Adhyaya 246

Verse 1

गालव उवाच । शक्रादयस्तु देवेशा दुःखसंतप्तमानसाः । ईश्वरादर्शनभ्रांतमनः कर्मेंद्रिया रतिम्

ଗାଲବ କହିଲେ—ଶକ୍ର ଆଦି ଦେବେଶମାନଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ଥିଲା; ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ ମିଳିବାରୁ ଚିତ୍ତ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟକର୍ମରେ ସେମାନେ କୌଣସି ରତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 2

न प्रापुर्लोकनाथं ते कृत्वा यः प्रतिमाकृतिम् । तपसाराधयामासुः सर्वभूतहृदिस्थितम्

କେବଳ ପ୍ରତିମାରୂପ ଗଢ଼ିବା ମାତ୍ରେ ସେମାନେ ଲୋକନାଥଙ୍କୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ବରଂ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ସେମାନେ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 3

कपर्दशिरसं देवं शूलहस्तं पिनाकिनम् । कपालखट्वांगधरं दशहस्तं किरीटिनम्

ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ଜଟାଧାରୀ, ଶୂଳହସ୍ତ, ପିନାକଧନୁ ଧାରୀ, କପାଳ ଓ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଧରିଥିବା, ଦଶଭୁଜ ଏବଂ କିରୀଟଧାରୀ।

Verse 4

उमासहितमीशानं पंचवक्त्रं महाभुजम् । कर्पूरगौरदेहाभं सितभूतिविभूषितम्

ଉମାସହିତ ଈଶାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର, ମହାଭୁଜ, କର୍ପୂର ସଦୃଶ ଗୌର ଦେହଧାରୀ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତ ଭସ୍ମରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 5

नागयज्ञोपवीतेन गजचर्मसमन्वितम् । कृष्णसारत्वचा चापि कृतप्रावरणं विभुम्

ସେହି ବିଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ନାଗକୁ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଗଜଚର୍ମ ପରିଧାନ କରିଥିବା, ଏବଂ କୃଷ୍ଣସାର ମୃଗଚର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଆବରଣ ଭାବେ ଓଢ଼ିଥିବା।

Verse 6

कृतध्यानाः सुरास्तत्र वृक्षाधारे समाश्रिताः । व्रतचर्यां समाश्रित्य प्रचक्रुस्तप उत्तमम्

ସେଠାରେ ଦେବଗଣ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ହୋଇ ବୃକ୍ଷମୂଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ବ୍ରତଚର୍ୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ପରମ ତପ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 7

षडक्षरेण मंत्रेण शैवेन विहिताः सुराः । शूद्र उवाच । व्रतचर्या त्वया या सा प्रोक्ता संजा यते कथम्

ଶୈବ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବଗଣଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପଦେଶ ଦିଆଗଲା। ଶୂଦ୍ର କହିଲା—“ଆପଣ କହିଥିବା ସେଇ ବ୍ରତଚର୍ୟା ଯଥାବିଧି କିପରି ଗ୍ରହଣ ହୁଏ?”

Verse 8

ब्रह्मन्विस्तरतो ब्रूहि न तृप्येते वचोऽमृतैः

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ; ଏହି ଅମୃତସଦୃଶ ବଚନରେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 9

गालव उवाच । जपन्भस्म च खट्वांगं कपालं स्फाटिकं तथा । रुंडमालां पंचवक्त्रमर्द्धचंद्रं च मूर्द्धनि

ଗାଲବ କହିଲେ—“(ବ୍ରତୀ) ଜପ, ଭସ୍ମ, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ, ସ୍ଫଟିକସଦୃଶ କପାଳପାତ୍ର, ରୁଣ୍ଡମାଳା, ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ରରୂପ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରୁ।”

Verse 10

चित्रकृत्तिपरीधानं कौपीनकुण्डलद्वयम् । घंटायुग्मं त्रिशूलं च सूत्रं चर्यास्वरूपकम्

