Adhyaya 254

Verse 1

शूद्र उवाच । इदमाश्चर्यरूपं मे प्रतिभाति वचस्तव । यद्यपि स्यान्महाक्लेशो वदतस्तव सुव्रत

ଶୂଦ୍ର କହିଲା—ତୁମ ବଚନ ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରୂପ ଲାଗୁଛି। ହେ ସୁବ୍ରତ! କହୁଥିବାବେଳେ ତୁମକୁ ମହାକ୍ଲେଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ…

Verse 2

तथापि मम भाग्येन मत्पुण्यैर्मद्गृहं गतः । न तृप्ये त्वन्मुखांभोजाच्च्युतं वाक्यामृतं पुनः

ତଥାପି ମୋର ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ମୋର ପୁଣ୍ୟବଳରେ ଆପଣ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖରୁ ଝରୁଥିବା ବାକ୍ୟାମୃତକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 3

पिबन्गौरीकथाख्यानं विशेषगुणपूरितम् । कथं महेश्वरो नृत्यं चकार सुरसंवृतः

ବିଶେଷ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୌରୀକଥାକୁ ପାନ କରୁଥିବା ପରି ଶୁଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ଘେରାରେ ଥିବା ମହେଶ୍ୱର କିପରି ନୃତ୍ୟ କଲେ?

Verse 4

चातुर्मास्ये कथं जातं कि ग्राह्यं व्रतमुच्यते । अनुग्रहं कृतवती सा कथं को ह्यनुग्रहः

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଋତୁରେ ଏହା କିପରି ଘଟିଲା? ସେତେବେଳେ କେଉଁ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣୀୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ? ସେ କିପରି ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ—ଏବଂ ସେଇ ଅନୁଗ୍ରହ ଆସଲେ କ’ଣ?

Verse 5

एतद्विस्तरतो ब्रूहि पृच्छतो मे द्विजोत्तम । भगवान्पूज्यते लोके ममानुग्रहकारकः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ। ଯେ ଭଗବାନ ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ସେ ଲୋକେ ସର୍ବତ୍ର ପୂଜିତ।

Verse 6

प्रसन्नवदनो भूत्वा स्वस्थः कथय सुव्रत । गालवश्चापि तच्छ्रुत्वा पुनराह प्रहृष्टवान्

ହେ ସୁବ୍ରତ! ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ଓ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ କହ। ତାହା ଶୁଣି ଗାଲବ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।

Verse 7

गालव उवाच । इतिहासमिमं पुण्यं कथयामि तवानघ । शृणुष्वावहितो भूत्वा यज्ञायुतफलप्रदम्

ଗାଲବ କହିଲେ—ହେ ଅନଘ! ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଇତିହାସ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ; ଏହା ଦଶହଜାର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 8

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते हरो भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मचर्यव्रतपरः प्रहृष्टवदनोऽभवत्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳ ଆସିଲାବେଳେ ଭକ୍ତିସମନ୍ୱିତ ହର ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ବ୍ରତରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ହର୍ଷିତମୁଖ ହେଲେ।

Verse 9

देवतानां च संकल्पं महर्षीणां चकार ह । समागत्य ततो देवा मन्दराचलमास्थिताः

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସଙ୍କଳ୍ପ ସହ ସମନ୍ୱୟ ରଖି ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ତାପରେ ଦେବଗଣ ସମାଗତ ହୋଇ ମନ୍ଦରାଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 10

प्रणम्य ते महेशानं तस्थुः प्रांजलयोऽग्रतः । तानुवाच सुरान्सर्वान्हरो दृष्ट्वा समागतान्

ମହେଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ ହାତ ଯୋଡି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସମାଗତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହର ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 11

पार्वत्याभिहितं प्राह कस्मिन्कार्यांतरे सति । मया नियुक्तेऽभिनये यत्र साहाय्यकारिणः

ସେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ କହିତ ବାଣୀକୁ ଉଚ୍ଚାରି କହିଲେ— “ଅନ୍ୟ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଆସିଛ? ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଏହି ଲୀଳାଭିନୟରେ ତୁମେ ମୋର ସହାୟକ ହେବାକୁ ଅଛ।”

Verse 12

भवंत्विंद्रपुरोगाश्च चातुर्मास्ये समागते । ते तथोचुश्च संहृष्टा नमस्कृत्य च शूलिनम्

“ତଥାସ୍ତୁ—ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଆସିଲେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଆମେ ସମାଗମ କରିବୁ।” ଏଭଳି ସେମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହିଲେ; ଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମତି ଦେଲେ।

Verse 13

स्वंस्वं भवनमाजग्मुर्विमानैः सूर्यसन्निभैः । तथाऽषाढे शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां महेश्वरः

ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିମାନରେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ। ପରେ ଆଷାଢ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ) …

Verse 14

प्रनर्त्तयितुमारेभे भवानीतोषणाय च । मंदरे पर्वतश्रेष्ठे तत्र जग्मुर्महर्षयः

ଭବାନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେ ନୃତ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏବଂ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦରକୁ ମହର୍ଷିମାନେ ସେଠାକୁ (ଦର୍ଶନାର୍ଥ) ଗଲେ।

