Adhyaya 236

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इष्टवस्तुप्रदो विष्णुर्लोकश्चेष्टरुचिः सदा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चातुमास्ये त्यजेच्च तत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁ ଇଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକ ସଦା ନିଜ ପ୍ରିୟ ରୁଚିରେ ଆସକ୍ତ ରହେ। ତେଣୁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସେହି ପ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

नारायणस्य प्रीत्यर्थं तदेवाक्षय्यमाप्यते । मर्त्यस्त्यजति श्रद्धावान्सोऽनंतफलभाग्भवेत्

ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରୀତିର୍ଥେ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ବ୍ରତ/ତ୍ୟାଗ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଏହା ଆଚରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 3

कांस्यभाजनसंत्यागाज्जायते भूपतिर्भुवि । पालाशपत्रे भुञ्जानो ब्रह्मभूयस्त्वमश्नुते

କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଭୂପତି ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ପଲାଶ ପତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମପଦ/ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 4

ताम्रपात्रे न भुञ्जीत कदाचिद्वा गृही नरः । चातुर्मास्ये विशेषेण ताम्रपात्रं विवर्जयेत्

ଗୃହସ୍ଥ ପୁରୁଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ତାମ୍ର ପାତ୍ରକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

अर्कपत्रेषु भुञ्जानोऽनुपमं लभते फलम् । वटपत्रेषु भोक्तव्यं चातुर्मास्ये विशेषतः

ଅର୍କ ପତ୍ରରେ ଭୋଜନ କଲେ ଅନୁପମ ଫଳ ମିଳେ। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷକରି ବଟ (ବରଗଛ) ପତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

अश्वत्थपत्रसंभोगः कार्यो बुधजनैः सदा । एकान्नभोजी राजा स्यात्सकलं भूमिमण्डले

ବୁଧଜନମାନେ ସଦା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ପତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଏକବାର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ, ସେ ସମଗ୍ର ଭୂମଣ୍ଡଳର ରାଜା ହୁଏ।

Verse 7

तथा च लवणत्यागात्सुभगो जायते नरः । गोधूमान्नपरित्यागाज्जायते जनवलभः

ଏହିପରି ଲବଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଓ ମନୋହର ହୁଏ। ଗହମ ଅନ୍ନ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ।

Verse 8

अशाकभोजी दीर्घायुश्चातुर्मास्येऽभिजायते । रसत्यागान्महाप्राणी मधुत्यागात्सुलोचनः

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଯେ ଶାକଭୋଜନ କରେନାହିଁ ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ। ରସ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମହାପ୍ରାଣଶକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ମଧୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସୁନ୍ଦର ନୟନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 9

मुद्गत्यागाद्रिपुमृती राजमाषाद्धनाढ्यता । अश्वाप्तिस्तंडुलत्यागाच्चातुर्मास्येऽभिजायते

ମୁଦ୍ଗ (ମୁଗ) ତ୍ୟାଗ କଲେ ଶତ୍ରୁନାଶ ହୁଏ; ରାଜମାଷ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ତଣ୍ଡୁଳ (ଚାଉଳ) ତ୍ୟାଗ କଲେ ଅଶ୍ୱପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ—ଏହା ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତର ଫଳ।

Verse 10

फलत्यागाद्बहुसुतस्तैलत्यागात्सुरूपिता । ज्ञानी तुवरिसंत्यागाद्बलं वीर्यं सदैव हि

ଫଳ ତ୍ୟାଗ କଲେ ବହୁସନ୍ତାନ ଲାଭ ହୁଏ; ତେଲ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସୁରୂପତା ମିଳେ। ତୁବରୀ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ଏବଂ ବଳ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଅବିଚଳ ରହେ।

Verse 11

मार्गमांसपरित्यागान्नरकं न च पश्यति । शौकरस्य पीरत्यागाद्ब्रह्मवासमवाप्नुयात्

ବନ୍ୟ ପଶୁମାଂସ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନରକ ଦେଖେନାହିଁ। ଶୂକରମାଂସ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକବାସ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 12

