Adhyaya 240

Verse 1

ब्रह्मोवाच । हरेर्दीपस्तु मद्दीपादधिकोऽयं प्रकुर्वतः । वैकुण्ठवास एव स्यान्ममैश्वर्यमवांछितम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଦୀପ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ଦୀପଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେ ଏହା କରେ, ତାହାର ବୈକୁଣ୍ଠବାସ ନିଶ୍ଚିତ; ମୋ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଅନଭିଲାଷ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 2

नारद उवाच । दीपोऽयं विष्णुभवने मन्त्रवद्विहितो नरैः । सदा विशेषफलदश्चातुर्मास्येऽधिकः कथम्

ନାରଦ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଭବନରେ ମନ୍ତ୍ରସହ ବିଧିପୂର୍ବକ ଲୋକମାନେ କରୁଥିବା ଏହି ଦୀପଦାନ ସଦା ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ; ତେବେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଏହା କିପରି ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ?

Verse 3

ब्रह्मोवाच । विष्णुर्नित्याधिदैवं मे विष्णुः पूज्यः सदा मम । विष्णुमेनं सदा ध्याये विष्णुर्मत्तः परो हि सः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁ ମୋର ନିତ୍ୟ ପରମ ଅଧିଦେବ; ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ସଦା ମୋର ପୂଜ୍ୟ। ମୁଁ ସଦା ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ; ନିଶ୍ଚୟ ବିଷ୍ଣୁ ମୋଠାରୁ ପର।

Verse 4

स विष्णु वल्लभो दीपः सर्वदा पापहारकः । चातुर्मास्ये विशेषेण कामनासिद्धिकारकः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ସେହି ଦୀପ ସଦା ପାପହାରକ; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷଭାବେ କାମନାସିଦ୍ଧିକାରକ ହୁଏ।

Verse 5

विष्णुर्दीपेन संतुष्टो यथा भवति पुत्रक । तथा यज्ञसहस्रैश्च वरं नैव प्रयच्छति

ହେ ପୁତ୍ର, ଦୀପଦାନରେ ବିଷ୍ଣୁ ଯେପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଏତେ ସହଜରେ ବର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 6

स्वल्प व्ययेन दीपस्य फलमानंतकं नृणाम् । अनंतशयने प्राप्ते पुण्यसंख्या न विद्यते

ଅଳ୍ପ ବ୍ୟୟରେ ଦୀପଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ତାହାର ଫଳ ଅନନ୍ତ ହୁଏ। ଅନନ୍ତଶୟନ (ଅନନ୍ତ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ ପୁଣ୍ୟସଂଖ୍ୟା ଗଣନା ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 7

तस्मात्सर्वात्मभावेन श्रद्धया संयुतेन च । दीपप्रदानं कुरुते हरेः पापैर्न लिप्यते

ଏହେତୁ ଯେ ଜଣେ ସର୍ବାତ୍ମଭାବରେ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ହରିଙ୍କୁ ଦୀପଦାନ କରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 8

उपचारैः षोडशकैर्यतिरूपे हरौ पुनः । दीपप्रदाने विहिते सर्वमुद्द्योतितं जगत्

ପୁନଃ, ଯତିରୂପ ହରିଙ୍କୁ ଷୋଡଶୋପଚାର ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦୀପଦାନ କଲେ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ଆଲୋକିତ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 9

दीपादनंतरं ब्रह्मन्नन्नस्य च निवेदनम् । त्रयोदश्या भक्तियुक्तैः कार्यं मोक्षपदस्थितैः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଦୀପଦାନ ପରେ ଅନ୍ନର ନିବେଦନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନେ ମୋକ୍ଷପଦକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହା କରିବେ।

Verse 10

अमृतं संपरित्यज्य यदन्नं देवता अपि । स्पृहयंति गृहस्थस्य गृहद्वारगताः सदा

ଅମୃତକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଦେବତାମାନେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ସେଇ ଅନ୍ନକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି; ଯେନେ ସେମାନେ ସଦା ତାଙ୍କ ଘରଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 11

हरौ सुप्ते विशेषेण प्रदेयः प्रत्यहं नरैः । फलैरर्घ्यो विष्णुतुष्ट्यै तत्कालसमुदा हृतैः

ହରି ଶୟନରତ (ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ) କାଳରେ ବିଶେଷତଃ ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ସେହି ସମୟରେ ସଦ୍ୟଃ ଆଣିଥିବା ଫଳଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