Verse 15

नारदो देवलो व्यासः शुकद्वैपायनादयः । अंगिराश्च मरीचिश्च कर्दमश्च प्रजापतिः

ନାରଦ, ଦେବଲ, ବ୍ୟାସ, ଏବଂ ଶୁକ ସହ ଦ୍ୱୈପାୟନ ପରମ୍ପରାର ଅନ୍ୟମାନେ; ଅଙ୍ଗିରା, ମରୀଚି ଓ ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦମ—(ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ)।

Verse 16

कश्यपो गौतमश्चात्रिर्वसिष्ठो भृगुरेव च । जमदग्निस्तथोत्तंको रामो भार्गव एव च

କଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଭୃଗୁ; ତଥା ଜମଦଗ୍ନି, ଉତ୍ତଙ୍କ ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ରାମ (ପରଶୁରାମ) ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 17

अगस्त्यश्च पुलोमा च पुलस्त्यः पुलहस्तथा । प्रचेताश्च क्रतुश्चैव तथैवान्ये महर्षयः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲୋମା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ପୁଲହ; ପ୍ରଚେତା ଓ କ୍ରତୁ ମଧ୍ୟ—ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 18

सिद्धा यक्षाः पिशाचाश्च चारणाश्चारणैः सह । आदित्या गुह्यकाश्चैव सा ध्याश्च वसवोऽश्विनौ

ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ ଓ ପିଶାଚ; ଚାରଣମାନେ ନିଜ ଚାରଣମାନଙ୍କ ସହ; ଆଦିତ୍ୟ, ଗୁହ୍ୟକ, ସାଧ୍ୟ, ବସୁ ଏବଂ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 19

एते सर्वे तथेन्द्राद्या ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । समाजग्मुर्महेशस्य नृत्यदर्शनलालसाः

ଏମାନେ ସମସ୍ତେ—ଇନ୍ଦ୍ରାଦି, ଯାହାଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ—ମହେଶଙ୍କ ନୃତ୍ୟଦର୍ଶନ ଦେଖିବା ଲାଲସାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 20

ततो गणा नंदिमुखा रत्नानि प्रददुस्तथा । भूषणानि च वासांसि मुन्यादिभ्यो यथाक्रमम्

ତାପରେ ନନ୍ଦିମୁଖ-ପ୍ରମୁଖ ଗଣମାନେ ରତ୍ନ ବଣ୍ଟନ କଲେ; ଏବଂ ମୁନି ଆଦିଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 21

ततो वाद्यसहस्रेषु वादित्रेषु समंततः । सर्वैर्जयेति चैवोक्ता भगवा न्व्रतमादिशत्

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବାଦ୍ୟ ନିନାଦିତ ହେଲା, ସମସ୍ତେ “ଜୟ” ବୋଲି ଜୟଘୋଷ କଲେ; ତେବେ ଭଗବାନ୍ ଏକ ବ୍ରତ (ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ) ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।

Verse 22

भवानी हृष्टहृदया महादेवं व्यलोकयत् । जया च विजया चैव जयन्ती मंगलारुणा

ଭବାନୀ ହର୍ଷିତ ହୃଦୟରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ; ତାଙ୍କ ସହ ଜୟା, ବିଜୟା ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣା ଜୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 23

चतुष्टयसखीमध्ये विर राज शुभानना । तस्याः सान्निध्ययोगेन जगद्भाति गुणोत्तरम्

ଚାରି ସଖୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭାନନା ଦେବୀ ରାଜଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟବଳରେ ଜଗତ୍ ଗୁଣ ଓ ଉତ୍କର୍ଷରେ ଉନ୍ନତ ଭାବେ ଭାସିଲା।

Verse 24

यस्याः शरीरजा शोभा वर्णितुं नैव शक्यते । ईशोऽपि गणकोटीभिर्ना नावक्त्त्राभिरीक्षितः

ଯାହାଙ୍କ ଶରୀରଜ ଶୋଭା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ; ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ଗଣ ସହ ନାନା ମୁଖରେ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କାନ୍ତିର ଶେଷ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 25

पिशाचभूतसंघैश्च वृतः परमशोभनः । स्वर्णवेत्रधरो नन्दी बभौ कपिमुखोऽग्रतः

ପିଶାଚ ଓ ଭୂତସଂଘମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ପରମଶୋଭନ ନନ୍ଦୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ଅଗ୍ରଭାଗରେ କପିମୁଖସଦୃଶ ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

Verse 26

विद्याधराश्च गंधर्वाश्चि त्रसेनादयस्तथा । चित्रन्यस्ता इव बभुस्तत्र नागा मुनीश्वराः

ସେଠାରେ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ—ଚିତ୍ରସେନ ଆଦି—ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ନାଗମାନେ ଓ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ଯେନେ ଚିତ୍ରରେ ନ୍ୟସ୍ତ, ସେପରି ଦିଶୁଥିଲେ।

Verse 27

श्रीरागप्रमुखा रागास्तस्य पुत्रा महौजसः । अमूर्त्ताश्चैव ते पुत्रा हरदेव समुद्भवाः