ବିଚିତ୍ର ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, କୌପୀନ ଓ ଦୁଇ କାନରେ କୁଣ୍ଡଳଦ୍ୱୟ ଧାରଣ କରୁ; ଯୁଗଳ ଘଣ୍ଟା ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରୁ—ଏହିଏ ଚର୍ୟାର ବାହ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଆଚରଣସୂତ୍ର।

Verse 11

अमीभिर्लक्षणैर्लक्ष्यं मयोक्तं तव शूद्रज । अनेन विधिना सर्वे देवा वह्निपुरोगमाः

ହେ ଶୂଦ୍ରଜ! ଏହି ଲକ୍ଷଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତର ଯଥାର୍ଥ ଚିହ୍ନ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହି ଏକେଇ ବିଧିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 12

सर्व आराधयामासुः सर्वोपायैर्वरप्रदम् । चातुर्मास्ये च संपूर्णे सपूर्णे कार्तिकेऽमले

ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ବରପ୍ରଦ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା—ନିର୍ମଳ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା—ତେବେ ତାଙ୍କର ଅନୁଷ୍ଠାନ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 13

चीर्णव्रतान्सुरान्दृष्ट्वा विशुद्धांश्च महेश्वरः । मतिं तेषां ददौ तुष्टो जीवात्मा सर्वभूतदृक्

ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରି ବିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସର୍ବଭୂତଦର୍ଶୀ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜୀବାତ୍ମା ରୂପେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ମତି ଦାନ କଲେ।

Verse 14

शतरुद्रीयजाप्येन विधानसहितेन च । ध्यानेन दीपदानेन चातुर्मास्ये तुतोष सः

ବିଧାନସହିତ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଦୀପଦାନ—ଏହି ସବୁଦ୍ୱାରା ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳରେ ସେ (ଶିବ) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 15

पूजनैः षोडशविधैर्यथा विष्णोस्तथा हरे । कुर्वाणान्भक्तिभावेन ज्ञात्वा देवान्समागतान्

ଦେବମାନେ ସମାଗତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି ସେମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଷୋଡଶୋପଚାର ପୂଜା କଲେ—ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ସେପରି ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 16

प्रहृष्टो भगवान्रुद्रो ददौ तेषां शुभा मतिम् । ततः संमंत्र्य ते देवा वह्निं स्तुत्वा यथार्थतः

ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦାନ କଲେ। ପରେ ଦେବମାନେ ପରସ୍ପର ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ଯଥାବିଧି ଓ ସତ୍ୟଭାବରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 17

प्रसन्नवदनं चक्रुः कार्यसाधनतत्परम् । कर्मसाक्षी महातेजाः कृत्वा पारावतं वपु

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନରେ ତତ୍ପର କଲେ। ତାପରେ କର୍ମସାକ୍ଷୀ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଅଗ୍ନି ପାରାବତ (ପରା) ଦେହ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 18

प्रविवेश ततो मध्ये द्रष्टुं देवं महेश्वरम् । चकार गतिविक्षेपं गुंठनैरवगुंठनैः

ତାପରେ ସେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ। ଏବଂ ଆବରଣ–ପ୍ରତ୍ୟାବରଣ ଦ୍ୱାରା ଗତିରେ ଛଳମୟ ବିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 19

लुंठनैः सर्पणैश्चैव चारुरूपोऽद्भुतां गतिम् । तं दृष्ट्वा भगवांस्तत्र कारणं समबुद्ध्यत

ଲୁଂଠନ ଓ ସର୍ପଣ ଚଳନରେ ସେ ଚାରୁରୂପୀ ଅଦ୍ଭୁତ ଗତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦେଖି ଭଗବାନ୍ କାରଣଟି ସମ୍ୟକ୍ ବୁଝିଲେ।

Verse 20

ऊर्ध्वरेतास्ततस्तस्मिन्ससर्जादौ दधार तत् । वीर्यं वह्निमुखे चैव सोत्पपात गृहाद्बहिः

