ୱର ବିନା ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ କୁହନ୍ତୁ—ସେ ଭଗବାନ ପରମେଶ୍ୱର ଏବେ କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି?

Verse 34

गालव उवाच । ज्ञात्वा मुनिभयत्रस्तं देवेशं शूलपाणिनम्

ଗାଲବ କହିଲେ—ମୁନିମାନଙ୍କ ହେତୁ ଭୟରେ ବିଚଳିତ ଦେବେଶ, ଶୂଳପାଣି ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣି (ସେମାନେ ତଦନୁସାରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ)।

Verse 35

सुरभीगर्भसंभूतं देवानूचुर्महर्षयः । स्वागतं देवदेवेभ्यो ज्ञातो वै स महेश्वरः

ସୁରଭୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତ ସେହି (ଦିବ୍ୟ) ବିଷୟରେ ମହର୍ଷିମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବଦେବମାନେ, ସ୍ୱାଗତ; ସେ ମହେଶ୍ୱର ଆମକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜଣା।”

Verse 36

तत्र गच्छंतु देवेशा यत्र देवः सनातनः । इत्युक्त्वा ते महात्मानः सह देवैर्ययुस्तदा

“ହେ ଦେବେଶମାନେ, ଯେଉଁଠି ସନାତନ ଦେବ ବିରାଜିତ, ସେଠାକୁ ଯାଅ।” ଏହିପରି କହି ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ତେବେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 37

गोलोकं देवमार्गेण यत्र पायसकर्दमाः । घृतनद्योमधु ह्रदा नदीनां यत्र संघशः

ଦେବମାର୍ଗରେ ସେମାନେ ଗୋଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଯେଉଁଠି କାଦୁଆ ମଧ୍ୟ ପାୟସ ସଦୃଶ, ଯେଉଁଠି ଘୃତର ନଦୀ ଓ ମଧୁର ହ୍ରଦ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ନଦୀମାନେ ଦଳେଦଳେ ସଙ୍ଗମ କରନ୍ତି।

Verse 38

पूर्वजानां गणाः सर्वे दधिपीयूषपाणयः । मरीचिपाः सोमपाश्च सिद्धसंघास्तथा परे

ସେଠାରେ ପୂର୍ବଜନମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗଣ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ—ହାତରେ ଦଧି ଓ ଅମୃତସଦୃଶ ପୀୟୂଷ ଧରି; ମରୀଚିପାନୀ, ସୋମପାନୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧସଂଘମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 39

घृतपाश्चैव साध्याश्च यत्र देवाः सनातनाः । ते तत्र गत्वा मुनयो ददृशुः सुरभीसुतम्

ଯେଉଁଠି ସନାତନ ଦେବମାନେ ବସନ୍ତି, ସେଠାରେ ଘୃତପାନୀ ଓ ସାଧ୍ୟଗଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେଠାକୁ ଯାଇ ମୁନିମାନେ ସୁରଭୀଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 40

तेजसा भास्करं चैव नीलनामेति विश्रुतम् । इतस्ततोऽभिधावंतं गवां संघातमध्यगम्

ସେ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ, ‘ନୀଳ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଗୋମାତାମାନଙ୍କ ଘନ ସମୂହର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏଠିସେଠି ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଗଲେ।

Verse 41

नंदा सुमनसा चैव सुरूपा च सुशीलका । कामिनी नंदिनी चैव मेध्या चैव हिरण्यदा

ସେଠାରେ ନନ୍ଦା ଓ ସୁମନସା, ସୁରୂପା ଓ ସୁଶୀଳକା; ତଥା କାମିନୀ ଓ ନନ୍ଦିନୀ, ଏବଂ ମେଧ୍ୟା ଓ ହିରଣ୍ୟଦା ନାମର (ଗାଈମାନେ) ଥିଲେ।

