Adhyaya 243

Verse 1

। ब्रह्मोवाच । शूद्रः पैजवनोनाम गार्हस्थ्याच्छुद्धिमाप्तवान् । धर्ममार्गाविरोधेन तन्निबोध महामते

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ପୈଜବନ ନାମକ ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ଧର୍ମମାର୍ଗକୁ ବିରୋଧ ନ କରି, ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଲା। ହେ ମହାମତି, ଏହା ବୁଝ।

Verse 2

आसीत्पैजवनः शूद्रः पुरा त्रेतायुगे किल । स्वधर्मनिरतः ख्यातो विष्णुब्राह्मणपूजकः

ପୁରା ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ପୈଜବନ ନାମକ ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ। ସେ ସ୍ୱଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲେ।

Verse 3

न्यायागतधनो नित्यं शांतः सर्वजनप्रियः । सत्यवादी विवेकज्ञस्तस्य भार्या च सुन्दरी

ତାଙ୍କର ଧନ ନ୍ୟାୟମାର୍ଗରେ ଅର୍ଜିତ ଥିଲା; ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ ଓ ସର୍ବଜନପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ବିବେକଜ୍ଞ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ ଥିଲେ।

Verse 4

धर्मोढा वेदविधिना समानकुलजा शुभा । पतिव्रता महाभागा देवद्विजहिते रता

ସେ ବେଦବିଧିଅନୁସାରେ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ବିବାହିତା, ସମାନକୁଳଜା ଓ ଶୁଭା ଥିଲେ। ସେ ପତିବ୍ରତା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 5

काश्यां संबंधिता बाला वैजयंत्यां विवाहिता । सा धर्माचरणे दक्षा वैष्णवव्रतचारिणी

ସେଇ ବାଳା କାଶୀରେ ସମ୍ବନ୍ଧିତା (ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥ) ହୋଇ, ବୈଜୟନ୍ତୀରେ ବିବାହିତା ହେଲେ। ସେ ଧର୍ମାଚରଣରେ ଦକ୍ଷା ଓ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତାଚାରିଣୀ ଥିଲେ।

Verse 6

भर्त्रा सह तथा सम्यक्चिक्रीडे सुविनीतवत् । सोऽपि रेमे तया काले हस्तिन्येव महागजः

ସେ ଭର୍ତ୍ତା ସହ ସୁବିନୀତଭାବେ ଓ ସଂୟମରେ ଯଥୋଚିତ କ୍ରୀଡା-ବିହାର କଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସହ, ଯେପରି ମହାଗଜ ନିଜ ହସ୍ତିନୀ ସହ ରମେ, ସେପରି ରମଣ କଲେ।

Verse 7

अर्थाप्तिः पूर्वपुण्येन जाता तस्य महात्मनः । वाणिज्यं स्वजनैर्नित्यं स्वदेशपरदेशजम्

ପୂର୍ବପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଧନସମୃଦ୍ଧି ଜନ୍ମିଲା। ତାଙ୍କ ସ୍ୱଜନମାନେ ସ୍ୱଦେଶ ଓ ପରଦେଶରେ ସଦା ବାଣିଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 8

कारयत्यर्थजातैश्च परकीयस्वकीयजैः । एवमर्थश्च बहुधा संजातो धर्मदर्शिनः

ପରକୀୟ ଓ ସ୍ୱକୀୟ ଉଭୟ ଉତ୍ସରୁ ଆସିଥିବା ଧନଦ୍ୱାରା ସେ ନାନା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଧର୍ମଦର୍ଶୀ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବହୁପ୍ରକାର ଧନ ସଞ୍ଚିତ ହେଲା।

Verse 9

पुत्रत्रयं च संजातं पितुः शुश्रूषणे रतम् । तस्य पुत्राः पितुर्भक्ता द्रव्यादिमदवर्जिताः

ପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ରତ ତିନି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ସେ ପୁତ୍ରମାନେ ପିତୃଭକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଧନାଦିରୁ ଜନ୍ମୁଥିବା ଅହଙ୍କାରରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 10