ତେବେ ଊର୍ଧ୍ୱରେତା ପ୍ରଭୁ ତାହା ସୃଜନ କଲେ; ପ୍ରଥମେ ତାହାକୁ ଧାରଣ ମଧ୍ୟ କଲେ। ସେହି ବୀର୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଗୃହରୁ ବାହାରକୁ ଝାପି ପଡ଼ିଲେ।

Verse 21

गते तस्मिन्पतंगेऽथ पार्वती विफलश्रमा । संक्रुद्धा सर्वदेवानां सा शशाप महेश्वरी

ସେଇ ପଖିଳା ଚାଲିଗଲାପରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରୟାସ ବିଫଳ ହେଲା; କ୍ରୋଧିତ ମହେଶ୍ୱରୀ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 22

यस्मान्ममेच्छा विहता भवद्भिर्दुष्टबुद्धिभिः । तस्मात्पाषाणतामाशु व्रजंतु त्रिदिवौकसः

ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିରେ ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛାକୁ ବିଫଳ କରିଛ; ତେଣୁ ହେ ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନେ, ଶୀଘ୍ର ପାଷାଣ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଅ।

Verse 23

निरपत्या निर्दयाश्च सर्वे देवा भविष्यथ । ततः प्रसादयामासुः प्रणताः शापयंत्रिताः

ହେ ଦେବମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିରପତ୍ୟ ଓ ନିର୍ଦୟ ହେବ। ତାପରେ ଶାପରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରସାଦ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 24

महद्दुःखं संप्रविष्टाः पुनः पुनरथाब्रुवन्

ମହାଦୁଃଖରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 25

। । देवा ऊचुः । त्वं माता सर्वदेवानां सर्वसाक्षी सनातनी । उत्पत्तिस्थितिसंहारकारणं जगतां सदा

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କର ମାତା, ସନାତନ ସର୍ବସାକ୍ଷୀ; ଆପଣେ ସଦା ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାରର କାରଣ।

Verse 26

भूतप्रकृतिरूपा त्वं महाभूतसमाश्रिता । अपर्णा तपसां धात्री भूतधात्री वसुन्धरा

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ପ୍ରକୃତି-ସ୍ୱରୂପା, ମହାଭୂତମାନଙ୍କରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତୁମେ ଅପର୍ଣା—ତପସ୍ୟାର ଧାତ୍ରୀ, ଜୀବମାନଙ୍କର ଧାତ୍ରୀ, ସ୍ୱୟଂ ବସୁନ୍ଧରା (ପୃଥିବୀ)।

Verse 27

मंत्राराध्या मन्त्रबीजं विश्वबीजलयस्थितिः । यज्ञादिफलदात्री च स्वाहारूपेण सर्वदा

ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆରାଧ୍ୟା; ତୁମେ ହିଁ ମନ୍ତ୍ର-ବୀଜ। ତୁମେ ବିଶ୍ୱ-ବୀଜ—ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତୁମେ ଯଜ୍ଞାଦି କର୍ମର ଫଳଦାତ୍ରୀ, ସଦା ସ୍ୱାହା-ରୂପେ ବିରାଜିତ।

Verse 29

दोषत्रयसमाक्रान्त जननैः श्रेयसप्रदा । महालक्ष्मीर्महाकालीमहादेवी महेश्वरी

ତ୍ରିଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଜନଙ୍କୁ ତୁମେ ଶ୍ରେୟ ଓ କଲ୍ୟାଣ ଦେଉଛ। ତୁମେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମହାକାଳୀ, ମହାଦେବୀ—ମହେଶ୍ୱରୀ, ପରମାଧୀଶ୍ୱରୀ।

Verse 30

विश्वेश्वरी महामाया मायाबीजवरप्रदा । वररूपा वरेण्या त्वं वरदात्री वरासुता

ତୁମେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ, ମହାମାୟା, ମାୟା-ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ବରପ୍ରଦାୟିନୀ। ତୁମେ ବର-ସ୍ୱରୂପା, ବରେଣ୍ୟା; ତୁମେ ବରଦାତ୍ରୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁତା।