Verse 42

धनदा धर्मदा चैव नर्मदा सकलप्रिया । वामनालंबिका कृष्णा दीर्घशृंगा सुपिच्छिका

ସେମାନେ ଧନଦା, ଧର୍ମଦା, ନର୍ମଦା ଓ ସକଳପ୍ରିୟା ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ; ଏବଂ ବାମନାଲମ୍ବିକା, କୃଷ୍ଣା, ଦୀର୍ଘଶୃଙ୍ଗା, ସୁପିଚ୍ଛିକା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 43

तारा तरेयिका शांता दुर्विषह्या मनोरमा । सुनासा दीर्घनासा च गौरा गौरमुखीह या

ସେମାନେ ତାରା ଓ ତରେୟିକା; ଶାନ୍ତା, ଦୁର୍ବିଷହ୍ୟା ଓ ମନୋରମା; ତଥା ସୁନାସା, ଦୀର୍ଘନାସା, ଗୌରା ଓ ଗୌରମୁଖୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଥିଲେ।

Verse 44

हरिद्रवर्णा नीला च शंखिनी पंचवर्णका । विनताभिनताचैव भिन्नवर्णा सुपत्रिका

ଗୋଟିଏ ହରିଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣା (ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର), ଗୋଟିଏ ନୀଲା; ଗୋଟିଏ ଶଙ୍ଖିନୀ, ଆଉ ଗୋଟିଏ ପଞ୍ଚବର୍ଣ୍ଣକା; ତଥା ବିନତା ଓ ଅଭିନତା, ଗୋଟିଏ ଭିନ୍ନବର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସୁପତ୍ରିକା (ଶୁଭଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ) ଥିଲେ।

Verse 45

जयाऽरुणा च कुण्डोध्नी सुदती चारुचंपका । एतासां मध्यगं नीलं दृष्ट्वा ता मुनिदेवताः

ଜୟା, ଅରୁଣା, କୁଣ୍ଡୋଧ୍ନୀ, ସୁଦତୀ ଓ ଚାରୁଚମ୍ପକା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ନୀଳଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେହି ମୁନିସ୍ୱରୂପ ଦେବତାମାନେ ଭକ୍ତି-ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 46

विचरंति सुरूपं तं संजातविस्मयोन्मुखाः । मुनीश्वराः कृपाविष्टा इन्द्राद्या हृष्टमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्त्तुं तेजसा तस्य तोषिताः

ସେଇ ସୁରୂପ ସତ୍ତା ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ମୁଖ ଉଠାଇ କୃପାରେ ପ୍ରବେଶିତ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ହୃଦୟରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 47

शूद्र उवाच । कथं नीलेति नामासौ जातोयमद्भुताकृतिः । किमस्तुवन्प्रसन्नास्ते ब्राह्मणा विश्वकारणम्

ଶୂଦ୍ର କହିଲା—ଏହି ଅଦ୍ଭୁତାକୃତିଧାରୀ କିପରି ‘ନୀଳ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା? ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଶ୍ୱକାରଣଙ୍କୁ କେମିତି ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ?

Verse 48

गालव उवाच । लोहितो यस्तु वर्णेन मुखे पुच्छे च पांडुरः

ଗାଲବ କହିଲେ—ଯେ ରଙ୍ଗରେ ଲୋହିତ, କିନ୍ତୁ ମୁଖେ ଓ ପୁଛରେ ପାଣ୍ଡୁର (ଫିକା ଶ୍ୱେତ) ଅଟେ…

Verse 49

श्वेतः खुरविषाणेषु स नीलो वृषभः स्मृतः । चतुष्पादो धर्मरूपो नील लोहितचिह्नकः

…ଖୁର ଓ ଶିଙ୍ଗରେ ଶ୍ୱେତ ଥିଲେ, ସେ ‘ନୀଳ’ ନାମକ ବୃଷଭ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେ ଚତୁଷ୍ପାଦ, ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ, ନୀଳ-ଲୋହିତ ଚିହ୍ନଧାରୀ।

