Adhyaya 250

Verse 1

वाण्युवाच । बिल्वपत्रस्य माहात्म्यं कथितुं नैव शक्यते । तवोद्देशेन वक्ष्यामि महेन्द्र शृणु तत्त्वतः

ବାଣୀ କହିଲେ—ବିଲ୍ୱପତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତଥାପି ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ମହେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ କହୁଛି; ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୁଣ।

Verse 2

विहारश्रममापन्ना देवी गिरिसुता शुभा । ललाटफलके तस्याः स्वेदबिन्दुरजायत

ବିହାର-କ୍ରୀଡାରେ ଶ୍ରମିତ ଶୁଭା ଗିରିସୁତା ଦେବୀଙ୍କ ଲଲାଟଫଳକରେ ଘାମର ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 3

स भवान्या विनिक्षिप्तो भूतले निपपात च । महातरुरयं जातो मन्दरे पर्वतोत्तमे

ସେ (ସ୍ୱେଦବିନ୍ଦୁ) ଭବାନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇ ଭୂତଳରେ ପଡ଼ିଲା। ସେଠାରୁ ପର୍ବତୋତ୍ତମ ମନ୍ଦରରେ ଏହି ମହାବୃକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 4

ततः शैलसुता तत्र रममाणा ययौ पुनः । दृष्ट्वा वनगतं वृक्षं विस्मयोत्फुल्ललोचना

ତତଃ ଶୈଲସୁତା ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ସେଠାରେ ରମଣ କରି ପୁନର୍ବାର ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ବନମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବୃକ୍ଷଟିକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ନୟନ ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।

Verse 5

जयां च विजयां चैव पप्रच्छ च सखीद्वयम् । कोऽयं महातरुर्दिव्यो विभाति वनमध्यगः । दृश्यते रुचिराकारो महाहर्षकरो ह्ययम्

ସେ ଜୟା ଓ ବିଜୟା ନାମକ ଦୁଇ ସଖୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ବନମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଦିବ୍ୟ ମହାବୃକ୍ଷ କିଏ, ଯେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ? ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୁଚିର ଆକାରରେ ଦିଶୁଛି ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ମହାହର୍ଷ ଦେଉଛି।”

Verse 6

जयोवाच । देवि त्वद्देहसंभूतो वृक्षोऽयं स्वेदबिन्दुजः । नामाऽस्य कुरु वै क्षिप्रं पूजितः पापनाशनः

ଜୟା କହିଲା: “ଦେବି, ଏହି ବୃକ୍ଷ ଆପଣଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ—ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱେଦବିନ୍ଦୁରୁ ଜନ୍ମିତ। ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଏହାର ନାମ ରଖନ୍ତୁ; ପୂଜିତ ହେଲେ ଏହା ପାପନାଶ କରେ।”

Verse 7

पार्वत्युवाच । यस्मात्क्षोणीतलं भित्त्वा विशिष्टोऽयं महातरुः

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: “ଏହି ମହାବୃକ୍ଷ ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠକୁ ଭେଦି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ।”

Verse 8

उदतिष्ठत्समीपे मे तस्माद्बिल्वो भवत्वयम् । इमं वृक्षं समासाद्य भक्तितः पत्रसंचयम्

“ଏହା ମୋ ସମୀପରେ ଉଦିତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଏହା ‘ବିଲ୍ୱ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଉ। ଏହି ବୃକ୍ଷକୁ ଭକ୍ତିରେ ସମୀପ କରି ଏହାର ପତ୍ରସଞ୍ଚୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ…”

Verse 9

आहरिष्यत्यसौ राजा भविष्यत्येव भूतले । यः करिष्यति मे पूजां पत्रैः श्रद्धासमन्वितः

ପୃଥିବୀରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ରାଜା ଉଦ୍ଭବିବେ; ସେ ଏହି ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଣି ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ମୋର ପୂଜା କରିବେ।

Verse 10

यंयं काममभिध्यायेत्तस्य सिद्धिः प्रजायते । यो दृष्ट्वा बिल्वपत्राणि श्रद्धामपि करिष्यति

ଯେ ଯେ କାମନାକୁ ମନେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ତାହାର ସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ; ଏବଂ ଯେ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜଗାଏ…

Verse 11

पूजनार्थाय विधये धनदाऽहं न संशयः । पत्राग्रप्राशने यस्तु करिष्यति मनो यदि । तस्य पापसहस्राणि यास्यंति विलयं स्वयम