पितृवाक्यरताः श्रेष्ठाः स्वधर्माचारशोभनाः । पित्रोः शुश्रूषणादन्यन्नाभिनंदंति किंचन

ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ପିତୃବାକ୍ୟରେ ରତ ଏବଂ ସ୍ୱଧର୍ମାଚରଣରେ ଶୋଭିତ। ମାତାପିତାଙ୍କ ସେବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ମାନୁନଥିଲେ।

Verse 11

ते सम्बन्धैः सुसंबद्धाः पित्रा धर्मार्थदर्शिना । तत्पत्न्यो मातृपित्रर्चां कारयंत्यनिवारितम्

ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଜାଣୁଥିବା ପିତା ଯଥୋଚିତ ସମ୍ବନ୍ଧଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ବାନ୍ଧିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମାତାପିତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ସମ୍ମାନ ନିରନ୍ତର, ଅବିରତ କରୁଥିଲେ।

Verse 12

ऋद्धिमद्भवनं तस्य धनधान्यसमन्वितम् । सोऽपि धर्मरतो नित्यं देवतातिथिपूजकः

ତାହାର ଭବନ ଋଦ୍ଧିମୟ ଥିଲା, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ତଥାପି ସେ ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ, ଦେବପୂଜକ ଓ ଅତିଥିସତ୍କାରୀ ଥିଲେ।

Verse 13

गृहागतो न विमुखो यस्य जातु कदाचन । शीतकाले धनं प्रादादुष्णकाले जलान्नदः

ଯେ କେହି ତାହାର ଘରକୁ ଆସୁଥିଲେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଉନଥିଲେ। ଶୀତକାଳେ ସେ ଧନ ଦେଉଥିଲେ, ଉଷ୍ଣକାଳେ ଜଳ ଓ ଅନ୍ନ ଦାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 14

वर्षा काले वस्त्रदश्च बभूवान्नप्रदः सदा । वापीकूपतडागादिप्रपादेवगृहाणि च

ବର୍ଷାକାଳେ ସେ ବସ୍ତ୍ରଦାତା ହେଲେ ଏବଂ ସଦା ଅନ୍ନଦାତା ଥିଲେ। ସେ ବାପୀ, କୂପ, ତଡାଗ, ପ୍ରପା ଏବଂ ଦେବଗୃହ-ବିଶ୍ରାମଗୃହ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ।

Verse 15

कारयत्युचिते काले शिवविष्णुव्रतस्थितः । इष्टधर्मस्तु वर्णानां समाचीर्णो महाफलः

ଯଥୋଚିତ କାଳରେ ସେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଉଥିଲେ, ଶିବ-ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରତରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଇଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଯଥାବିଧି ଆଚରିତ ହେଲେ ମହାଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 16

अन्येषां पूर्तधर्माणां तेषां पूर्तकरः सदा । स बभूव धनाढ्योपि व्यसनैर्न समाश्रितः

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପୂର୍ତ୍ତଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ସଦା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଇଦେଉଥିଲେ। ଧନାଢ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ବ୍ୟସନ କିମ୍ବା ବିପଦରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 17

एकदा गालवमुनिः शिष्यैर्बहुभिरावृतः

ଏକଦା ଗାଲବମୁନି ବହୁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 18

विष्णुभक्तिरतो नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ରତ ଥିଲେ; ବିଶେଷତଃ ପବିତ୍ର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳରେ।

Verse 19

स वाग्भिर्मधुभिस्तस्य अभ्युत्थानासनादिभिः । उपचारैः पुनर्युक्तः कृतार्थ इव मानयन्

ସେ ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ, ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କରି, ଆସନ ଦେଇ, ପୁନଃପୁନଃ ଯଥୋଚିତ ଉପଚାରରେ—କୃତାର୍ଥ ହୋଇଥିବା ପରି—ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 20