Verse 50

कपिलः खुरचिह्नेषु स नीलो वृषभः स्मृतः । योऽसौ महेश्वरो देवो वृषश्चापि स एव हि

ଖୁର-ଚିହ୍ନରେ କପିଲ (ତାମ୍ର-ହଳଦିଆ) ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ‘ନୀଳ’ ବୃଷଭ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଯେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର, ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ‘ବୃଷ’ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅଟନ୍ତି।

Verse 51

चतुष्पादो धर्मरूपो नीलः पंचमुखो हरः । यस्य संदर्शनादेव वाजपेयफलं लभेत्

ନୀଳ ଚତୁଷ୍ପାଦ, ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ, ପଞ୍ଚମୁଖ ହର (ଶିବ) ଅଟେ। ତାଙ୍କର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ମାତ୍ରେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 52

नीले च पूजिते यस्मिन्पूजितं सकलं जगत् । स्निग्धग्रासप्रदानेन जगदाप्यायितं भवेत्

ଯେଉଁଠି ନୀଳଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ, ସେଠି ସମଗ୍ର ଜଗତ ପୂଜିତ ହେଲା ପରି ହୁଏ। ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ପୋଷକ ଗ୍ରାସ ଦାନରେ ଜଗତ ପୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 53

यस्य देहे सदा श्रीमान्विश्वव्यापी जनार्दनः । नित्यमर्चयते योऽसौ वेदमन्त्रैः सनातनैः

ଯାହାର ଦେହରେ ସଦା ଶ୍ରୀମାନ୍, ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଜନାର୍ଦନ ବିରାଜିତ—ସେଇ ସନାତନ ବେଦମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ।

Verse 54

ऋषय ऊचुः । त्वं देवः सर्वगोप्तॄणां विश्वगोप्ता सनातनः । विघ्नहर्ता ज्ञानदश्च धर्मरूपश्च मोक्षदः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆପଣ ସମସ୍ତ ରକ୍ଷକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେବ; ଆପଣ ସନାତନ ବିଶ୍ୱରକ୍ଷକ। ଆପଣ ବିଘ୍ନହର, ଜ୍ଞାନଦାତା, ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ମୋକ୍ଷଦାତା।

Verse 55

त्वमेव धनदः श्रीदः सर्वव्याधिनिषूदनः । जगतां शर्मकरणे प्रवृत्तः कनकप्रदः

ଆପଣେ ଧନଦାତା, ଶ୍ରୀଦାତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧିନାଶକ। ଜଗତର ଶାନ୍ତି-କଲ୍ୟାଣରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ଆପଣ କନକ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 56

तेजसां धाम सर्वेषां सौरभेय महाबल । शृंगाग्रे धृतकैलासः पार्वतीसहितस्त्वया

ହେ ମହାବଳ ସୌରଭେୟ! ତୁମେ ସମସ୍ତ ତେଜର ଧାମ; ନିଜ ଶୃଙ୍ଗଶିଖରେ ପାର୍ବତୀସହିତ କୈଲାସକୁ ଧାରଣ କରୁଛ।

Verse 57

३३ स्तुत्यो वेदमयो वेदात्मा वेदवित्तमः । वेदवेद्यो वेदयानो वेदरूपो गुणाकरः

ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ୍ୟ, ବେଦମୟ, ବେଦାତ୍ମା, ବେଦବିତ୍ତମ; ବେଦଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ, ବେଦଦ୍ୱାରା ବାହିତ, ବେଦରୂପ ଓ ଗୁଣାକର।

Verse 58

गुणत्रयेभ्योऽपि परो याथात्म्यं वेद कस्तव । वृषस्त्वं भगवान्देव यस्तुभ्यं कुरुते त्वघम्

ତୁମେ ତ୍ରିଗୁଣରୁ ମଧ୍ୟ ପର; ତୁମ ଯଥାର୍ଥତା କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ହେ ଭଗବାନ୍ ଦେବ! ଯେ ତୁମ ପ୍ରତି ପାପ କରେ ସେ ‘ବୃଷ’ (ଅପରାଧୀ) ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ।