ଶ୍ରୀରାଗ ପ୍ରମୁଖ ରାଗମାନେ ତାହାର ମହାଓଜସ୍ବୀ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ସେ ପୁତ୍ରମାନେ ସତ୍ୟେ ଅମୂର୍ତ୍ତ, ହରଦେବଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଉଦ୍ଭବିତ ଥିଲେ।

Verse 28

एकैकस्य च षड्भार्याः सर्वासां च पितामहः । ताभिः सहैव ते रागा लीलावपुर्धरास्तथा

ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ଛଅ ଛଅ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପିତାମହ ଥିଲେ। ସେଇ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ରାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଲୀଳାମୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 29

प्रादुर्बभूवुः सहसा चिंतितास्तेन शंभुना । तेषां नामानि ते वच्मि शृणुष्व त्वं महाधन

ଶମ୍ଭୁ ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସହସା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ନାମ କହୁଛି—ହେ ମହାଧନ, ଶୁଣ।

Verse 30

श्रीरागः प्रथमः पुत्र ईश्वरस्य विमोहनः । आसां चक्रे भ्रुवोर्मध्ये परब्रह्म प्रदायकः

ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀରାଗ ମନୋମୋହକ ଥିଲେ। ସେ ଭ୍ରୂମଧ୍ୟରେ ତିଳକଚିହ୍ନ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯାହା ପରବ୍ରହ୍ମ-ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 31

तन्मध्यश्चैव माहेशात्समुद्भूतो गणोत्तमः । द्वितीयोऽथ वसन्तोऽभूत्कटिदेशान्महायशाः

ସେହି ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣନାୟକ ଉଦ୍ଭବିଲେ। ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ—ମହାଯଶସ୍ବୀ ବସନ୍ତ—କଟିଦେଶରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

Verse 32

महदंकश्च भूतानां चक्राच्चैव विशुद्धितः । पंचमस्तु तृतीयोऽभूत्सुतो विश्वविभूषणः

ବିଶୁଦ୍ଧି-ଚକ୍ରରୁ ଭୂତମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ମହାନ ‘ଅଙ୍କ’ ଉଦ୍ଭବିଲା। ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ରୂପେ ତୃତୀୟ ପୁତ୍ର ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ—ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଭୂଷଣ।

Verse 33

महेश्वरहृदो जातं चक्रं चैवमनाहतम् । नासादेशात्समुद्भूतो भैरवो भैरवः स्वयम्

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଅନାହତ-ଚକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏବଂ ନାସାଦେଶରୁ ଭୈରବ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ—ସ୍ୱୟଂ ଭୈରବ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ।

Verse 34

मणिपूरकनामेदं चक्रं तद्धि विमुक्तिदम् । पंचाशच्च तथा वर्णा अंका नाम महेश्वरात्

ଏହି ଚକ୍ର ‘ମଣିପୂରକ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷଦାୟକ। ଏବଂ ପଞ୍ଚାଶତ୍ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ମଧ୍ୟ—‘ଅଙ୍କା’ ନାମରେ—ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 35

राशयो द्वादश तथा नक्षत्राणि तथैव च । स्वाधिष्ठानसमुद्भूता जगद्बीजसमन्विताः

ଦ୍ୱାଦଶ ରାଶି ଏବଂ ସେହିପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ—ଏ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନରୁ ଉଦ୍ଭବିତ, ଜଗତ୍-ବୀଜଶକ୍ତିରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 36

क्षणेन वृद्धिमायांति ततो रेतः प्रवर्तते । रेतसस्तु जगत्सृष्टं तदीशजननेंद्रियम्

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛନ୍ତି; ତାପରେ ରେତଃ (ବୀର୍ଯ୍ୟ) ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ସେହି ରେତସ୍‌ରୁ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି—ଏହାହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ।

Verse 37

आधाराच्च महान्षष्ठो नटो नारायणोऽभवत् । महेशवल्लभः पुत्रो नीलो विष्णुपराक्रमः

ଆଧାରରୁ ମହାନ ଷଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭବିଲେ—ନଟସ୍ୱରୂପ ନାରାୟଣ। ମହେଶଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ପୁତ୍ର ନୀଳ, ବିଷ୍ଣୁସମ ପରାକ୍ରମୀ।

Verse 38

एते मूर्तिधरा रागा जाता भार्यासहायिनः । भार्यास्तेषां समुद्भूताः शिरोभागात्पिनाकिनः

ଏହି ରାଗମାନେ ମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ ହୋଇ ନିଜ-ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାସହ ସହଚର ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ପିନାକୀ (ଶିବ)ଙ୍କ ଶିରୋଭାଗରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 39

षट्त्रिंशत्परिमाणेन ततस्तास्त्वं निशामय । गौरी कोलाहली धीरा द्राविडी माल कौशिकी

ତାପରେ ଛତ୍ତିଶ ପରିମାଣରେ, ଏବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ—ଗୌରୀ, କୋଲାହଲୀ, ଧୀରା, ଦ୍ରାବିଡୀ, ମାଲ, କୌଶିକୀ।