अद्य मे सफलं जन्म जातं जीवितमुत्तमम् । अद्य मे सफलो धर्मः कुशलश्चोद्धृतस्त्वया

ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା, ମୋର ଜୀବନ ଉତ୍ତମ ହେଲା। ଆଜି ମୋର ଧର୍ମ ଫଳବାନ ହେଲା, ଏବଂ ମୋର କୁଶଳ ତୁମେ ଉଦ୍ଧୃତ କଲ।

Verse 21

मम पापसहस्राणि दृष्ट्या दग्धानि ते मुने । गृहं मम गृहस्थस्य सकलं पावितं त्वया

ହେ ମୁନେ! ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେ ମୋର ସହସ୍ର ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ; ମୋର ସମଗ୍ର ଘର ତୁମେ ପବିତ୍ର କଲେ।

Verse 22

तस्य भक्त्या प्रसन्नोऽभूद्गतमार्गपरिश्रमः । उवाच मुनिशार्दूलः सच्छूद्रं तं कृतांजलिम्

ତାହାର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପଥଶ୍ରମ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ; କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେ ସଦ୍‌ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 23

कच्चित्ते कुशलं सौम्य मनो धर्मे प्रवर्तते । अर्थानुबंधाः सततं बन्धुदारसुतादयः

ହେ ସୌମ୍ୟ, ତୁମର କୁଶଳ ତୋ? ତୁମ ମନ ଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ରହୁଛି କି? ଏବଂ ବନ୍ଧୁ, ଦାରା, ସୁତ ଆଦି ଅର୍ଥାନୁବନ୍ଧୀ ଲୋକବନ୍ଧନ ସଦା ଆସକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ବାନ୍ଧୁଛି କି?

Verse 24

गोविन्दे सततं भक्तिस्तथा दाने प्रवर्तते । धर्मार्थकाम कार्येषु सप्रभावं मनस्तव

ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ସତତ ଭକ୍ତି ଅଛି କି, ଏବଂ ଦାନରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଚାଲିଛି କି? ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମ ମନ ଶୁଭପ୍ରଭାବ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ସାମର୍ଥ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ରହୁ।

Verse 25

विष्णुपादोदकं नित्यं शिरसा धार्यते न वा । पादोद्भवं च गंगोदं द्वादशाब्दफलप्रदम्

ତୁମେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦୋଦକ ଶିରେ ଧାରଣ କରୁଛ କି ନାହିଁ? ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ପୁଣ୍ୟଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 26

चातुर्मास्ये विशेषेण तत्फलं द्विगुणं भवेत् । हरिभक्तिर्हरिकथा हरिस्तोत्रं हरेर्नतिः

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷତଃ ସେ ଫଳ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ। ହରିଭକ୍ତି, ହରିକଥା, ହରିସ୍ତୋତ୍ର ଓ ହରିଙ୍କୁ ନତି—ଏହିମାନେ ପ୍ରିୟ କର୍ମ।

Verse 27

हरिध्यानं हरेः पूजा सुप्ते देवे च मोक्षकृत् । एवं ब्रुवाणं स मुनिं पुनराह नतिं गतः

ହରିଧ୍ୟାନ ଓ ହରିପୂଜା—ପ୍ରଭୁ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏଭଳି କହୁଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସେ ପୁନର୍ବାର କହିଲା।

Verse 28

भवद्दृष्ट्याश्रमफलमेतज्जातं न संशयः । तथापि श्रोतुमिच्छामि तव वाणीमनामयीम्

ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଆଶ୍ରମଜୀବନର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୋଇଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ମଳ, ଦୋଷରହିତ ବାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 29

भवादृशानां गमनं सर्वार्थेषु प्रकल्पते । ततस्तौ सुमुदा युक्तौ संजातौ हृष्टचेतसौ

ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଆଗମନ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରେ। ତେଣୁ ସେ ଦୁଇଜଣ ମହାନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 30