Verse 59

वृषलः स तु विज्ञेयो रौरवादिषु पच्यते । यदा स्पृष्टः स तु नरो नरकादिषु यातनाः

ସେ ‘ବୃଷଳ’ ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ; ରୌରବ ଆଦି ନରକରେ ସେ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ କର୍ମଫଳ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ନରକାଦି ଯାତନା ଭୋଗେ।

Verse 60

सेवते पापनिचयैर्निगाढप्रायबन्धनैः । क्षुत्क्षामं च तृषाक्रांतं महाभारसमन्वितम्

ସେ ପାପସଞ୍ଚୟଦ୍ୱାରା, ନିଗାଢ଼ ଭାରୀ ବନ୍ଧନରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ; ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ, ତୃଷ୍ଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଏବଂ ମହାଭାରରେ ଲଦିତ ହୁଏ।

Verse 61

निर्दया ये प्रशोष्यंति मतिस्तेषां न शाश्वती । चतुर्भिः सहितं मर्त्या विवाहविधिना तु ये

ଯେମାନେ ନିର୍ଦୟ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୋଷାଇଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥିର ବୁଦ୍ଧି ରହେ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ବିବାହବିଧି ଅନୁସାରେ ଚାରିଜଣ ସହିତ (ସଂଯୋଗ) କରନ୍ତି…

Verse 62

विवाहं नीलरूपस्य ये करिष्यंति मानवाः । पितॄनुद्दिश्य तेषां वै कुले नैवास्ति नारकी

ଯେମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ନୀଳରୂପଙ୍କ ବିବାହ-ସଂସ୍କାର କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ କୁଳରେ ନିଶ୍ଚୟ କେହି ନରକଗତିକୁ ପଡିବେ ନାହିଁ।

Verse 63

त्वं गतिः सर्वलोकानां त्वपिता परमेश्वरः । त्वया विना जगत्सर्वं तत्क्षणादेव नश्यति

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଗତି ଓ ଆଶ୍ରୟ; ତୁମେ ପିତା, ହେ ପରମେଶ୍ୱର। ତୁମ ବିନା ଏ ସମଗ୍ର ଜଗତ ସେଇ କ୍ଷଣେ ନଶିଯିବ।

Verse 64

परा चैव तु पश्यंती मध्यमा वैखरी तथा । चतुर्विधानां वचसामीश्वरं त्वां विदुर्बुधाः

ପରା, ପଶ୍ୟନ୍ତୀ, ମଧ୍ୟମା ଓ ବୈଖରୀ—ବାଣୀର ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତୁମକୁ ସେସବୁର ଈଶ୍ୱର ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 65

चतुःशृंगं चतुष्पादं द्विशीर्षसप्तहस्तकम् । त्रिधा बद्धं धर्ममयं त्वामेव वृषभं विदुः

ଚାରି ଶୃଙ୍ଗ, ଚାରି ପାଦ, ଦୁଇ ଶିର ଓ ସାତ ହସ୍ତ; ତ୍ରିବିଧ ବନ୍ଧନରେ ବଦ୍ଧ, ଧର୍ମମୟ—ତୁମକୁ ହିଁ ସେମାନେ ବୃଷଭ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 66

तृप्तिदं सर्वभूतानां विश्वव्यापकमोजसा । ब्रह्म धर्ममयं नित्यं त्वामात्मानं विदुर्जनाः

ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଉଛ; ନିଜ ତେଜରେ ତୁମେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ। ଲୋକେ ତୁମକୁ ଧର୍ମମୟ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 67

अच्छेद्यस्त्वमभेद्यस्त्वमप्रमेयोमहा यशाः । अशोच्यस्त्वमदाह्योऽसि विदुः पौराणिका जनाः

ତୁମେ ଅଛେଦ୍ୟ, ଅଭେଦ୍ୟ, ଅପ୍ରମେୟ ଓ ମହାଯଶସ୍ବୀ। ତୁମେ ଅଶୋଚ୍ୟ, ଅଦାହ୍ୟ—ଏହିପରି ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 68

त्वदाधारमिदं सर्वं त्वदाधारमिदं जगत् । त्वदाधाराश्च देवाश्च त्वदाधारं तथा मृतम्

ଏ ସମସ୍ତ ତୁମ ଆଧାରରେ ଅଛି; ଏ ସମଗ୍ର ଜଗତ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର। ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ, ଏବଂ ମୃତଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ତୁମ ଆଧାରରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 69

जीवरूपेण लोकांस्त्रीन्व्याप्य तिष्ठसि नित्यदा । एवं स संस्तुतो नीलो विप्रैस्तैः सोमपायिभिः

ଜୀବରୂପେ ତୁମେ ତିନି ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପି ସଦା ସ୍ଥିତ ଅଛ। ଏହିପରି ସୋମପାନ କରୁଥିବା ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ନୀଳ (ନୀଳରୂପ)ଙ୍କୁ ସଂସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 70

प्रसन्नवदनो भूत्वा विप्रा न्प्रणतितत्परः । पुनरेव वचः प्रोचुर्विप्राः कृतशिवागसः

ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ହୋଇ, ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ବିନୟପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଣାମ ଗ୍ରହଣରେ ତତ୍ପର ହୋଇ, ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର କଥା କହିଲେ—ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରିଥିବା ସେହି ବିପ୍ରମାନେ।

Verse 71

वरं ददुर्महेशस्य नीलरूपस्य धर्मतः । एकादशाहे प्रेतस्य यस्य नोत्सृज्यते वृषः

ଧର୍ମାନୁସାରେ ସେମାନେ ନୀଳରୂପ ମହେଶଙ୍କୁ ବର ଯାଚିଲେ—“ଯେ ପ୍ରେତ ପାଇଁ ଏକାଦଶ ଦିନେ ବୃଷଭ ଛାଡ଼ାଯାଏ ନାହିଁ…”

Verse 72

प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि । पुनरेव सुसर्पंतं दृष्ट्वा नीलं महावृषम्

ଶତଶତ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ପ୍ରେତତ୍ୱ ଦୃଢ଼ ରହିଲା। ପୁନର୍ବାର ସଞ୍ଚରଣ କରୁଥିବା ସେ ମହାନୀଳ ବୃଷଭକୁ ଦେଖି…

Verse 73

स्वल्पक्रोधसमाविष्टं द्विजाश्चक्रुस्तमं कितम् । चक्रं च वामभागेषु शूलं पार्श्वे च दक्षिणे

ସ୍ୱଳ୍ପ କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାହାକୁ ଚିହ୍ନିତ କଲେ—ବାମଭାଗେ ଚକ୍ର, ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱେ ଶୂଳ।

Verse 74

उत्ससृजुर्गवां मध्ये तं देवैर्गोपितं तदा । ततो देवगणाः सर्वे महर्षीणां गणाः पुनः । स्वानि स्थानानि ते जग्मुर्मुनयो वीतमत्सराः

ସେତେବେଳେ ଦେବମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ତାହାକୁ ଗୋବଂଶର ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଓ ମହର୍ଷିଗଣ—ମତ୍ସରହୀନ ମୁନିମାନେ—ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।

Verse 79

एवमृषीणां दयितासु सक्तः कामार्त्तचित्तो मुनिपुंगवानाम् । शापं समासाद्य शिवोऽपि भक्त्या रेवाजलेऽगात्सुशिलामयत्वम्

ଏଭଳି ଋଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟାସୁ ଆସକ୍ତ, କାମାର୍ତ୍ତ ଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନଙ୍କ ଶାପକୁ ପାଇଲା; ଏବଂ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିବଳେ ରେବାଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୁଭ ଶିଳାମୟତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।