ज्ञानं लावकसन्त्यागादाज्यत्यागे महत्सुखम् । आसवं सम्परित्यज्य मुक्तिस्तस्य न दुर्लभा

ଲାବକ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଘୃତ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମହାସୁଖ ମିଳେ। ଏବଂ ଆସବ (ମଦ୍ୟ) ପରିତ୍ୟାଗ କରିଲେ ତାହାର ମୋକ୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।

Verse 13

दधिदुग्धपरित्यागी गोलोके सुख भाग्भवेत्

ଯେ ଦଧି ଓ ଦୁଗ୍ଧ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଗୋଲୋକରେ ସୁଖର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 14

ब्रह्मा पायससंत्यागात्क्षिप्रात्यागान्महेश्वरः । कन्दर्पोऽपूपसंत्यागान्मोदकत्याजकः सुखी

ପାୟସ ତ୍ୟାଗ କଲେ ବ୍ରହ୍ମପଦ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଶୀଘ୍ର ତ୍ୟାଗରେ ମହେଶ୍ୱରପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଅପୂପ ତ୍ୟାଗରେ କନ୍ଦର୍ପସମ ତେଜ ମିଳେ, ଏବଂ ମୋଦକ ତ୍ୟାଗୀ ସୁଖୀ ହୁଏ।

Verse 15

गृहाश्रमपरित्यागी बाह्या श्रमनिषेवकः । चातुर्मास्यं हरिप्रीत्यै न मातुर्जठरे शिशुः

ଯେ ଗୃହାଶ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କରି ବାହ୍ୟ ଶ୍ରମ-ତପସ୍ୟା ସେବନ କରେ ଏବଂ ହରିପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ପୁଣି ମାତୃଗର୍ଭରେ ଶିଶୁ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 16

नृपो मरीचसंत्यागाच्छुण्ठीत्यागेन सत्कविः । शर्करायाः परित्यागाज्जायते राजपूजितः

ମରୀଚ (କଳାମରିଚ) ତ୍ୟାଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନୃପ ହୁଏ; ଶୁଣ୍ଠୀ (ଶୁଖିଲା ଅଦା) ତ୍ୟାଗ କଲେ ସତ୍କବି ହୁଏ। ଶର୍କରା ତ୍ୟାଗ କଲେ ସେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 17

गुडत्यागान्महाभूतिस्तथा दाडिमवर्जनात् । रक्तवस्त्रपरित्यागाज्जायते जनवल्लभः

ଗୁଡ଼ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମହା ସମୃଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ତଥା ଦାଡିମ (ଆନାର) ବର୍ଜନ କଲେ ମଧ୍ୟ। ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୁଏ।

Verse 18

पट्टकूलपरित्यागादक्षय्यं स्वर्ग माप्नुयात् । माषान्नचणकान्नस्य त्यागान्नैव पुनर्भवः

ପଟ୍ଟ (ସୂକ୍ଷ୍ମ) ବସ୍ତ୍ର ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ମାଷାନ୍ନ (ଉରଦ) ଓ ଚଣକାନ୍ନ (ଚଣା) ତ୍ୟାଗ କଲେ ପୁନର୍ଭବ ନାହିଁ।

Verse 19

कृष्णवस्त्रं सदा त्याज्यं चातुर्मास्ये विशेषतः । सूर्यसंदर्शनाच्छुद्धिर्नीलवस्त्रस्य दर्शनात्

କଳା ବସ୍ତ୍ର ସଦା ତ୍ୟାଜ୍ୟ, ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦର୍ଶନରୁ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ତଥା ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ଦର୍ଶନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ (ଏହି ନିୟମ)।

Verse 20

चंदनस्य परित्यागाद्गांधर्वं लोकमश्नुते । कर्पूरस्य परित्यागाद्यावज्जीवं महाधनी

ଚନ୍ଦନ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କର୍ପୂର ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାଧନୀ ହୁଏ।