ପୂଜା ଓ ବିଧିପାଳନ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଧନଦାତ୍ରୀ ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ ପତ୍ରର ଅଗ୍ରଭାଗ ପ୍ରାଶନ କରିବାକୁ ମନେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପ କରେ, ତାହାର ହଜାର ହଜାର ପାପ ସ୍ୱୟଂ ଲୟ ପାଏ।

Verse 12

शिरः पत्राग्रसंयुक्तं करोति यदि मानवः । न याम्या यातना ह्यस्य दुःखदात्री भविष्यति

ଯଦି ମନୁଷ୍ୟ ପତ୍ରର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଶିରେ ଧାରଣ କରେ, ତେବେ ତାହା ପାଇଁ ଯମଜନିତ ଯାତନା ଦୁଃଖଦାତ୍ରୀ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 13

इत्युक्त्वा पार्वती हृष्टा जगाम भवनं स्वकम् । सखीभिः सहिता देवी गणैरपि समन्विता

ଏପରି କହି ହୃଷ୍ଟା ପାର୍ବତୀ ନିଜ ଭବନକୁ ଗଲେ; ଦେବୀ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସହଚରିତ ଥିଲେ।

Verse 14

वाण्युवाच । अयं बिल्वतरुः श्रेष्ठः पवित्रः पापनाशनः । तस्य मूले स्थिता देवी गिरिजा नात्र संशयः

ବାଣୀ କହିଲେ—ଏହି ବିଲ୍ୱବୃକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଓ ପାପନାଶକ। ଏହାର ମୂଳେ ଦେବୀ ଗିରିଜା ଅବସ୍ଥିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 15

स्कन्धे दाक्षायणी देवी शाखासु च महेश्वरी । पत्रेषु पार्वती देवी फले कात्या यनी स्मृता

ଏହାର କାଣ୍ଡରେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଦେବୀ, ଶାଖାମାନେ ମହେଶ୍ୱରୀ। ପତ୍ରମାନେ ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ, ଫଳରେ କାତ୍ୟାୟନୀ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 16

त्वचि गौरी समाख्याता अपर्णा मध्यवल्कले । पुष्पे दुर्गा समाख्याता उमा शाखांगकेषु च

ଛାଲରେ ସେ ଗୌରୀ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ, ଛାଲର ମଧ୍ୟସ୍ତରେ ଅପର୍ଣା। ପୁଷ୍ପରେ ଦୁର୍ଗା ଭାବେ, ଶାଖା-ଉପଶାଖାରେ ଉମା ରୂପେ ବିରାଜିତ।

Verse 17

कण्टकेषु च सर्वेषु कोटयो नवसंख्यया । शक्तयः प्राणिरक्षार्थं संस्थिता गिरिजाऽज्ञया

ଏହାର ସମସ୍ତ କଣ୍ଟକରେ ନବସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ କୋଟି କୋଟି ଶକ୍ତି ଅଧିଷ୍ଠିତ; ଗିରିଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରାଣୀରକ୍ଷାର୍ଥେ ସେମାନେ ସ୍ଥିତ।

Verse 18

तां भजंति सुपत्रैश्च पूजयंति सनातनीम् । यंयं कामयते कामं तस्य सिद्धिर्भवेद्ध्रुवम्

ଶୁଭ ପତ୍ରଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସନାତନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭଜନ ଓ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଯେଉଁ କାମନା କେହି କରେ, ତାହାର ସିଦ୍ଧି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

Verse 19

महेश्वरी सा गिरिजा महेश्वरी विशुद्धरूपा जनमोक्षदात्री । हरं च दृष्ट्वाथ पलाशमाश्रितं स्वलीलया बिल्ववपुश्चकार सा

ସେ ଗିରିଜା—ମହେଶ୍ୱରୀ—ଅତିଶୟ ବିଶୁଦ୍ଧରୂପା, ଜନମୋକ୍ଷଦାତ୍ରୀ। ହରଙ୍କୁ ପଲାଶବୃକ୍ଷାଶ୍ରୟେ ଦେଖି ସେ ନିଜ ଦିବ୍ୟଲୀଳାରେ ବିଲ୍ୱବୃକ୍ଷରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 250

इति श्रीस्कांदेमहापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातु र्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने बिल्वोत्पत्तिवर्णनंनाम पञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମା-ନାରଦ ସଂବାଦରେ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ପୈଜବନ ଉପାଖ୍ୟାନସ୍ଥ ‘ବିଲ୍ୱୋତ୍ପତ୍ତି-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଶତପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।