मुनिं पैजवनोनाम सच्छूद्रः प्राह संमतः । किमागमनकृत्यं ते कथयस्व प्रसादतः

ପୈଜବନ ନାମକ ଏକ ସତ୍‌ଶୂଦ୍ର, ଯିଏ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲା—“ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ? କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।”

Verse 31

को वा तीर्थप्रसंगश्च चातुर्मास्ये समीपगे । गालवः प्राह सच्छूद्रं धार्मिकं सत्यवादिनम्

“କିମ୍ବା ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ସମୀପ ଥିବାବେଳେ କେଉଁ ତୀର୍ଥ-ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥିତ?” ଏଭଳି ଗାଲବ ସେ ସତ୍‌ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଧାର୍ମିକ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଥିଲେ।

Verse 32

मम तीर्थावसिक्तस्य मासा बहुतरा गताः । इदानीमाश्रमं यास्ये चातुर्मास्ये समागते

ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରି କରି ମୋର ବହୁ ମାସ ଅତିତ ହୋଇଗଲା। ଏବେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଆସିଥିବାରୁ ମୁଁ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି।

Verse 33

आषाढशुक्लैकादश्यां करिष्ये नियमं गृहे । नारायणस्य प्रीत्यर्थं श्रेयोऽर्थं चात्मनस्तथा । प्रत्युवाच मुनिर्धर्मान्विनयानतकन्धरम्

ଆଷାଢ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରେ ମୁଁ ଘରେ ନିୟମ-ବ୍ରତ କରିବି—ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଓ ନିଜ ପରମ ଶ୍ରେୟ ପାଇଁ। ଏହିପରି କହି ମୁନି ବିନୟରେ ନତକନ୍ଧରଙ୍କୁ ଧର୍ମୋପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 34

पैजवन उवाच । मामनुग्रहजां बुद्धिं ब्रूहि त्वं द्विजपुंगव । वेदेऽधिकारो नैवास्ति वेदसारजपस्य वा

ପୈଜବନ କହିଲା—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହଜନିତ ବୁଦ୍ଧି ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ମୋର ବେଦାଧ୍ୟୟନର ଅଧିକାର ନାହିଁ, ବେଦସାର ଜପର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 35

पुराणस्मृतिपाठस्य तस्मात्किंचिद्वदस्व मे । तत्त्वात्मसदृशं किंचिद्भाति रूपं महाफलम्

ତେଣୁ ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତିପାଠରୁ କିଛି ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଆତ୍ମା ସହ ସମଞ୍ଜସ, ମହାଫଳଦାୟକ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏମିତି କିଛି ସାଧନ।

Verse 36

चातुर्मास्ये विशेषेण मुक्तिसंसाधकं वद

ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳରେ ମୁକ୍ତି ସାଧନ କରାଇବା ଉପାୟଟି କହନ୍ତୁ।

Verse 37

गालव उवाच । शालिग्रामगतं विष्णुं चक्रांकित पुटं सदा । येऽर्चयन्ति नरा नित्यं तेषां भुक्तिस्त्वदूरतः

ଗାଲବ କହିଲେ—ଚକ୍ରଚିହ୍ନିତ ଶାଳିଗ୍ରାମରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେ ନର ନିତ୍ୟ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଖରୁ ବିଷୟଭୋଗ ଦୂରେ ରହେ।

Verse 38

शालिग्रामे मनो यस्य यत्किंचित्क्रियते शुभम् । अक्षय्यं तद्भवेन्नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

ଯାହାର ମନ ଶାଳିଗ୍ରାମରେ ନିବିଷ୍ଟ, ସେ କରୁଥିବା ଯେକୌଣସି ଶୁଭ କର୍ମ ନିତ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ; ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ।

Verse 39

शालिग्रामशिला यत्र यत्र द्वारावती शिला । उभयोः संगमः प्राप्तो मुक्तिस्तस्य न दुर्लभा