Verse 21

कुसुम्भस्य परित्यागान्नैव पश्येद्यमाल यम् । केशरस्य परित्यागान्मनुष्यो राजवल्लभः

କୁସୁମ୍ଭ (ରଙ୍ଗଦ୍ରବ୍ୟ) ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ ଯମାଳୟ ଦର୍ଶନ ହୁଏ ନାହିଁ। କେଶର (ଜାଫ୍ରାନ) ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରାଜମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।

Verse 22

यक्षकर्दमसंत्यागाद्ब्रह्मलोके महीयते । ज्ञानी पुष्पपरित्यागाच्छय्यात्यागे महत्सु खम्

ଯକ୍ଷ-କର୍ଦମ (ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପ) ତ୍ୟାଗ ନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ଜ୍ଞାନୀ ପୁଷ୍ପତ୍ୟାଗ ଓ ଶୟ୍ୟାତ୍ୟାଗରେ ମହାସୁଖ ପାଏ।

Verse 23

भार्यावियोगं नाप्नोति चातुर्मास्ये न संशयः । अलीकवादसंत्यागान्मोक्षद्वारमपावृतम्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ—ନିଶ୍ଚୟ—ଭାର୍ଯ୍ୟାବିୟୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟାବାଦ ତ୍ୟାଗ ନ କଲେ ମୋକ୍ଷଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।

Verse 24

परमर्मप्रकाशश्च सद्यःपापसमा गमः । चातुर्मास्ये हरौ सुप्ते परनिन्दां विवर्जयेत्

ଅନ୍ୟର ଗୁପ୍ତ ମର୍ମ ପ୍ରକାଶ କଲେ ସତ୍ୱର ପାପ ସଞ୍ଚୟ ହୁଏ। ତେଣୁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ, ହରି ଶୟନରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଯେବେ, ପରନିନ୍ଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

परनिन्दा महापापं परनिन्दा महाभयम् । परनिन्दा महद्दुःखं न तस्यां पातकं परम्

ପରନିନ୍ଦା ମହାପାପ, ପରନିନ୍ଦା ମହାଭୟ। ପରନିନ୍ଦା ମହାଦୁଃଖ; ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ପାତକ ନାହିଁ।

Verse 26

केवलं निन्दने चैव तत्पापं लभते गुरु । यथा शृण्वान एव स्यात्पातकी न ततः परः

କେବଳ ନିନ୍ଦା କରିଲେ ମାତ୍ର ସେଇ ଭାରୀ ପାପ ଲାଗେ। ଏହିପରି କେବଳ ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପାପୀ; ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅଧମ କେହି ନାହିଁ।

Verse 27

केशसंस्कारसंत्यागात्तापत्रयविवर्जितः । नखरोमधरो यस्तु हरौ सुप्ते विशेषतः

କେଶ-ସଂସ୍କାର ତ୍ୟାଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତ୍ରିତାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ନଖ, ଦେହରୋମ ଓ ଦାଢ଼ି ଆଦି କାଟେ ନାହିଁ—ବିଶେଷକରି ହରି ଶୟନରେ ଥିବା ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟକାଳରେ—ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 29

सर्वोपायैर्विष्णुरेव प्रसाद्यो योगिध्येयः प्रवरैः सर्ववर्णेः । विष्णोर्नाम्ना मुच्यते घोरबन्धाच्चातुर्मास्ये स्मर्यतेऽसौ विशेषात्

ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ; ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମମାତ୍ରେ ଘୋର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 69

सबलः कनकत्यागाद्रूप्यत्यागेन मानुषः

ସୁନା ତ୍ୟାଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବଳବାନ ହୁଏ; ଏବଂ ରୂପା ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ମାନବରେ ସ୍ଥିରତା ଓ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 236

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिता यां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने चातुर्मास्यमाहात्म्ये ब्रह्मनारदसंवाद इष्टवस्तुपरित्यागमहिमवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरद्वि शततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା–ନାରଦ ସଂବାଦର ‘ଇଷ୍ଟବସ୍ତୁ ପରିତ୍ୟାଗର ମହିମାବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 236ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।