Verse 40

षष्ठी स्याद्देवगांधारी श्रीरागत्य प्रिया इमाः । आन्दोला कौशिकी चैव तथा चरममंजरी

ଷଷ୍ଠୀ ହେଉଛି ଦେବଗାନ୍ଧାରୀ। ଏମାନେ ଶ୍ରୀରାଗଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ; ଏବଂ ଆନ୍ଦୋଳା, କୌଶିକୀ, ତଥା ଚରମମଞ୍ଜରୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 41

गंडगिरी देवशाखा राम गिरी वसन्तगा । त्रिगुणा स्तम्भतीर्था च अहिरी कुंकुमा तथा

ଗଣ୍ଡଗିରୀ, ଦେବଶାଖା, ରାମଗିରୀ ଓ ବସନ୍ତଗା; ତ୍ରିଗୁଣା, ସ୍ତମ୍ଭତୀର୍ଥା, ଅହିରୀ ଏବଂ କୁଙ୍କୁମା—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 42

वैराटी सामवेरी च षड्भार्याः पंचमे मताः । भैरवी गुर्जरी चैव भाषा वेलागुली तथा

ବୈରାଟୀ ଓ ସାମବେରୀ—ଏମାନେ ପଞ୍ଚମ ଗୋଷ୍ଠୀର ଷଡ୍ଭାର୍ୟା ବୋଲି ମତ; ଏବଂ ଭୈରବୀ, ଗୁର୍ଜରୀ, ଭାଷା, ବେଲାଗୁଲୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 43

कर्णाटकी रक्तहंसा षड्भार्या भैरवानुगाः । बंगाली मधुरा चैव कामोदा चाक्षिनारिका

କର୍ଣ୍ଣାଟକୀ ଓ ରକ୍ତହଂସା—ଏହି ଷଡ୍ଭାର୍ୟା ଭୈରବଙ୍କ ଅନୁଗାମିନୀ; ଏବଂ ବଙ୍ଗାଳୀ, ମଧୁରା, କାମୋଦା, ଆକ୍ଷିନାରିକା ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 44

देवगिरी च देवाली मेघ रागानुगा इमा । त्रोटकी मीडकी चैव नरादुम्बी तथैव च

ଦେବଗିରୀ ଓ ଦେବାଳୀ—ଏମାନେ ମେଘ ରାଗର ଅନୁଗାମିନୀ ରାଗିଣୀ; ଏବଂ ତ୍ରୋଟକୀ, ମୀଡକୀ, ନରାଦୁମ୍ବୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 45

मल्हारी सिन्धुमल्हारी नटनारायणानुगाः । एता हि गिरिशं नत्वा महेशं च महेश्वरीम्

ମଲ୍ହାରୀ ଓ ସିନ୍ଧୁମଲ୍ହାରୀ ନଟନାରାୟଣଙ୍କ ଅନୁଗାମିନୀ। ଏମାନେ ଗିରୀଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମହେଶ ଓ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି।

Verse 46

स्वमूर्त्तिवाहनोपेताः स्वभर्तृसहिताः स्थिताः । ब्रह्मा मृदंगवाद्येन तोषयामास शंकरम्

ନିଜ-ନିଜ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ବାହନରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ-ନିଜ ପତିଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ମୃଦଙ୍ଗ-ବାଦନରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 47

चतुरक्षरवाद्येन सुवाद्यं चाकरोत्पुनः । तालक्रियां महेशाय दर्शयामास केशवः

ପୁନର୍ବାର ‘ଚତୁରକ୍ଷର’ ନାମକ ବାଦ୍ୟରେ ସେ ଅତି ସୁମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। କେଶବ ମହେଶଙ୍କ ପାଇଁ ତାଳକ୍ରିୟା (ଲୟ-ପ୍ରଦର୍ଶନ) ଦେଖାଇଲେ।

Verse 48

वायवस्तत्र वाद्यं च चक्रुः सुस्वरमोजसा । महेन्द्रो वंशवाद्यं च सुगिरं सुस्वरं बहुः

ସେଠାରେ ବାୟୁମାନେ ମହା ଓଜସ୍‌ରେ ସୁସ୍ୱର ବାଦ୍ୟ ବଜାଇଲେ। ମହେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବଂଶୀ-ବାଦନ କରି ଅନେକ ମଧୁର ଓ ସୁସ୍ୱର ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 49

वह्निः शूर्परवं चक्रे पणवं च तथाश्विनौ । उपांगवादनं चक्रे सोमः सूर्यः समंततः

ବହ୍ନି ଶୂର୍ପ-ବାଦ୍ୟର ରବ କଲେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ପଣବ ବଜାଇଲେ। ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଦିଗରେ ଉପାଙ୍ଗ-ବାଦନ (ସହାୟକ ବାଦ୍ୟ) କଲେ।

Verse 50

घंटानां वादनं चक्रुर्गणाः शतसहस्रशः । मुनीश्वरास्तथा देव्यः पार्वतीसहितास्तथा

ଶତସହସ୍ର ଗଣ ଘଣ୍ଟାମାନଙ୍କୁ ମ୍ରୋଗାଇଲେ। ତଦ୍ରୂପ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ଓ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 51

स्वर्णभद्रासनेष्वेते ह्युपविष्टा व्यलोकयन् । शृंगाणां वादनं चक्रुर्वसवः समहोरगाः

ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ମଙ୍ଗଳାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ବସୁମାନେ ମହାନାଗମାନଙ୍କ ସହ ଶୃଙ୍ଗନାଦ କଲେ।

Verse 52

भेरीध्वनिं तथा साध्या वाद्यान्यन्ये सुरोत्तमाः । झर्झरीगोमुखादीनि साध्याश्चक्रुर्महोत्सवे

ସେହି ମହୋତ୍ସବରେ ସାଧ୍ୟମାନେ ଭେରୀର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଉଠାଇଲେ; ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ଝର୍ଝରୀ, ଗୋମୁଖ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ବଜାଇ ମଙ୍ଗଳନାଦ ପ୍ରସାର କଲେ।

Verse 53

तन्त्रीलयसमायुक्ता गंधर्वा मधुर स्वराः । सुवर्णशृंगनादं च चक्रुः सिद्धाः समंततः

ତନ୍ତ୍ରୀଲୟରେ ଯୁକ୍ତ ମଧୁରସ୍ୱର ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗନାଦ କଲେ।

Verse 54

ततस्तु भगवानासीन्महानटवपुर्धरः । मुकुटाः पंचशीर्षे तु पन्नगैरुपशोभिताः

ତାପରେ ଭଗବାନ ମହାନଟର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମୁକୁଟରେ ପଞ୍ଚଶିର ନାଗମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।

Verse 55

जटा विमुच्य सकला भस्मोद्धूलितविग्रहः । बाहुभिर्दशभिर्युक्तो हारकेयूरसंयुतः

ସେ ନିଜ ସମସ୍ତ ଜଟା ମୁକ୍ତ କଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ ଧୂସରିତ ଥିଲା; ସେ ଦଶଭୁଜ ହୋଇ, ହାର ଓ କେୟୂରରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 56

त्रैलोक्यव्यापकं रूपं सूर्यकोटिसमप्रभम् । कृत्वा ननर्त्त भगवान्भासुरं स महानगे

ତ୍ରିଲୋକବ୍ୟାପୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ସେଇ ମହାନଗରେ ଭଗବାନ୍ ଭାସ୍ୱର ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 57

ततं वीणादिकं वाद्यं कांस्यतालादिकं घनम् । वंशादिकं तु वादित्रं तोमरादिकनामकम्

ସେଠାରେ ବୀଣା ଆଦି ତନ୍ତ୍ରୀବାଦ୍ୟ, କାଂସ୍ୟତାଳ ଆଦି ଘନବାଦ୍ୟ, ବଂଶୀ ଆଦି ବାୟୁବାଦ୍ୟ, ଏବଂ ତୋମର ଆଦି ନାମରେ ପରିଚିତ ବାଦ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 58

चतुर्विधं ततो वाद्यं तुमुलं समजायत । तालानां पटहादीनां हस्तकानां तथैव च

ତାପରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟର ଭୟଙ୍କର କୋଲାହଳ ଉଠିଲା—ତାଳମାନଙ୍କର, ପଟହ ଆଦି ଢୋଳ-ନଗାଡ଼ାମାନଙ୍କର, ଏବଂ ହାତରେ ବଜାଯାଉଥିବା ବାଦ୍ୟମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ।

Verse 59

मानानां चैव तानानां प्रत्यक्षं रूपमाबभौ । सुकंठं सुस्वरं मुक्तं सुगम्भीरं महास्वनम्

ମାନ ଓ ତାନ ଯେନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲା—ମଧୁର କଣ୍ଠ, ସୁସ୍ୱର, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଗମ୍ଭୀର ଏବଂ ମହାନାଦମୟ।

Verse 60

विश्वावसुर्नारदश्च तुंबुरुश्चैव गायकाः । जगुर्गंधर्वपतयोऽप्सरसो मधुरस्वराः

ବିଶ୍ୱାବସୁ, ନାରଦ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁ—ଏହି ଗାୟକମାନେ ଗାଇଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଅଧିପତିମାନେ ଓ ମଧୁରସ୍ୱରୀ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗାନରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।

Verse 61

ग्रामत्रयसमोपेतं स्वरसप्तकसंयुतम् । दिव्यं शुद्धं च सांकल्पं तत्र गेयमवर्त्तत

ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ସଂକଳ୍ପରେ ଗଢ଼ା ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଗୀତ ଉଦ୍ଭବିଲା—ତ୍ରିଗ୍ରାମସମେତ ଏବଂ ସପ୍ତସ୍ୱରସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 62

पर्वतोऽपि महानादं हरपादतलाहतः । भ्रमिभिर्भ्रमयंस्तत्र महीं सपुरकाननाम्

ହରଙ୍କ ପାଦତଳର ଆଘାତରେ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ମହାନାଦ କଲା; ତାହାର ଘୂର୍ଣ୍ଣି-ଭ୍ରମଣରେ ସେଠାରେ ପୁର ଓ କାନନ ସହିତ ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଡୋଳିଲା।

Verse 63

हस्तकांश्चतुराशीतिं स ससर्ज सदाशिवः । ललाटफलकस्वेदात्सूतमागधबंदिनः

ନିଜ ଲଲାଟଫଳକର ସ୍ୱେଦରୁ ସଦାଶିବ ଚଉରାଶି ‘ହସ୍ତକ’ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀ-ସ୍ତୁତିକାର।

Verse 64

महेशहृदयाज्जाता गंधर्वा विश्वगायकाः । ते मूर्त्ता देवदेवस्य सुरंगालयसंयुताः

ମହେଶଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ବିଶ୍ୱଗାୟକ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନେ ଦେବଦେବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ପରିଚାରକ, ଦିବ୍ୟ ଆଲୟ ଓ ଶୋଭାରେ ସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 65

प्रेक्षकाणामृषीणां च चक्रुराश्चर्यमोजसा । किन्नराः पुष्पवर्षाणि ससृजुः स्वैर्गुणैरिह

ଦେଖୁଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେମାନେ ନିଜ ଓଜସ୍‌ରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; କିନ୍ନରମାନେ ନିଜ ଗୁଣବୈଭବରେ ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 66

एवं चतुर्षुमासेषु यदा नृत्यमजायत । अतिक्रांता शरज्जाता निर्मलाकाशशोभिता

ଏଭଳି ଚାରି ମାସ ଧରି ନୃତ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା; ବର୍ଷା ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା ଓ ନିର୍ମଳ ଦୀପ୍ତ ଆକାଶଶୋଭାରେ ଶରତ୍ ଆସିଲା।

Verse 67

पद्मखंडसमाच्छन्नसरोवरमुखांबुजा । फलवृक्षौषधीभिश्च किंचित्पांडुमुखच्छविः

ପଦ୍ମଗୁଚ୍ଛରେ ସରୋବରମୁଖ ଆବୃତ ହେଲା; ଫଳବୃକ୍ଷ ଓ ଔଷଧି ପ୍ରଚୁର ଥିଲା, ଭୂମି ଅଳ୍ପ ପାଣ୍ଡୁର ମୃଦୁ ଛବି ଧାରଣ କଲା।

Verse 68

ऊर्जशुक्लचतुर्दश्यां प्रसन्ना गिरिजा तदा । समाप्तव्रतचर्यः स ईश्वरोऽपि तदा बभौ

ଊର୍ଜ (କାର୍ତ୍ତିକ) ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଗିରିଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ବ୍ରତଚର୍ଯ୍ୟା ସମାପ୍ତ କରିଥିବା ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ।

Verse 69

सा चोवाच तदा शंभुं विकचस्वरलोचना । विप्रशापपातितं च यदा लिंगं भविष्यति

ତେବେ ସେ—ବିକଶିତ ପଦ୍ମସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ନୟନା—ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବିପ୍ରଶାପରେ ପାତିତ ଲିଙ୍ଗ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକଟ ହେବ…”

Verse 70

नर्मदाजलसंभूतं विश्वपूज्यं भविष्यति । एवमुक्त्वा ततस्तुष्टा हरस्तोत्रं चकार ह

“ନର୍ମଦାଜଳରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ତାହା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ପୂଜ୍ୟ ହେବ।” ଏମିତି କହି ସେ ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ପରେ ହରଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ରଚନା କଲେ।

Verse 71

नमस्ते देवदेवाय महादेवाय मौलिने । जगद्धात्रे सवित्रे च शंकराय शिवाय च

ଦେବଦେବ, ମୌଲିଧାରୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଜଗଦ୍ଧାତା, ସବିତୃ-ପ୍ରେରକ, ଶଙ୍କର ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 73

नमो ब्रह्मण्य देवाय सितभूतिधराय च । पंचवक्त्राय रूपाय नीरूपाय नमोनमः

ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଦେବ, ଧର୍ମରକ୍ଷକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଶ୍ୱେତ ଭସ୍ମଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ରୂପଧାରୀ ଓ ରୂପାତୀତ—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମୋ ନମଃ।

Verse 74

सहस्राक्षाय शुभ्राय नमस्ते कृत्तिवाससे । अन्धकासुरमोक्षाय पशूनां पतये नमः

ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ଶୁଭ୍ର-ଶୁଦ୍ଧ, କୃତ୍ତିବାସ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅନ୍ଧକାସୁର-ମୋଚକ ଓ ପଶୁପତି—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ—ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 76

विप्रवह्निमुखाग्राय हराय च भवाय च । शंकराय महेशाय ईश्वराय नमो नमः

ବିପ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି-ମୁଖରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ (ହବିଗ୍ରାହୀ) ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହର, ଭବ, ଶଙ୍କର, ମହେଶ, ଈଶ୍ୱର—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମୋ ନମଃ।

Verse 77

नमः कृष्णाय शर्वाय त्रिपुरांतक हारिणे । अघोराय नमस्तेऽस्तु नमस्ते पुरुषाय ते

କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଶର୍ବ, ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ତ୍ରିପୁର-ସଂହାରକ) ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଘୋରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ହେ ପରମ ପୁରୁଷ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 78

सद्योजाताय तुभ्यं भो वामदेवाय ते नमः । ईशानाय नमस्तुभ्यं पंचास्याय कपालिने

ହେ ପ୍ରଭୁ! ସଦ୍ୟୋଜାତ ରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ବାମଦେବ ରୂପେ ପ୍ରଣାମ। ଈଶାନ ରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା—ହେ ପଞ୍ଚମୁଖ, କପାଳଧାରୀ!

Verse 79

विरूपाक्षाय भावाय भगनेत्रनिपातिने । पूषदंतनिपाताय महायज्ञनिपातिने

ବିରୂପାକ୍ଷ ଓ ଭାବସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଭଗଙ୍କ ନେତ୍ର ନିପାତ କରିଥିବା, ପୂଷଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଥିବା, ମହାଯଜ୍ଞର ଅହଂକାର ଦମନ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ!

Verse 80

मृगव्याधाय धर्माय कालचक्राय चक्रिणे । महापुरुषपूज्याय गणानां पतये नमः

ମୃଗବ୍ୟାଧ ରୂପେ, ଧର୍ମସ୍ୱରୂପେ, କାଳଚକ୍ର ଓ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମହାପୁରୁଷମାନେ ପୂଜୁଥିବା, ଗଣମାନଙ୍କ ପତି ଗଣପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 82

गुणातीताय गुणिने सूक्ष्माय गुरवेऽपि च । नमो महास्वरूपाय भस्मनो जन्मकारिणे

ଗୁଣାତୀତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଅଧିପତି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଗୁରୁସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମହାସ୍ୱରୂପ, ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ଜନ୍ମକାରୀଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା।

Verse 83

वैराग्यरूपिणे नित्यं योगाचार्याय वै नमः । मयोक्तमप्रियं देव स्मरसंहारकारक

ବୈରାଗ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ଯୋଗାଚାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବ, ସ୍ମରସଂହାରକ! ମୋ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିବା ଅପ୍ରିୟ ବଚନକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।

Verse 84

क्षंतुमर्हसि विश्वेश शिरसा त्वां प्रसादये । शापानुग्रह एवैष कृतस्ते वै न संशयः

ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର! ଆପଣ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛି। ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶାପ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ—ଦୁହେଁ ହୋଇଛି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 85

ममापराधजो मन्युर्न कार्यो भवताऽनघ । एवं प्रसादितः शंभुर्हृष्टात्मा त्रिदशैः सह

ହେ ଅନଘ! ମୋ ଅପରାଧରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କ୍ରୋଧ ଆପଣ କରିବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ସହ ହୃଦୟରେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 86

तीर्णव्रतपरानंदनिर्भरः प्राह तामुमाम् । य इमां मत्स्तुतिं भक्त्या पठिष्यति तवोद्गताम् । तस्य चेष्टवियोगश्च न भविष्यति पार्वति

ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି ପରମାନନ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ଉମାଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ବତୀ! ତୁମେ ଉଚ୍ଚାରିତ କରିଥିବା ମୋର ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ଯେ ଭକ୍ତିରେ ପଢ଼ିବ, ତାହାର ଅଭିଷ୍ଟ ସହ ବିୟୋଗ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 87

जन्मत्रयधनैर्युक्तः सर्वव्याधिविवर्जितः । भुक्त्वेह विविधान्भोगानंते यास्यति मत्पुरम्

ସେ ତିନି ଜନ୍ମର ଧନରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ଶେଷରେ ସେ ମୋର ପୁରକୁ (ଲୋକକୁ) ଯିବ।

Verse 88

इत्युक्त्वा तां महेशोऽपि स्वमंगं प्रददौ ततः । वैष्णवं वामभागं सा प्रतिजग्राह पार्वती

ଏହିପରି କହି ମହେଶ ତାପରେ ନିଜ ଦେହର ଏକ ଅଂଶ ଦାନ କଲେ। ପାର୍ବତୀ ବାମଭାଗରେ ବୈଷ୍ଣବ ରୂପକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 89

शर्वं कपालहस्तं च ग्रीवार्द्धे गरलान्वितम् । रुण्डमालार्द्धहारं च सितगौरं समंततः

ସେମାନେ ଶର୍ବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ହାତରେ କପାଳ ଧାରଣ କରି, କଣ୍ଠର ଅର୍ଧଭାଗ ଗରଳଚିହ୍ନିତ; ରୁଣ୍ଡମାଳାକୁ ଅର୍ଧହାର ପରି ପିନ୍ଧି, ସର୍ବତ୍ର ଶ୍ୱେତ-ଗୌର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 90

ब्रह्मांडकोटिजनकं जटाभिर्भूषितं शिरः । सित द्युतिकलाखंडरत्नभासावभासितम्

ସେମାନେ ସେଇ ଶିରକୁ ଦେଖିଲେ—କୋଟିକୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଜନକ, ଜଟାଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ; ଶ୍ୱେତ ଦ୍ୟୁତିର ଖଣ୍ଡ ସଦୃଶ ରତ୍ନପ୍ରଭାରେ ସର୍ବତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 91

गंगाधराय मृडिने भवानीप्रियकारिणे । जगदानंददात्रे च ब्रह्मरूपाय ते नमः

ହେ ଗଙ୍ଗାଧର, ହେ ମୃଡ! ହେ ଭବାନୀପ୍ରିୟକାରିଣେ! ଜଗତ୍‌କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ବ୍ରହ୍ମରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 92

मत्स्य वाहनसंयुक्तमन्यतो वृषभांकितम् । एकतः पार्षदैः सेव्यमन्यतः सखिसेवितम्

ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମତ୍ସ୍ୟବାହିନୀ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ରୂପ, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୃଷଭଚିହ୍ନିତ; ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାର୍ଷଦମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସଖୀମାନେ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରନ୍ତି।

Verse 93

रूपमेवंविधं दृष्ट्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः । तुष्टुवुः परया भक्त्या तेजोभूषितलोचनम्

ଏପରି ରୂପ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବଗଣ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ—ଯାହାଙ୍କ ନୟନ ତେଜରେ ଭୂଷିତ।

Verse 94

त्वमेको भगवान्सर्वव्यापकः सर्वदेहिनाम् । पितृवद्रक्षकोऽसि त्वं माता त्वं जीवसंज्ञकः

ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ତୁମେ ପିତାସଦୃଶ ରକ୍ଷକ; ତୁମେ ମାତା; ତୁମେ ପ୍ରାଣତତ୍ତ୍ୱ।

Verse 95

साक्षी विश्वस्य बीजं त्वं ब्रह्मांडवशकारकः । उत्पद्यंते विलीयंते त्वयि ब्रह्मांडकोटयः

ତୁମେ ବିଶ୍ୱର ସାକ୍ଷୀ, ତାହାର ବୀଜ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କୁ ବଶରେ ରଖୁଥିବା ଅଧିପତି। ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ତୁମେଇ ଲୟ ପାଉଥାଏ।

Verse 96

ऊर्मयः सागरे नित्यं सलिले बुद्बुदा यथा । अहं कदा चित्ते नेत्रात्कदाचित्तव भालतः

ଯେପରି ସାଗରରେ ନିତ୍ୟ ତରଙ୍ଗ ଉଠେ ଓ ଜଳରେ ବୁଦ୍ବୁଦ ଜନ୍ମେ, ସେପରି ମୁଁ—କେବେ ତୁମ ନେତ୍ରରୁ, କେବେ ତୁମ ଭାଳରୁ—ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 97

क्वचित्संगे शिवादेव्या प्राहुर्भूत्वा सृजे जगत् । तवाज्ञाकरिणः सर्वे वयं ब्रह्मादयः सुराः

କେବେ କେବେ ଶିବା ଦେବୀଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗମରେ ତୁମେ ସ୍ରଷ୍ଟାରୂପ ହୋଇ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କର—ଏମିତି କୁହାଯାଏ। ଆମେ ସମସ୍ତେ—ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ—ତୁମ ଆଜ୍ଞାର କର୍ତ୍ତାମାତ୍ର।

Verse 98

अनंतवैभवोऽनंतोऽनंतधामाऽस्यनंतकः । अनंतः सर्वभंगाय कुरुषे रूपमद्भुतम्

ତୁମେ ଅନନ୍ତ ବୈଭବଶାଳୀ, ଅନନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ, ଅନନ୍ତ ଧାମଧାରୀ—ହେ ଅନନ୍ତ! ସମସ୍ତ ରୂପର ଭଙ୍ଗ (ପ୍ରଳୟ) ପାଇଁ ତୁମେ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କର।

Verse 99

भवानि त्वं भयं नित्यमशिवानां पवित्रकृत् । शिवा नामपि दात्री त्वं तपसामपि त्वं फलम्

ହେ ଭବାନୀ! ତୁମେ ଅଶିବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଭୟସ୍ୱରୂପା ଓ ପବିତ୍ରତାର କର୍ତ୍ରୀ। ‘ଶିବା’ ନାମର ଦାତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ତୁମେ, ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ତୁମେ।

Verse 100

यः शिवः स स्वयं विष्णुर्यो विष्णुः स सदाशिवः । इत्यभेदमतिर्जाता स्वल्पा नस्त्वत्प्रसादतः

ଯେ ଶିବ ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ; ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ସଦାଶିବ। ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ଆମ ମନରେ—ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଅଭେଦବୁଦ୍ଧି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି।

Verse 104

गालव उवाच । तद्दिव्यरूपमतुलं भुवि ये मनुष्याः संसारसागरसमुत्तरणैकपोतम् । संचिन्तयंति मनसा हृतकिल्बिषास्ते ब्रह्मस्वरूपमनुयांति विमुक्तसंगाः

ଗାଲବ କହିଲେ—ପୃଥିବୀରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମନରେ ସେଇ ଅତୁଲ ଦିବ୍ୟରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ସଂସାରସାଗର ଉତ୍ତରଣର ଏକମାତ୍ର ନୌକା, ସେମାନଙ୍କ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଆସକ୍ତିମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 254

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये हरतांडवनर्त्तनवर्णनंनाम चतुःपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନ, ବ୍ରହ୍ମା-ନାରଦ ସଂବାଦ ଓ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ହରଙ୍କ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୫୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।