ଯେଉଁଠି ଶାଳିଗ୍ରାମଶିଳା ଅଛି ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱାରାବତୀଶିଳା ଅଛି—ଉଭୟର ସଙ୍ଗମ ଲଭିଲେ, ତାହାର ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।

Verse 40

शालिग्रामशिला यस्यां भूमौ संपूज्यते नृभिः । पञ्चक्रोशं पुनात्येषा अपि पापशतान्वितैः

ଯେ ଭୂମିରେ ନରମାନେ ଶାଳିଗ୍ରାମଶିଳାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଶିଳା ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ଶତପାପଯୁକ୍ତ ଲୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 41

तैजसं पिंडमेतद्धि ब्रह्मरूपमिदं शुभम् । यस्याः संदर्शनादेव सद्यः कल्मषनाशनम्

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ତେଜୋମୟ ପିଣ୍ଡ—ବ୍ରହ୍ମର ଏହି ଶୁଭ ରୂପ; ଏହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କଲ୍ମଷ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 42

सर्वतीर्थानि पुण्यानि देवतायतनानि च । नद्यः सर्वा महाशूद्र तीर्थत्वं प्राप्नुवंति हि

ହେ ମହାଶୂଦ୍ର! ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ, ଦେବତାମନ୍ଦିର ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଦୀ—ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧରେ—ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 43

सन्निधानेन वै तस्याः क्रिया सर्वत्रशोभनाः । व्रजंति हि क्रियात्वं च चातुर्मास्ये विशेषतः

ତାହାର ସନ୍ନିଧିମାତ୍ରେ ସର୍ବତ୍ର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଶୁଭ ଓ ଶୋଭନ ହୁଏ; ଏବଂ ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳପ୍ରଦତା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ବିଶେଷତଃ ପବିତ୍ର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ।

Verse 44

पूज्यते भवने यस्य शालिग्राम शिला शुभा । कोमलैस्तुलसीपत्रैर्विमुखस्तत्र वै यमः

ଯେ ଘରେ ଶୁଭ ଶାଳିଗ୍ରାମ-ଶିଳାକୁ କୋମଳ ତୁଳସୀପତ୍ରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରୁ ଯମ ନିଶ୍ଚୟ ମୁହଁ ଫେରାନ୍ତି।

Verse 45

ब्राह्मणक्षत्रियविशां सच्छूद्राणामथापि वा । शालिग्रामाधिकारोऽस्ति न चान्येषां कदाचन

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ—ଏବଂ ସଦାଚାରୀ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ—ଶାଳିଗ୍ରାମ ପୂଜାର ଅଧିକାର ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କେବେ ନୁହେଁ।

Verse 46

सच्छूद्र उवाच । ब्रह्मन्वेदविदां श्रेष्ठ सर्वशास्त्रविशारद । स्त्रीशूद्रादिनिषेधोऽयं शालिग्रामे हि श्रूयते

ସଦାଚାରୀ ଶୂଦ୍ର କହିଲା—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ—ଶାଳିଗ୍ରାମ ବିଷୟରେ ସ୍ତ୍ରୀ, ଶୂଦ୍ର ଆଦିଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିଷେଧ ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 47

मादृशस्त्वं कथं शालिग्रामपूजाविधिं वद

ମୋ ପରି ଲୋକ କିପରି ଯୋଗ୍ୟ ହେବ? ଦୟାକରି ଶାଳିଗ୍ରାମ-ପୂଜାର ଯଥାବିଧି କହନ୍ତୁ।

Verse 48

गालव उवाच । असच्छूद्रगतं दास निषेधं विद्धि मानद । स्त्रीणामपि च साध्वीनां नैवाभावः प्रकीर्तितः

ଗାଲବ କହିଲେ—ହେ ମାନ୍ୟ ଦାସ, ନିଷେଧ ଅସତ୍ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ବୋଲି ଜାଣ; ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ, ବିଶେଷତଃ ସାଧ୍ବୀ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାମାନଙ୍କ ପାଇଁ, କୌଣସି ଅଯୋଗ୍ୟତା ଘୋଷିତ ନୁହେଁ।

Verse 49

मा भूत्संशयस्तेनात्र नाऽप्नुषे संशयात्फलम् । शालिग्रामार्चनपराः शुद्धदेहा विवेकिनः

ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କରନି; ସନ୍ଦେହରୁ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଯେମାନେ ଶାଳିଗ୍ରାମ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ନିରତ, ସେମାନେ ଦେହେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମନେ ବିବେକୀ।

Verse 50

न ते यमपुरं यांति चातुर्मास्ये च पूजकाः । शालिग्रामार्पितं माल्यं शिरसा धारयंति ये

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଯେ ପୂଜକ ଶାଳିଗ୍ରାମକୁ ଅର୍ପିତ ମାଳା ଶିରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମପୁରୀକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 51

तेषां पापसहस्राणि विलयं यांति तत्क्षणात् । शालिग्राम शिलाग्रे तु ये प्रयच्छंति दीपकम्

ଯେମାନେ ଶାଳିଗ୍ରାମ-ଶିଳାର ସମ୍ମୁଖେ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସହସ୍ର ପାପ ସେଇ କ୍ଷଣେ ନଶିଯାଏ।

Verse 52

तेषां सौरपुरे वासः कदाचिन्नैव हीयते । शालिग्रामगतं विष्णुं सुमनोभिर्मनोहरैः । येऽर्चयंति महाशूद्र सुप्ते देवे हरौ तथा

ତାଙ୍କର ସୌରପୁରରେ ବାସ କେବେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ହେ ମହାଶୂଦ୍ର! ଯେମାନେ ଶାଳିଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି—ଦେବ ହରି ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 53

पंचामृतेन स्नपनं ये कुर्वंति सदा नराः । शालिग्रामशिलायां च न ते संसारिणो नराः

ଯେମାନେ ସଦା ଶାଳିଗ୍ରାମ-ଶିଳାକୁ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସାରବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣକାରୀ ରହନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 54

मुक्तेर्निदानममलं शालिग्रामगतं हरिम् । हृदि न्यस्य सदा भक्त्या यो ध्यायति स मुक्तिभाक्

ଶାଳିଗ୍ରାମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ମୁକ୍ତିର କାରଣସ୍ୱରୂପ ହରିଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ନ୍ୟସି ସଦା ଭକ୍ତିରେ ଯେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ମୋକ୍ଷର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 55

तुलसीदलजां मालां शालिग्रामोपरि न्यसेत् । चातुर्मास्ये विशेषेण सर्वकामानवाप्नुयात्

ଶାଳିଗ୍ରାମ ଉପରେ ତୁଳସୀଦଳର ମାଳା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଏପରି କଲେ ଭକ୍ତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପାଏ।

Verse 56

न तावत्पुष्पजा माला शालिग्रामस्य वल्लभा । सर्वदा तुलसी देवी विष्णोर्नित्यं शुभा प्रिया

ଶାଳିଗ୍ରାମଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପମାଳା ତେତିକି ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ; ତୁଳସୀଦେବୀ ସଦା ମଙ୍ଗଳଦାୟିନୀ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିତ୍ୟପ୍ରିୟା।

Verse 57

तुलसी वल्लभा नित्यं चातुर्मास्ये विशेषतः । शालिग्रामो महाविष्णुस्तुलसी श्रीर्न संशयः

ତୁଳସୀ ସଦା ପ୍ରିୟ, ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ। ଶାଳିଗ୍ରାମ ମହାବିଷ୍ଣୁ, ତୁଳସୀ ହିଁ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 58

अतो वासितपानीयैः स्नाप्यं चंदनचर्चितैः । मंजरीभिर्युतं देवं शालग्रामशिलाहरिम्

ଏହେତୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ଶାଳିଗ୍ରାମଶିଳାରୂପ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରି, ତୁଳସୀ ମଞ୍ଜରୀରେ ଶୋଭିତ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 59

तुलसीसंभवाभिश्च कृत्वा कामानवाप्नुयात् । पत्रे तु प्रथमे ब्रह्मा द्वितीये भगवाञ्छिवः

ତୁଳସୀଜନିତ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। ତାହାର ପ୍ରଥମ ପତ୍ରରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ରରେ ଭଗବାନ ଶିବ ଅଛନ୍ତି।

Verse 60

मंजर्यां भगवान्विष्णुस्तदेकस्थत्रया सदा । मंजरी दलसंयुक्ता ग्राह्या बुधजनैः शुभा

ମଞ୍ଜରୀରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେଇ ଏକ ତୁଳସୀରେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ସଦା ଏକତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ। ଏହିପରି ପତ୍ରସହିତ ଶୁଭ ତୁଳସୀ-ମଞ୍ଜରୀକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ପୂଜାର୍ଥେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 61

तां निवेद्य गुरौ भक्त्या जन्मादिक्षयकारणम् । शालिग्रामे धूपराशिं निवेद्य हरितत्परः

ସେଇ (ତୁଳସୀ-ନିବେଦନ)କୁ ଭକ୍ତିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି—ଯାହା ଜନ୍ମାଦିର କ୍ଷୟକାରଣ—ହରିପରାୟଣ ହୋଇ ଶାଳିଗ୍ରାମରେ ଧୂପରାଶି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 62

चातुर्मास्ये विशेषेण मनुष्यो नैव नारकी । शालिग्रामं नरो दृष्ट्वा पूजितं कुसुमैः शुभैः

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷତଃ ମନୁଷ୍ୟ ନରକଗାମୀ ହୁଏ ନାହିଁ; ଶୁଭ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜିତ ଶାଳିଗ୍ରାମର ଦର୍ଶନ କଲେ ନର ନରକଗତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 63

सर्वपापविशुद्धात्मा याति तन्मयतां हरौ । य स्तौत्यश्मगतं विष्णुं गंडकीजलसंभवम्

ଯେ ଗଣ୍ଡକୀଜଳସମ୍ଭବ ଶିଳାରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ହରିରେ ତନ୍ମୟତା ପାଏ।

Verse 64

श्रुतिस्मृतिपुराणैश्च सोऽपि विष्णुपदं व्रजेत् । शालिग्रामशिलायाश्च चतुर्विंशतिसंख्यकाः । भेदाः संति महाशूद्र ताञ्छृणुष्व महामते

ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣର ପ୍ରମାଣରେ ସେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ହେ ମହାଶୂଦ୍ର, ଶାଳିଗ୍ରାମଶିଳାର ଚବିଶି ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅଛି—ହେ ମହାମତେ, ଶୁଣ।

Verse 65

इमाः पूज्याश्च लोकेऽत्र चतुर्विंशतिसंख्यकाः । तासां च दैवतं विष्णुं नामानि च वदाम्यहम्

ଏହି ଚବିଶି ପ୍ରକାର ଏହି ଲୋକରେ ପୂଜ୍ୟ; ଏମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ। ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 66

स एव मूर्त्तश्चतुरुत्तरासिर्विंशद्भिरेको भगवान्यथाऽद्यः । स एव संवत्सरनामसंज्ञः स एव ग्रावागत आदिदेवः

ସେଇ ଆଦ୍ୟ ଭଗବାନ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଚବିଶି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶିତ। ସେଇ (ଚବିଶି) ସଂବତ୍ସର-ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେଇ ଆଦିଦେବ ପବିତ୍ର ଶିଳାରୂପେ ଆଗତ।

Verse 243

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने शालिग्रामपूजनमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ର-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ବ୍ରହ୍ମା-ନାରଦ ସଂବାଦରେ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ-ମାହାତ୍ମ୍ୟର ପୈଜବନୋପାଖ୍ୟାନରେ ‘ଶାଳିଗ୍ରାମ ପୂଜନ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ତେତାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।