Adhyaya 247

Verse 1

पैजवन उवाच । श्रीः कथं तुलसीरूपा बिल्ववृक्षे च पार्वती । एतच्च विस्तरेण त्वं मुने तत्त्वं वद प्रभो

ପୈଜବନ କହିଲେ—ଶ୍ରୀ କିପରି ତୁଳସୀରୂପେ ବିରାଜିତ? ଏବଂ ବିଲ୍ୱବୃକ୍ଷରେ ପାର୍ବତୀ କିପରି (ବସନ୍ତି)? ହେ ମୁନି, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ପ୍ରଭୋ।

Verse 2

गालव उवाच । पुरा दैवासुरे युद्धे दानवा बलदर्पिताः । देवान्निजघ्नुः संग्रामे घोररूपाः सुदारुणाः

ଗାଲବ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ, ବଳ ଓ ଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ଦାନବମାନେ ସଂଗ୍ରାମରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ; ସେମାନେ ଘୋରରୂପୀ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର ଥିଲେ।

Verse 3

देवाश्च भय संविग्ना ब्रह्माणं शरणं ययुः । ते स्तुत्वा पितरं नत्वा वृहस्पतिपुरःसराः

ଭୟରେ ସଂବିଗ୍ନ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେମାନେ ପିତାମହଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 4

तस्थुः प्रांजलयः सर्वे तानुवाच पितामहः । किमर्थं म्लानवदना अस्मद्गेहमुपागताः

ସମସ୍ତେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ତେବେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“କେଉଁ କାରଣରୁ ମୁହଁ ମ୍ଲାନ କରି ମୋ ଗୃହକୁ ଆସିଛ?”},{

Verse 6

वयं सर्वे पराक्रांता अतस्त्वां शरणं गताः । त्राह्यस्मान्देवदेवेश शरणं समुपागतान्

ଆମେ ସମସ୍ତେ ପରାଜିତ ଓ ଦମିତ ହୋଇଛୁ; ତେଣୁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ। ହେ ଦେବଦେବେଶ, ଶରଣାଗତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 7

तच्छ्रुत्वा भगवान्प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः । मया न शक्यते कर्त्तुं पक्षः कस्य जनस्य च

ତାହା ଶୁଣି ଲୋକପିତାମହ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ମୁଁ କାହାର ପକ୍ଷରେ ପକ୍ଷପାତ କରିପାରେ ନାହିଁ।”

Verse 9

कारणं कथ्यतामाशु वह्नीन्द्रवसुभिर्युताः । देवा ऊचुः । दैत्यैः पराजितास्तात संगरेऽद्भुतकारिभिः

“କାରଣ ଶୀଘ୍ର କହ,” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ; ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ସହ ଦେବମାନେ ସମ୍ମୁଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଦେବମାନେ କହିଲେ—“ହେ ତାତ, ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଆମକୁ ପରାଜିତ କରିଛନ୍ତି।”

Verse 10

ऐक्यं विष्णुगणैः कुर्वन्दध्रे रूपं महाद्भुतम् । तदा हरिहराख्यं च देहार्द्धाभ्यां दधार सः

ବିଷ୍ଣୁଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଏକ୍ୟ କରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାପରେ ଦେହର ଦୁଇ ଅର୍ଧରେ ‘ହରିହର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରୂପ ବହନ କଲେ।

Verse 11

हरश्चैवार्द्धदेहेन विष्णुरर्द्धेन चाभवत् । एकतो विष्णुचिह्नानि हरचिह्नानि चैकतः

ଦେହର ଏକ ଅର୍ଧରେ ସେ ହର (ଶିବ) ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧରେ ବିଷ୍ଣୁ ହେଲେ। ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଷ୍ଣୁଚିହ୍ନ, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହରଚିହ୍ନ ଥିଲା।

Verse 12

एकतो वैनतेयश्च वृषभश्चान्यतोऽभवत् । वामतो मेघवर्णाभो देहोऽश्मनिचयोपमः

ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ) ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୃଷଭ (ନନ୍ଦୀ) ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ବାମପାର୍ଶ୍ୱର ଦେହ ମେଘବର୍ଣ୍ଣ, ଶିଳାରାଶି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା।

Verse 13

कर्पूरगौरः सव्ये तु समजायत वै तदा । द्वयोरैक्यसमं विश्वं विश्वमैक्यमवर्त्तत

ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେ ତେବେ କର୍ପୂର ସମ ଗୌରବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଦେଲେ। ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଏକ୍ୟ ସମ ଭାବେ ବିଶ୍ୱ ହେଲା; ସତ୍ୟକୁହିଲେ ଜଗତ ଏକତା ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 14

विभेदमतयो नष्टाः श्रुतिस्मृत्यर्थबाधकाः । पाखंडिनो हैतुकाश्च सर्वे विस्मयमागमन्

ଭେଦମତିରେ ଆସକ୍ତ, ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିର ଅର୍ଥକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ମତଗୁଡ଼ିକ ନଶିଗଲା। ପାଖଣ୍ଡୀ ଓ କେବଳ ତର୍କକାରୀ ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମୟରେ ପତିତ ହେଲେ।

Verse 15

स्वंस्वं मार्गं परित्यज्य ययुर्निर्वाणपद्धतिम् । मंदरे पवतश्रेष्ठे सा मूर्तिर्नित्यसंस्तुता

ନିଜନିଜ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ମାର୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ନିର୍ବାଣପଥକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି ନିତ୍ୟ ସ୍ତୁତ୍ୟ।

Verse 16

प्रमथाद्यैर्गणैश्चैव वर्त्ततेऽद्यापि निश्चला । सृष्टिस्थित्यंतकर्त्री सा विश्वबीजमनंतका

ପ୍ରମଥାଦି ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତା ସେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚଳ। ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ଲୟକାରିଣୀ ସେ; ଅନନ୍ତା, ବିଶ୍ୱବୀଜସ୍ୱରୂପା।

Verse 17

महेशविष्णसंयुक्ता सा स्मृता पापनाशिनी । योगिध्येया सदापूज्य सत्त्वाधारगुणातिगा

ମହେଶ-ବିଷ୍ଣୁସଂଯୁକ୍ତା ସେ ପାପନାଶିନୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଧ୍ୟେୟ, ସଦା ପୂଜ୍ୟ—ସର୍ବ ସତ୍ତ୍ୱର ଆଧାର ଓ ଗୁଣାତୀତା।

Verse 18

मुमुक्षवोऽपि तां ध्यात्वा प्रयांति परमं पदम् । चातुर्मास्ये विशेषेण ध्यात्वा मर्त्यो ह्यमानुषः

ମୁମୁକ୍ଷୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟକାଳରେ ଏପରି ଧ୍ୟାନ କଲେ ମର୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମାନବସୀମାତୀତ ହୁଏ।

Verse 19

तत्र गच्छंति ये तेषां स देवः संविधास्यति । इत्युक्त्वा भगवांस्तेषां तत्रैवांतरधीयत

ଯେମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ଦେବ ନିଜେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ—ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 20

तेऽपि वह्निमुखा देवाः प्रजग्मुर्मंदराचलम् । बभ्रमुस्तत्र तत्रैव विचिन्वाना महेश्वरम्

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏଠି-ସେଠି ଭ୍ରମଣ କରି, ପୁନଃପୁନଃ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ।

Verse 21

पार्वतीं बिल्ववृक्षस्थां लक्ष्मीं च तुलसीगताम् । आदौ सर्वं वृक्षमयं पूर्वं विश्वमजायत

ସେମାନେ ବିଲ୍ୱବୃକ୍ଷରେ ଅଧିଷ୍ଠିତା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଏବଂ ତୁଳସୀରେ ନିବାସିନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଆଦିକାଳରେ ପ୍ରାଚୀନ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରଥମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷମୟ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।

Verse 22

एते वृक्षा महाश्रेष्ठाः सर्वे देवांशसंभवाः । एतेषां स्पर्शनादेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ମହାଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତେ ଦେବାଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 23

चातुर्मास्ये विशेषेण महापापौघहारिणः । यदा तेनैव ददृशुर्देवास्त्रिभुवनेश्वरम्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷଭାବେ ଏମାନେ ମହାପାପର ପ୍ରବାହକୁ ହରଣ କରନ୍ତି। ଏବଂ ସେହି ଉପାୟରେ ଦେବମାନେ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 24

तदाकाशभवा वाणीं प्राह देवान्यथार्थतः । ईश्वरः सर्वभूतानां कृपया वृक्षमाश्रितः

ତେବେ ଆକାଶରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏକ ବାଣୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କହିଲା— ‘ସମସ୍ତ ଭୂତଜନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାରୁ ଈଶ୍ୱର ଏକ ବୃକ୍ଷର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।’

Verse 25

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते सर्वभूतदयाकरः । अश्वत्थोऽतः सदा सेव्यो मंदवारे विशेषतः

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଆସିଲେ ସର୍ବଭୂତଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁ ସେଠାରେ ସନ୍ନିହିତ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ସଦା ସେବ୍ୟ, ବିଶେଷତଃ ସୋମବାରେ।

Verse 26

नित्यमश्वत्थसंस्पर्शात्पापं याति सहस्रधा । दुग्धेन तर्पणं ये वै तिलमिश्रेण भक्तितः

ନିତ୍ୟ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ପାପ ସହସ୍ରଗୁଣେ ଭଙ୍ଗି ନଶିଯାଏ। ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଦୁଧରେ ତର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ରକାରୀ ପୁଣ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।

Verse 27

सेचनं वा करिष्यंति तृप्तिस्तत्पूर्वजेषु च । दर्शनादेव वृक्षस्य पातकं तु विनश्यति

କିମ୍ବା ଯଦି ସେମାନେ ଜଳ ଦେଇ ସେଚନ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସତ୍ୟକଥା, ସେଇ ବୃକ୍ଷର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାତକ ନଶିଯାଏ।

Verse 28

पिप्पलः पूजितो ध्यातो दृष्टः सेवित एव वा । पापरोगविनाशाय चातुर्मास्ये विशेषतः । अश्वत्थं पूजितं सिक्तं सर्वभूतसुखावहम्

ପିପଳ ପୂଜିତ, ଧ୍ୟାନିତ, ଦର୍ଶିତ କିମ୍ବା ସେବିତ ହେଉ—ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ—ପାପ ଓ ରୋଗ ନଶାଏ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥକୁ ପୂଜି ଜଳ ସେଚନ କଲେ ସେ ସର୍ବଭୂତସୁଖଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 29

सर्वामयहरं चैव सर्वपापौघहारिणम् । ये नराः कीर्तयिष्यंति नामाप्यश्वत्थवृक्षजम्

ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ହରେ ଏବଂ ପାପର ପ୍ରବାହକୁ ଦୂର କରେ। ଯେ ନରମାନେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥବୃକ୍ଷର ନାମମାତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ଜପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 30

न तेषां यमलोकस्य भयं मार्गे प्रजायते । कुंकुमैश्चंदनैश्चैव सुलिप्तं यश्च कारयेत

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପରଲୋକ-ମାର୍ଗରେ ଯମଲୋକର ଭୟ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ କେହି (ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷକୁ) କୁଙ୍କୁମ ଓ ଚନ୍ଦନରେ ସୁଭଳି ଲେପ କରାଏ—

Verse 31

तस्य तापत्रयाभावो वैकुंठे गणता भवेत् । दुःस्वप्नं दुष्टचिंताञ्च दुष्टज्वरपराभवान्

ତାହାର ତ୍ରିତାପ ନିବୃତ୍ତି ହୁଏ ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଗଣତ୍ୱ—ଭଗବତ୍ସେବକ ପଦ—ଲାଭ ହୁଏ। ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ, ଦୁଷ୍ଟଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଷ୍ଟଜ୍ୱରର ପରାଭବ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 32

विलयं नय पापानि पिप्पल त्वं हरिप्रिय । मंत्रेणानेन ये देवाः पूजयिष्यंति पिप्पलम्

“ହରିପ୍ରିୟ ପିପ୍ପଳ! ମୋ ପାପଗୁଡ଼ିକୁ ଲୟକୁ ନେଇଯା।” ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଯେ ଭକ୍ତମାନେ ପିପ୍ପଳକୁ ପୂଜିବେ—

Verse 34

श्रुतो हरति पापं च जन्मादि मरणावधि । अश्वत्थसेवनं पुण्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପାପ ହରେ—ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ସେବା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ।

Verse 35

सुप्ते देवे वृक्षमध्यमास्थाय भगवान्प्रभुः । जलं पृथ्वीगतं सर्वं प्रपिबन्निव सेवते

ଦେବ (ବିଷ୍ଣୁ) ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିବାବେଳେ, ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ବୃକ୍ଷର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ରହନ୍ତି; ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶିତ ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ଯେନ ପାନ କରୁଛନ୍ତି—ଏଭଳି ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

Verse 36

जलं विष्णुर्जलत्वेन विष्णुरेव रसो महान् । तस्माद्वृक्षगतो विष्णुश्चातुर्मास्येऽघनाशनः

ଜଳ ଜଳରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ; ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ମହାନ୍ ରସତତ୍ତ୍ୱ। ତେଣୁ ବୃକ୍ଷରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ବିଷ୍ଣୁ, ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ, ପାପନାଶକ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 37

सर्वभूतगतो विष्णुराप्याययति वै जगत् । तथाश्वत्थगतं विष्णुं यो नमस्येन्न नारकी

ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଶ୍ୱତ୍ଥରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ନରକଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 38

अश्वत्थं रोपयेद्यस्तु पृथिव्यां प्रयतो नरः । तस्य पापसहस्राणि विलयं यांति तत्क्षणात्

ଯେ ନିୟମନିଷ୍ଠ ନର ପୃଥିବୀରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ରୋପଣ କରେ, ତାହାର ସହସ୍ର ପାପ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 39

अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां पवित्रो मंगलान्वितः । मुक्तिदो रोपितो ध्यातश्चातुर्मास्येऽघनाशनः

ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ। ରୋପିତ ଓ ଧ୍ୟାନିତ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ମୁକ୍ତିଦାୟକ; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷତଃ ପାପନାଶକ।

Verse 40

अश्वत्थे चरणं दत्त्वा ब्रह्महत्या प्रजायते । निष्कारणं संकुथित्वा नरके पच्यते ध्रुवम्

ଅଶ୍ୱତ୍ଥରେ ପାଦ ଦେଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସମ ଦୋଷ ଜନ୍ମେ। ଏବଂ ନିଷ୍କାରଣ ତାହାକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ନର ନିଶ୍ଚୟ ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ।

Verse 41

मूले विष्णुः स्थितो नित्यं स्कंधे केशव एव च । नारायणस्तु शाखासु पत्रेषु भगवान्हरिः

ତାହାର ମୂଳରେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁ ବିରାଜିତ, କାଣ୍ଡରେ କେଶବ ଅବସ୍ଥିତ। ଶାଖାରେ ନାରାୟଣ, ପତ୍ରରେ ଭଗବାନ୍ ହରି ନିବାସ କରନ୍ତି।

Verse 42

फलेऽच्युतो न संदेहः सर्वदेवैः समन्वितः । चातुर्मास्ये विशेषेण द्रुमपूजी स मुक्तिभाक्

ତାହାର ଫଳରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଅଛନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ। ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଦ୍ରୁମପୂଜକ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 43

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सदैवाश्वत्थसेवनम् । यः करोति नरो भक्त्या पापं याति दिनोद्भवम्

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସଦା ଅଶ୍ୱତ୍ଥର ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ଏହା କରେ, ତାହାର ପାପ ଦିନକୁ ଦିନ ନଶିଯାଏ।

Verse 44

स एव विष्णुर्द्रुम एव मूर्तो महात्मभिः सेवितपुण्यमूलः । यस्याश्रयः पापसहस्रहंता भवेन्नृणां कामदुघो गुणाढ्यः

ସେଇ ଦ୍ରୁମଟି ହିଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିରୂପ; ତାହାର ମୂଳ ପୁଣ୍ୟମୟ, ମହାତ୍ମାମାନେ ଯାହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ଯାହାର ଆଶ୍ରୟରେ ନରମାନଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ପାପ ନଶିଯାଏ; ସେ ଗୁଣାଢ୍ୟ କାମଧେନୁସମ ଇଚ୍ଛାଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 133

ततस्तेषां धर्मराजो जायते वाक्यकारकः । अश्वत्थो वचनेनापि प्रोक्तो ज्ञानप्रदो नृणाम्

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମରାଜ ନିର୍ଣ୍ଣୟବାକ୍ୟ କରୁଥିବା ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ତ ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ମଧ୍ୟ ନରମାନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନଦାତା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 247

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्यान अश्वत्थमहिमवर्णनंनाम सप्तचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନ, ବ୍ରହ୍ମା–ନାରଦ ସଂବାଦ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପୈଜବନ ଉପାଖ୍ୟାନର ‘ଅଶ୍ୱତ୍ଥ-ମହିମା-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ସତଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।