Verse 31

बिल्वपत्रैः शुभैर्ये त्वां पूजयन्ति नराः सदा । तेषां राज्यप्रदात्री च कामदा सिद्धिदा सदा

ଯେ ଲୋକେ ସଦା ଶୁଭ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ତୁମ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ରାଜ୍ୟ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଉଛ; ତୁମେ କାମନା ପୂରଣ କରି ସଦା ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରୁଛ।

Verse 32

चातुर्मास्येऽर्चिता यैस्त्वं बिल्वपत्रैर्विशेषतः । तेषां वांछितसिद्ध्यर्थं जाता कामदुघा स्वयम्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟକାଳେ ଯେମାନେ ବିଶେଷତଃ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ତୁମ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବାଞ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ନିଜେ କାମଧେନୁ ସମ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୁଅ।

Verse 33

येऽर्चयंति सदा लोके महेश्वरसमन्विताम् । बिल्वपत्रैर्महाभक्त्या न तेषां दुःखदुष्कृती

ଏହି ଲୋକରେ ଯେମାନେ ମହେଶ୍ୱରସମନ୍ୱିତା ଦେବୀଙ୍କୁ ସଦା ମହାଭକ୍ତିରେ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦେଇ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖେ ଦୁଃଖ ଓ ପାପକର୍ମ ରହିନଥାଏ।

Verse 34

चातुर्मास्ये विशेषेण तव पूजा महाफला । अद्यप्रभृति यैर्लोकैर्बिल्वपत्रैस्तु पूजिता

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷଭାବେ ତୁମ ପୂଜା ମହାଫଳଦାୟିନୀ; ଆଜିଠାରୁ ଯେମାନେ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।

Verse 35

विधास्यसि महेशानि तेषां ज्ञानमनुत्तमम् । चातुर्मास्येऽधिकफलं बिल्वपत्रं वरानने

ହେ ମହେଶାନୀ! ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଦେବ। ହେ ବରାନନେ! ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଲ୍ୱପତ୍ରର ଫଳ ଅଧିକ ହୁଏ।

Verse 36

उमामहेश्वरप्रीत्यै दत्तं विधिवदक्षयम् । यथा श्रीस्तुलसीवृक्षे तथा बिल्वे च पार्वती

ଉମା-ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯାହା ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଯେପରି ତୁଳସୀବୃକ୍ଷରେ ଶ୍ରୀଙ୍କ ବାସ, ସେପରି ବିଲ୍ୱବୃକ୍ଷରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବାସ।

Verse 37

त्वं मूर्त्या दृश्यसे विश्वं सकलाभीष्टदायिनी । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितौ द्वौ महाफलौ

ତୁମେ ମୂର୍ତ୍ତିଧାରିଣୀ ହୋଇ ବିଶ୍ୱରୂପେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅ, ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଦାୟିନୀ। ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଇଟିର ସେବା କଲେ ମହାଫଳ ମିଳେ।

Verse 246

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्य माहात्म्ये पैजवनोपाख्याने पार्वत्येन्द्रादीनां शापप्रदानवृत्तान्तवर्णनंनाम षट्चत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମା–ନାରଦ ସମ୍ବାଦର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପୈଜବନୋପାଖ୍ୟାନରେ ‘ପାର୍ବତୀ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦିଙ୍କୁ ଶାପ ପ୍ରଦାନର ବୃତ୍ତାନ୍ତବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 146ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 298

मन्त्रयन्त्रसमोपेता ब्रह्मविष्णुशिवादिषु । नित्यरूपा महारूपा सर्वरूपा निरञ्जना

ସେ ମନ୍ତ୍ର-ଯନ୍ତ୍ରସମୁପେତା, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଆଦିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେ ନିତ୍ୟରୂପା, ମହାରୂପା, ସର୍ବରୂପା ଓ ନିରଞ୍ଜନା (ନିର୍ମଳା)।