तांबूलवल्लीपत्रैश्च तथा पूगफलैः शुभैः । द्राक्षाजंब्वाम्रजफलैरक्रोडैर्दाडिमैरपि

ତାମ୍ବୂଳଲତାର ପତ୍ର ଓ ଶୁଭ ପୂଗଫଳ (ସୁପାରି) ସହ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଜମ୍ବୁ, ଆମ୍ବ, ଅକ୍ରୋଡ଼ ଓ ଦାଡ଼ିମ୍ବ ଆଦି ଫଳଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

बीजपूरफलैश्चैव दद्यादर्घ्यं सुभक्तितः । शंखतोयं समादाय तस्योपरि फलं शुभम्

ବୀଜପୂର (ଲେମ୍ବୁ) ଫଳଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସୁଭକ୍ତିସହ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଶଙ୍ଖରେ ଜଳ ନେଇ ତାହାର ଉପରେ ଶୁଭ ଫଳ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 14

मंत्रेणानेन विप्रेन्द्र केशवाय निवेदयेत् । पुनराचमनं देयमन्नदानादनंतरम्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା କେଶବଙ୍କୁ (ଅର୍ଘ୍ୟ) ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ନଦାନ ପରେ ସତ୍ୱର ପୁନଃ ଆଚମନ କରିବା/ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 15

आर्तिक्यं च ततः कुर्यात्सर्वपापविनाशनम् । चतुर्दश्या नमस्कुर्याद्विष्णवे यतिरूपिणे

ତାପରେ ସର୍ବପାପବିନାଶକ ଆରତି କରିବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନେ ଯତିରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

पंचदश्या भ्रमः कार्यः सर्वदिक्षु द्विजैः सह । सप्तसागरजै स्तोयैर्दत्तैर्यत्फलमाप्यते

ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତ ସାଗରରୁ ଆଣିଥିବା ଜଳ ଦାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ପରି ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 17

तत्तोयदानाच्च हरेः प्राप्यते विष्णुवल्लभैः । चतुर्वारभ्रमीभिश्च जगत्सर्वं चराचरम्

ସେହି ଜଳଦାନ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭକ୍ତମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏବଂ ଯେମାନେ ଚାରିଥର ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚରାଚର ସହ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଯେନ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୁଏ।

Verse 18

क्रांतं भवति विप्राग्र्य तत्तीर्थगमनादिकम् । षोडश्या देवसायुज्यं चिन्तयेद्योगवित्तमः

ହେ ବିପ୍ରାଗ୍ର୍ୟ, ଏହାଦ୍ୱାରା ସେହି ତୀର୍ଥଗମନାଦି ସମସ୍ତ ଆଚାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଷୋଡଶୀ ତିଥିରେ ଯୋଗବିଦ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠଜନ ଦେବସାୟୁଜ୍ୟ—ଦେବ ସହ ଏକତ୍ୱ—ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 19

आत्मनश्च हरेर्नित्यं न मूर्तिं भावयेत्तदा । मूर्तामूर्तस्वरूप त्वाद्दृश्यो भवति योगवित्

ତେବେ ନିଜର କିମ୍ବା ହରିଙ୍କର କୌଣସି ସୀମିତ ମୂର୍ତ୍ତିଭାବନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାରଣ ତତ୍ତ୍ୱ ମୂର୍ତ୍ତ-ଅମୂର୍ତ୍ତ ଉଭୟସ୍ୱରୂପ; ତେଣୁ ଯୋଗୀ ସତ୍ୟ ଦ୍ରଷ୍ଟା ହୁଏ।

Verse 20

तस्मिन्दृष्टे निवर्तेत सदसद्रूपजा क्रिया । आत्मानं तेजसां मध्ये चिन्तयेत्सूर्यवर्चसम्

ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ ଦର୍ଶନ ହେଲେ ସତ୍-ଅସତ୍ ଧାରଣାଜନିତ କ୍ରିୟା ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ। ତେଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚସ୍ୱୀ ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

अहमेव सदा विष्णुरित्यात्मनि विचारयन् । लभते वैष्णवं देहं जीवन्मुक्तो द्विजो भवेत्

ଯେ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ସଦା ‘ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସଦା ବିଷ୍ଣୁ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଦେହ ପାଏ; ସେ ଦ୍ୱିଜ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ (ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ) ହୁଏ।

Verse 22

चातुर्मास्ये विशेषेण योगयुक्तो द्विजो भवेत् । इयं भक्तिः समादिष्टा मोक्षमार्गप्रदे हरौ

ବିଶେଷକରି ପବିତ୍ର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳରେ ଦ୍ୱିଜ ଯୋଗଯୁକ୍ତ ଓ ନିୟମଶୀଳ ହେବା ଉଚିତ। ହରିରେ ଏହି ଭକ୍ତି ଆଦିଷ୍ଟ, କାରଣ ଏହା ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରେ।